Айни вақтда юртимизда кўзга кўринган исломшунос олимлар, соҳа мутахассислари, илмий тадқиқотчиларимиз, шунингдек, Туркия, Қатар, Миср, Бирлашган Араб Амирликлари, Ҳиндистон, Қирғизистон каби давлатлардан ташриф буюрган 50 дан ортиқ таниқли олим ва уламолар мазкур халқаро илмий-амалий анжуманда иштирок этиш учун воҳамизга ташриф буюришган.

Анжуманнинг биринчи кунида халқаро илмий-амалий анжуман очилиш маросими, халқаро анжуман ялпи йиғилиши, шоъбалар йиғилишлари, хорижлик уламолар иштирокида Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази талабалари билан учрашув, ёпилиш маросими ҳамда бошқа қатор тадбирлар ўтказлиши белгиланган.

***

Termiz shahrida joylashgan Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazida “Imom Termiziy ilmiy merosining islom sivilizatsiyasida tutgan o‘rni” mavzuiga bag‘ishlangan xalqaro ilmiy-amaliy anjuman o‘z ishini boshlamoqda.

Ayni vaqtda yurtimizda ko‘zga ko‘ringan islomshunos olimlar, soha mutaxassislari, ilmiy tadqiqotchilarimiz, shuningdek, Turkiya, Qatar, Misr, Birlashgan Arab Amirliklari, Hindiston, Qirg‘iziston kabi davlatlardan tashrif buyurgan 50 dan ortiq taniqli olim va ulamolar mazkur xalqaro ilmiy-amaliy anjumanda ishtirok etish uchun vohamizga tashrif buyurishgan.

Anjumanning birinchi kunida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman ochilish marosimi, xalqaro anjuman yalpi yig‘ilishi, sho‘balar yig‘ilishlari, xorijlik ulamolar ishtirokida Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi talabalari bilan uchrashuv, yopilish marosimi hamda boshqa qator tadbirlar o‘tkazlishi belgilangan.

Ушбу халқаро конференцияга қизғин тайёргарлик кўрилиб, анжуман иши учун барча шароитлар ҳозирланди. Хусусан, Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот марказининг анжуманлар зали анжуман ўтказишга шай қилиб қўйилди.

Тафсилотларни ижтимоий тармоқдаги саҳифаларимиз орқали кузатиб боринг!

***

Shu yilning 17-18 oktyabr kunlari Termiz shahrida bo‘lib o‘tadigan “Imom Termiziy ilmiy merosining islom sivilizatsiyasida tutgan o‘rni” mavzusidagi xalqaro konferensiya boshlanish arafasida.

Ushbu xalqaro konferensiyaga qizg‘in tayyorgarlik ko‘rilib, anjuman ishi uchun barcha sharoitlar hozirlandi. Xususan, Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazining anjumanlar zali anjuman o‘tkazishga shay qilib qo‘yildi.

Tafsilotlarni ijtimoiy tarmoqdagi sahifalarimiz orqali kuzatib boring!

Муҳаммад Муҳсин Донеш, Афғонистон Ислом Республикаси Олий миллий ярашув кенгаши раиси маслаҳатчиси, Миллий бирдамлик партиясининг Шимолий ҳудудлар бўйича раҳбари:

Ҳазрати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам “Олимлар пайғамбарларнинг ворисларидир”, деб марҳамат қилганлар. Мени мана шундай давра суҳбатига таклиф қилганларингиздан мамнунман. Биз Ўзбекистонга бегона эмас, балки иккинчи уйимизга келдик, деб ўйлаймиз. Дўстлигимиз бардавом бўлсин. Бугунги суҳбатим “Имом Термизийнинг мўътадил исломда тутган ўрни” мавзусида бўлади. Биз Имом Термизийдек зотлар ҳақида суҳбатлашишимиз денгиздан бир томчига ўхшайди. Икки давлат учун Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг жуда катта аҳамиятга эга. Ўзбекистон халқи қадим ва буюк маданиятнинг меросхўрлари, Фаробий, Имом Бухорий, Имом Термизий каби олимлар ҳамда Амир Темур, Заҳириддин Муҳаммад Бобур каби давлат арбобларининг давомчиларисизлар.

Мовароуннаҳрда кўплаб олимлар ўтган. Буларнинг қаторида Имом Бухорий ва Имом Мотуридий каби зотлар ҳам бор. Юқорида Ўзбекистон мусулмонлари идораси раисининг биринчи ўринбосари Ҳомиджон Ишматбеков Имом Термизий ҳақида айтиб ўтди. Имом Термизий ким ва қаерда юрган, нечта устоз-шогирдлари бор, уни мазҳаби нима кабилар батафсил очиб бердилар.

Имом Термизийдек зотларнинг йўлини давом эттириш учун биз уламолар келажакда нима иш қилишимиз керак бўлади. Шу ҳақда ўйлашимиз керак. Мўътадил исломни ёйиш керак. Имом Термизийнинг асарлари мўътадил бўлган. Бизнинг вазифамиз Имом Термизийнинг йўлини давом эттириш. Имом Термизий фақат Мовароуннаҳрга тегишли эмас, балки бутун ислом оламининг порлоқ юлдузи бўлган.

Ислом тинчлик, сулҳ ва ўзгариш дини, лекин мутаассиб шахслар Ислом динини бузишга ҳаракат қилади. Баъзилар эса Ислом динини қўпорувчилик билан қўрқитадиган, дин деб айтишади. Биз Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан қолган, Имом Термизийдан қолган меросларни сақлашимиз ва давом эттиришимиз керак. Мўътадил Исломни ривожлантиришда бу анжуман яна бир босқич вазифасини ўтайди.

Сўзимнинг якунида, мен Афғонистон халқи, Балх ҳокимининг саломини етказаман. Ўзбекистонда 6 кун сафарда бўлдик. Биз ўзбек халқидан бизга қилган ҳурматларидан, меҳмондўстлигидан хурсандмиз. Муҳтарам Президент Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон ривожига, тинчликни сақлашга қилаётган ишларининг қадрига етиш керак. Биринчи Президент Ислом Каримов руҳига дуолар қиламан.

Маҳмуд Донешжу Муҳаммад Бунёд, Балх вилояти ҳаж ва вақф бошқармаси бошлиғи, Донешжу Балх вилояти уламолар кенгаши асосчиси:

– Абу Исо Муҳаммад ибн Исо ибн Савра ибн Мусо ибн Заҳҳоқ Суламий Зарийр Буғий Термизий 824 йили Термизда туғилган. Имом Термизий Шом ва Мисрга бормаган. Шу сабабли Шом ва Миср ровийларидан восита билан ҳадис ривоят қилган. Хуросон, Басра, Куфа ва Райга илмий сафар қилган.

Ул зотнинг сулосиёт, рубоиёт ва ашариёт каби асарлари ҳам бор. Имом Термизийнинг илмни олиш билан бирга уларга амал ҳам қилган. Имом Термизий устози Имом Бухорий вафот этганидан ва Аллоҳдан қўрққани учун йиғлаганидан кўзи кўр бўлиб қолган. Имом Термизийнинг “Сунан” асари фиқҳ билан боғлиқ. Фиқҳ масалаларида баҳс ҳам бўлади.

Имом Термизий “Сунан” асарида ҳадисларнинг охирида ўзининг фикрларини ҳам келтириб ўтган. Шунингдек Имом Термизий “Сунан” асарида омонотга амал қилган. Қайси устози “ахбарана”, қайси устози “ҳаддасана” деган бўлса, уларнинг бир-бирига аралаштирмасдан омонотга амал қилган. “Сунан”да 3956 та такрорланмайдиган ҳадис бор. Ақида илми султони Имом Мотуридий Самарқандда, Фиқҳ илми султони Қобулда, Ҳадис илми султонлари Термиз, Самарқад, Бухорода, Тасаввуф илми султони Мовлоно Балхий Балхда. Афғонистон ва Ўзбекистон ақида, ҳадис, тасаввуф илмларида пешқадам бўлган.

Шунингдек, бугунги мураккаб даврда мутаассиблик ва бузғунчиликка қарши Ўзбекистон ва Афғонистон уламолари ҳамкорликда ҳаракат қилишлари жуда ҳам муҳимдир.

Саид Муҳаммад Саид Муҳсин Ҳусайний, Афғонистон шимолий ҳудудлари шиа мазҳаби уламолари кенгаши раиси:

Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот марказининг Имом Термизий мероси ва соф ислом таълимотини тушунтиришда муҳим маскан ҳисобланади. Икки давлат олимлари ва илм толиблари ўртасида илмий ҳамкорликни йўлга қўйиш керак.

Агар Ўзбекистон, Афғонистон ва Тожикистон уламолари бирга ишламаса, оқибатда катта муоммалар келиб чиқади. Шу сабабли уламолар ёшларнинг саволларига жавоб бериши керак. Исломнинг мўътадил дин эканини, Исломда мажбурлаш йўқлигини кенг оммага тушунтириш ва кўрсата бера олиш даркор. Айниқса, бу борада энг хавфли иллат – мутаассиблик, биз уламолар бунга қарши курашишимиз керак.

Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази термизий алломалар ҳаёти ва меросини ўрганиш баробарида турли адашган гуруҳларга қарши ғоявий курашда асосий дорулфунун вазифасини бажаради, инша Аллоҳ.

Абдулваҳҳоб Абдулбосит Пайғомий, Афғонистон уламолари кенгаши аъзоси:

– Қобулда ҳар куни уруш-жанжал, афсуски ҳар куни қандайдир муаммо, олимлар ўлмоқда. Бу фақатгина Афғонистоннинг муаммоси эмас, балки бутун ислом уммати фожиаси. Бугун олдимизда турган энг катта ва муҳим масала олимларимиз якдиллик ва бирдамликда бирлашишидир. Олимлар бирлашмаса, бир-бирига кўмак бермаса, ислом оламида муаммолар пайдо бўлаверади.

Мана бир хафтаки, Ўзбекистондамиз, тинчлик ва омонликда ҳаётингиз бир маромда давом этмоқда. Ҳавасим келяпти. Олимлар тинч юртда эмин эркин илм билан машғул. Ўзбекистондаги мадрасалар, илмий тадқиқот марказлари, институтлар ва масжидларни зиёрат қилдик. Булар ўз-ўзидан бўлгани йўқ. Буларнинг ортида катта меҳнат ётибди. Бунинг учун Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевга чексиз ташаккур, у киши Ислом динига катта хизмат қилмоқда.

Уламолар бир бўлиб ишлайлик, ўшанда дунё тинч бўлади. Биз нима десак халқ рози бўлади. Халқ бизни ҳурмат қилади, танийди. Бу каби сафарларимиз кўп бўлиши керак. Биз бугун Ўзбекистонга сафар қилдик. Сизлар ҳам Афғонистонга ташриф буюринг. Бирдамлигимизни бутун дунё кўрсин.

Унда Афғонистон Ислом республикаси олий миллий ярашув кенгаши раиси маслаҳатчиси, Миллий бирдамлик партиясининг Шимолий ҳудудлар бўйича раҳбари Муҳаммад Муҳсин Донеш, Балх вилояти ҳаж ва вақф бошқармаси бошлиғи Маҳмуд Донешжу Муҳаммад Бунёд, Афғонистон шимолий ҳудудлари шиа мазҳаби уламолар кенгаши раиси Саид Муҳаммад Саид Муҳсин Ҳусайний, Афғонистон уламолар кенгаши аъзоси Абдулваҳҳоб Абдулбосит Пайғомий, юртимиздан Ўзбекистон мусулмонлари идораси раисининг биринчи ўринбосари Ҳомиджон Ишматбеков, Диний идора раис ўринбосари Ўткир Ҳасанбоев, Халқаро алоқалар бўлими бошлиғи Акмалхон Шокиров, Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Шукурилло Умаров, шунингдек, Афғонистон фуқароларини ўқитиш таълим маркази ўқитувчи ва талабалари, ОАВ вакиллари қатнашди.

Тадбирни Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Шукурилло Умаров кириш сўзи билан очиб, Термизий уламоларининг меросини ўрганишда тадқиқот марказининг аҳамияти ҳақида маълумот берди.

Шундан сўнг Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси биринчи ўринбосари Ҳомиджон Ишматбеков сўзга чиқиб, икки мамлакат уламоларининг учрашуви қадим илмий анъананинг давоми эканини баён қилиб, “Имом Термизийнинг ҳадис илмига қўшган ҳиссаси” мавзуси маъруза қилдилар.
Кейин Муҳаммад Муҳсин Донеш сўзга олиб, муҳаддис олим Имом Термизийни нафақат ўзбек халқи, балки бутун башарият ифтихоридир” дея таърифлаб, Термизий уламоларининг ислом тамаддумига қўшган улкан ҳиссаси асрлар давомида дунё халқлари учун маънавий озуқа бўлиб, турли диний ихтилофлар юзага чиқишининг олдини олаётганини алоҳида қайд этди.

Шунингдек, Балх вилояти ҳаж ва вақф бошқармаси бошлиғи Маҳмуд Донешжу Муҳаммад Бунёд Имом Термизийнинг ҳадис илми ривожига қўшган ҳиссаси, олимнинг устоз ва шогирдлари ҳақидаги ноёб маълумотлар билан ўртоқлашди. У тарихдан Термиз шаҳрининг ислом тамаддунида кўприк вазифасини бажарганини, ушбу анъанани тиклаш йўлида ташкил этилган Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази ва Имом Термизий номидаги ўрта махсус ислом билим юртининг фаолиятини юқори баҳолади.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси раисининг ўринбосари Ўткир Ҳасанбоев сўзга чиқиб, “Имом Термизий меросининг мазмун-моҳиятини очиб бериш, унинг тарбиявий аҳамиятини кенг ёйиш ҳамда халқларимиз, айниқса, ёш авлодни ёт ғоялардан ҳимоя қилиш, миллатараро тотувлик, яхши қўни-қўшничилик фазилатларини тушунтириш каби масалалар бугунги куннинг энг устувор вазифалари бўлаётгани, келгусида ўзаро ҳамкорлик алоқаларини янада мустаҳкамлаш, диний-маърифий мавзуларга бағишланган мулоқотларни кўпайтириш, Ислом динининг “Жаҳолатга қарши маърифат” ғояларини кенг тарғиб этиш зарурдирлигини таъкидлади.

Тадбирда Ўзбекистон ва Афғонистон уламоларининг ўзаро илмий ҳамкорликни йўлга қўйиш масалалари муҳокама қилинди.

Шунингдек, унда Термиздаги Афғонистон фуқароларини ўқитиш таълим маркази талабалари ҳам сўзга чиқиб, таълим олишлари учун қилинган имконият ва шароитлар ҳақида гапириб беришди.

Давра суҳбати якунида Афғонистон ва Ўзбекистон диний соҳа вакиллари ўзаро эсдалик совғалар улашишди.

Тадбир доирасида Афғонистон Ислом Республикаси Олий миллий ярашув кенгаши раиси маслаҳатчиси, Миллий бирдамлик партиясининг Шимолий ҳудудлар бўйича раҳбари Муҳаммад Муҳсин Донеш, Балх вилояти ҳаж ва вақф бошқармаси бошлиғи Маҳмуд Донешжу Муҳаммад Бунёд, Афғонистон шимолий ҳудудлари шиа мазҳаби уламолар кенгаши раиси Саид Муҳаммад Саид Муҳсин Ҳусайний, Афғонистон уламолар кенгаши аъзоси Абдулваҳҳоб Абдулбосит Пайғомий, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раисининг биринчи ўринбосари Ҳомиджон Ишматбеков, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раисининг ўринбосари Ўткирбек Ҳасанбоев  Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Шукурулло Умаров, оммавий ахборот воситалари ва бошқалар иштирок этишмоқда.

Даставвал, мартабали меҳмонлар Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази ва Имом Термизий ўрта-махсус таълим муассасаси фаолияти, яратилган имкониятлар билан яқиндан танишишди.

Анжуманни ўтказишдан асосий мақсад аждодларимизнинг маънавий меросини чуқур ўрганиш асосида ёшларда соғлом дунёқарашни кучайтириш, уларни азалий қадриятларга садоқат руҳида тарбиялаш, ислом дини равнақи ҳамда Ислом цивилизацияси ривожига беназир ҳисса қўшган Муҳаммад Ҳаким Термизий, Имом Термизий, Бурҳониддин Муҳаққиқ Термизий, Варроқ Термизий ва бошқа термизийларнинг оламшумул аҳамиятга молик диний-маънавий меросини ўрганишга бағишланган бугунги тадқиқотлар натижаларини умумлаштириш ҳамда уларнинг навбатдаги босқичида долзарблик касб этаётган вазифаларни белгилаб олишдан иборат.

Айни дамда марказнинг кичик мажлислар залида учрашув давом этмоқда.