Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Бу киши дардга чалинган бир кишининг қулоғига ниманидир ўқидилар. У соғайиб кетди.

Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Унинг қулоғига нима деб айтдинг?» деганларида, бу киши: «Мўминун» сурасининг 115-оятидан то охиригача» ўқиганларининг хабарини бердилар.

Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Агар бирор киши мана шу оятларни ишонч билан ўқиса, тоғни ҳам майдалаб юборади», дедилар» (Ибн Сунний ривояти).

Имом Нававийнинг «Ал-Азкор» китобидан

***

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.

Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Bu kishi dardga chalingan bir kishining qulog‘iga nimanidir o‘qidilar. U sog‘ayib ketdi.

Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Uning qulog‘iga nima deb aytding?» deganlarida, bu kishi: «Mo‘minun» surasining 115-oyatidan to oxirigacha» o‘qiganlarining xabarini berdilar.

Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Agar biror kishi mana shu oyatlarni ishonch bilan o‘qisa, tog‘ni ham maydalab yuboradi», dedilar» (Ibn Sunniy rivoyati).

Imom Navaviyning «Al-Azkor» kitobidan

“Дунё тўрт нарсадан иборат: мол, сўз, уйқу ва таом. Мол туғёнга олиб боради, сўз адаштиради, уйқу эсдан чиқаради, таом шаҳватга етаклайди”.

“Солиҳлар кўп, лекин улар ичида сиддиқлар кам”.

“Аллоҳ кимга яхшиликни истаса, унга амал эшигини очиб, тортишиш эшигини ёпади. Агар ёмонлик истаса, амал эшигини ёпиб, тортишиш эшигини очади”.

“Аллоҳга таваккул қил, токи У сенинг устозинг ва шикоят қиладиган Зотинг бўлсин. Чунки инсонлардан наф йўқ”.

“Кўзларингизни тийинг, ҳатто урғочи қўйдан ҳам”.

“Сахийлик — муҳтож пайтда муҳтож нарсани бошқа бировга беришдир”.

“Тунги ибодат мўмин учун қиёмат кунида нур бўлиб, ўнгу сўлини ёритади. Кундузги нафл рўза эса, бандани дўзахнинг иссиғидан узоқлаштиради”.

“Қиёмат кунида бир нидо қилгувчи: “Эй Аллоҳни мадҳ қилганлар туринглар”, деб нидо қилади. Шунда, “Қул ҳува Аллоҳу аҳад”ни кўп ўқиганлар туришади”.

“Авлиёларнинг аломати нима?” — деб сўрашди. “Аломатлари учтадир: Аллоҳ учун ғам чекади, Аллоҳ билан машғул бўлади ва Аллоҳ томонга қочишади”.

Довуд Тоийнинг дўстларидан бири менга: “Амални ташлама. У сени Роббингнинг розилигига яқинлаштиради”, деди. Мен ундан: “Қайси амални?” деб сўрадим. У: “Роббингга доимий итоат, мусулмонларга хизмат ва уларга насихат” деди.

Ҳомиджон қори ИШМАТБЕКОВ

***

Ma’ruf ibn Fayruz al-Karxiy rahimahulloh aytadilar:

“Dunyo to‘rt narsadan iborat: mol, so‘z, uyqu va taom. Mol tug‘yonga olib boradi, so‘z adashtiradi, uyqu esdan chiqaradi, taom shahvatga yetaklaydi”.

“Solihlar ko‘p, lekin ular ichida siddiqlar kam”.

“Alloh kimga yaxshilikni istasa, unga amal eshigini ochib, tortishish eshigini yopadi. Agar yomonlik istasa, amal eshigini yopib, tortishish eshigini ochadi”.

“Allohga tavakkul qil, toki U sening ustozing va shikoyat qiladigan Zoting bo‘lsin. Chunki insonlardan naf yo‘q”.

“Ko‘zlaringizni tiying, hatto urg‘ochi qo‘ydan ham”.

“Saxiylik — muhtoj paytda muhtoj narsani boshqa birovga berishdir”.

“Tungi ibodat mo‘min uchun qiyomat kunida nur bo‘lib, o‘ngu so‘lini yoritadi. Kunduzgi nafl ro‘za esa, bandani do‘zaxning issig‘idan uzoqlashtiradi”.

“Qiyomat kunida bir nido qilguvchi: “Ey Allohni madh qilganlar turinglar”, deb nido qiladi. Shunda, “Qul huva Allohu ahad”ni ko‘p o‘qiganlar turishadi”.

“Avliyolarning alomati nima?” — deb so‘rashdi. “Alomatlari uchtadir: Alloh uchun g‘am chekadi, Alloh bilan mashg‘ul bo‘ladi va Alloh tomonga qochishadi”.

Dovud Toiyning do‘stlaridan biri menga: “Amalni tashlama. U seni Robbingning roziligiga yaqinlashtiradi”, dedi. Men undan: “Qaysi amalni?” deb so‘radim. U: “Robbingga doimiy itoat, musulmonlarga xizmat va ularga nasixat” dedi.

Homidjon qori ISHMATBЕKOV

Амир Темур ҳукмронлиги даврида хаттот Умар Ақто томонидан кўчирилган Қуръони Карим қўлёзмаси улкан ҳажми ва ноёб ҳуснихати билан ажралиб туради.

Ўзбекистон мусулмонлари идорасида бўлиб ўтган ишчи гуруҳ йиғилишида Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази Қуръон зали экспозициясини такомиллаштириш масалалари муҳокама қилинди. Маърузалар давомида маълум бўлишича, Mарказ илмий ходими, ҳаттот Нажмиддин Фаёзий АҚШнинг Метрополитан музейида сақланаётган мазкур Амир Темур Қуръони саҳифалари асосида янги нусхани яратиш устида иш олиб бормоқда.

***

Amir Temur davriga oid Qur’oni Karim qo‘lyozmasini tiklashda 1 kg oltindan foydalanilmoqda.

Amir Temur hukmronligi davrida xattot Umar Aqto tomonidan ko‘chirilgan Qur’oni Karim qo‘lyozmasi ulkan hajmi va noyob husnixati bilan ajralib turadi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasida bo‘lib o‘tgan ishchi guruh yig‘ilishida O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Qur’on zali ekspozitsiyasini takomillashtirish masalalari muhokama qilindi. Ma’ruzalar davomida ma’lum bo‘lishicha, Markaz ilmiy xodimi, hattot Najmiddin Fayoziy AQSHning Metropolitan muzeyida saqlanayotgan mazkur Amir Temur Qur’oni sahifalari asosida yangi nusxani yaratish ustida ish olib bormoqda.

Қуръони каримни ўқиш жараёнини “Қуръон илмлари” кафедраси ўқитувчилари Жаҳонгир қори Неъматов, Аҳмадхон қори Рашидов, Валихон қори Азимбоев, Абдулбосит қори Қобилов, Робия Нажмиддинова ва бошқа устоз ҳамда талабалар кузатиб боришди.

Тошкент ислом институти ректори, тарих фанлари номзоди Уйғун домла Ғофуров мазкур натижани эътироф этиб, устозларга ғайрат ва шижоат тилади. Қуръони каримни 12 соатда ёддан ўқиб хатм қилган Робияхон Музаффархонова ноутбук ва эсдалик совғалари билан тақдирланди.

Таъкидлаш жоизки, “Қуръон илмлари” кафедраси устозларининг меҳнати натижасида Тошкент Ислом институтида Қуръони каримни бир кунда тўлиқ ёддан ўқиб бериш анъанага айланди. Бугунга қадар бундай ютуққа эришган қория талабалар сони 12 нафарга етди.

Шу вақтгача ушбу натижага Гулруҳ Кенжабек қизи, Робия Нажмиддинова, Фотима Абдуллаева, Ҳавасхон Акбарова, Назокат Сайдиллаева, Ҳуснора Мираҳмадова, Мухлиса Муҳамматханова, Хадича Қурбонова, Муҳсина Орифжонова, Амина Хўжаёр, Руқайя Юсуфий эришган.

***

Toshkent islom institutining 3-kurs qoriyasi Robiyaxon Muzaffarxonova 30 pora Qur’oni karimni bir kunda, 12 soat davomida yoddan o‘qib berdi.

Qur’oni karimni o‘qish jarayonini “Qur’on ilmlari” kafedrasi o‘qituvchilari Jahongir qori Ne’matov, Ahmadxon qori Rashidov, Valixon qori Azimboyev, Abdulbosit qori Qobilov, Robiya Najmiddinova va boshqa ustoz hamda talabalar kuzatib borishdi.

Toshkent islom instituti rektori, tarix fanlari nomzodi Uyg‘un domla G‘ofurov mazkur natijani e’tirof etib, ustozlarga g‘ayrat va shijoat tiladi. Qur’oni karimni 12 soatda yoddan o‘qib xatm qilgan Robiyaxon Muzaffarxonova noutbuk va esdalik sovg‘alari bilan taqdirlandi.

Ta’kidlash joizki, “Qur’on ilmlari” kafedrasi ustozlarining mehnati natijasida Toshkent Islom institutida Qur’oni karimni bir kunda to‘liq yoddan o‘qib berish an’anaga aylandi. Bugunga qadar bunday yutuqqa erishgan qoriya talabalar soni 12 nafarga yetdi.

Shu vaqtgacha ushbu natijaga Gulruh Kenjabek qizi, Robiya Najmiddinova, Fotima Abdullayeva, Havasxon Akbarova, Nazokat Saydillayeva, Husnora Mirahmadova, Muxlisa Muhammatxanova, Xadicha Qurbonova, Muhsina Orifjonova, Amina Xo‘jayor, Ruqayya Yusufiy erishgan.

Савол: Ассалому алайкум!

— Кирилл ва лотин ҳарфида ёзилган Қуръон китоблари бор. Шуларни бетаҳорат ушлаш ва ўқиш мумкинми?

Менинг Бани Умайя ибн Зайдлик – у ер Мадинанинг чекка маҳаллаларидан бири – ансорийлардан бир қўшним бор эди. Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам олдиларига тушишга навбатлашар эдик. Бир кун у тушса, бир кун мен тушар эдим. Мен тушганимда ўша кунги ваҳий ва бошқа хабарларни олиб келардим. У ҳам тушганда шундай қиларди.

Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу

Мадомики инсонлар орасида ҳадис талаб қиладиган кишилар бор экан, улар салоҳиятда бардавом бўладилар. Агар илмни ҳадиссиз талаб қилсалар бузиладилар.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳу алайҳ

Аллоҳ таолонинг дини борасида ўз фикрингиз асосланиб бирор сўз айтишдан сақланинглар. Суннатга эргашишни лозим тутинглар. Ким суннатдан чиқса адашади.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳу алайҳ

Агар суннат бўлмаганда, ҳеч биримиз Қуръонни тушунмас эдик.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳу алайҳ

Қачон ҳадис саҳиҳ бўлса, у менинг мазҳабимдир.

Имом Шофеъий раҳматуллоҳу алайҳ

Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламдан бир ҳадисни ривоят қилиб, сўнг бошқа гапни айтсам, қайси осмон мени соялантиради ва қайси ер мени кўтаради?..

Имом Шофеъий раҳматуллоҳу алайҳ

Агар мен муҳаддислардан бирор кишини кўрсам, гўё Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг асҳобларидан бирини кўргандек бўламан.

Имом Шофеъий раҳматуллоҳу алайҳ

Суннатлар Нуҳнинг кемаси кабидир. Ким унга минса нажот топади. Ким ундан ортда қолса, ғарқ бўлади.

Имом Молик раҳматуллоҳу алайҳ

Кишиларнинг ижмоъ қилинмаган фикрларидан сақланинглар. Роббингиздан нозил қилинган Қуръон ва Пайғамбарингиз келтирган ҳадисга эргашинглар. Агар маъноларини тушунмасангиз уламоларингизга ҳавола қилинглар. Улар билан тортишманглар. Албатта, динда тортишиш мунофиқлик қолдиқларидандир.

Имом Молик раҳматуллоҳу алайҳ

Мана шу замон каби ҳадис талаб қилишга муҳтож бўлинган замонни билмайман. Бидъатлар зоҳир бўлиб кетди. Кимнинг ҳузурида ҳадис бўлмаса, бидъатларга воқеъ бўлади.

Имом Аҳмад раҳматуллоҳу алайҳ

 Сизларнинг ҳеч бирингиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан гаплашишни истамайдими?!

Имом Аҳмад раҳматуллоҳу алайҳ

Мужтаҳид ва муҳаддис имомларга эргашинглар. Чунки улар ўзларининг фойда ва зарарларига қарамасдан нима бўлса ёзадилар. Ўз нафси хоҳишига ва фикрига эргашганлар эса, ўзларинг зарарларига бўлган бирор нарсани хеч ҳам ёзмайдилар.

Вакиъ раҳматуллоҳу алайҳ

Агар менинг наздимда ҳадис тасбеҳдан афзал бўлмаганда эди, ҳадис айтмас эдим.

Вакиъ раҳматуллоҳу алайҳ

Аллоҳ (розилигини) истаб ҳадис талаб қилган кишидан афзалроқ амал қилган кишини билмайман.

Суфён Саврий раҳматуллоҳу алайҳ

Ким ҳадис талаб қилса, батаҳқиқ Аллоҳ азза ва жаллага байъат қилибди.

Ибн Уйайна раҳматуллоҳу алайҳ

Мен ушбу ҳадисларни сенга бекорга, шундоқ айтиб бермоқдаман. Бизлардан бир киши бундан оз нарса учун ҳам Мадинага сафар қилар эди.

Шуъба раҳматуллоҳу алайҳ

Мен бир ҳадис учун бир неча кеча-кундузли масофага сафар қилар эдим.

Саъид ибн Мусаййаб

Қайси бир сўзим Қуръон ва ҳадисга мувофиқ келса уни олинглар. Мувофиқ келмаганини тарк қилинглар.

Молик ибн Анас раҳматуллоҳу алайҳ

Суннатни лозим тутинглар ва ёш фарзандларингизга ўргатинглар. Зеро, улғайганда одамларга динни ўргатадиган кишилар ўшалар бўладилар.

Аъмаш раҳматуллоҳу алайҳ

Энг афзал мусулмон Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг (амалда) йўқ бўлиб кетаётган суннатларини амалга татбиқ қилган кишидир. Эй суннат эгалари (муҳаддислар) сабр қилинглар.

Имом Бухорий раҳматуллоҳу алайҳ

Мужтаҳидлик даъвосида бўлган қози ва муфтийга ҳукмларга боғлиқ ҳадисларни билиш шарт эканига барча иттифоқ қилган.

Уламолар сўзидан

Фарҳод ЖЎРАЕВ,
Тошкент Ислом институти катта ўқитувчиси.

* * *

Mening Bani Umayya ibn Zaydlik – u yer Madinaning chekka mahallalaridan biri – ansoriylardan bir qo‘shnim bor edi. Biz Rasululloh sollallohu alayhi va sallam oldilariga tushishga navbatlashar edik. Bir kun u tushsa, bir kun men tushar edim. Men tushganimda o‘sha kungi vahiy va boshqa xabarlarni olib kelardim. U ham tushganda shunday qilardi.

Umar ibn Xattob roziyallohu anhu

Madomiki insonlar orasida hadis talab qiladigan kishilar bor ekan, ular salohiyatda bardavom bo‘ladilar. Agar ilmni hadissiz talab qilsalar buziladilar.

Imom Abu Hanifa rahmatullohu alayh

Alloh taoloning dini borasida o‘z fikringiz asoslanib biror so‘z aytishdan saqlaninglar. Sunnatga ergashishni lozim tutinglar. Kim sunnatdan chiqsa adashadi.

Imom Abu Hanifa rahmatullohu alayh

Agar sunnat bo‘lmaganda, hech birimiz Qur’onni tushunmas edik.

Imom Abu Hanifa rahmatullohu alayh

Qachon hadis sahih bo‘lsa, u mening mazhabimdir.

Imom Shofe’iy rahmatullohu alayh

Rasululloh sallollohu alayhi va sallamdan bir hadisni rivoyat qilib, so‘ng boshqa gapni aytsam, qaysi osmon meni soyalantiradi va qaysi yer meni ko‘taradi?..

Imom Shofe’iy rahmatullohu alayh

Agar men muhaddislardan biror kishini ko‘rsam, go‘yo Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning as’hoblaridan birini ko‘rgandek bo‘laman.

Imom Shofe’iy rahmatullohu alayh

Sunnatlar Nuhning kemasi kabidir. Kim unga minsa najot topadi. Kim undan ortda qolsa, g‘arq bo‘ladi.

Imom Molik rahmatullohu alayh

Kishilarning ijmo’ qilinmagan fikrlaridan saqlaninglar. Robbingizdan nozil qilingan Qur’on va Payg‘ambaringiz keltirgan hadisga ergashinglar. Agar ma’nolarini tushunmasangiz ulamolaringizga havola qilinglar. Ular bilan tortishmanglar. Albatta, dinda tortishish munofiqlik qoldiqlaridandir.

Imom Molik rahmatullohu alayh

Mana shu zamon kabi hadis talab qilishga muhtoj bo‘lingan zamonni bilmayman. Bid’atlar zohir bo‘lib ketdi. Kimning huzurida hadis bo‘lmasa, bid’atlarga voqe’ bo‘ladi.

Imom Ahmad rahmatullohu alayh

 Sizlarning hech biringiz Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bilan gaplashishni istamaydimi?!

Imom Ahmad rahmatullohu alayh

Mujtahid va muhaddis imomlarga ergashinglar. Chunki ular o‘zlarining foyda va zararlariga qaramasdan nima bo‘lsa yozadilar. O‘z nafsi xohishiga va fikriga ergashganlar esa, o‘zlaring zararlariga bo‘lgan biror narsani xech ham yozmaydilar.

Vaki’ rahmatullohu alayh

Agar mening nazdimda hadis tasbehdan afzal bo‘lmaganda edi, hadis aytmas edim.

Vaki’ rahmatullohu alayh

Alloh (roziligini) istab hadis talab qilgan kishidan afzalroq amal qilgan kishini bilmayman.

Sufyon Savriy rahmatullohu alayh

Kim hadis talab qilsa, batahqiq Alloh azza va jallaga bay’at qilibdi.

Ibn Uyayna rahmatullohu alayh

Men ushbu hadislarni senga bekorga, shundoq aytib bermoqdaman. Bizlardan bir kishi bundan oz narsa uchun ham Madinaga safar qilar edi.

Shu’ba rahmatullohu alayh

Men bir hadis uchun bir necha kecha-kunduzli masofaga safar qilar edim.

Sa’id ibn Musayyab

Qaysi bir so‘zim Qur’on va hadisga muvofiq kelsa uni olinglar. Muvofiq kelmaganini tark qilinglar.

Molik ibn Anas rahmatullohu alayh

Sunnatni lozim tutinglar va yosh farzandlaringizga o‘rgatinglar. Zero, ulg‘ayganda odamlarga dinni o‘rgatadigan kishilar o‘shalar bo‘ladilar.

A’mash rahmatullohu alayh

Eng afzal musulmon Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning (amalda) yo‘q bo‘lib ketayotgan sunnatlarini amalga tatbiq qilgan kishidir. Ey sunnat egalari (muhaddislar) sabr qilinglar.

Imom Buxoriy rahmatullohu alayh

Mujtahidlik da’vosida bo‘lgan qozi va muftiyga hukmlarga bog‘liq hadislarni bilish shart ekaniga barcha ittifoq qilgan.

Ulamolar so‘zidan

Farhod JO‘RAYEV,
Toshkent Islom instituti katta o‘qituvchisi.