Азизбек Мирзажонов,
Олтиариқ тумани «Хожа Абдуллоҳ ал-Ансорий» масжиди имом-хатиби

“Руҳий тарбия” китоби асосида
Қўштепа тумани “Қорашбува” масжиди имом-хатиби
Камолиддин АКБАРОВ тайёрлади

Билгил! Бу дунёда нафсини ҳисоб-китоб қиладиган, амаллари, сўзлари, лаҳзаларини шариат мезони билан ўлчайдиган кишигина тарозининг хатаридан нажот топади. Умар розияллоҳу анҳу деди: «Ҳисоб беришингиздан олдин нафсингизни ҳисоб-китоб қилинг. Тарозига қўйилишидан аввал амалларингизни тортинг».

Нафсни ҳисобга тортиш – ўлимдан олдин барча гуноҳлардан холис тавба қилиш, Аллоҳ таоло фарз этган амалларни бажаришда қўйилган нуқсонларни ўнглаш, мазлумлар ҳаққини қайтаришдир. Кимки кимгаки тили, қўли, қалбида ёмон гумони билан озор етказган бўлса, ҳалолланиб олсин, яъни ўзи озор берган ҳар бир мазлумни топиб, уни рози қилсин. Токи умрининг охиригача қалби пок бўлиб, унда биронта мазлумнинг ҳаққи, биронта адо қилинмаган фарз қолмасин. Бундай инсонлар жаннатга ҳисоб-китобсиз кирадилар. Мазлумлар хаққини адо қилмай кетган кишининг аҳволига вой!

Кўз олдингга келтир: даъвогарлар хаққини талаб қилиб, атрофини ўраб олишади. Кимдир унинг қўлига, кимдир сочига, кимдир ёқасига ёпишади. Бири «менга зулм этдинг» деса, яна бири «мени сўкдинг» дейди. Бирови «мени ҳақорат этдинг» деса, бошқа бирови «мен йўғимда ўзимга ёқмаган нарсалар билан мени эсладинг» дейди.

Кимдир «менга қўшни бўлдинг, лекин қўшничиликни буздинг», деса, яна кимдир «мен билан муомала қилдинг, лекин алдадинг», дейди. Яна бирови «мен билан олди-берди қилдинг-у, мени чув тушириб кетдинг» деса, бошқаси «молнинг айбини мендан яширдинг, баҳосини кўтариб, ёлғон сўзладинг» дейди.

Кимдир айтади: «Муҳтожлигимни кўрдинг, билдинг, бой бўлатуриб, ҳолимдан хабар олмадинг». Яна бири дейди: «Мен мазлум эдим. Зулмни мендан даф қилишга қодир бўла туриб, золимга ялтоқлик этдинг, унинг истагига юрдинг».

Шундай аҳволда турганингда даъвогарлар сенга тирноқларини ботиради, ёқангдан маҳкам ушлаб, ҳақларини талаб қилади. Сен уларнинг кўплигидан ўзингни йўқотган ҳолда ҳайратда қотасан: наҳотки, умринг давомида сен муомала қилган кишилар ичида сенда ҳаққи бўлмаган ёки сен ғийбат, хиёнат этмаган ё масхараомуз назаринг билан қарамаган бирорта одам топилмаса?!

Сен бу даҳшатли исканжадан қутулишга уринасан, умидла Парвардигори Эгамга бўйнингни чўзасан, кошки у Зот бу қўллардан сени халос этса. Шунда қулоғингга улуғ ва қудратли Зотнинг нидоси эшитилади:

«Бу Кунда ҳар бир жон ўзи қилган иш амали билан жазоланур. Бу Кунда (ҳеч кимга) зулм қилинмас» (Ғофир, 17-оят).

Ўша пайтдаги даҳшат қалбни илдизидан суғургандек бўлади, нафс ҳалокатига аниқ ишонади ва Аллоҳ таолонинг Ўз пайғамбари орқали огоҳлантирганларини эслайди:

«(Эй Муҳаммад), сиз ҳаргиз: «Аллоҳ золим кимсаларнинг қилаётган амалларидан ғофил», деб ўйламанг! Фақат Аллоҳ уларнинг (жазоларини) кўзлар (даҳшатдан) қотиб қоладиган (қўрқинчли қиёмат) кунига қолдирмоқда, холос. (У куни) улар бошларини (осмонга) кўтарган ҳолларида (чорланган томонга ҳисоб-китоб учун) чопурлар. Кўзлари ўзларига қайтмайди (яъни, қўрқувдан қотиб қолиб, ўзларининг қандай ҳолда эканликларини ҳам кўрмайдилар)… (Иброҳим, 42-43-оятлар).

Бугун сен одамларнинг иззат-нафсига тегиб, уларнинг молларини еб, ўйнаб-кулиб юрибсан. Бугун сенинг қувончинг нақадар чексиз! Лекин у Кун – адолат гилами узра Роббингнинг ҳузурида турганингда, сенга сиёсат билан хитоб қилинаётган бир пайтда ҳасратинг нақадар чексиз бўлур! Сен у Кунда муфлис, фақир, ожиз, ҳатто узр айтишга ҳам яроқсиз, синиқ бир аҳволда қоласан.

Эвоҳ! Умр бўйи тер тўкиб топган яхшиликларинг у Куни ҳақлари учун эваз сўраётган даъвогарларнинг ҳисобига ўтказилади.

Имоми Ғаззолийнинг “Иҳё улумид-дин” китоби асосида
Фарғона тумани “Тўрахон ҳожи” масжид имом-ноиби
Ҳ.Эсоналиев тайёрлади

Ҳазар қил аламлик кўнгли оҳидин,
Ки бир кўнгил ёраси уч берур.
Илож ўлса ҳеч дилни ранжитмагил,
Ки оҳи жаҳонни паришон қилур.

 (Саъдий Шерозий)

Аллоҳ таоло одамларни дунёда аҳил ва меҳр-оқибатли ҳаёт кечиришларини истайди. Инсонлар ўзаро бир-бирларига самимийлик мунсабатда бўлсалар, ўрталарида ҳамжиҳатлик пайдо бўлиб, жамият осойишта бўлади. Аксинча, самимийлик ўрнини қалбакилик, кўзбўямачилик эгалласа, ундай жамиятда ўзаро ишонч йўқалади, натижада, одамлар ўртасида тотувлик ўрнини адоват ва нафрат эгаллайди.

Аллоҳ таоло “ Нисо” сурасининг 29-оятида бизларни шундай огоҳлантиради: “Эй мўминлар, молларнингизни ўрталарингизда ноҳақ йўллар билан емангиз! Балки ўзаро ризолик билан бўлган савдо-сотиқ орқали бўлса, майли. Ўзингизни ўзингиз ўлдирманг. Албатта, Аллоҳ сизларга раҳмлидир”.

Демак, инсон ўзганинг молини фақат унинг розилиги билангина қўлга киритиши мумкин экан. Дарҳақиқат, ҳаромдан таомланган инсоннинг қони бузилади. Қоннинг бузилиши эса тананинг ва қалбнинг фасод бўлишига ва яна турли гуноҳларни амалга оширишга олиб келади.

“Ўзингизни ўзингиз ўлдирманг” деганда яна бошқа маъно борки, инсон ўзини жонига қасд қилиш қанчалик жирканч иш бўлса, ҳаром йўл орқали топилган молдан оила боқиш натижасида келажак пойдевори бўлган янги авлод, фарзандлар ноқобил бўлиб вояга етади. Катталарни ҳурмат, кичикларни иззат қилмайдиган, ота-онага оқ бўладиган фарзандларнинг кўпайиши ҳаром луқмадир. Бу ўз жонига суиқасддан ҳам хавфлироқдир.

Саҳобалардан бирлари Набий соллалоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига келиб: “Эй Аллоҳнинг Расули, қайси мусулмонлар афзал саналади?” деб сўрадилар.  Шунда у зот: “Мусулмон бошқалар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган кишидир. Муҳожир – Аллоҳ таоло қайтарган нарсалардан ўзини тийган кишдир”, дея жавоб бердилар.

Уламолар: “Ушбу ҳадисни акс тушуниб фақат мусулмонга озор бермаса бўлди, бошқаларнинг молу мулкига, жонига тажоввуз қилиш мумкин деб тушуниб қолмаслик керак. Балки ғайримусулмонлар ва барча жонзотларга ҳам озор беришдан сақланиш мусулмоннинг бурчидир, дейдилар.

Деҳқонлар айтадилар: “Ҳайдалган катта ерларни текислаб, биринчи суғоришда ернинг бир чинни оғзичалик жойга кўп сув кириб кетади, уни билмаган одам у сув ерга сингиб кетди, деб ўйлайди. Аслида у сув 10-15 метр наридан сурпадек жойни ўпириб чиқади”. Донишмандалар, бировнинг ҳаққини ноҳақ йўл билан истеъмол қилиш оқибатида бир мунча зарарларга олиб келишига шуни мисол қиладилар.

Минг афсуслар бўлсинки, жамиятда турли йўллар билан кишиларнинг мулкини ўзлаштираётган, фирибгарлик, зўравонлик қилаётган, ишлатиб хизмат ҳаққини бермаётган, торозу, метр ўлчовларида хиёнатга қўл ураётганларни қанчаларини кўряпмиз ва эшитяпмиз. Суҳбатимиз аввалида зикр қилганимиздек, аҳвол шу тарзда давом этаверса, жамият ҳам маънавий ҳам моддий инқирозга юз тутади, Аллоҳ сақласин!

Ҳасанбой ОЛИМНАЗАРОВ,
Марғилон шаҳар “Имом Заҳириддин” масжиди имом-хатиби

Fargonaziyo.uz матбуот хизмати