Учрашувда Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, Туркия диёнат ишлари бошқармаси раиси, профессор Али Эрбош, Кавказ мусулмонлари идораси раиси, Шайхулислом Оллоҳшукур Пошозода, Қозоғистон мусулмонлари диний идораси раиси, бош муфтий Наврўзбой ҳожи Тағанули ва Қирғизистон мусулмонлари диний идораси раиси, муфтий Абдулазиз қори Зокиров қатнашди.

Олий даражадаги мулоқотда муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Жаноби Олийларининг самимий салом ва эзгу тилакларини қардош халқ Президентига етказдилар.

Ўз навбатида Қирғиз Республикаси Президенти Садир Жапаров жаноби олийлари Муфтий ҳазратларидан Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Жаноби Олийларига самимий салом ва энг яхши тилакларини етказиб қўйишини сўради.

Ўзаро мулоқотда икки давлат ўртасидаги дўсту биродарлик, қўни-қўшничилик ва яқин ҳамкорлик алоқалари равнақ топаётгани, охирги йилларда чегаралар очилгани, натижада халқларимизнинг азалий алоқалари яна боғлангани таъкидланди. Бундай қулайлик ва ғамхўрликдан барча ниҳоятда мамнун экани айтиб ўтилди.

Туркий давлатлар раҳбарларининг саъй-ҳаракати билан илм-фан, таълим-тарбия, ижтимоий-иқтисодий ва диний-маърифий жабҳаларда муносабатлар ривожланаётгани натижасида муфтийлар ҳам бирлашиб, қардош халқлар ҳамжиҳатлиги йўлида хизмат қилаётгани, хусусан, Рамазон ойи, икки ҳайит байрамлари бирга нишонланаётгани, зарур масалаларда кенгашиб, фатво ва баёнотлар эълон қилинаётгани сўзланди.

Шунингдек, қардош давлатлар раҳбарлари ташаббуси билан барча соҳаларда эришилган мана шундай муваффақиятлар мамлакатларимизнинг халқаро майдондаги нуфузини ошираётгани алоҳида эътироф этилди.

Қирғиз Республикаси Президенти Садир Жапаров қардош халқлар муфтийларининг ўзаро яқин ҳамкорлиги нақадар аҳамиятли экани, бу эса мўмин-мусулмонлар манфаатига хизмат қилишини таъкидлаб, Туркий давлатлар муфтийлари йиғилишига муваффақият тилади.

***

Shu yil  11 sentyabr kuni Qirg‘iz Respublikasi Prezidenti Sadir Japarov Turkiy davlatlar muftiylarini qabul qildi.

Uchrashuvda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Turkiya diyonat ishlari boshqarmasi raisi, professor Ali Erbosh, Kavkaz musulmonlari idorasi raisi, Shayxulislom Ollohshukur Poshozoda, Qozog‘iston musulmonlari diniy idorasi raisi, bosh muftiy Navro‘zboy hoji Tag‘anuli va Qirg‘iziston musulmonlari diniy idorasi raisi, muftiy Abdulaziz qori Zokirov qatnashdi.

Oliy darajadagi muloqotda muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Janobi Oliylarining samimiy salom va ezgu tilaklarini qardosh xalq Prezidentiga yetkazdilar.

O‘z navbatida Qirg‘iz Respublikasi Prezidenti Sadir Japarov janobi oliylari Muftiy hazratlaridan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Janobi Oliylariga samimiy salom va eng yaxshi tilaklarini yetkazib qo‘yishini so‘radi.

O‘zaro muloqotda ikki davlat o‘rtasidagi do‘stu birodarlik, qo‘ni-qo‘shnichilik va yaqin hamkorlik aloqalari ravnaq topayotgani, oxirgi yillarda chegaralar ochilgani, natijada xalqlarimizning azaliy aloqalari yana bog‘langani ta’kidlandi. Bunday qulaylik va g‘amxo‘rlikdan barcha nihoyatda mamnun ekani aytib o‘tildi.

Turkiy davlatlar rahbarlarining sa’y-harakati bilan ilm-fan, ta’lim-tarbiya, ijtimoiy-iqtisodiy va diniy-ma’rifiy jabhalarda munosabatlar rivojlanayotgani natijasida muftiylar ham birlashib, qardosh xalqlar hamjihatligi yo‘lida xizmat qilayotgani, xususan, Ramazon oyi, ikki hayit bayramlari birga nishonlanayotgani, zarur masalalarda kengashib, fatvo va bayonotlar e’lon qilinayotgani so‘zlandi.

Shuningdek, qardosh davlatlar rahbarlari tashabbusi bilan barcha sohalarda erishilgan mana shunday muvaffaqiyatlar mamlakatlarimizning xalqaro maydondagi nufuzini oshirayotgani alohida e’tirof etildi.

Qirg‘iz Respublikasi Prezidenti Sadir Japarov qardosh xalqlar muftiylarining o‘zaro yaqin hamkorligi naqadar ahamiyatli ekani, bu esa mo‘min-musulmonlar manfaatiga xizmat qilishini ta’kidlab, Turkiy davlatlar muftiylari yig‘ilishiga muvaffaqiyat tiladi.

Унда Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, Туркия диёнат ишлари бошқармаси раиси, доктор Али Эрбош, Кавказ мусулмонлари идораси раиси, шайхулислом Оллоҳшукур Пошозода, Қозоғистон мусулмонлари диний идораси раиси, бош муфтий Наврўзбой ҳожи Тағанули ва Қирғизистон мусулмонлари диний идораси раиси, муфтий Абдулазиз қори Зокиров қатнашди.

Нутқ қилган муфтийлар Туркий давлатлар диний идоралари ўртасидаги ҳамкорлик жадал ривожланаётганидан мамнун эканини изҳор этиб, ушбу анъанавий анжуман аҳиллик, иноқлик, дўстлик, бирдамлик, таҳликали замонда тинчлик-осойишталик ва тотувликни таъминлашга ҳисса қўшишдек муштарак мақсадларга хизмат қилаётганини эътироф этишди. Бундай эзгу ишлар ва уммат бирлигига Қуръони карим ва ҳадиси шарифларда ҳам чорланганини далиллар билан келтиришди.

Глобал муаммоларга биргаликда ечим топиш ва Ислом дини софлигини асраш борасидаги имкониятларни бирлаштириш бугунги кунда жуда ҳам муҳимлигини таъкидладилар. Фитналар, бузғунчи ғоялар ва ахборот хуружлари авж олган бир пайтда ғоявий таҳдидлар қаршисида Туркий дунё халқлари бирдамликда муаммоларни бартараф этишга янада жидду жаҳд қилиш кераклигини айтиб ўтишди.

Йиғилишда мазкур тузилма ҳузуридаги Фатво ҳайъати томонидан атрофлича муҳокама қилиниб, Кенгашга кўриб чиқиш ва имзоланиш учун тақдим этилган оила, никоҳ, инсон органларини кўчириш, ҳаж ва умра, айрим озиқ-овқат маҳсулотлари истеъмоли борасидаги бешта муҳим фатво имзоланди. Ушбу фатволарнинг мазмун-моҳиятини келгусида батафсил ёритиш режалаштирилди.

Кенгаш доирасида жамоавий фатволар чиқарилиши муҳим тарихий қадам бўлиб, туркий мамлакатлардаги диний-маърифий ишлар ва фиқҳий масалаларни ҳал этишда якдиллик ва ҳамкорликни таъминлайди.

Туркий давлатлар муфтийлари ҳозирги кунда долзарб бўлиб турган Исломда уммат бирлиги номли Баёнот ҳамда иқлим ўзгаришининг олдини олиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва экологик муаммоларни ҳал қилиш тўғрисидаги Мурожаатни ҳам қабул қилишди.

Йиғилишда Туркий давлатлар муфтийлари Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратларини муҳтарам Президентимизнинг фармонларига кўра “Олий Даражали Имом Бухорий” ордени билан мукофотланганлари муносабати ила самимий қутладилар. Ўз навбатида Муфтий ҳазратлари қардош давлатлар диний идоралари раҳбарларига ташаккур айтдилар.

Шундан сўнг Кенгаш йиғилиши Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратларининг дунё мусулмонларига тинчлик-офият сўраш, туркий халқлар бирдамлиги янада мустаҳкам бўлиши ҳақидаги хайрли дуолари билан якунланди.

***

Bugun, 11 sentyabr kuni Bishkek shahrida Turkiy davlatlar muftiylari kengashining VI yig‘ilishi o‘tkazildi.

Unda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Turkiya diyonat ishlari boshqarmasi raisi, doktor Ali Erbosh, Kavkaz musulmonlari idorasi raisi, shayxulislom Ollohshukur Poshozoda, Qozog‘iston musulmonlari diniy idorasi raisi, bosh muftiy Navro‘zboy hoji Tag‘anuli va Qirg‘iziston musulmonlari diniy idorasi raisi, muftiy Abdulaziz qori Zokirov qatnashdi.

Nutq qilgan muftiylar Turkiy davlatlar diniy idoralari o‘rtasidagi hamkorlik jadal rivojlanayotganidan mamnun ekanini izhor etib, ushbu an’anaviy anjuman ahillik, inoqlik, do‘stlik, birdamlik, tahlikali zamonda tinchlik-osoyishtalik va totuvlikni ta’minlashga hissa qo‘shishdek mushtarak maqsadlarga xizmat qilayotganini e’tirof etishdi. Bunday ezgu ishlar va ummat birligiga Qur’oni karim va hadisi shariflarda ham chorlanganini dalillar bilan keltirishdi.

Global muammolarga birgalikda yechim topish va Islom dini sofligini asrash borasidagi imkoniyatlarni birlashtirish bugungi kunda juda ham muhimligini ta’kidladilar. Fitnalar, buzg‘unchi g‘oyalar va axborot xurujlari avj olgan bir paytda g‘oyaviy tahdidlar qarshisida Turkiy dunyo xalqlari birdamlikda muammolarni bartaraf etishga yanada jiddu jahd qilish kerakligini aytib o‘tishdi.

Yig‘ilishda mazkur tuzilma huzuridagi Fatvo hay’ati tomonidan atroflicha muhokama qilinib, Kengashga ko‘rib chiqish va imzolanish uchun taqdim etilgan oila, nikoh, inson organlarini ko‘chirish, haj va umra, ayrim oziq-ovqat mahsulotlari iste’moli borasidagi beshta muhim fatvo imzolandi. Ushbu fatvolarning mazmun-mohiyatini kelgusida batafsil yoritish rejalashtirildi.

Kengash doirasida jamoaviy fatvolar chiqarilishi muhim tarixiy qadam bo‘lib, turkiy mamlakatlardagi diniy-ma’rifiy ishlar va fiqhiy masalalarni hal etishda yakdillik va hamkorlikni ta’minlaydi.

Turkiy davlatlar muftiylari hozirgi kunda dolzarb bo‘lib turgan Islomda ummat birligi nomli Bayonot hamda iqlim o‘zgarishining oldini olish, atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik muammolarni hal qilish to‘g‘risidagi Murojaatni ham qabul qilishdi.

Yig‘ilishda Turkiy davlatlar muftiylari O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlarini muhtaram Prezidentimizning farmonlariga ko‘ra “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni bilan mukofotlanganlari munosabati ila samimiy qutladilar. O‘z navbatida Muftiy hazratlari qardosh davlatlar diniy idoralari rahbarlariga tashakkur aytdilar.

Shundan so‘ng Kengash yig‘ilishi O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlarining dunyo musulmonlariga tinchlik-ofiyat so‘rash, turkiy xalqlar birdamligi yanada mustahkam bo‘lishi haqidagi xayrli duolari bilan yakunlandi.

Анжуман доирасида Туркий давлатлар муфтийлари кенгаши ҳузуридаги Фатволар кенгаши ҳайъатининг мажлиси, «Имом Сирожиддин Ўший ва унинг исломий илмларга қўшган ҳиссаси» мавзусида халқаро илмий-амалий конференция, икки томонлама музокаралар, муборак қадамжоларга зиёратлар режалаштирилган.

Ушбу халқаро тадбирларда уммат бирлигини таъминлаш, туркий дунё диний идоралари ва мусулмонлари ўртасидаги алоқаларни янада мустаҳкамлаш, глобал муаммоларга биргаликда ечим топиш ва Ислом дини софлигини асраш каби муҳим масалалар муҳокама қилинади.

Маълумот ўрнида, Туркий давлатлар ташкилоти таркибига Ўзбекистон, Туркия, Озарбайжон, Қозоғистон ва Қирғизистон киради. Венгрия ва Туркманистон унинг фаолияти кузатувчиси ҳисобланади.

***

Joriy yilning 10-13 sentyabr kunlari Turkiy davlatlar muftiylari kengashining VI yig‘ilishi Bishkek shahrida bo‘lib o‘tadi. Unda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Turkiya diyonat ishlari boshqarmasi raisi, doktor Ali Erbosh, Ozarbayjon musulmonlari idorasi raisi, shayxulislom Ollohshukur Poshozoda, Qozog‘iston musulmonlari diniy idorasi raisi, bosh muftiy Navro‘zboy hoji Tag‘anuli, Qirg‘iziston musulmonlari diniy idorasi raisi, muftiy Abdulaziz qori Zokirov qatnashadi.

Anjuman doirasida Turkiy davlatlar muftiylari kengashi huzuridagi Fatvolar kengashi hay’atining majlisi, «Imom Sirojiddin O‘shiy va uning islomiy ilmlarga qo‘shgan hissasi» mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya, ikki tomonlama muzokaralar, muborak qadamjolarga ziyoratlar rejalashtirilgan.

Ushbu xalqaro tadbirlarda ummat birligini ta’minlash, turkiy dunyo diniy idoralari va musulmonlari o‘rtasidagi aloqalarni yanada mustahkamlash, global muammolarga birgalikda yechim topish va Islom dini sofligini asrash kabi muhim masalalar muhokama qilinadi.

Ma’lumot o‘rnida, Turkiy davlatlar tashkiloti tarkibiga O‘zbekiston, Turkiya, Ozarbayjon, Qozog‘iston va Qirg‘iziston kiradi. Vengriya va Turkmaniston uning faoliyati kuzatuvchisi hisoblanadi.

Мулоқот аввалида Қозоғистон бош муфтийси Ўзбекистон делегациясига қардош халқларнинг нуфузли йиғилиши ва унинг доирасидаги анжуманда фаол иштироки учун миннатдорлик билдирди. Ўз навбатида Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари ҳам Қозоғистон мезбонлигида ўтган Туркий давлатлар муфтийлари кенгашининг V йиғилиши юқори даражада ўтгани билан қутлади.

Суҳбат давомида мамлакатлар ўртасидаги диний-маърифий ҳамкорлик изчил ривожланиб, халқларимиз ўртасидаги биродарлик, бирдамлик ва қардошлик алоқалари янада мустаҳкамланиб бораётгани, икки давлат раҳбарларининг оқилона сиёсати туфайли муносабатлар янги босқичга кўтарилгани алоҳида таъкидланди.

Мулоқотда қардош муфтийлар фатво мутахассислари ўзаро тажриба алмашишини давом эттириш, замонавий масалаларда фатволар ишлаб чиқиш ва илмий-тадқиқотлар олиб бориш каби йўналишларни янада ривожлантиришга келишиб олдилар.

***

Ostona safari davomida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari va Qozog‘iston musulmonlari diniy boshqarmasi raisi, bosh muftiy Navro‘zbay hoji Tag‘anuli janoblari ikki tomonlama hamkorlikni muhokama qildilar.

Muloqot avvalida Qozog‘iston bosh muftiysi O‘zbekiston delegatsiyasiga qardosh xalqlarning nufuzli yig‘ilishi va uning doirasidagi anjumanda faol ishtiroki uchun minnatdorlik bildirdi. O‘z navbatida Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari ham Qozog‘iston mezbonligida o‘tgan Turkiy davlatlar muftiylari kengashining V yig‘ilishi yuqori darajada o‘tgani bilan qutladi.

Suhbat davomida mamlakatlar o‘rtasidagi diniy-ma’rifiy hamkorlik izchil rivojlanib, xalqlarimiz o‘rtasidagi birodarlik, birdamlik va qardoshlik aloqalari yanada mustahkamlanib borayotgani, ikki davlat rahbarlarining oqilona siyosati tufayli munosabatlar yangi bosqichga ko‘tarilgani alohida ta’kidlandi.

Muloqotda qardosh muftiylar fatvo mutaxassislari o‘zaro tajriba almashishini davom ettirish, zamonaviy masalalarda fatvolar ishlab chiqish va ilmiy-tadqiqotlar olib borish kabi yo‘nalishlarni yanada rivojlantirishga kelishib oldilar.

Анжуман аввалида Қозоғистон Республикаси парламенти юқори палатаси – Сенат раиси Маулен Ашимбаев ушбу мамлакат Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев жанобларининг иштирокчиларга табригини етказди.

Нуфузли анжуманда Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари сўзга чиқиб, Хожа Аҳмад Яссавий туркий халқларнинг маънавий камолотига, ахлоқий покланиши ва руҳий олами бойиши йўлида буюк хизматлар қилгани, унинг маънавий мероси бугунги кунда ҳам таълим-тарбия ишида кенг фойдаланилаётгани, Аҳмад Яссавий Бухорои шарифда таълим олгани, Хожа Абдулхолиқ Ғиждувоний кабилар билан ҳамсуҳбат бўлиб, Юсуф Ҳамадонийнинг шогирди саналишининг илмий асосларини келтирдилар.

Шунингдек, Муфтий ҳазратлари соҳибқирон Амир Темур Хoжа Аҳмад Яссавий мақбарасини Туркистон шаҳрида қурдиргани туркий халқлар қадимдан бунёдкорлик ишларида ўзаро иттифоқ бўлганига далолат қилиши, бугунги замонимизда ҳам бир эзгу мақсад йўлида бирлашиш ана шундай асрларга татигулик хайрли ишларга сабаб бўлишини таъкидладилар.

Анжуманда сўзга чиққан олимлар Хожа Аҳмад Яссавий нафақат Турк дунёсида, балки бутун Ислом оламида шуҳрат қозонгани, унинг таълимоти асрлар бўйи давом этиб келаётгани, у зот асос солган Яссавийлик таълимоти ҳамда асарлари узоқ йиллардан буён олимлар, тадқиқотчиларнинг диққатини ўзига жалб қилиб келаётганини қайд этишди. Шу билан бирга, Хожа Аҳмад Яссавийга мансуб “Девони ҳикмат” асари мазмун-моҳияти ҳақида сўз юритилди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси масъул ходими Абдулҳаким Орипов «Аҳмад Яссавий таълимотининг Қуръон ва суннатга мослиги» мавзусидаги маърузаси билан иштирок этди.

Халқаро илмий-амалий анжуман якунида иштирокчиларнинг мурожаати эълон қилинди. Унда Хожа Аҳмад Яссавий эзгу таълимотларини кенг ёйиш, комил инсон бўлиш учун зарур сифатларни ёшлар тарбиясида қўллаш, аллома меросини чуқур ўрганиш ва тасаввуф ривожига қўшган ҳиссасини тарғиб этиш каби ишларни янада оммалаштириш лозимлиги баён этилди.

***

Shu yilning 3 oktyabr kuni Ostona shahrida “Xoja Ahmad Yassaviy va uning ma’naviy merosi” nomli Turkiy davlatlar olimlarining xalqaro ilmiy-amaliy anjumani bo‘lib o‘tdi. Unda turkiy davlatlar muftiylari, din va davlat arboblari taniqli ulamolar, mutasavvif olimlar va diniy soha xodimlari qatnashdi.

Anjuman avvalida Qozog‘iston Respublikasi parlamenti yuqori palatasi – Senat raisi Maulen Ashimbayev ushbu mamlakat Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev janoblarining ishtirokchilarga tabrigini yetkazdi.

Nufuzli anjumanda Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari so‘zga chiqib, Xoja Ahmad Yassaviy turkiy xalqlarning ma’naviy kamolotiga, axloqiy poklanishi va ruhiy olami boyishi yo‘lida buyuk xizmatlar qilgani, uning ma’naviy merosi bugungi kunda ham ta’lim-tarbiya ishida keng foydalanilayotgani, Ahmad Yassaviy Buxoroi sharifda ta’lim olgani, Xoja Abdulxoliq G‘ijduvoniy kabilar bilan hamsuhbat bo‘lib, Yusuf Hamadoniyning shogirdi sanalishining ilmiy asoslarini keltirdilar.

Shuningdek, Muftiy hazratlari sohibqiron Amir Temur Xoja Ahmad Yassaviy maqbarasini Turkiston shahrida qurdirgani turkiy xalqlar qadimdan bunyodkorlik ishlarida o‘zaro ittifoq bo‘lganiga dalolat qilishi, bugungi zamonimizda ham bir ezgu maqsad yo‘lida birlashish ana shunday asrlarga tatigulik xayrli ishlarga sabab bo‘lishini ta’kidladilar.

Anjumanda so‘zga chiqqan olimlar Xoja Ahmad Yassaviy nafaqat Turk dunyosida, balki butun Islom olamida shuhrat qozongani, uning ta’limoti asrlar bo‘yi davom etib kelayotgani, u zot asos solgan Yassaviylik ta’limoti hamda asarlari uzoq yillardan buyon olimlar, tadqiqotchilarning diqqatini o‘ziga jalb qilib kelayotganini qayd etishdi. Shu bilan birga, Xoja Ahmad Yassaviyga mansub “Devoni hikmat” asari mazmun-mohiyati haqida so‘z yuritildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi mas’ul xodimi Abdulhakim Oripov «Ahmad Yassaviy ta’limotining Qur’on va sunnatga mosligi» mavzusidagi ma’ruzasi bilan ishtirok etdi.

Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman yakunida ishtirokchilarning murojaati e’lon qilindi. Unda Xoja Ahmad Yassaviy ezgu ta’limotlarini keng yoyish, komil inson bo‘lish uchun zarur sifatlarni yoshlar tarbiyasida qo‘llash, alloma merosini chuqur o‘rganish va tasavvuf rivojiga qo‘shgan hissasini targ‘ib etish kabi ishlarni yanada ommalashtirish lozimligi bayon etildi.

Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари анжуманда нутқ сўзлаб, қардош халқлар тинч-тотувлигини таъминлаш ҳозирги мураккаб даврда долзарб аҳамиятга эга экани, бугунги таҳликали даврда бутун жаҳонда тинчлик-осойишталикни қарор топтиришга барча бирдек саъй-ҳаракат қилиши зарурлигини таъкидладилар.

Ўз навбатида дин пешволари барча минбарлардан туриб, кўпроқ тинчликни тарғиб қилиши, кенг халқ оммасини огоҳ ва ҳушёр бўлиб яшашга даъват этиши ҳар қачонгидан ҳам муҳим эканини Муфтий ҳазратлари алоҳида қайд этдилар.

Муфтий ҳазратлари бир қатор фойдали таклифларни илгари сурдилар. Жумладан, глобал иқлим ўзгариши, сув танқислиги каби табиий офатлар инсониятни танг аҳволга солаётгани эътиборидан Туркий давлатлар муфтийларининг атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва экологик муаммоларни бартараф этишга қаратилган мурожаатини эълон қилиш ҳамда диний рамзлар, муқаддас китоблар ва Ислом шиорларини обрўсизлантириш билан боғлиқ хатти-ҳаракатлар олдини олиш ҳақидаги Туркий давлатлар муфтийлари баёнотини қабул қилиш таклифларни илгари сурдилар. Ўзбекистон муфтийси томонидан тақдим этилган таклифлар иштирокчилар томонидан тўлиқ қўллаб-қувватланди.

Сўзга чиққан нотиқлар бутун дунёда, хусусан, ислом оламида тинчлик-хотиржамликни мустаҳкамлаш, мўмин-мусулмонлар диний эҳтиёжларини таъминлаш ва туркий халқлар бирдамлигини янада ривожлантириш масалаларини муҳокама қилдилар.

Йиғилишда билдирилган таклиф ва мулоҳазалар асосида тегишли қарорлар қабул қилинди. Шу билан бирга, Туркий давлатлар ташкилоти муфтийлар кенгаши ҳузуридаги Фатво ҳайъати йўриқномаси ва “Ислом дини шаръий далилларга зид бўлмаган урф-одатларни эътиборга олиши тўғрисида”ги ҳужжат маъқулланди.

***

Bugun, 3 oktyabr kuni Ostona shahrida Turkiy davlatlar muftiylari kengashining V yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Ozarbayjon musulmonlari idorasi raisi, shayxulislom Ollohshukur Poshshozoda, Turkiya respublikasi Diyonat ishlari boshqarmasi raisi, doktor Ali Erbosh, Qozog‘iston musulmonlari diniy boshqarmasi raisi, bosh muftiy Navro‘zbay hoji Tag‘anuli, Qirg‘iziston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Abdulaziz Zakirov va Turkiy davlatlar tashkiloti bosh kotibi o‘rinbosari Mirvohid Azimov ishtirok etdi.

Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari anjumanda nutq so‘zlab, qardosh xalqlar tinch-totuvligini ta’minlash hozirgi murakkab davrda dolzarb ahamiyatga ega ekani, bugungi tahlikali davrda butun jahonda tinchlik-osoyishtalikni qaror toptirishga barcha birdek sa’y-harakat qilishi zarurligini ta’kidladilar.

O‘z navbatida din peshvolari barcha minbarlardan turib, ko‘proq tinchlikni targ‘ib qilishi, keng xalq ommasini ogoh va hushyor bo‘lib yashashga da’vat etishi har qachongidan ham muhim ekanini Muftiy hazratlari alohida qayd etdilar.

Muftiy hazratlari bir qator foydali takliflarni ilgari surdilar. Jumladan, global iqlim o‘zgarishi, suv tanqisligi kabi tabiiy ofatlar insoniyatni tang ahvolga solayotgani e’tiboridan Turkiy davlatlar muftiylarining atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik muammolarni bartaraf etishga qaratilgan murojaatini e’lon qilish hamda diniy ramzlar, muqaddas kitoblar va Islom shiorlarini obro‘sizlantirish bilan bog‘liq xatti-harakatlar oldini olish haqidagi Turkiy davlatlar muftiylari bayonotini qabul qilish takliflarni ilgari surdilar. O‘zbekiston muftiysi tomonidan taqdim etilgan takliflar ishtirokchilar tomonidan to‘liq qo‘llab-quvvatlandi.

So‘zga chiqqan notiqlar butun dunyoda, xususan, islom olamida tinchlik-xotirjamlikni mustahkamlash, mo‘min-musulmonlar diniy ehtiyojlarini ta’minlash va turkiy xalqlar birdamligini yanada rivojlantirish masalalarini muhokama qildilar.

Yig‘ilishda bildirilgan taklif va mulohazalar asosida tegishli qarorlar qabul qilindi. Shu bilan birga, Turkiy davlatlar tashkiloti muftiylar kengashi huzuridagi Fatvo hay’ati yo‘riqnomasi va “Islom dini shar’iy dalillarga zid bo‘lmagan urf-odatlarni e’tiborga olishi to‘g‘risida”gi hujjat ma’qullandi.

Тадбир Қуръони карим тиловати ила бошланди.

Дастлаб Туркий давлатлар муфтийлари томонидан мазкур Кенгаш низоми имзоланди.

Шундан сўнг Туркий давлатлар ташкилоти Бош котиби Бағдод Aмриев сўзга чиқиб, туркий давлатлар ҳамкорлигининг тарихи ва бугунги куни, туркий халқларнинг Ислом дини ривожига қўшган ҳиссаси, қардош ва диндош давлатларнинг истиқболи ҳақида сўзлади.

Маросимда сўзга чиққан Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Нуриддин домла ҳазратлари ушбу Низом туркий халқлар тинчлиги ва фаровонлигини мустаҳкамлаш, муштарак қадриятларни кенг ёйиш, ўзаро тажриба алмашиш ва турли соҳалардаги алоқаларни янада равнақ топширишга хизмат қилишига урғу қаратдилар.

Маросим якунида оммавий ахборот воситалари билан матбуот анжумани бўлиб ўтди. Туркий давлатлар муфтийлари журналистлар томонидан берилган саволларга жавоб қайтардилар.

Тадбир иштирокчилари Озарбайжон давлатининг тарихий шаҳри Шушадаги табаррук қадамжоларни зиёрат қилдилар.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати