Тадбирда Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг Фарғона вилояти вакили Убайдуллоҳ домла Абдуллаев бошчилигида қатор мутасадди ташкилотлар вакиллари иштирок этдилар. Жумладан, Фарғона вилояти ИИБ ва ЙҲХБ, маҳаллалар уюшмаси вилоят бошқармаси, Соғлиқни сақлаш бошқармаси ҳамда Давлат санитария-эпидемиология маркази раҳбарлари ва масъул ходимлари, шунингдек шаҳар ва туманлардан келган ташкилий гуруҳ раҳбарлари ва “Ҳаж-2026” йил зиёратчилари қатнашди. Бу эса тадбирнинг ҳар томонлама пухта ва мувофиқлаштирилган тарзда ўтказилишига хизмат қилди.

Учрашувнинг асосий қисмида зиёратчиларга ҳаж ибодатининг мазмун-моҳияти, унинг одоб-ахлоқий жиҳатлари ҳамда фазилатлари ҳақида атрофлича тушунчалар берилди. Таъкидланганидек, ҳожилик нафақат ибодат, балки инсоннинг маънавий камолотига хизмат қилувчи улуғ неъмат ҳисобланади. Шу нуқтаи назардан, ҳар бир зиёратчи ушбу муқаддас сафарга чуқур масъулият ва ихлос билан ёндашиши лозимлиги алоҳида қайд этилди.

Шунингдек, ҳаж амалларини тўғри ва мукаммал адо этиш учун амал қилиниши зарур бўлган қоидалар юзасидан ҳам муҳим кўрсатмалар берилди. Зиёратчиларга сафар давомида интизомга риоя қилиш, гуруҳ раҳбарлари кўрсатмаларига амал қилиш, жамоат билан ҳамжиҳатликни сақлаш каби масалалар тушунтирилди. Бу каби тавсиялар ҳаж ибодатининг тўғри ва хавфсиз ўтишини таъминлашда муҳим аҳамият касб этиши қайд этилди.

Ташкилий жиҳатларга ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Жумладан, зиёратчиларни кузатиш жараёнлари, транспорт, тиббий хизмат, санитария талабларига риоя қилиш каби масалалар юзасидан масъул ташкилотлар томонидан аниқ кўрсатмалар берилди. Ҳар бир иштирокчига сафар давомида юзага келиши мумкин бўлган ҳолатларга тайёр туриш ва белгиланган тартиб-қоидаларга қатъий амал қилиш зарурлиги уқтирилди.

Учрашув якунида барча зиёратчиларга муборак сафар олдидан эзгу тилаклар билдирилиб, ушбу улуғ ибодатни муносиб адо этиш, юртга соғ-омон қайтиш ҳамда ҳожилик мақомига муносиб бўлиш ҳар бир мўмин учун муҳим экани яна бир бор таъкидланди.

***

Farg‘ona viloyatida Haj va Umra tadbirlari doirasida navbatdagi muhim uchrashuv tashkil etildi. Joriy yilning 25 aprel kuni viloyat Hayʼati tashabbusi bilan Farg‘ona shahridagi Islom Karimov nomidagi viloyat teatr va konsert saroyi hamda Qo‘qon shahar musiqali drama teatri binolarida ziyoratchilarni kuzatish va ziyorat tartiblariga bag‘ishlangan keng qamrovli uchrashuv bo‘lib o‘tdi.

Tadbirda O‘zbekiston musulmonlari idorasining Farg‘ona viloyati vakili Ubaydulloh domla Abdullayev boshchiligida qator mutasaddi tashkilotlar vakillari ishtirok etdilar. Jumladan, Farg‘ona viloyati IIB va YHXB, mahallalar uyushmasi viloyat boshqarmasi, Sog‘liqni saqlash boshqarmasi hamda Davlat sanitariya-epidemiologiya markazi rahbarlari va masʼul xodimlari, shuningdek shahar va tumanlardan kelgan tashkiliy guruh rahbarlari va “Haj-2026” yil ziyoratchilari qatnashdi. Bu esa tadbirning har tomonlama puxta va muvofiqlashtirilgan tarzda o‘tkazilishiga xizmat qildi.

Uchrashuvning asosiy qismida ziyoratchilarga haj ibodatining mazmun-mohiyati, uning odob-axloqiy jihatlari hamda fazilatlari haqida atroflicha tushunchalar berildi. Taʼkidlanganidek, hojilik nafaqat ibodat, balki insonning maʼnaviy kamolotiga xizmat qiluvchi ulug‘ neʼmat hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, har bir ziyoratchi ushbu muqaddas safarga chuqur masʼuliyat va ixlos bilan yondashishi lozimligi alohida qayd etildi.

Shuningdek, haj amallarini to‘g‘ri va mukammal ado etish uchun amal qilinishi zarur bo‘lgan qoidalar yuzasidan ham muhim ko‘rsatmalar berildi. Ziyoratchilarga safar davomida intizomga rioya qilish, guruh rahbarlari ko‘rsatmalariga amal qilish, jamoat bilan hamjihatlikni saqlash kabi masalalar tushuntirildi. Bu kabi tavsiyalar haj ibodatining to‘g‘ri va xavfsiz o‘tishini taʼminlashda muhim ahamiyat kasb etishi qayd etildi.

Tashkiliy jihatlarga ham alohida eʼtibor qaratildi. Jumladan, ziyoratchilarni kuzatish jarayonlari, transport, tibbiy xizmat, sanitariya talablariga rioya qilish kabi masalalar yuzasidan masʼul tashkilotlar tomonidan aniq ko‘rsatmalar berildi. Har bir ishtirokchiga safar davomida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan holatlarga tayyor turish va belgilangan tartib-qoidalarga qatʼiy amal qilish zarurligi uqtirildi.

Uchrashuv yakunida barcha ziyoratchilarga muborak safar oldidan ezgu tilaklar bildirilib, ushbu ulug‘ ibodatni munosib ado etish, yurtga sog‘-omon qaytish hamda hojilik maqomiga munosib bo‘lish har bir mo‘min uchun muhim ekani yana bir bor taʼkidlandi.

Дастлаб Ҳомиджон домла меҳмонларни ташриф билан қутлар экан, Муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари сафарда эканлигини маълум қилиб, уларнинг самимий саломларини етказди. Шунингдек, юртимизда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган янгиланишлар, диёримизда 130 дан зиёд миллат ва элат вакиллари тинч-тотув ва ҳамжиҳатликда яшаб келаётгани ҳақида сўзлаб, Диний идора фаолият йўналишлари ҳақида атрофлича маълумот берди.

Ўз навбатида Лука Солимео жаноблари самимий қабул ва керакли маълумотлар учун миннатдорлик билдирди. Шунингдек, у ўз сўзи давомида халқаро ташкилот фаолиятида Диний идоралар билан ҳамкорлик алоҳида ўрни борлиги, айниқса, ижтимоий муносабатлар ва фатво масаласи аҳамиятли экани таъкидлади.

Лука Солимео ЮНИСЕФ фаолияти ҳақида маълумот берар экан, ташкилот халқаро лойиҳаларни амалга оширишда ҳар бир давлатга алоҳида ёндашиши, маҳаллий аҳоли тарихи, келиб чиқиши, қизиқишларига қараган ҳолда халқаро тажрибаларни мослаштириши, бунда ўрганиш билан амалий ишларни баравар олиб бориши каби жиҳатлар ҳақида сўз юритди.

Учрашув давомида ташкилотнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси ва Диний идора масъул вакиллари ўз фикр-мулоҳазаларини баён этиб, ўзаро ҳамкорлик алоқалари 2018 йилдаги уч томонлама мемарандум асосида олиб борилаётгани, 2021-2025 йилларда ушбу йўналишдаги алоқалар юқори даражага кўтарилгани, айни пайтда келгуси 4 йиллик режалари ишлаб чиқилаётгани ҳақида маълумот беришди.

Мазкур учрашув Диний идора ва халқаро ташкилотлар ҳамкорлигининг янги, самарали босқичи сари қўйилган муҳим қадам бўлди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати

***

Shu yil 6 noyabr kuni O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisining birinchi o‘rinbosari Homidjon domla Ishmatbekov YUNISЕFning Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqaviy ofisi mintaqaviy maslahatchisi Luka Solimeo va tashkilotning O‘zbekistondagi vakolatxonasi vakillaridan iborat delegatsiyani qabul qildi.

Dastlab Homidjon domla mehmonlarni tashrif bilan qutlar ekan, Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari safarda ekanligini ma’lum qilib, ularning samimiy salomlarini yetkazdi. Shuningdek, yurtimizda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan yangilanishlar, diyorimizda 130 dan ziyod millat va elat vakillari tinch-totuv va hamjihatlikda yashab kelayotgani haqida so‘zlab, Diniy idora faoliyat yo‘nalishlari haqida atroflicha ma’lumot berdi.

O‘z navbatida Luka Solimeo janoblari samimiy qabul va kerakli ma’lumotlar uchun minnatdorlik bildirdi. Shuningdek, u o‘z so‘zi davomida xalqaro tashkilot faoliyatida Diniy idoralar bilan hamkorlik alohida o‘rni borligi, ayniqsa, ijtimoiy munosabatlar va fatvo masalasi ahamiyatli ekani ta’kidladi.

Luka Solimeo YUNISЕF faoliyati haqida ma’lumot berar ekan, tashkilot xalqaro loyihalarni amalga oshirishda har bir davlatga alohida yondashishi, mahalliy aholi tarixi, kelib chiqishi, qiziqishlariga qaragan holda xalqaro tajribalarni moslashtirishi, bunda o‘rganish bilan amaliy ishlarni baravar olib borishi kabi jihatlar haqida so‘z yuritdi.

Uchrashuv davomida tashkilotning O‘zbekistondagi vakolatxonasi va Diniy idora mas’ul vakillari o‘z fikr-mulohazalarini bayon etib, o‘zaro hamkorlik aloqalari 2018 yildagi uch tomonlama memarandum asosida olib borilayotgani, 2021-2025 yillarda ushbu yo‘nalishdagi aloqalar yuqori darajaga ko‘tarilgani, ayni paytda kelgusi 4 yillik rejalari ishlab chiqilayotgani haqida ma’lumot berishdi.

Mazkur uchrashuv Diniy idora va xalqaro tashkilotlar hamkorligining yangi, samarali bosqichi sari qo‘yilgan muhim qadam bo‘ldi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati

Унда Ҳаж ва умра вазири доктор Тавфиқ бин Фавзон ар-Рабиа, Дин ишлари бўйича қўмита раиси Содиқжон Тошбоев, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар, “Ҳаж” ва “Умра” ишлари бўйича атташе Шуҳрат Амоний иштирокида ўзаро алоқаларнинг истиқболлари ҳамда “Ҳаж – 2025” мавсумини юқори даражада ташкил этиш муҳокама  қилинди.

Учрашув аввалида Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев жаноби олийлари ҳамда Икки муқаддас масжид ходими, Саудия Арабистони Подшоҳи Салмон бин Абдулазиз Ол Сауд, Валиаҳд ва Бош вазир Муҳаммад бин Салмон Ол Сауд ўртасидаги дўстона муносабатлар жадал ривожланаётгани, Аллоҳ таолонинг меҳмони бўлган зиёратчиларга намунали хизмат кўрсатилаётгани алоҳида қайд этилди.

Айниқса, ҳаж квотаси аввалгига қараганда 2 карра оширилгани, кейинги етти йилда 60 мингдан зиёд юртдошимиз ҳаж амалларини бажаргани юқори баҳоланди. Умра сафарлари учун чекловлар олиб ташлангани, қонуний тартибга солингани таъкидланди.

Сўнгги йилларда давлатимиз Раҳбари ташаббуслари билан юртимизда ҳаж ва умра сафарлари йўналишида амалга оширилаётган ислоҳотлар, ташкилий тадбирлар, ҳуқуқий асослар, рақамлаштириш жараёнлари ва ўзбекистонлик зиёратчиларнинг тартиб-интизоми Саудия томонидан юқори баҳоланди.

Шунингдек, Тавфиқ бин Фавзон ар-Рабиа сўзининг давомида Янги Ўзбекистондаги ислоҳотларни эътироф этиш баробарида заминимиздан нафақат ислом уламолари, балки дунё цивилизациясига катта ҳисса қўшган Ибн Сино, ал-Хоразмий каби буюк мутафаккирлар, илм-фан намоёндалари етишиб чиққани ва юртдаги бугунги ўзгаришлар яна мана шундай алломалар чиқишига пойдевор бўлишини таъкидлади.

Мулоқот якунида томонлар эсдалик совғалари топширдилар.

ЎМИ Матбуот хизмати

***

Shu yil 11 yanvar kuni Jidda shahrida O‘zbekiston delegatsiyasi hamda Saudiya Arabistoni Haj va umra vazirligi rahbariyati o‘rtasida muloqot bo‘lib o‘tdi.

Unda Haj va umra vaziri doktor Tavfiq bin Favzon ar-Rabia, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar, “Haj” va “Umra” ishlari bo‘yicha attashe Shuhrat Amoniy ishtirokida o‘zaro aloqalarning istiqbollari hamda “Haj – 2025” mavsumini yuqori darajada tashkil etish muhokama  qilindi.

Uchrashuv avvalida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev janobi oliylari hamda Ikki muqaddas masjid xodimi, Saudiya Arabistoni Podshohi Salmon bin Abdulaziz Ol Saud, Valiahd va Bosh vazir Muhammad bin Salmon Ol Saud o‘rtasidagi do‘stona munosabatlar jadal rivojlanayotgani, Alloh taoloning mehmoni bo‘lgan ziyoratchilarga namunali xizmat ko‘rsatilayotgani alohida qayd etildi.

Ayniqsa, haj kvotasi avvalgiga qaraganda 2 karra oshirilgani, keyingi yetti yilda 60 mingdan ziyod yurtdoshimiz haj amallarini bajargani yuqori baholandi. Umra safarlari uchun cheklovlar olib tashlangani, qonuniy tartibga solingani ta’kidlandi.

So‘nggi yillarda davlatimiz Rahbari tashabbuslari bilan yurtimizda haj va umra safarlari yo‘nalishida amalga oshirilayotgan islohotlar, tashkiliy tadbirlar, huquqiy asoslar, raqamlashtirish jarayonlari va o‘zbekistonlik ziyoratchilarning tartib-intizomi Saudiya tomonidan yuqori baholandi.

Shuningdek, Tavfiq bin Favzon ar-Rabia so‘zining davomida Yangi O‘zbekistondagi islohotlarni e’tirof etish barobarida zaminimizdan nafaqat islom ulamolari, balki dunyo sivilizatsiyasiga katta hissa qo‘shgan Ibn Sino, al-Xorazmiy kabi buyuk mutafakkirlar, ilm-fan namoyondalari yetishib chiqqani va yurtdagi bugungi o‘zgarishlar yana mana shunday allomalar chiqishiga poydevor bo‘lishini ta’kidladi.

Muloqot yakunida tomonlar esdalik sovg‘alari topshirdilar.

O‘MI Matbuot xizmati

Ўзбекистон – ҳуқуқий, ижтимоий ва дунёвий давлат. Конституциямизда ҳамма учун виждон эркинлиги кафолатланган. Минг шукрки, юртимизда миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик муҳити ҳукм сурмоқда. Барча дин вакиллари ибодат амалларини эмин-эркин адо этмоқда.

Охирги беш йилда диний-маърифий соҳага оид 3 та қонун, 4 та Президент фармони ва кўплаб қарорлар қабул қилинди. Йиғилишда уларнинг ижроси дин вакилларига хизмат қилаётгани қайд этилди.

Хусусан, юртимиз мусулмонлари учун шароитларни яхшилаш мақсадида 100 дан ортиқ масжид барпо этилди, 555 таси таъмирланди. Диний ташкилотлар учун бино қурилишига ер ажратиш тартиби жорий қилинди.

Ҳаж квотаси аввалгига қараганда 2 карра оширилди. Кейинги етти йилда 60 мингдан зиёд юртдошимиз ҳаж амалларини бажарди. Умра сафарларини ташкил қилиш қонуний тартибга солинди.

Соҳада малака ва илм масаласига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Президентимиз ташаббуси билан ташкил этилган Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридий халқаро марказлари, Ўзбекистон халқаро ислом академияси илмий-тадқиқотларга замин бўлмоқда. Тошкент ислом институти, Мир Араб олий мадрасаси, Ҳадис илми мактаби, Имом Термизий ўрта махсус таълим муассасасида малакали мутахассислар тайёрланаяпти. Шунингдек, 30 минг фуқаро “Қуръони карим ва тажвид” курсларини тамомлади.

Қабристонларни обод қилиш – савобли иш. Сўнгги йилларда Абу Исо Термизий, Абу Муин Насафий, Султон Увайс Қараний, Сузук ота ёдгорлик мажмуалари обод қилинди. Имом Бухорий ёдгорлик мажмуаси ва Ислом цивилизацияси марказида бунёдкорлик давом этмоқда. “Вақф” хайрия жамоат фонди томонидан ҳам 90 та зиёратгоҳ таъмирланиб, ободонлаштирилди.

Ислом маърифатини кенг ёйиш ва тажриба алмашиш мақсадида халқаро алоқалар ҳам кенгайтирилмоқда. Жумладан, бу йил юртимизда “Ислом – эзгулик ва тинчлик дини” ҳамда “Имом Термизий илмий меросининг ислом цивилизациясида тутган ўрни” мавзуларида халқаро илмий-амалий анжуманлар, Бағрикенглик ҳафталиги ўтказилди.

Маълумки, бугун кибермаконда хавф-хатарлар кучайиб бормоқда. Чегаралар ва қонунларни тан олмайдиган интернет тармоқлари орқали радикал ғоялар ҳам кириб келмоқда. Бунинг оқибатида аҳолининг нисбатан заиф қатламлари, жумладан, ёшлар турли ноқонуний гуруҳлар таъсирига тушиб қолаётгани афсусланарли. Бутун жамоатчилик бундан огоҳ бўлиши, уламолар ва нуронийлар тўғри йўлни кўрсатиши керак.

Қўқон ва Марғилон шаҳарлари тажрибаси асосида маҳаллаларда “Оқсоқоллар ва ота-оналар кенгашлари” тузилгани бунда муҳим ўрин тутмоқда. Юртимиз ҳожиларининг “Янги Ўзбекистоннинг фидойиси бўлиб, маънавият тарғиботчисига айланамиз” деган ташаббуси ҳам ижтимоий вазиятни яхшилашда ижобий қадам бўлди.

Бундай хайрли ишларни давом эттириб, маҳаллаларда маънавий муҳитни мустаҳкамлаш, ёшларни илму ҳунарга чорлаш муҳимлиги айтилди. Мутасаддиларга ижтимоий ҳимояга муҳтож шахсларни жамиятга қайта мослаштириш, бандлигини таъминлаш бўйича кўрсатмалар берилди. Мамлакатимиздаги  диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувлик доимий эътиборда бўлиши таъкидланди.

***

Davlat rahbariga ijtimoiy muhitni mustahkamlash hamda diniy ma’rifatni rivojlantirish borasidagi ishlar haqida axborot berildi.

O‘zbekiston – huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat. Konstitutsiyamizda hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlangan. Ming shukrki, yurtimizda millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik muhiti hukm surmoqda. Barcha din vakillari ibodat amallarini emin-erkin ado etmoqda.

Oxirgi besh yilda diniy-ma’rifiy sohaga oid 3 ta qonun, 4 ta Prezident farmoni va ko‘plab qarorlar qabul qilindi. Yig‘ilishda ularning ijrosi din vakillariga xizmat qilayotgani qayd etildi.

Xususan, yurtimiz musulmonlari uchun sharoitlarni yaxshilash maqsadida 100 dan ortiq masjid barpo etildi, 555 tasi ta’mirlandi. Diniy tashkilotlar uchun bino qurilishiga yer ajratish tartibi joriy qilindi.

Haj kvotasi avvalgiga qaraganda 2 karra oshirildi. Keyingi yetti yilda 60 mingdan ziyod yurtdoshimiz haj amallarini bajardi. Umra safarlarini tashkil qilish qonuniy tartibga solindi.

Sohada malaka va ilm masalasiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Prezidentimiz tashabbusi bilan tashkil etilgan Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy xalqaro markazlari, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi ilmiy-tadqiqotlarga zamin bo‘lmoqda. Toshkent islom instituti, Mir Arab oliy madrasasi, Hadis ilmi maktabi, Imom Termiziy o‘rta maxsus ta’lim muassasasida malakali mutaxassislar tayyorlanayapti. Shuningdek, 30 ming fuqaro “Qur’oni karim va tajvid” kurslarini tamomladi.

Qabristonlarni obod qilish – savobli ish. So‘nggi yillarda Abu Iso Termiziy, Abu Muin Nasafiy, Sulton Uvays Qaraniy, Suzuk ota yodgorlik majmualari obod qilindi. Imom Buxoriy yodgorlik majmuasi va Islom sivilizatsiyasi markazida bunyodkorlik davom etmoqda. “Vaqf” xayriya jamoat fondi tomonidan ham 90 ta ziyoratgoh ta’mirlanib, obodonlashtirildi.

Islom ma’rifatini keng yoyish va tajriba almashish maqsadida xalqaro aloqalar ham kengaytirilmoqda. Jumladan, bu yil yurtimizda “Islom – ezgulik va tinchlik dini” hamda “Imom Termiziy ilmiy merosining islom sivilizatsiyasida tutgan o‘rni” mavzularida xalqaro ilmiy-amaliy anjumanlar, Bag‘rikenglik haftaligi o‘tkazildi.

Ma’lumki, bugun kibermakonda xavf-xatarlar kuchayib bormoqda. Chegaralar va qonunlarni tan olmaydigan internet tarmoqlari orqali radikal g‘oyalar ham kirib kelmoqda. Buning oqibatida aholining nisbatan zaif qatlamlari, jumladan, yoshlar turli noqonuniy guruhlar ta’siriga tushib qolayotgani afsuslanarli. Butun jamoatchilik bundan ogoh bo‘lishi, ulamolar va nuroniylar to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatishi kerak.

Qo‘qon va Marg‘ilon shaharlari tajribasi asosida mahallalarda “Oqsoqollar va ota-onalar kengashlari” tuzilgani bunda muhim o‘rin tutmoqda. Yurtimiz hojilarining “Yangi O‘zbekistonning fidoyisi bo‘lib, ma’naviyat targ‘ibotchisiga aylanamiz” degan tashabbusi ham ijtimoiy vaziyatni yaxshilashda ijobiy qadam bo‘ldi.

Bunday xayrli ishlarni davom ettirib, mahallalarda ma’naviy muhitni mustahkamlash, yoshlarni ilmu hunarga chorlash muhimligi aytildi. Mutasaddilarga ijtimoiy himoyaga muhtoj shaxslarni jamiyatga qayta moslashtirish, bandligini ta’minlash bo‘yicha ko‘rsatmalar berildi. Mamlakatimizdagi  diniy bag‘rikenglik va millatlararo totuvlik doimiy e’tiborda bo‘lishi ta’kidlandi.

Ўзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчиси Музаффар Комилов, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари Озарбайжон Республикаси Бош вазири Али Асадов билан учрашди. Мулоқотда Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги ўзаро манфаатли ҳамкорликни ривожлантириш, мамлакатларимизнинг анъанавий яқин ва дўстона муносабатларини янада мустаҳкамлаш, илм-фан, маданият ва диний-маърифий соҳаларидаги ҳамкорликни ривожлантириш масалалари юзасидан фикр алмашилди.

Учрашувда Бутунжаҳон диний етакчилар глобал саммитининг аҳамияти ҳақида сўз юритилиб, мазкур тадбир халқлар ва турли дин вакиллари ўртасидаги муносабатларни мустаҳкамлашга катта ҳисса қўшиши, бу борада қардош мамлакатлар диний етакчилари ўртасидаги ҳамкорлик жуда ҳам муҳим экани таъкидланди.

Али Асадов ўз сўзида икки мамлакат ҳукуматлари, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан амалга оширилаётган ижобий ўзгаришларни юксак баҳолаб, бундан кейин ҳам Ўзбекистон Озабайжоннинг энг яқин ишончли ҳамкори бўлиб қолишига катта ишонч билдирди. Шунингдек, у Ўзбекистон Республикаси Президенти ташаббуси билан Қорабоғнинг Фузулий шаҳрида умумтаълим мактаби бунёд этилганини эътироф этиш баробарида бу ажойиб мактабни озар халқига совға қилгани учун Президент Шавкат Мирзиёевга чуқур миннатдорлик изҳор этди.

***

Shu yilning 5-6 noyabr kunlari Boku shahridagi Butunjahon diniy yetakchilar global sammiti doirasida O‘zbekiston delegatsiyasi bir qator uchrashuv va muloqotlar o‘tkazdi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisi Muzaffar Komilov, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari Ozarbayjon Respublikasi Bosh vaziri Ali Asadov bilan uchrashdi. Muloqotda O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi o‘zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirish, mamlakatlarimizning an’anaviy yaqin va do‘stona munosabatlarini yanada mustahkamlash, ilm-fan, madaniyat va diniy-ma’rifiy sohalaridagi hamkorlikni rivojlantirish masalalari yuzasidan fikr almashildi.

Uchrashuvda Butunjahon diniy yetakchilar global sammitining ahamiyati haqida so‘z yuritilib, mazkur tadbir xalqlar va turli din vakillari o‘rtasidagi munosabatlarni mustahkamlashga katta hissa qo‘shishi, bu borada qardosh mamlakatlar diniy yetakchilari o‘rtasidagi hamkorlik juda ham muhim ekani ta’kidlandi.

Ali Asadov o‘z so‘zida ikki mamlakat hukumatlari, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan amalga oshirilayotgan ijobiy o‘zgarishlarni yuksak baholab, bundan keyin ham O‘zbekiston Ozabayjonning eng yaqin ishonchli hamkori bo‘lib qolishiga katta ishonch bildirdi. Shuningdek, u O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tashabbusi bilan Qorabog‘ning Fuzuliy shahrida umumta’lim maktabi bunyod etilganini e’tirof etish barobarida bu ajoyib maktabni ozar xalqiga sovg‘a qilgani uchun Prezident Shavkat Mirziyoyevga chuqur minnatdorlik izhor etdi.

Ўзбекистон делегацияси Афғонистон Бош вазири ўринбосари Абдулсалом Ҳанафий, Иршод, ҳаж ва вақф ишлари вазири Нур Муҳаммад Сақиб, Олий таълим вазири Неда Муҳаммад Надим, Балҳ вилояти ҳокими ўринбосари Абдулходи Абу Идрис ва Кобул уламолар кенгаши раиси Муҳаммад Руҳоний кабилар билан мулоқот ўтказди.

Учрашувларда томонлар сўнгги йилларда икки давлат ўртасидаги алоқалар ривожланиб бораётгани, турли йўналишлардаги ҳамкорлик муносабатлари, яқин қўшничилик ва дўстлик алоқалари мустаҳкамланаётганини таъкидладилар.

Хусусан, Афғонистон томони давлатимиз раҳбари бир неча бор дунё ҳамжамиятига ушбу юртда тинч ва осуда ҳаёт учун тақдим этган ташаббуслари ўзининг ижобий самарасини бераётганини алоҳида қайд этдилар. Айниқса, Ўзбекистоннинг Афғонистон халқига ва унинг амалдаги ҳокимиятига ижтимоий-иқтисодий ривожланиш, тинчлик қарор топиши ва долзарб муаммоларни ҳал этишдаги ёрдамлари юқори баҳоланди.

Ўз навбатида Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари юртимиз тараққиётининг янги даврида барча соҳалар қатори, диний-маърифий жабҳада ҳам кенг кўламли ўзгаришлар бўлаётгани, хусусан, янги масжид-мадрасалар, очилаётгани, Қуръони карим курслари фаолият юритаётгани, Фатво маркази иш бошлагани, ҳаж ва умра қилувчилар сони ошаётгани ва Ислом цивилизацияси маркази каби йирик лойиҳалар ишга туширилаётганини алоҳида қайд этдилар. Ўзбекистон уламоларининг Афғонистон диёрига тарихий ташрифи ҳам мана шундай янгиланишларнинг узвий давоми экани эътироф этилди.

Дин пешволари ўзбек ва афғон халқларини азал-азалдан ягона дин, муштарак мақсадлар бирлаштириб туришини ифодалаш баробарида уламолар ҳамкорлигини йўлга қўйиш, илмий-тадқиқот, таълим-тарбия, ўзаро тажриба алмашиш, малака ошириш ва диний-маърифий йўналишларда алоқаларни жорий этиш юзасидан ўзаро фикр алмашдилар.

Афғонистонлик мутасаддилар Ўзбекистон замини қадим-қадимдан илм-маърифат тараққий этган юрт экани, дунё тамаддунига ҳисса қўшган Имом Бухорий, Имом Термизий, Баҳоуддин Нақшбанд каби буюк мутафаккирлар етишиб чиққанини эътироф этиш баробарида айни кунларда ҳам ушбу диёрда турли соҳалар жадал равнақ топаётгани, айниқса, диний соҳада яхши натижаларга эришилаётганини эътироф этдилар. Хусусан, Иршод, ҳаж ва вақф ишлари вазири Нур Муҳаммад Сақиб жаноблари жорий йил март ойидаги Ўзбекистонга қилган ташрифи жуда катта таассурот қолдирганини мамнуният билан эсга олди.

Мезбонлар Балҳ вилоятида Имом Бухорий мадрасаси бунёд этилаётгани, Ўзбекистон – Афғонистон чегарасида барпо этилган “Термиз халқаро савдо маркази” эркин савдо зонаси ҳамда инсонпарварлик ёрдамлари учун Афғонистон халқи номидан Ўзбекистон раҳбарияти ва халқига миннатдорлик изҳор этдилар.

Сафар асносида мамлакатимиз томонидан барпо этилаётган Балҳ вилоятидаги Имом ал-Бухорий мадрасаси, Мозори Шариф шаҳрида жойлашган “Равзаи Шариф” масжид-мажмуаси, Кобул шаҳридаги “Пағмон қасри” мажмуаси кабиларни зиёрат қилинди. Шунингдек, Кобул шаҳрида жойлашган “Бобур” қадамжосида Қуръони карим тиловат қилиниб, буюк шоир, истеъдодли саркарда, бобурийлар сулоласи асосчиси, темурий шаҳзода Заҳириддин Муҳаммад Бобур руҳи шод этилди.

Ўзбекистон уламоларининг Афғонистон сафари икки мамлакат дин пешволари ҳамкорлик алоқаларини янги босқичга олиб чиққани билан аҳамиятли бўлди.

***

Shu yilning 23-26 oktyabr kunlari O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari boshchiligidagi delegatsiya Afg‘onistonda xizmat safarida bo‘ldi.

O‘zbekiston delegatsiyasi Afg‘oniston Bosh vaziri o‘rinbosari Abdulsalom Hanafiy, Irshod, haj va vaqf ishlari vaziri Nur Muhammad Saqib, Oliy ta’lim vaziri Neda Muhammad Nadim, Balh viloyati hokimi o‘rinbosari Abdulxodi Abu Idris va Kobul ulamolar kengashi raisi Muhammad Ruhoniy kabilar bilan muloqot o‘tkazdi.

Uchrashuvlarda tomonlar so‘nggi yillarda ikki davlat o‘rtasidagi aloqalar rivojlanib borayotgani, turli yo‘nalishlardagi hamkorlik munosabatlari, yaqin qo‘shnichilik va do‘stlik aloqalari mustahkamlanayotganini ta’kidladilar.

Xususan, Afg‘oniston tomoni davlatimiz rahbari bir necha bor dunyo hamjamiyatiga ushbu yurtda tinch va osuda hayot uchun taqdim etgan tashabbuslari o‘zining ijobiy samarasini berayotganini alohida qayd etdilar. Ayniqsa, O‘zbekistonning Afg‘oniston xalqiga va uning amaldagi hokimiyatiga ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, tinchlik qaror topishi va dolzarb muammolarni hal etishdagi yordamlari yuqori baholandi.

O‘z navbatida Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari yurtimiz taraqqiyotining yangi davrida barcha sohalar qatori, diniy-ma’rifiy jabhada ham keng ko‘lamli o‘zgarishlar bo‘layotgani, xususan, yangi masjid-madrasalar, ochilayotgani, Qur’oni karim kurslari faoliyat yuritayotgani, Fatvo markazi ish boshlagani, haj va umra qiluvchilar soni oshayotgani va Islom sivilizatsiyasi markazi kabi yirik loyihalar ishga tushirilayotganini alohida qayd etdilar. O‘zbekiston ulamolarining Afg‘oniston diyoriga tarixiy tashrifi ham mana shunday yangilanishlarning uzviy davomi ekani e’tirof etildi.

Din peshvolari o‘zbek va afg‘on xalqlarini azal-azaldan yagona din, mushtarak maqsadlar birlashtirib turishini ifodalash barobarida ulamolar hamkorligini yo‘lga qo‘yish, ilmiy-tadqiqot, ta’lim-tarbiya, o‘zaro tajriba almashish, malaka oshirish va diniy-ma’rifiy yo‘nalishlarda aloqalarni joriy etish yuzasidan o‘zaro fikr almashdilar.

Afg‘onistonlik mutasaddilar O‘zbekiston zamini qadim-qadimdan ilm-ma’rifat taraqqiy etgan yurt ekani, dunyo tamadduniga hissa qo‘shgan Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Bahouddin Naqshband kabi buyuk mutafakkirlar yetishib chiqqanini e’tirof etish barobarida ayni kunlarda ham ushbu diyorda turli sohalar jadal ravnaq topayotgani, ayniqsa, diniy sohada yaxshi natijalarga erishilayotganini e’tirof etdilar. Xususan, Irshod, haj va vaqf ishlari vaziri Nur Muhammad Saqib janoblari joriy yil mart oyidagi O‘zbekistonga qilgan tashrifi juda katta taassurot qoldirganini mamnuniyat bilan esga oldi.

Mezbonlar Balh viloyatida Imom Buxoriy madrasasi bunyod etilayotgani, O‘zbekiston – Afg‘oniston chegarasida barpo etilgan “Termiz xalqaro savdo markazi” erkin savdo zonasi hamda insonparvarlik yordamlari uchun Afg‘oniston xalqi nomidan O‘zbekiston rahbariyati va xalqiga minnatdorlik izhor etdilar.

Safar asnosida mamlakatimiz tomonidan barpo etilayotgan Balh viloyatidagi Imom al-Buxoriy madrasasi, Mozori Sharif shahrida joylashgan “Ravzai Sharif” masjid-majmuasi, Kobul shahridagi “Pag‘mon qasri” majmuasi kabilarni ziyorat qilindi. Shuningdek, Kobul shahrida joylashgan “Bobur” qadamjosida Qur’oni karim tilovat qilinib, buyuk shoir, iste’dodli sarkarda, boburiylar sulolasi asoschisi, temuriy shahzoda Zahiriddin Muhammad Bobur ruhi shod etildi.

O‘zbekiston ulamolarining Afg‘oniston safari ikki mamlakat din peshvolari hamkorlik aloqalarini yangi bosqichga olib chiqqani bilan ahamiyatli bo‘ldi.

Суҳбатларда сўнгги йилларда барча соҳалар қатори диний-маърифий жабҳада ҳам жуда катта ўзгаришлар амалга оширилгани, 100 та янги жоме масжид очилгани, кўплари ҳавас қиладиган даражада обод бўлгани, Қуръони карим курсларида бир неча ўн минг фуқаро Қуръони каримни мутолаа қилишни ўргангани, ҳаж-умра сафарига борган кишилар сони сезиларли ошгани кабиларни айтиш баробарида оят ва ҳадислар асосида мана шундай неъматларга шукр қилиш зарурлиги билдирилди.

Қуръони карим ва ҳадиси шарифларда илм ва ҳунарга тарғиб қилувчи кўрсатмаларни мисол сифатида келтириб, ҳар бир ота-она фарзандига элу юрт учун керакли бўладиган ҳунар ва фойдали илмларни ҳам ўргатиши лозимлиги тушунтирилди. Шунингдек, ёш авлод онгига она юртга муҳаббат, тинч-осойишта ҳаётимизни қадрига етиш ҳамда шукроналик туйғуларини сингдириш кабиларга урғу қаратилди.

Учрашувларда риё-хўжакўрсин иллатлари, илмсиз фатво бериш, шаръий масала айтиш, жамоада тафриқа, бўлинишлардан сақланиш ва бидъат-хурофотларни тарк этиш кабиларга ҳам тўхталинди.

Иштирокчиларнинг мурожаат-таклифлари эшитилди, оилавий, ижтимоий ва ибодатга оид саволларига батафсил жавоб берилди.
Мулоқотлар самимий ва юқори кайфиятда ўтмоқда. Қўқон ва Марғилон шаҳарлари сафари давом этади.

***

Qo‘qon va Marg‘ilon shaharlarida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari boshchiliklaridagi bir guruh ulamolar aholi vakillari ishtirokida ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar, yuzma-yuz muloqotlar va jonli savol-javoblar o‘tkazmoqdalar.

Suhbatlarda so‘nggi yillarda barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy jabhada ham juda katta o‘zgarishlar amalga oshirilgani, 100 ta yangi jome masjid ochilgani, ko‘plari havas qiladigan darajada obod bo‘lgani, Qur’oni karim kurslarida bir necha o‘n ming fuqaro Qur’oni karimni mutolaa qilishni o‘rgangani, haj-umra safariga borgan kishilar soni sezilarli oshgani kabilarni aytish barobarida oyat va hadislar asosida mana shunday ne’matlarga shukr qilish zarurligi bildirildi.

Qur’oni karim va hadisi shariflarda ilm va hunarga targ‘ib qiluvchi ko‘rsatmalarni misol sifatida keltirib, har bir ota-ona farzandiga elu yurt uchun kerakli bo‘ladigan hunar va foydali ilmlarni ham o‘rgatishi lozimligi tushuntirildi. Shuningdek, yosh avlod ongiga ona yurtga muhabbat, tinch-osoyishta hayotimizni qadriga yetish hamda shukronalik tuyg‘ularini singdirish kabilarga urg‘u qaratildi.

Uchrashuvlarda riyo-xo‘jako‘rsin illatlari, ilmsiz fatvo berish, shar’iy masala aytish, jamoada tafriqa, bo‘linishlardan saqlanish va bid’at-xurofotlarni tark etish kabilarga ham to‘xtalindi.

Ishtirokchilarning murojaat-takliflari eshitildi, oilaviy, ijtimoiy va ibodatga oid savollariga batafsil javob berildi.
Muloqotlar samimiy va yuqori kayfiyatda o‘tmoqda. Qo‘qon va Marg‘ilon shaharlari safari davom etadi.

Зиёратчилар маърузачиларнинг ҳаж ибодати ва ҳожилик одоблари, комил мўминнинг ахлоқи ҳамда аждодларимизнинг ибратли ҳаётлари асосидаги ибратли суҳбатидан баҳраманд бўлдилар.

Мулоқот чоғида зиёратчилар ўзларини қизиқтирган саволларга жавоб олдилар. Шунингдек, бир ярим мингдан ортиқ хатми Қуръонлар етказилиб, дуолар қилинди.

***

Joriy yil 3 iyun kuni Makka shahridagi kuni Abroj Dana mehmonxonasida farg‘onalik ziyoratchilar bilan ma’rifiy yig‘ilish bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari Muhammadolim domla Muhammadsiddiqov, O‘MI «Qur’on va tajvidni o‘rgatish» bo‘limi mudiri Shayx Alijon qori Xaydarov, O‘MI Fatvo markazi direktor o‘rinbosari G‘ulomiddin domla Xolbayev hamda ellikboshi va ziyoratchilar ishtirok etishdi.

Ziyoratchilar ma’ruzachilarning haj ibodati va hojilik odoblari, komil mo‘minning axloqi hamda ajdodlarimizning ibratli hayotlari asosidagi ibratli suhbatidan bahramand bo‘ldilar.

Muloqot chog‘ida ziyoratchilar o‘zlarini qiziqtirgan savollarga javob oldilar. Shuningdek, bir yarim mingdan ortiq xatmi Qur’onlar yetkazilib, duolar qilindi.

Эслатиб ўтамиз, айни кунларда вилоятимиздан бу йилги ҳаж зиёратига борувчи фуқаролар билан шу каби учрашувлар ўтказилмоқда. Яқин кунларда зиёратчилар ҳаж амалларини адо этиш учун Саудия Арабистонига жўнаб кетадилар.

* * *

Quvasoy shahridagi «Islom» masjidida bo‘lg‘usi hojilar bilan uchrashuv bo‘lib o‘tdi. Unda viloyat bosh imom-xatibi o‘rinbosari Alisher domla Naimov ishtirok etib, Haj ziyorati odobi, hojilik maqomi va mas’uliyati kabi mavzularda suhbat qildi.

Eslatib o‘tamiz, ayni kunlarda viloyatimizdan bu yilgi haj ziyoratiga boruvchi fuqarolar bilan shu kabi uchrashuvlar o‘tkazilmoqda. Yaqin kunlarda ziyoratchilar haj amallarini ado etish uchun Saudiya Arabistoniga jo‘nab ketadilar.

Учрашувда Ҳомиджон домла Ишматбеков меҳмонларни ташриф билан қутлаб, мамлакатимизда диний маърифий соҳада амалга оширилаётган кенг кўламли ишлар ҳақида сўз юритди. Хусусан, диёримиз мўмин-мусулмонлари ибодатларини эмин-эркин адо этиш учун муносиб шароитлар яратиш, Ислом динининг асл моҳиятини аҳолига етказиш ҳамда бутун дунёга танитиш борасида улкан саъй-ҳаракатлар амалга оширилаётганини алоҳида таъкидлади.

Шунингдек, Ҳомиджон домла Доғистон делегацияси вакилларини Ўзбекистон мусулмонлари идораси фаолияти билан таништириб, кейинги пайтда Фатво бўлими алоҳида марказга айлангани, ҳаж квотаси йилдан йилга ортиб бораётгани, умра бўйича чекловлар бекор қилингани ва йил давомида зиёратлар ташкил этилаётганини маълум қилди. Сўнгра юртимизда кейинги йилларда жоме масжидлар сони кўпайиб, улар ибодат ва маърифат масканига айланаётгани, диний таълим муассасалари сони ва ўқитиш сифати янада ошиб бораётганини ҳам қайд этиб ўтди.

Ўз навбатида, Доғистон Республикаси муфтияти вакили Мурод Исмоилов самимий қабул учун миннатдорлик билдириб мамлакат муфтийси Шайх Аҳмад Абдуллаевнинг салом ва Мавлид ойи табригини етказди. Шунингдек, у Ўзбекистонда диний жабҳадаги ўзгариш ва ўзаро яқин ҳамкорлик алоқаларидан Доғистон томони жуда мамнун эканини билдирди.

Доғистонлик меҳмонлар сўзи давомида Ўзбекистонни алоҳида эҳтиром билан қадрлаши, бунинг боиси бу диёрдан Ислом дини ривожига улкан ҳисса қўшган забардаст уламоларни етиш чиққани, хусусан, республикадаги кўплаб мўмин-мусулмонлар ақида борасида Имом Мотуридий, тасаввуф бўйича Нақшбандий тариқати йўлини тутганларини баён этди. Шунингдек, синовли кунларда кўплаб доғистонлик болаларга ўзбек халқи ўз бағридан жой бериб, меҳр кўрсатганини эҳтиром билан тилга олди.

Cамимий мулоқот давомида диний-маърифий соҳа вакилларининг ўзаро яқин ҳамкорлиги икки томон учун ҳам манфаатли ва динимиз ривожига ҳам туртки бўлиши айтиб ўтилди.

Дўстона руҳда ўтган учрашув сўнгида ўзаро ҳадялар алмашилди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати