Исломда тинчлик

«Ислом» ва «салом» сўзлари бир илдиздан чиққан. Салом Аллоҳнинг гўзал исмларидан бири, мусулмонлар бир-бирига «Ассалому алайкум», яъни «сизга тинчлик бўлсин» деб мурожаат қилади. Қуръони каримда Аллоҳ таоло бандаларини «Дорус-салом», яъни тинчлик диёрига чорлаши баён этилган (Юнус сураси, 25-оят). Демак, тинчлик Ислом таълимотининг асосий мақсадларидан биридир.

Пайғамбарларнинг дуоси

Иброҳим алайҳиссалом Маккани обод қилар экан, биринчи навбатда шу шаҳарни тинч-омон қилишини Аллоҳдан сўради (Бақара сураси, 126-оят). Яъни ризқдан олдин тинчлик сўралган. Қурайш сурасида ҳам Аллоҳ қавмни очликдан тўйдиргани ва хавфдан омон қилгани неъмат сифатида эслатилади. Шунинг учун Аллоҳга шукр қилиш тинчлик қадрига етишнинг биринчи қадамидир.

Ҳадиси шариф

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам шундай марҳамат қилганлар: «Мусулмон — бошқа мусулмонлар унинг тилидан ва қўлидан саломат бўлган кишидир» (Бухорий, Муслим ривояти). Бундан кўринадики, тинчлик фақат давлатлар ўртасидаги масала эмас. У ҳар биримизнинг сўзимиздан, муомаламиздан, қўшничилигимиздан бошланади. Яна бир ҳадисда: «Сизлардан ким ўз уйида омон, бадани соғ ва бир кунлик ризқи бор ҳолда тонг оттирса, гўё унга бутун дунё берилгандек бўлади» (Термизий ривояти). Биз кўпинча шу уч нарсанинг қадрига етмаймиз.

Тинчлик қадрини қандай биламиз?

– Шукр қиламиз. Ҳар тонгни хотиржам кутиб олганимиз учун Аллоҳга ҳамд айтамиз.

– Тилимизни тиямиз. Ғийбат, бўҳтон ва низо қўзғатувчи гаплар жамият тинчлигини бузади.

– Қўшни ва яқинлар билан иноқ бўламиз. Кечиримли бўлиш ва яраштириш катта савобдир.

– Бирликни асраймиз. Фитна ва парокандаликдан, миш-миш ва уйдирмаларга ишонишдан сақланамиз.

– Дуо қиламиз. Юртимиз, оиламиз ва бутун инсоният тинчлиги учун Аллоҳдан омонлик сўраймиз.

Хулоса

Тинчлик одатда йўқотилгандан кейингина қадрланади. Ақлли инсон неъматнинг қадрига у ҳали қўлида турганда етади. Келинг, тинч кунларимиз учун шукр қилайлик, ўзимиз тинчлик сабабчиси бўлайлик ва Аллоҳ таолодан юртимизга доимий осойишталик сўрайлик.

«Роббим, бу юртни тинч-омон қилгин ва бизни ҳамда фарзандларимизни ширкдан сақлагин» (Иброҳим сураси, 35-оят).

Акмалжон Турдиев,
Фарғона вилояти, Бағдод тумани
“Қоровултепа” масжиди имом-хатиби

***

Inson hayotda köp narsani orzu qiladi: boylik, mansab, farovon turmuş. Lekin bularning barçasi tinçlik bölgandagina mazmun kasb etadi. Tinçlik bölmasa, na uy orom beradi, na mol-dunyo xotirjamlik keltiradi. Şuning uçun u eng buyuk ne’matlardan biridir.

Islomda tinçlik

«Islom» va «salom» sözlari bir ildizdan çiqqan. Salom Allohning gözal ismlaridan biri, musulmonlar bir-biriga «Assalomu alaykum», ya’ni «sizga tinçlik bölsin» deb murojaat qiladi. Qur’oni karimda Alloh taolo bandalarini «Dorus-salom», ya’ni tinçlik diyoriga çorlaşi bayon etilgan (Yunus surasi, 25-oyat). Demak, tinçlik Islom ta’limotining asosiy maqsadlaridan biridir.

Payğambarlarning duosi

Ibrohim alayhissalom Makkani obod qilar ekan, birinçi navbatda şu şaharni tinç-omon qilişini Allohdan söradi (Baqara surasi, 126-oyat). Ya’ni rizqdan oldin tinçlik söralgan. Qurayş surasida ham Alloh qavmni oçlikdan töydirgani va xavfdan omon qilgani ne’mat sifatida eslatiladi. Şuning uçun Allohga şukr qiliş tinçlik qadriga yetişning birinçi qadamidir.

Hadisi şarif

Rasululloh sallallohu alayhi vasallam şunday marhamat qilganlar: «Musulmon — boşqa musulmonlar uning tilidan va qölidan salomat bölgan kişidir» (Buxoriy, Muslim rivoyati). Bundan körinadiki, tinçlik faqat davlatlar örtasidagi masala emas. U har birimizning sözimizdan, muomalamizdan, qöşniçiligimizdan boşlanadi. Yana bir hadisda: «Sizlardan kim öz uyida omon, badani soğ va bir kunlik rizqi bor holda tong ottirsa, göyo unga butun dunyo berilgandek böladi» (Termiziy rivoyati). Biz köpinça şu uç narsaning qadriga yetmaymiz.

Tinçlik qadrini qanday bilamiz?

– Şukr qilamiz. Har tongni xotirjam kutib olganimiz uçun Allohga hamd aytamiz.

– Tilimizni tiyamiz. Ğiybat, böhton va nizo qözğatuvçi gaplar jamiyat tinçligini buzadi.

– Qöşni va yaqinlar bilan inoq bölamiz. Keçirimli böliş va yaraştiriş katta savobdir.

– Birlikni asraymiz. Fitna va parokandalikdan, miş-miş va uydirmalarga işonişdan saqlanamiz.

– Duo qilamiz. Yurtimiz, oilamiz va butun insoniyat tinçligi uçun Allohdan omonlik söraymiz.

Xulosa

Tinçlik odatda yöqotilgandan keyingina qadrlanadi. Aqlli inson ne’matning qadriga u hali qölida turganda yetadi. Keling, tinç kunlarimiz uçun şukr qilaylik, özimiz tinçlik sababçisi bölaylik va Alloh taolodan yurtimizga doimiy osoyiştalik söraylik.

«Robbim, bu yurtni tinç-omon qilgin va bizni hamda farzandlarimizni şirkdan saqlagin» (Ibrohim surasi, 35-oyat).

Akmaljon Turdiyev,
Farğona viloyati, Bağdod tumani
“Qorovultepa” masjidi imom-xatibi

Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитасининг 2026 йил 3 мартдаги 03-07/2045-сонли хулосаси асосида тайёрланган.

Инсон қай юртда туғилса ҳам юрт унинг учун қадри бебаҳо ватан ҳисобланади. Гиёҳ ҳам ўсмайдиган саҳрода туғилган инсон учун ўша саҳро ҳеч нарсага алмашиб бўлмайдиган қутлуғ жой саналади. Тоғу тошда туғилган инсон учун ҳам ўша тоғу тош киндик қони тўкилган жой, азизу мукаррамдир. Инсон дунёнинг турли бурчакларига бориб илм олса, ҳунар ўрганса, тижорат сафарига чиқса, ҳатто муборак ҳаж ибодатини адо этса ҳам туғилиб ўсган жойини, ватанини қумсайди, соғинади. Ҳар бир иймонли киши Ватанни севиши уни ардоқлаши, ривожланиши ва гуллаб яшнаши учун қўлидан келганча ўз ҳиссасини қўшиши, унинг сарҳадларини моли-ю жони билан ҳимоя қилиши лозим бўлади. Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу билан Маккадан чиқаётиб орқаларига ўгирилиб: “Эй Макка! Агар қавмим мени чиқиб кетишга мажбур қилмаганида, ҳеч ҳам ўз ихтиёрим билан сени ташлаб кетмаган бўлар эдим”, деганлар (Имом Термизий ва ибн Можа ривоятлари).

Тарихдан маълумки, она ватанни чин қалбидан севган инсонни улуғ боболаримиздан бири Жалолиддин Мангуберди ватан озодлиги йўлида мўғул босқинчиларига қарши аёвсиз жангда мардлик ва жасорат кўрсатганлиги фикримизнинг ёрқин исботидир. Ота-боболаримизнинг бу каби ватан олдидаги йигитлик бурчи, ватан озодлиги, ватаннинг бир қарич тупроғи учун мардонавор курашлари борасида кўплаб мисоллар келтириш мумкин. Шундай экан, биз ватанимизни севишимиз, кўз қорачиғимиздек асраб-авайлашимиз, туну кун тинчлик-хотиржамлик бўлишини Аллоҳдан сўраб, ҳамиша дуода бўлишимиз керак.

Ватан азиз, тупроғи ундан азиз! Давлатимиз томонидан ҳарбий соҳага берилаётган эътибор, ҳарбий салоҳиятимизни юксалтириш борасидаги ислоҳотлар, албатта, юрт тинчлиги ва осмонимиз мусаффолигини таъминлашга қаратилган ҳаракатлардир. Юрт посбони бўлишдек шарафли касбни эгаллаш ҳар бир ёшнинг орзуси саналиши, ҳарбий ватанпарварлик туйғуси томирларида оқиб турган сингари жўш уриши лозим. Биз бирлашиб ўз ватанимизни асраб авайласак, ҳар тонлама ривожланган буюк ва қудратли давлат қура оламиз.

“Ватан ҳимоячилари куни” муборак бўлсин азиз ватандошлар!

Қурбонали Пирматов,
Бешариқ тумани бош имом-хатиби

***

Alloh o‘z qudrati bilan Odam ato va uning jufti Momo Havoni yaratib, ulardan tug‘ilgan zurriyotlarini yer yuziga tarqatdi. Yer yuziga tarqalgan zurriyotlar urug‘lar, qabilalar millatlar va elatlarni tashkil qilib, tug‘ilib kindik qonlari to‘kilgan joyni o‘zlarining maskanlari, vatanlariga aylantirib olishdi. Bu haqda Alloh taolo “Hujurot surasining 13-oyatida: “Ey insonlar! Darxaqiqat, Biz sizlarni bir erkak (Odam) va bir ayol (Havo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishlaringiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elatlar)ga bo‘lib qo‘ydik”, deya marhamat qilgan.

Inson qay yurtda tug‘ilsa ham yurt uning uchun qadri bebaho vatan hisoblanadi. Giyoh ham o‘smaydigan sahroda tug‘ilgan inson uchun o‘sha sahro hech narsaga almashib bo‘lmaydigan qutlug‘ joy sanaladi. Tog‘u toshda tug‘ilgan inson uchun ham o‘sha tog‘u tosh kindik qoni to‘kilgan joy, azizu mukarramdir. Inson dunyoning turli burchaklariga borib ilm olsa, hunar o‘rgansa, tijorat safariga chiqsa, hatto muborak haj ibodatini ado etsa ham tug‘ilib o‘sgan joyini, vatanini qumsaydi, sog‘inadi. Har bir iymonli kishi Vatanni sevishi uni ardoqlashi, rivojlanishi va gullab yashnashi uchun qo‘lidan kelgancha o‘z hissasini qo‘shishi, uning sarhadlarini moli-yu joni bilan himoya qilishi lozim bo‘ladi. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu bilan Makkadan chiqayotib orqalariga o‘girilib: “Ey Makka! Agar qavmim meni chiqib ketishga majbur qilmaganida, hech ham o‘z ixtiyorim bilan seni tashlab ketmagan bo‘lar edim”, deganlar (Imom Termiziy va ibn Moja rivoyatlari).

Tarixdan ma’lumki, ona vatanni chin qalbidan sevgan insonni ulug‘ bobolarimizdan biri Jaloliddin Manguberdi vatan ozodligi yo‘lida mo‘g‘ul bosqinchilariga qarshi ayovsiz jangda mardlik va jasorat ko‘rsatganligi fikrimizning yorqin isbotidir. Ota-bobolarimizning bu kabi vatan oldidagi yigitlik burchi, vatan ozodligi, vatanning bir qarich tuprog‘i uchun mardonavor kurashlari borasida ko‘plab misollar keltirish mumkin. Shunday ekan, biz vatanimizni sevishimiz, ko‘z qorachig‘imizdek asrab-avaylashimiz, tunu kun tinchlik-xotirjamlik bo‘lishini Allohdan so‘rab, hamisha duoda bo‘lishimiz kerak.

Vatan aziz, tuprog‘i undan aziz! Davlatimiz tomonidan harbiy sohaga berilayotgan e’tibor, harbiy salohiyatimizni yuksaltirish borasidagi islohotlar, albatta, yurt tinchligi va osmonimiz musaffoligini ta’minlashga qaratilgan harakatlardir. Yurt posboni bo‘lishdek sharafli kasbni egallash har bir yoshning orzusi sanalishi, harbiy vatanparvarlik tuyg‘usi tomirlarida oqib turgan singari jo‘sh urishi lozim. Biz birlashib o‘z vatanimizni asrab avaylasak, har tonlama rivojlangan buyuk va qudratli davlat qura olamiz.

“Vatan himoyachilari kuni” muborak bo‘lsin aziz vatandoshlar!

Qurbonali Pirmatov,
Beshariq tumani bosh imom-xatibi

Тинчлик… Бу сўз нақадар ёқимли, эшитувчи ҳар бир инсон кўнглига хотиржамлик, ором бағишлайди. Лекин шу сўзни эшитиш учун ҳозирда ер юзидаги қанчадан-қанча инсонлар зор бўлмоқда. Ер шарининг турли нуқталарида содир бўлаётган урушларда минглаб бегуноҳ инсонлар қони тўкилмоқдаки, бундай ачинарли ҳолатлар тинч-осойишта юртда яшаётган ҳар бир кишини шукр қилишга ва шу билан бирга огоҳ ва сергак бўлиб, Яратганнинг улуғ неъмати бўлмиш тинчликнинг қадрига етиш зарурлигини эслатмоқда.

Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом ўз ҳадисларида: «Икки неъмат борки, бу икки неъматдан кўп инсонлар ғафлатдадирлар: тани-сиҳатлик ва тинчлик-хотиржамликдир».

Ҳақиқатдан ҳам ҳаётдаги ютуқлар ва бошқа неъматлар ҳаловати асосида тинчлик улуғ неъмат турадики, кўпчилик буни эсламайди ҳам, парво ҳам қилмайди. Ўтмишда иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари ёки ўша вақтда уруш орти фронтининг оғир кунларини бошдан кечирган кексаларимиз ўша вақтларни ёдга олсалар дилларни қайғу чулғайди. Уруш ҳақида гапирилса, “урушнинг номи ўчсин” дея ўзларига тасалли бермоқчи бўладилар.

Ҳа, “урушнинг номи ўчсин”. Уруш дегани ёшу қари, эркагу аёл ёҳуд катта-кичик демас экан. Бугун сайёрамизнинг уруш ўчоғига айланган жойларида амалга оширилаётган қўпорувчиликлар, қонли тўқнашувлар, тобора кучайиб бораётган ўзаро низо ва зиддиятлар, бегуноҳ одамларнинг қурбон бўлаётгани барчани ташвиш ва хавотирга солмасдан қўймайди.

Дарҳақиқат, динимизнинг ана шундай эзгу шиорини ўзида мужассам қилган “Ислом – тинчлик ва эзгулик дини” мавзусида халқаро конференцияси халқимиз, мўмин-мусулмонлар, бутун инсоният учун самарали ва манфаатли бўлади, деб умид қиламиз.

Муҳаммаднаби ОРИПОВ,
Риштон тумани бош имоми

***

Joriy yilning 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom – tinchlik va ezgulik dini” mavzusida xalqaro konferensiya o‘tkaziladi. Uubu nufuzli anjumanda BMTning Inson huquqlari bo‘yicha vakillari, AYSЕSKO, IRSIKA kabi xalqaro islom tashkilotlari rahbarlari, Saudiya Arabistoni, Misr, Rossiya, Turkiya, Ozarbayjon va Markaziy Osiyo davlatlari muftiylari, Pokiston, Hindiston, AQSH va Yevropa davlatlarining taniqli ulamolari hamda tadqiqotchilari ishtirok etishlari rejalashtirilgan. Shuningdek, mazkur konferensiyada bugungi nihoyatda murakkab va tahlikali davrda mintaqada tinchlik va barqarorlikni mustahkamlash bo‘yicha ma’ruzalar o‘qish, o‘zaro tajriba almashish va bu yo‘nalishda hamkorlik qilish masalalari keng muhokama qilinadi. Yurtimiz yana bir katta anjumanga mezbonlik qilib, butun dunyo va insoniyatni yana bir bor tinchlik-xotirjamlik, ezgu amallar hamrohida yashashga etadi.

Tinchlik… Bu so‘z naqadar yoqimli, eshituvchi har bir inson ko‘ngliga xotirjamlik, orom bag‘ishlaydi. Lekin shu so‘zni eshitish uchun hozirda yer yuzidagi qanchadan-qancha insonlar zor bo‘lmoqda. Yer sharining turli nuqtalarida sodir bo‘layotgan urushlarda minglab begunoh insonlar qoni to‘kilmoqdaki, bunday achinarli holatlar tinch-osoyishta yurtda yashayotgan har bir kishini shukr qilishga va shu bilan birga ogoh va sergak bo‘lib, Yaratganning ulug‘ ne’mati bo‘lmish tinchlikning qadriga yetish zarurligini eslatmoqda.

Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom o‘z hadislarida: «Ikki ne’mat borki, bu ikki ne’matdan ko‘p insonlar g‘aflatdadirlar: tani-sihatlik va tinchlik-xotirjamlikdir».

Haqiqatdan ham hayotdagi yutuqlar va boshqa ne’matlar halovati asosida tinchlik ulug‘ ne’mat turadiki, ko‘pchilik buni eslamaydi ham, parvo ham qilmaydi. O‘tmishda ikkinchi jahon urushi qatnashchilari yoki o‘sha vaqtda urush orti frontining og‘ir kunlarini boshdan kechirgan keksalarimiz o‘sha vaqtlarni yodga olsalar dillarni qayg‘u chulg‘aydi. Urush haqida gapirilsa, “urushning nomi o‘chsin” deya o‘zlariga tasalli bermoqchi bo‘ladilar.

Ha, “urushning nomi o‘chsin”. Urush degani yoshu qari, erkagu ayol yohud katta-kichik demas ekan. Bugun sayyoramizning urush o‘chog‘iga aylangan joylarida amalga oshirilayotgan qo‘poruvchiliklar, qonli to‘qnashuvlar, tobora kuchayib borayotgan o‘zaro nizo va ziddiyatlar, begunoh odamlarning qurbon bo‘layotgani barchani tashvish va xavotirga solmasdan qo‘ymaydi.

Darhaqiqat, dinimizning ana shunday ezgu shiorini o‘zida mujassam qilgan “Islom – tinchlik va ezgulik dini” mavzusida xalqaro konferensiyasi xalqimiz, mo‘min-musulmonlar, butun insoniyat uchun samarali va manfaatli bo‘ladi, deb umid qilamiz.

Muhammadnabi ORIPOV,
Rishton tumani bosh imomi

 Барча орзу-ҳавасларимиз, интилишларимиз, ният ва мақсадларимизнинг рўёбга чиқиши тинчлик-хотиржамликка боғлиқ. Тинчлик-хотиржамлик ҳукм сурган юртда тараққиёт, ривожланиш бўлади. Болалар бемалол ўқишга, катталар бамайлихотир ишга бориб келадилар.

Лекин, афсуски, бугун дунёнинг ҳамма жойида тинчлик ҳукмрон дея олмаймиз. Ҳатто баъзан чет эл хабарларини ўқишга юрак дош бермайди. “У ерда қўпорувчилик содир бўлибди”, “Фалон-фалон давлатлар хавф остида” каби нохуш хабарлар кишини ташвишга солади.

Яқинда Москва шаҳридаги “Крокус сити ҳолл”да содир бўлган мудҳиш воқеа бутун дунёни ларзага келтирди. Оммавий ахборот воситалари 150 га бегуноҳ одамнинг террорчилик қурбонига айланганини ёзди.

Ислом таьлимоти бузғунчиликни, одамлар қалбига ваҳима, душманлик ва фитна уруғларини сочишни қаттиқ ва қатъий қоралайди. Аллоҳ таоло ояти каримада: «Бирор жонни ўлдирмаган ёки Ерда (бузғунчилик ва қароқчилик каби) фасод ишларини қилмаган инсонни ўлдирган одам худди ҳамма одамларни ўлдирган кабидир. Унга ҳаёт бахш этган (ўлимдан қутқариб қолган) одам эса барча одамларни тирилтирган кабидир», деб марҳамат қилади (Моида сураси, 32-оят).

Ҳадиси шарифда: “Икки неъмат борки, кўпчилик инсонлар унинг қадрига етмайдилар. У – хотиржамлик ва сиҳат-саломатлик”, дейилган (Имом Бухорий ривояти).

Тинчлик ва хотиржамлик Аллоҳ таолонинг буюк неъматларидан биридир. Қолаверса, барча эзгу ишлар рўёбга чиқишининг боиси ҳам осойишталикдир. Шундай экан, инсонлар нафақат мавжуд тинчликни қадрига етиб, шукрини адо этишлари балки, унга ношукрлик қилиб путур етказишдан ҳам сақланишлари лозим.

Ислом кишиларни тинчлик ва барқарорликка, ўзаро бирлик ва ҳамжиҳатликка даъват этади. Бироқ ундан ғаразли мақсадларни амалга ошириш йўлида фойдаланиш ҳоллари ҳам авж олиб бораётганини афсус билан қайд этиш лозим.

Бу жараённинг энг хатарли жиҳати баъзи тоифаларнинг дин ниқоби остида динга сиёсий сиёсий тус бериб, ҳокимиятга интилиш, диндан одамлар орасига нифоқ солиш, қўпорувчилик ишларини амалга ошириш ва ғаразли манфаатларни рўёбга чиқаришда фойдаланишга уринишларда намоён бўлмоқда.

Бугунги кунда терроризм, диний экстремизм бутун дунёга хавф солаётган, инсониятнинг тинч ва осуда яшаши учун тўсқинлик қилаётган жиддий муаммолардан биридир. Айни пайтда сайёрамиздаги ҳеч бир мамлакат, ҳеч бир халқ унинг офатларидан ҳимояланмаган, десак асло муболаға бўлмайди.

Ҳозирда Афғонистон, Сурия, Яман, Покистон, Фаластин, Ироқ ва Африканинг бир қанча мамлакатларида содир этилаётган хунрезликлар, ўша юртларда истиқомат қилаётган инсонлар, айниқса, мурғак болаларнинг бошига тушаётган ғам-андуҳлар барча-барчамизни жиддий ташвишга солмоқда.

Экстремизм ҳар қандай бошқача фикрлашни инкор этади, ўзининг мафкуравий ва диний қарашларини қўпол равишда мажбурлаб қабул эттиришга ҳаракат қилади. Экстремистлар ўз тарафдорларидан уларнинг ҳар бир буйруқларини сўзсиз бажаришни, уларга кўр-кўрона ишонишни талаб қиладилар.

Очиқдан очиқ экстремистик руҳдаги қарашларнинг ғоявий ва мафкуравий жиҳатдан ўта зарарли ва хавфли эканлиги шундаки, у диний бағрикенгликка зид ҳолда турли динга эътиқод қилувчи халқлар ўртасида муросасизлик ва адоват уруғни сепишга хизмат қилади. Бир сўз билан айтганда, бу каби ғаразли кимсалар ўз манфаати йўлида эндигина ҳаётни таниётган ёшларни тўғри йўлдан адаштириб, уларнинг маънавиятига зарба беришга ҳаракат қиладилар.

Шундай экан шиддат билан ривожланиб бораётган бугунги глобаллашув жараёнида эртанги кунимизнинг эгалари бўлган ёшларимизнинг маънавий иммунитети ҳар қачонгиданда юксакроқ бўлишини замоннинг ўзи тақозо этмоқда. Дунёнинг айрим ҳудудларида содир бўлаётган хунрезликлар масаланинг нечоғлик жиддийлигидан далолатдир.

Шукрки, бугун юртимиз тинч, осмонимиз мусаффо. Униб-ўсиб келаётган ёшларимизни мана шундай фаровон кунларимизнинг қадрига етишга, тинчликни кўз қорачиғидай асраб-авайлашга ўргатишимиз зарур.

Мансур ЎРОЛОВ,
Тошкент шаҳридаги “Нўғайқўрғон” жоме масжиди имом-хатиби

* * *

Ogohlik – davr talabi

 Barcha orzu-havaslarimiz, intilishlarimiz, niyat va maqsadlarimizning ro‘yobga chiqishi tinchlik-xotirjamlikka bog‘liq. Tinchlik-xotirjamlik hukm surgan yurtda taraqqiyot, rivojlanish bo‘ladi. Bolalar bemalol o‘qishga, kattalar bamaylixotir ishga borib keladilar.

Lekin, afsuski, bugun dunyoning hamma joyida tinchlik hukmron deya olmaymiz. Hatto ba’zan chet el xabarlarini o‘qishga yurak dosh bermaydi. “U yerda qo‘poruvchilik sodir bo‘libdi”, “Falon-falon davlatlar xavf ostida” kabi noxush xabarlar kishini tashvishga soladi.

Yaqinda Moskva shahridagi “Krokus siti holl”da sodir bo‘lgan mudhish voqea butun dunyoni larzaga keltirdi. Ommaviy axborot vositalari 150 ga begunoh odamning terrorchilik qurboniga aylanganini yozdi.

Islom talimoti buzg‘unchilikni, odamlar qalbiga vahima, dushmanlik va fitna urug‘larini sochishni qattiq va qat’iy qoralaydi. Alloh taolo oyati karimada: «Biror jonni o‘ldirmagan yoki Yerda (buzg‘unchilik va qaroqchilik kabi) fasod ishlarini qilmagan insonni o‘ldirgan odam xuddi hamma odamlarni o‘ldirgan kabidir. Unga hayot baxsh etgan (o‘limdan qutqarib qolgan) odam esa barcha odamlarni tiriltirgan kabidir», deb marhamat qiladi (Moida surasi, 32-oyat).

Hadisi sharifda: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydilar. U – xotirjamlik va sihat-salomatlik”, deyilgan (Imom Buxoriy rivoyati).

Tinchlik va xotirjamlik Alloh taoloning buyuk ne’matlaridan biridir. Qolaversa, barcha ezgu ishlar ro‘yobga chiqishining boisi ham osoyishtalikdir. Shunday ekan, insonlar nafaqat mavjud tinchlikni qadriga yetib, shukrini ado etishlari balki, unga noshukrlik qilib putur yetkazishdan ham saqlanishlari lozim.

Islom kishilarni tinchlik va barqarorlikka, o‘zaro birlik va hamjihatlikka da’vat etadi. Biroq undan g‘arazli maqsadlarni amalga oshirish yo‘lida foydalanish hollari ham avj olib borayotganini afsus bilan qayd etish lozim.

Bu jarayonning eng xatarli jihati ba’zi toifalarning din niqobi ostida dinga siyosiy siyosiy tus berib, hokimiyatga intilish, dindan odamlar orasiga nifoq solish, qo‘poruvchilik ishlarini amalga oshirish va g‘arazli manfaatlarni ro‘yobga chiqarishda foydalanishga urinishlarda namoyon bo‘lmoqda.

Bugungi kunda terrorizm, diniy ekstremizm butun dunyoga xavf solayotgan, insoniyatning tinch va osuda yashashi uchun to‘sqinlik qilayotgan jiddiy muammolardan biridir. Ayni paytda sayyoramizdagi hech bir mamlakat, hech bir xalq uning ofatlaridan himoyalanmagan, desak aslo mubolag‘a bo‘lmaydi.

Hozirda Afg‘oniston, Suriya, Yaman, Pokiston, Falastin, Iroq va Afrikaning bir qancha mamlakatlarida sodir etilayotgan xunrezliklar, o‘sha yurtlarda istiqomat qilayotgan insonlar, ayniqsa, murg‘ak bolalarning boshiga tushayotgan g‘am-anduhlar barcha-barchamizni jiddiy tashvishga solmoqda.

Ekstremizm har qanday boshqacha fikrlashni inkor etadi, o‘zining mafkuraviy va diniy qarashlarini qo‘pol ravishda majburlab qabul ettirishga harakat qiladi. Ekstremistlar o‘z tarafdorlaridan ularning har bir buyruqlarini so‘zsiz bajarishni, ularga ko‘r-ko‘rona ishonishni talab qiladilar.

Ochiqdan ochiq ekstremistik ruhdagi qarashlarning g‘oyaviy va mafkuraviy jihatdan o‘ta zararli va xavfli ekanligi shundaki, u diniy bag‘rikenglikka zid holda turli dinga e’tiqod qiluvchi xalqlar o‘rtasida murosasizlik va adovat urug‘ni sepishga xizmat qiladi. Bir so‘z bilan aytganda, bu kabi g‘arazli kimsalar o‘z manfaati yo‘lida endigina hayotni taniyotgan yoshlarni to‘g‘ri yo‘ldan adashtirib, ularning ma’naviyatiga zarba berishga harakat qiladilar.

Shunday ekan shiddat bilan rivojlanib borayotgan bugungi globallashuv jarayonida ertangi kunimizning egalari bo‘lgan yoshlarimizning ma’naviy immuniteti har qachongidanda yuksakroq bo‘lishini zamonning o‘zi taqozo etmoqda. Dunyoning ayrim hududlarida sodir bo‘layotgan xunrezliklar masalaning nechog‘lik jiddiyligidan dalolatdir.

Shukrki, bugun yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo. Unib-o‘sib kelayotgan yoshlarimizni mana shunday farovon kunlarimizning qadriga yetishga, tinchlikni ko‘z qorachig‘iday asrab-avaylashga o‘rgatishimiz zarur.

Mansur O‘ROLOV,
Toshkent shahridagi “No‘g‘ayqo‘rg‘on” jome masjidi imom-xatibi

Хабар бериб келаётганимиздек, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари ушбу Кенгаш аъзоси сифатида фаол қатнашиб келмоқдалар. Яқинда ижтимоий тармоқларда мазкур Кенгаш аъзоларининг дунёдаги воқеа-ҳодисаларга муносабатлари эълон қилинди. Жумладан, Миср Араб Республикаси Бош имоми, ал-Азҳар мажмуаси раҳбари, Шайх Аҳмад Тоййиб, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, Малайзия Вақф ишлари вазири доктор Зулкифл бин Муҳаммад ал-Бакрий, Ислом фиқҳи академияси аъзоси Доктор Аҳмад Абдулазиз Ҳаддод ва Ливан давлати уламоси Шайх Саййид Али ал-Амин кабиларнинг чиқишларидан қуйидаги иқтибослар келтирамиз.

Миср Араб Республикаси Бош имоми, ал-Азҳар мажмуаси раҳбари, Шайх Аҳмад Тоййиб:

“Айрим бандалар фақатгина уларга неъматлар етиб турганидагина шукр қиладилар. Аслида банда ҳар бир ҳолат учун шукр қилиши лозим. Аммо бундай бандалар жуда оз. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Бандаларимдан шукр қилгувчилари оздир” деб хитоб қилган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам тунги намозда туравериб, ҳаттоки оёқлари шишиб кетарди. Шунда У зотга: “Сизнинг аввалги-ю охирги гуноҳларингиз кечирилганку” дейилса. У зот алайҳиссалом: “Шукр қилувчи банда бўлмайинми?” деган эканлар.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, Муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар:

“Ҳозирги кунда дунёда, хусусан, Ислом оламида тинчликни ўрнатиш, уламолар ҳамкорлигини ривожлантириш, мусулмонлар эҳтиёжини таъминлаш, уммат бирдамлиги ва бағрикенгликни мустаҳкамлаш жуда муҳим аҳамият касб этмоқда. Таъкидлаш керакки, ушбу йўналишларда Мусулмон донишмандлар кенгаши салмоқли ишларни амалга оширмоқда. Зеро, Аллоҳ таоло инсонларни яхшилик йўлида ҳамкорлик қилишга чақириб, шундай хитоб қилади: “Яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорлик қилинг, гуноҳ ва душманлик йўлида ҳамкорлик қилманг!”.

Албатта, яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорлик қилиш – жамиятда тотувлик ва биродарликнинг асосидир. Саййидимиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам жуда кўп ҳадисларида ҳамкорлик ва бирдамликка чақирганлар. Хусусан, У зот алайҳиссалом: “Мўмин-мўминга нисбатан ҳудди бир бино каби. Улар бир-бирларини мустаҳкам тутиб туришади”, деганлар. Бошқа ҳадисда эса, “Сизлардан бирортангиз ўзи учун яхши кўрган нарсани биродари учун ҳам раво кўрмагунча мўмин бўла олмайди”, дейилган”.

Малайзия Вақф ишлари вазири доктор Доктор Зулкифл бин Муҳаммад ал-Бакрий:

“Азиз дўстлар! Бугун ҳар биримиз ниҳоятда қадрига етишимиз керак бўлган неъматлардан бири – тинчликдир. Тинчликнинг қиймати бебаҳо. Тинчлик бу – фақатгина урушнинг бўлмаслиги эмас, балки тинчлик бу – ички ва ташқи хотиржамлик, барқарорликдир. Бунинг учун жамиятдаги ҳар бир фуқаронинг ҳақ-ҳуқуқларини ҳурмат қилиш, ижтимой ҳимоя қилиниши лозим. Тинчлик – турли миллат вакилларига тенг адолатли муносабатда бўлиш, камситмаслик, ҳуқуқларини ҳимоя қилишни ҳам назарда тутади. Аллоҳ таоло Ер юзидаги жамики инсониятга тинчлик ва омонлик ато этсин!”

Ислом фиқҳи академияси аъзоси Доктор Аҳмад Абдулазиз Ҳаддод (БАА):

“Аллоҳ таоло бутун инсониятни яратди. Роббисини таниш, фақат Ўзига ибодат қилиш ва яхши амаллар ила Ер юзини обод этиш учун Ўзининг халифаси (ўринбосари) қилди. Аллоҳ таоло: “Эй, инсонлар! Дарҳақиқат, Биз сизларни бир эркак (Одам) ва бир аёл (Ҳавво)дан яратдик ҳамда бир-бирларингиз билан танишишингиз учун сизларни (турли-туман) халқлар ва қабила (элат)лар қилиб қўйдик”, дея жамики башариятга марҳамат қилди.

Аллоҳ таоло одамларнинг бирга яшаши учун ўзаро танишишни яратилишдан мақсад қилди. Албатта, ҳеч бир инсон жамиятдан, одамлардан айри ҳолатда яшай олмайди. Жамиятда ҳар бир инсоннинг ўзгаларга манфаат ва яхшилик етказишда муҳим ўрни бор. Зеро, одамлар ўзаро муомалалари бир-бирларига боғлиқдир. Аллоҳ таоло: “айримларининг даражаларини айримларидан устун қилиб қўйганмиз” деб марҳамат қилган.

Одамзот яратилганидан тортиб бугунгача бир-бирини тутиб турадиган бино кабидирлар, ҳар бири бошқасига хизмат қилади, бундан ҳатто баъзилар бехабар бўлади. Буларнинг барчаси инсоният адоват ва можарода эмас, балки тинчлик ва ҳамжиҳатликда бирга яшаши зарурлигини таъкидлайди. Демак, инсонлар яхшилик йўлида ҳамкор бўлишлари, ёмонликларга эса биргаликда қарши курашишлари лозим. Зеро, Аллоҳ таоло бузғунчиликни севмайди!”.

Ливан давлати уламоси Шайх Саййид Али ал-Амин:

“Бир жамиятда яшовчи фуқаролар тенг ҳуқуққа эга. Зеро, одамлар ҳуқуқ ва бурчлари тенг бўлмаган ҳолда фақат миллатга мансублиги билан тенг деб ҳисобланиши мумкин эмас. Ислом дини турли миллатга мансуб кишиларга ҳам адолат қилишга чақиради. Аллоҳ таоло: “Агар одамлар орасида ҳукм қилсангиз, адолат ила ҳукм қилишни амр қилур” (Нисо сураси, 58-оят), деб хитоб қилади.

Адолат ва бағрикенглик шариат буюрган, ўзаро бир-биримиз билан муносабатларимизни бошқарадиган тамойилдир.”

* * *

Butun dunyoda, xususan islom olamida tinchlikni o‘rnatish, musulmonlar ehtiyojini ta’minlash va ummat birligini mustahkamlash yo‘lida islomiy tashkilotlar faoliyat olib boradi. Mana shunday nufuzli muassasalardan biri Musulmon donishmandlar kengashi hisoblanadi.

Xabar berib kelayotganimizdek, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari ushbu Kengash a’zosi sifatida faol qatnashib kelmoqdalar. Yaqinda ijtimoiy tarmoqlarda mazkur Kengash a’zolarining dunyodagi voqea-hodisalarga munosabatlari e’lon qilindi. Jumladan, Misr Arab Respublikasi Bosh imomi, al-Azhar majmuasi rahbari, Shayx Ahmad Toyyib, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Malayziya Vaqf ishlari vaziri doktor Zulkifl bin Muhammad al-Bakriy, Islom fiqhi akademiyasi a’zosi Doktor Ahmad Abdulaziz Haddod va Livan davlati ulamosi Shayx Sayyid Ali al-Amin kabilarning chiqishlaridan quyidagi iqtiboslar keltiramiz.

Misr Arab Respublikasi Bosh imomi, al-Azhar majmuasi rahbari, Shayx Ahmad Toyyib:

“Ayrim bandalar faqatgina ularga ne’matlar yetib turganidagina shukr qiladilar. Aslida banda har bir holat uchun shukr qilishi lozim. Ammo bunday bandalar juda oz. Alloh taolo Qur’oni karimda: “Bandalarimdan shukr qilguvchilari ozdir” deb xitob qilgan. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tungi namozda turaverib, hattoki oyoqlari shishib ketardi. Shunda U zotga: “Sizning avvalgi-yu oxirgi gunohlaringiz kechirilganku” deyilsa. U zot alayhissalom: “Shukr qiluvchi banda bo‘lmayinmi?” degan ekanlar.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar:

“Hozirgi kunda dunyoda, xususan, Islom olamida tinchlikni o‘rnatish, ulamolar hamkorligini rivojlantirish, musulmonlar ehtiyojini ta’minlash, ummat birdamligi va bag‘rikenglikni mustahkamlash juda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ta’kidlash kerakki, ushbu yo‘nalishlarda Musulmon donishmandlar kengashi salmoqli ishlarni amalga oshirmoqda. Zero, Alloh taolo insonlarni yaxshilik yo‘lida hamkorlik qilishga chaqirib, shunday xitob qiladi: “Yaxshilik va taqvo yo‘lida hamkorlik qiling, gunoh va dushmanlik yo‘lida hamkorlik qilmang!”.

Albatta, yaxshilik va taqvo yo‘lida hamkorlik qilish – jamiyatda totuvlik va birodarlikning asosidir. Sayyidimiz Rasululloh sollallohu alayhi vasallam juda ko‘p hadislarida hamkorlik va birdamlikka chaqirganlar. Xususan, U zot alayhissalom: “Mo‘min-mo‘minga nisbatan huddi bir bino kabi. Ular bir-birlarini mustahkam tutib turishadi”, deganlar. Boshqa hadisda esa, “Sizlardan birortangiz o‘zi uchun yaxshi ko‘rgan narsani birodari uchun ham ravo ko‘rmaguncha mo‘min bo‘la olmaydi”, deyilgan”.

Malayziya Vaqf ishlari vaziri doktor Doktor Zulkifl bin Muhammad al-Bakriy:

“Aziz do‘stlar! Bugun har birimiz nihoyatda qadriga yetishimiz kerak bo‘lgan ne’matlardan biri – tinchlikdir. Tinchlikning qiymati bebaho. Tinchlik bu – faqatgina urushning bo‘lmasligi emas, balki tinchlik bu – ichki va tashqi xotirjamlik, barqarorlikdir. Buning uchun jamiyatdagi har bir fuqaroning haq-huquqlarini hurmat qilish, ijtimoy himoya qilinishi lozim. Tinchlik – turli millat vakillariga teng adolatli munosabatda bo‘lish, kamsitmaslik, huquqlarini himoya qilishni ham nazarda tutadi. Alloh taolo Yer yuzidagi jamiki insoniyatga tinchlik va omonlik ato etsin!”

Islom fiqhi akademiyasi a’zosi Doktor Ahmad Abdulaziz Haddod (BAA):

“Alloh taolo butun insoniyatni yaratdi. Robbisini tanish, faqat O‘ziga ibodat qilish va yaxshi amallar ila Yer yuzini obod etish uchun O‘zining xalifasi (o‘rinbosari) qildi. Alloh taolo: “Ey, insonlar! Darhaqiqat, Biz sizlarni bir erkak (Odam) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo‘ydik”, deya jamiki bashariyatga marhamat qildi.

Alloh taolo odamlarning birga yashashi uchun o‘zaro tanishishni yaratilishdan maqsad qildi. Albatta, hech bir inson jamiyatdan, odamlardan ayri holatda yashay olmaydi. Jamiyatda har bir insonning o‘zgalarga manfaat va yaxshilik yetkazishda muhim o‘rni bor. Zero, odamlar o‘zaro muomalalari bir-birlariga bog‘liqdir. Alloh taolo: “ayrimlarining darajalarini ayrimlaridan ustun qilib qo‘yganmiz” deb marhamat qilgan.

Odamzot yaratilganidan tortib bugungacha bir-birini tutib turadigan bino kabidirlar, har biri boshqasiga xizmat qiladi, bundan hatto ba’zilar bexabar bo‘ladi. Bularning barchasi insoniyat adovat va mojaroda emas, balki tinchlik va hamjihatlikda birga yashashi zarurligini ta’kidlaydi. Demak, insonlar yaxshilik yo‘lida hamkor bo‘lishlari, yomonliklarga esa birgalikda qarshi kurashishlari lozim. Zero, Alloh taolo buzg‘unchilikni sevmaydi!”.

Livan davlati ulamosi Shayx Sayyid Ali al-Amin:

“Bir jamiyatda yashovchi fuqarolar teng huquqqa ega. Zero, odamlar huquq va burchlari teng bo‘lmagan holda faqat millatga mansubligi bilan teng deb hisoblanishi mumkin emas. Islom dini turli millatga mansub kishilarga ham adolat qilishga chaqiradi. Alloh taolo: “Agar odamlar orasida hukm qilsangiz, adolat ila hukm qilishni amr qilur” (Niso surasi, 58-oyat), deb xitob qiladi.

Adolat va bag‘rikenglik shariat buyurgan, o‘zaro bir-birimiz bilan munosabatlarimizni boshqaradigan tamoyildir.”

Файзли суҳбат чоғида Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари др. Алий Муҳйиддин Қорадоғий жанобларига 2023 йил 25-26 ноярбь кунлари бўлиб ўтган нуфузли тадбирлар ва халқаро конференцияларда фаол иштироклари учун миннатдорлик билдириб, у киши томонидан билдирилган муҳим таклифларни юқори баҳоладилар.

Ўз навбатида, раис жаноблари таклиф учун ташаккур айтиб, Тошкент ва Бухоро шаҳарларида бўлиб ўтган тадбирлар жуда юқори савияда ўтказилганини билдирди. Давлатимиз раҳбари томонидан диний-маърифий соҳага алоҳида эътибор қаратилаётганини барча уламолар томонидан эътироф этилганини алоҳида қайд этди.

Қорадоғий ҳазратлари Ўзбекистонда аёл-қизларни илм-маърифатли бўлишига катта эътибор берилаётганини юқори баҳолаб, уларни билимли бўлиши фарзандлар тарбияси ва жамият фаровонлигида жуда муҳим эканини изоҳлади. Бундан ташқари, мусулмон дунёсида мўътадиллик, бағрикенглик тамойилларини кенг тарғиб қилиш ва бузғунчи ғояларга қарши курашиш зарурлигини қўшимча қилди.

Мартабали меҳмон Ўзбекистон тинчлик-хотиржамлик белгиси бўлиб, табаррук юртдаги зиёратлари чоғида одамларни тинч-осуда ҳаёт кечираётгани, ёшларнинг илмга чанқоқлиги, бу юртнинг олиму уламолари ҳурмат ва эҳтиромдалиги таҳсинга лойиқ эканини маълум қилди.

Шунингдек, Аллоҳ таолонинг каломидаги “Иқро” хитобига мос равишда Ўзбекистон заминида илм-маърифат, таълим-тарбия ва инсонга эътибор каби тамойилларга урғу берилишини юқори баҳолади. Шунингдек, келажакда Ўзбекистон яна илм-маърифат марказига айланишига ишонч билдирди.

Бағрикенглик сифатига эга бўлган ислом дини, инсониятга Аллоҳнинг марҳамати, улуғ неъмати бўлиб нозил қилингани Қуръони Каримда баён қилинган:

“Ана энди бугун, динимизни камолига етказдим, неъматимни тамомила бердим ва сизлар учун исломни дин бўлишига рози бўлдим…”

Лекин бу ислом динини нотўғри тушунган кимсалар турли хил йўллар билан ёшларимизни ижтимоий тармоқларда бузғунчи ғоялар билан ҳаёлларини бузмоқда.

Афсуски, баъзи ёшларимиз дунёқараши, тафаккури тор бўлгани учун ислом динини асл моҳиятини тўғри тушунмаслиги туфайли бузғунчиларнинг ўргимчак тўрига ўзлари билмаган ҳолда илиниб қолмоқда. Ёшларимизнинг бундай аҳволга тушишларига биз ота-оналар энг биринчи айбдормиз. Чунки ислом дини ҳақида тўлиқ ва мукаммал тушунча бермаганимиз биз ота-оналарнинг айбимиздир.

Аллоҳ таоло Бақара сурасининг 205-оятида: “Аллоҳ бузғунчилик фасодни севмайди”, дея марҳамат қилади.

Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) ҳадисларининг бирида: “Қайси биримиз тонгда уйқудан уйғонганда оиласи тинч, тани соғ ва уйида бир кунлик егулиги бўлса, билсинки, унда дунёдаги барча неъматлар мужассам экан”.

Тинчлик бу ислом шиоридир. Шундай экан тинчликнинг қадрига етайлик. Фарзандларимизга тўғри ва мукаммал тарбия берайлик. Ислом динини тинчликка бўлган эътибори нечоғлиқ катта, бағрикенглик унинг негизи эканини тўғри тушунтирайлик.

Аллоҳ таоло юртимиз тинчлиги ва осойишталигини барқарор айлаб, халқимиз фаровонлигини бундан-да зиёда қилсин!

Баҳодир домла СУЮНБОЕВ,

Гулистон шаҳар “Ат-Термизий” масжиди имом-хатиби

“Эй, имон келтирганлар! Ёппасига итоатга киришингиз ва шайтоннинг изидан эргашмангиз! Албатта у сизларга аниқ душмандир”.

             (Бақара сураси 208-оят)

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (инглиз. United Nations) БМТ – Ер юзида тинчликни ва хавфсизликни таъминлаш, давлатларнинг ва миллатларнинг ўзаро ҳамкорлигини ривожлантириш мақсадида 1945 йил 24 октябрда фашизм устидан ғалаба қозонган мустақил давлатларнинг ихтиёрий бирлашиш асосида тузилган энг йирик халқаро ташкилот.

БМТ Уставида кўрсатилгандек, у халқаро тинчлик ва хавфсизликни сақлаш, халқларнинг тенгҳуқуқлили бўлиши ва ўз тақдирини ўзи белгилаши қоидасига амал қилиб, миллатлар ўртасида дўстлик муносабатларини ривожлантиришни, иқтисодий, ижтимоий, маданий муаммоларни ҳал этишда халқлар ўртасида ҳамкорлик бўлишини таъминлашни кўзда тутиб, шу умумий мақсадларга эришишда миллатлар ҳаракатини уйғунлаштириб турадиган маркази ҳисобланади.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти:

ташкил топган сана:  1945 йил 24 октябр.

асосий мақсади:  ер юзидаги тинчликни мустаҳкамлаш ва хавфсизликни таъминлаш бўлиб, давлатларнинг ўзаро ҳамкорлигини ривожлантириш мақсадида ташкил этилган.

қайси давлатлар томонидан барпо этилган: БМТни барпо этиш ҳақидаги қарор СССР, АҚШ, Англия ва Хитой ташқи ишлар вазирларининг Москвадаги Кенгашида 1943 йилда,

ташкилот Устави қачон ва қаерда қилинган: Устави эса Сан-Франциско Конференциясида 1945 йилда қабул қилинган. БМТ Уставига даставвал 51 давлат имзо чеккан бўлса, ҳозирга келиб бу кўрсаткич 193 тани ташкил қилмоқда.

тузилмаси
рахбар: Бош котиб

рахбарлик муддати:  5 йил

БМТнинг Бош Ассамблеясида мазкур ташкилотга аъзо бўлган барча давлатларнинг аъзолари иштирок этадилар. БМТнинг Хавфсизлик кенгашига 15 давлат аъзодир. Шулардан 5 таси – АҚШ, Россия, Буюк Британия, Франция ва Хитой – доимий аъзо давлатлардир. Кенгашнинг қолган 10 аъзоси Бош Ассамблея томонидан икки йил муддатга сайланадилар.

Бош Ассамблея Котибияти қуйидаги департамент ва бошқармаларга бўлинади: Сиёсий масалалар ва Хавфсизлик Кенгаши ишлари департаменти, Иқтисодий ва ижтимоий масалалар департаменти, Васийлик ва ўз-ўзини бошқармайдиган ҳудудлар департаменти, Назорат бошқармаси, Ходимлар бошқармаси, Бош котибнинг маъмурий идораси, Ижтимоий ахборот бошқармаси, Конференцияларга хизмат қилиш бошқармаси, Умумий хизмат бошқармаси, БМТнинг Женева бўлими.

БМТ сессияси йилда бир марта чақирилади. Хавфсизлик Кенгашининг ёки БМТ аъзолари кўпчилигининг талаби билан ҳар қандай масала юзасидан махсус сессиялар чақирилиши мумкин.

БМТнинг расмий тиллари — инглиз, француз, рус, испан, хитой ва араб тиллари.

Ўзбекистон БМТда
Ўзбекистон Республикаси мустақилликка эришганидан сўнг кўп ўтмай – 1992 йилнинг 2 мартида БМТга аъзо бўлди. Шу куни БМТ Бош Ассамблеяси биноси олдида Ўзбекистон Республикасининг Давлат байроғи кўтарилди. 1993 йилнинг 24 августида БМТнинг Тошкентдаги ваколатхонаси очилди.

Котибият
Котибият Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Бош Ассамблеяси, Хавфсизлик Кенгаши ва бошқа ташкилотлари кўрсатмаларига мувофиқ тезкор ва маъмурий ишларни амалга оширади. Уни умумий маъмурий раҳбарликни олиб борадиган Бош котиб бошқаради. Нью-Йорк, Женева, Вена ва Найробида Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг бўлимлари мавжуд.

БМТнинг муҳим саналари
1945 йил 24 октябр – Бирлашган Миллатлар Ташкилоти тузилди: унинг Низоми Хавфсизлик Кенгашининг беш доимий аъзоси ҳамда уни имзолаган давлатларнинг кўпчилиги томонидан ратификация қилинди ва кучга кирди.
1947 йил 24 октябр – Бош Ассамблея ўзининг 168-сонли Резолюцияси билан «Бирлашган Миллатлар куни»ни расмий равишда эълон қилди.
1948 йил 10 декабр – Бош Ассамблея Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон Декларациясини қабул қилди.
1949 йил 24 октябр – Нью-Йоркда БМТ Марказий муассасалари биносига биринчи ғишт қўйилди.
1965 йил – БМТ Болалар Фонди – UNICEF га тинчлик учун Нобел мукофоти берилди.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ташкил топиши билан инсон ва шахс ҳуқуқларини ҳимоя қилишни халқаро ҳуқуқий тартибга солишни замонавий босқичига асос яратилди ва БМТ Уставида таъкидланганидек: “Биз, Бирлашган миллатлар халқлари, инсоннинг асосий ҳуқуқларига, инсон шахсининг қадр қимматига, эркак ва аёлларнинг тенг ҳуқуқларига ва катта кичик миллатлар ҳуқуқларининг тенглигига ишончини қайта қарор топтиришга қатъий аҳд қилиб, Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг ушбу Уставини қабул қилишга ва Бирлашган Миллатлар Ташкилотини таъсис қилишга розилик бердик!”

Айни маҳалда Бирлашган Миллатлар Ташкилотига аъзо давлатлар “Барча давлатлар ўртасида дўстона муносабатларни ривожлантиришни таъминлаш учун зарур бўлган тинчлик адоват ва фаровонликнинг муҳим аҳамияти ҳисобланадиган инсон ҳуқуқлари ва асосий эркинликларининг ҳурмат қилиниши ва уларнинг ялпи аҳамиятини тан олиш” мажбуриятини ўз зиммаларига олдилар.

БМТ Устави – барча давлатлар риоя этилиши шарт бўлган ягона халқаро ҳужжатдир.

Бугунги кунда ер юзида 270 дан ортиқ мамлакат мавжуд бўлиб, улардан 193 таси БМТга аъзо бўлган.

Ўзбекистон Республикаси 1992 йилнинг 2 мартида БМТга аъзо бўлди. Дунёдаги энг нуфузли ташкилот бўлмиш БМТнинг Бош Ассамблеяси биноси олдида Ўзбекистон Республикасининг Давлат байроғи шу куни 2 март 1992 йилдан бери йуқорига самога кўтарилган. 1993 йилнинг 24 августида БМТнинг Тошкентдаги ваколатхонаси очилди.

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг ва Бирлашган Миллатлар Ташкилот тараққиёт Дастурининг Ўзбекистондаги доимий вакили ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармойишига биноан Ўзбекистон Республикасининг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (Нью-Йорк шаҳри) даги доимий вакили фаолият юритадилар.

Ўзбекистон Республикаси БМТнинг тенг ҳуқуқли аъзоси сифатида бу энг нуфузли халқаро ташкилотнинг мақсад ва қоидаларига қатъий амал қилиб келмоқда.

1948 йил 10 декабрда Бош Ассамблеяси Инсон ҳуқуқлари Умумжаҳон Декларациясини эълон қилди ва қабул қилди. “Ҳар бир одам учун инсоннинг умумий ҳуқуқлари илк бор ўз ифодасини топган ушбу ҳужжат бугунги кунда 360 дан ортиқ тилда чоп этилган ва жаҳондаги энг кўп таржима қилинадиган ҳужжат ҳисобланади. Бу унинг универсал хусусиятга эга эканлиги ва кенг тарқалишидан далолатдир. Мазкур ҳужжат кўплаб янги, мустақил давлатлар конституциялари ва янги демократиялар учун намуна бўлиб хизмат қилмоқда, онгимизда эзгулик ва ёвузлик ҳақида фикр юритиш имконини берадиган мезонга айланди,” – деб тарифлади БМТнинг Бош котиби.

Ушбу декларация мустақил Ўзбекистон Республикаси имзолаган энг биринчи халқаро ҳужжатдир. 1991 йил 30 сентябрь. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг “Инсон ва фуқароларнинг асосий ҳуқуқлари, эркинликлари ва бурчлари” деб аталган икки бўлими мазкур декларация талабларига тўла мос бўлиб, унда Ўзбекистон Республикаси барча фуқаролари тенг ҳуқуқ ва эркинликларга эга бўлиши, жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахси ва ижтимоий мавқесидан қатий назар, қонун олдида тенглиги таъминланган. Республикамизда инсон ҳуқуқларига оид юздан ортиқ қонунлар қабул қилинган ва улар халқаро меъёрлар ва андозаларга мувофиқлаштирилган.

БМТ Бош Ассамблеясида Ўзбекистон Республикаси Президенти муҳтарам Президентимиз томонларидан минтақавий хавфсизлик ва барқарорлик муаммоларини ҳал этиш йўл-йўриғи дунё миқёсидаги муаммолар билан бирга қўшиб очиб берилди. Ҳамда Ўзбекистоннинг кенг кўламли ҳамкорликка оид ҳамма таклифларида уни БМТ фаолияти ва бу ташкилотнинг ихтисослашган муассасалари орқали амалга ошириш тамойиллари илова қилинди.

Ҳаммамизнинг хабаримиз бор, муҳтарам Президентимиз ўз нутқларида муборак Ислом динимизнинг асл инсонпарварлик моҳиятини бутун жаҳон жамоатчилигига етказиш олдимизда турган муҳим вазифа эканини алоҳида қайд этдилар.

Давлатимиз раҳбари БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида жаҳоннинг энг юқори минбаридан туриб, мустақил Ўзбекистон ташқи сиёсатининг маънавий йўналиши инсонпарварлик, инсонийлик, ошкоралик, ҳуррият, ўз имкониятларига таяниш ва инсониятнинг ягона оиласида ўз тараққиёт йўлига эга бўлишлигини таъкидлаб, баён қилдилар.

Шунингдек,  давлатимиз Раҳбари аслида Ислом дини эзгулик ва тинчликка, асл инсоний фазилатларга риоя этишга даъват этишини алоҳида таъкидлаб ўтдилар. Жумладан, муҳтарам Президентимиз шундай дедилар: «Биз бутун жаҳон жамоатчилигига Ислом динининг асл инсонпарварлик моҳиятини етказишни энг муҳим вазифа, деб ҳисоблаймиз. Биз муқаддас динимизни азалий қадриятларимиз мужассамлигининг ифодаси сифатида беҳад қадрлаймиз. Биз муқаддас динимизни зўравонлик ва қон тўкиш билан бир қаторга қўядиганларни қатъий қоралаймиз ва улар билан ҳеч қачон муроса қила олмаймиз. Ислом дини бизни эзгулик ва тинчликка, асл инсоний фазилатларни асраб-авайлашга даъват этади».

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти – тинчликни ва халқаро хавфсизликни қўллаб қувватлаш, давлатлараро ҳамкорликни ривожлантириш мақсадида ташкил этилган универсал ташкилотдир.

БМТ ҳар бир инсонни ҳуқуқларини қўллаб қувватлаш, кенгайтириш ва ҳимоя қилиш мажбуриятини ўз зиммасига олган дунёдаги ягона ташкилот сифатида дунёнинг “умумжаҳон парламенти” сифатида календарнинг маълум бир кунини инсоният учун, халқ учун, умумжамият учун зарур бўлган масалаларга бағишлаб қўйган.

“Динлараро бағрикенглик ҳафтаси”, “Саратон билан курашиш халқаро куни”, “Халқаро ижтимоий адолат куни”, “Халқаро она тили куни” февраль ойида. Март ойида “Камситишга ноль куни”, “Халқаро ёввойи табиат”, “Халқаро ирқий камситилишни бартараф этиш куни”, “Ирқчилик ва ирқий камситилишларга қарши курашаётган халқлар билан бирдамлик ҳафтаси”, “Халқаро сил касаллигига қарши курашиш куни”, “Халқаро инсон ҳуқуқлари поймол бўлишида ҳақиқатни ўрнатиш куни”. Апрель ойида “халқаро спорт, тинчлик ва тараққиёт йўлида куни”, “Йўл ҳаракатларида содир этилган ҳодисаларда ҳалок ўлганларни хотиралаш куни”, июнь ойида “Халқаро атроф муҳитни муҳофаза қилиш куни”, “Халқаро қочоқлар куни”, “Гиёҳвандликка қарши курашиш куни”, “Халқаро мурувват куни”, сентябрь ойида “Халқаро тинчлик куни” бўлиб деярли 365 кун инсонларнинг турли муаммоларини енгиллаштиришда, баъзи муаммоларни ечилишида ўз самарасини бермоқда.

БМТ ўз тараққиёт дастурини амалга оширишда дунёнинг турли чеккаларида ва ер юзининг барча минтақаларида БМТнинг кўплаб ихтисослашган ташкилотлари ва муассасалари орқали ҳам тинчликни сақлашда, инсонлар ҳаётидаги муаммоларни бартараф этишда салмоқли ҳисса қўшиб келмоқда. Зеро Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг XIX та бобларидаги 111 та моддаларининг барчалари ҳам ер юзида халқлараро тинчлик ва хавфсизликни барпо этиш билан йўғирилган.

БМТ Уставида таъкидланган халқаро тинчлик ва хавфсизликни барпо этишда Ўзбекистон Республикасининг ҳиссаси беқиёс ва бетакрор. Жаннатмакон юртимиз тинчлиги, муқаддас Ватанимиз равнақи, доно халқимиз саломатлиги ва фаровонлиги, муборак динимиз камолоти ва масжиду мадрасаларимиз ободлиги учун муҳтарам Президентимиз Ш.М.Мирзиёев раҳнамоликларида  ҳукуматимиз,  Диний идорамиз раҳбарияти томонларидан оқилона олиб борилаётган хайрли, савобли ишларни амалга ошириш мақсадида вилоятларимиз раҳбарлари ҳамда шаҳар, туман раҳбарларининг бошчиликларида истиқлолимиз шарофати билан меҳнаткаш халқимиз кўп ишларни амалга оширди ва шу олижаноб ислоҳотлар ҳали ҳамон бажарилиб келинмоқда. Бунга дунё тан бермоқда…

                                                                                             Иброҳимжон домла ИНОМОВ

                                                 Тошкент вилояти бош имом-хатиби ўринбосари