Йиғилиш якунида Ўзбекистон, Туркия, Озарбайжон, Қозоғистон ва Қирғизистон муфтийлари муҳим йўналишларда 3 та баёнот ва замонавий масалаларга оид 6 та йирик фатвони имзолашди.

Жумладан, «Исломнинг илм-фан ва технологияга ёндашуви» мавзусидаги баёнотда Ислом динида инсоният фаровонлигига хизмат қилувчи барча илмий ва технологик ютуқлар қўллаб-қувватланиши билан бирга, улар юксак ахлоқий мезонлар, адолат ва масъулият тамойиллари асосида ривожланиши шартлиги таъкидланди.

«Мусулмонлиги маълум бўлган шахсни кофирга чиқаришнинг ҳукми» тўғрисидаги баёнотда Ислом таълимотига кўра, калимаи шаҳодат келтириб, қибла аҳлидан бўлган ҳар қандай шахс мусулмон ҳисобланиши ҳамда қилган гуноҳи ёки амалдаги нуқсони туфайли уни куфрда айблаш (такфир қилиш) қатъиян ман этилиши айтилди. Шунингдек, Туркий давлатлар уламолари ушбу баёнотда жамиятда фитна, қон тўкилиши ва низоларга сабаб бўлувчи такфирчилик оқимларига қарши илмий-маърифий курашни кучайтириш, уммат бирдамлигини мустаҳкамлаш зарурлигига эътибор қаратишди.

«Оила қуришга тарғиб қилиш, уни муҳофаза қилиш ва мустаҳкамлашга доир умумий масъулият» баёнотида Ислом таълимотига кўра, оила никоҳ асосига қуриладиган, соғлом авлод ва жамият давомийлигини таъминловчи, инсонга руҳий хотиржамлик ҳамда ахлоқий тарбия берувчи муқаддас муассаса эканига урғу қаратилди. Муфтийлар оила институтини ҳимоя қилиш, ёшларни оилага тайёрлаш ва миллий-маънавий қадриятларни мустаҳкамлашда бирдамликка чақирдилар.

Шунингдек, муфтийлар томонидан «Битта қабрга бирдан ортиқ маййитни дафн этишнинг ҳукми», «Ижарага берилган деҳқончилик ерларининг ушри», «Фатво сўраш ва фатво беришда сунъий идрокдан фойдаланиш масаласи», «Жума намози дуруст бўлишининг шартлари», ҳижрий ой бошланишини аниқлаш мезонлари ва такфир масаласига доир 6 та фатво матни имзоланди.

***

Xabar berganimizdek, Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida Turkiy davlatlar muftiylari kengashining navbatdagi VII yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi.

Yig‘ilish yakunida O‘zbekiston, Turkiya, Ozarbayjon, Qozog‘iston va Qirg‘iziston muftiylari muhim yo‘nalishlarda 3 ta bayonot va zamonaviy masalalarga oid 6 ta yirik fatvoni imzolashdi.

Jumladan, «Islomning ilm-fan va texnologiyaga yondashuvi» mavzusidagi bayonotda Islom dinida insoniyat farovonligiga xizmat qiluvchi barcha ilmiy va texnologik yutuqlar qo‘llab-quvvatlanishi bilan birga, ular yuksak axloqiy mezonlar, adolat va mas’uliyat tamoyillari asosida rivojlanishi shartligi ta’kidlandi.

«Musulmonligi ma’lum bo‘lgan shaxsni kofirga chiqarishning hukmi» to‘g‘risidagi bayonotda Islom ta’limotiga ko‘ra, kalimai shahodat keltirib, qibla ahlidan bo‘lgan har qanday shaxs musulmon hisoblanishi hamda qilgan gunohi yoki amaldagi nuqsoni tufayli uni kufrda ayblash (takfir qilish) qat’iyan man etilishi aytildi. Shuningdek, Turkiy davlatlar ulamolari ushbu bayonotda jamiyatda fitna, qon to‘kilishi va nizolarga sabab bo‘luvchi takfirchilik oqimlariga qarshi ilmiy-ma’rifiy kurashni kuchaytirish, ummat birdamligini mustahkamlash zarurligiga e’tibor qaratishdi.

«Oila qurishga targ‘ib qilish, uni muhofaza qilish va mustahkamlashga doir umumiy mas’uliyat» bayonotida Islom ta’limotiga ko‘ra, oila nikoh asosiga quriladigan, sog‘lom avlod va jamiyat davomiyligini ta’minlovchi, insonga ruhiy xotirjamlik hamda axloqiy tarbiya beruvchi muqaddas muassasa ekaniga urg‘u qaratildi. Muftiylar oila institutini himoya qilish, yoshlarni oilaga tayyorlash va milliy-ma’naviy qadriyatlarni mustahkamlashda birdamlikka chaqirdilar.

Shuningdek, muftiylar tomonidan «Bitta qabrga birdan ortiq mayyitni dafn etishning hukmi», «Ijaraga berilgan dehqonchilik yerlarining ushri», «Fatvo so‘rash va fatvo berishda sun’iy idrokdan foydalanish masalasi», «Juma namozi durust bo‘lishining shartlari», hijriy oy boshlanishini aniqlash mezonlari va takfir masalasiga doir 6 ta fatvo matni imzolandi.

Анжуман Қуръони карим тиловати билан очилди.

Йиғилишда таъкидланганидек, мамлакатимизда сўнгги йилларда давлатимиз раҳбари ташаббуси билан кўп асрлик миллий ва диний қадриятларимизни асраб-авайлаш, дунё илм-фани ва маданияти ривожига улкан ҳисса қўшган аждодларимизнинг бебаҳо меросини ўрганиш, улар асосида ёшларни комил инсон этиб тарбиялаш ишларига алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Энг муҳими, Туркий давлатлар ташкилоти мусулмон диний идоралари раҳбарлари кенгаши вазифалари ҳам юртимизда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган ислоҳотлар билан ҳамоҳангдир. Мазкур кенгаш яқин йилларда ташкил этилганига қарамай, Ислом дини равнақи, мўмин-мусулмонлар фаровонлиги ва туркий халқлар бирдамлиги, шунинг билан бирга, буюк бобокалонларимиз меросини чуқур тадқиқ этиш ҳамда халқаро миқёсда кенг тарғиб этиш ишларига улкан ҳисса қўшиб келмоқда.

 Қолаверса, ташкилотга аъзо мамлакатлар ҳамкорлиги натижасида халқларимиз ўртасидаги дўстлик, биродарлик алоқаларини янада мустаҳкамланиб боряпти. Мамлакатларимиз ҳамда дунё мусулмонлари манфаатларини ҳимоя қилиш борасида дадил қадам ташламоқда. Бу эса ташкилотнинг замон билан ҳамнафас бўлиб, халқаро майдонда обрў-эътибори тобора ошиб бораётгани далолат беради.

Албатта, бугун мусулмон диний идоралар раҳбарлари кенгаши ҳар қачонгидан кўра кўпроқ тинчликни тарғиб қилиш, хотиржамлик катта неъмат эканини юксак минбарлардан туриб бот-бот такрорлашиш муҳимлиги айтиб ўтилди.

Ташкилотга Ўзбекистон раислиги давомида ўзаро ҳамкорлигимиз янада кенгайди, томонлар манфаатларига хизмат қиладиган йирик тадбирлар, учрашувлар ташкил этилди.

Дарвоқе, бугунги мураккаб даврда кишилар турли фитна, бузғунчи ғоя ва ахборот хуружлари каби таҳдидлардан азият чекмоқда. Шундай муаммолар қаршисида Туркий дунё ҳар қачонгидан кўпроқ бирлашиб, муаммоларни бартараф қилишга жидду жаҳд қилиши керак.

Иштирокчилар Туркий давлатлар ташкилоти мусулмон диний идоралари раҳбарлари кенгашининг тўртинчи йиғилишига пухта тайёргарлик кўрилгани ва у ҳар жиҳатдан самарали ўтаётганини маълум қилишди.

Кавказ мусулмонлари идораси раиси, Шайхулислом Оллоҳшукур Пошозода ўз чиқишида Ўзбекистон Президенти томонидан БМТ Бош Ассамблеяси 78-сессиясида илгари сурилган 2024 йил Ўзбекистонда “Ислом – тинчлик ва эзгулик дини” мавзуида халқаро конференция ўтказиш ташаббусини қўллаб-қувватлади.

– Ислом цивилизациясининг қадимий маркази бўлган Ўзбекистонда бундай нуфузли анжуманни ташкил этиш, шак-шубҳасиз, Исломнинг асл инсонпарварлик моҳиятини чуқур очиб беришда муҳим аҳамият касб этади, – деди Шайхулислом Оллоҳшукур Пошозода. – Биз бутун турк дунёси диний жамоатчилиги номидан Президент Шавкат Мирзиёев жаноби олийларининг бу каби катта маънавий аҳамиятга эга ташаббусини умумий қўллаб-қувватлашимизни билдирамиз.

Қозоғистон мусулмонлари диний идораси раиси, бош муфтий Наврўзбай ҳожи Тағанули қардош мамлакатлар маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва умумий қадриятларини тарғиб қилиш бўйича устувор вазифаларни ҳал қилиш заруратига эътибор қаратди.

Туркманистон муфтийси Ялкап Ходжагулиев эса қардош мамлакатлар ўртасидаги муносабатлар янги мазмунга эга бўлганлигини таъкидлади.

– Ўзбек диёрида умумтурк маданиятининг аломатларини кўрмоқдамиз ва бизнинг келгуси тараққиётимиз ўзаро қардошлик муносабатларини мустаҳкамлаш ва қўллаб-қувватлаш билан боғлиқдир, – деди Ялкап Ходжагулиев. – Шак-шубҳасиз бу каби учрашув ва маслаҳатлашувлар халқларимизни бир-бирига янада яқинлаштиради, дўстлик ва қардошлик муносабатларини мустаҳкамлаб, ишонч ва ўзаро тушунишнинг юқори даражасига эришишга ёрдам беради.

Анжуман якунида Ўзбекистон мусулмонлари идораси томонидан динимиз ҳар қандай зулм ва зўравонликка қарши эканини, шафқатсизликни қоралаши ҳамда доимо тинчликни тарғиб қилишни ифода этувчи “Исломнинг экстремизмга муносабати” тўғрисидаги ҳужжат қабул қилинди.

Тадбир Қуръони карим тиловати ила бошланди.

Дастлаб Туркий давлатлар муфтийлари томонидан мазкур Кенгаш низоми имзоланди.

Шундан сўнг Туркий давлатлар ташкилоти Бош котиби Бағдод Aмриев сўзга чиқиб, туркий давлатлар ҳамкорлигининг тарихи ва бугунги куни, туркий халқларнинг Ислом дини ривожига қўшган ҳиссаси, қардош ва диндош давлатларнинг истиқболи ҳақида сўзлади.

Маросимда сўзга чиққан Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Нуриддин домла ҳазратлари ушбу Низом туркий халқлар тинчлиги ва фаровонлигини мустаҳкамлаш, муштарак қадриятларни кенг ёйиш, ўзаро тажриба алмашиш ва турли соҳалардаги алоқаларни янада равнақ топширишга хизмат қилишига урғу қаратдилар.

Маросим якунида оммавий ахборот воситалари билан матбуот анжумани бўлиб ўтди. Туркий давлатлар муфтийлари журналистлар томонидан берилган саволларга жавоб қайтардилар.

Тадбир иштирокчилари Озарбайжон давлатининг тарихий шаҳри Шушадаги табаррук қадамжоларни зиёрат қилдилар.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

Халқаро анжуман иштирокчилари кунни Хожа Aҳмад Яссавий мақбарасини зиёрат қилишдан бошладилар. Дин пешволари Хожа Aҳмад Яссавий мақбарасига ташриф буюриб, у кишининг ҳақларига ўқилган 100 та хатми Қуръонни якунини қилиб, дуолар қилдилар.

Тарихий манбалардан маълумки, Қозоғистоннинг энг муҳташам тарихий ёдгорлиги Ҳазрат Аҳмад Яссавий хонақоҳи Амир Темур томонидан бунёд этилган. Бу ёдгорлик Темур давридан бери сақланиб қолган энг катта мажмуадир. Муҳташам мажмуа мақбара, масжид, кутубхона, катта ва кичик сарой, мадраса ва 35 та ҳужра, қудуқхона ва ошхонани ўз ичига қамраб олган. Уни Амир Темурнинг ўзи шахсан лойиҳалаштирган ва ўлчовларини чизиб берган дейилади манбаларда. Бу эса Амир Темурнинг Аҳмад Яссавийга бўлган юксак ҳурмат-эҳтироми рамзидир.
Дин пешволари зиёрат асносида мажмуа билан яқиндан танишар экан, унинг қурилишига ва Соҳибқироннинг Аҳмад Яссавийга бўлган эҳтиромини юқори баҳоладилар.

Тарихий маълумотларга кўра, Истанбул тупроқларига саҳобалар фатҳ мақсадида илк марта мелодий 668 йил келишган. Бу қўшин таркибида 63 саҳоба ҳам бўлган. Шу жангда саҳобалардан Абу Айюб ал-Ансорий ва Абу Шайба ал-Ҳудрий шаҳид бўлганлар.

Абу Айюб Ансорийнинг васиятига кўра, у Константинополь деворлари остига дафн этилган. У зотнинг қабри бугунги Истанбулнинг қоқ марказида. Бу зиёратгоҳ “Айюб Султон ота” деб аталади. Айюб Султон масжиди Истанбул фатҳидан сўнг 1558 йилда қурилган илк катта жоме масжид саналади.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати