таълим-тарбия – Alhidoya.uz

Барча ёмонликлардан ҳимояда бўлиш зикри

Alhidoya.uz таҳририяти — Mon, 15 Dec 2025 11:49:57 +0000

Абу Зарр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Бомдод намозидан кейин оёғини йиққан ҳолида туриб, гапирмасдан олдин ўн марта «Лаа илаҳа иллаллоҳу, ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳу, лаҳул мулку ва лаҳул ҳамду, юҳйи ва юмийту ва ҳува ъала кулли шайин қодийр» деса, унга ўн ҳасанот ёзилур, унинг ўн хатоси ўчирилур, унинг ўн даражаси кўтарилур. Ўша куни у барча ёқимсиз нарсалардан ҳимояда бўлур ва шайтондан сақланур. Ўша куни уни гуноҳ ҳам тутмас, магар Аллоҳ таолога ширк келтирмаган бўлса», дедилар.

Дуонинг маъноси: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг Ўзи ёлғиздир, Унинг шериги йўқдир, мулк ва ҳамд Унгадир, тирилтирур ва ўлдирур, ва У ҳамма нарсага қодирдир».

Деярли кўпчилик машойихлар ва ўтган азизлар ушбу ривоятда келган дуони ўзларига кундалик вазифа қилиб олганлар. Ҳар бир киши бунга амал қилмоғи лозим. Чунки бомдод намозидан кейин ўрнидан турмай, оёқлари йиғилган ҳолда, дунёвий гапларни гапирмай туриб бу дуони ўқиган одамга кўпгина яхшиликлар ваъда қилинмоқда:

1. Унга ўн ҳасанот ёзилур.
2. Унинг ўн хатоси ўчирилур.
3. Унинг ўн даражаси кўтарилур.
4. Ўша куни у барча ёқимсиз нарсадан ҳимояда бўлур.
5. Шайтондан сақланур.
6. Ўша куни уни гуноҳ ҳам тутмас, магар Аллоҳ таолога ширк келтирмаган бўлса. Агар Аллоҳ таолога ширк келтирган бўлса, иши чатоқ бўлади.

Бу ҳадиси шарифга амал қилишни йўлга қўйиш керак.

«Ҳадис ва ҳаёт» китобининг 35-жузидан

***

Abu Zarr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Kim Bomdod namozidan keyin oyog‘ini yiqqan holida turib, gapirmasdan oldin o‘n marta «Laa ilaha illallohu, vahdahu laa shariyka lahu, lahul mulku va lahul hamdu, yuhyi va yumiytu va huva ’ala kulli shayin qodiyr» desa, unga o‘n hasanot yozilur, uning o‘n xatosi o‘chirilur, uning o‘n darajasi ko‘tarilur. O‘sha kuni u barcha yoqimsiz narsalardan himoyada bo‘lur va shaytondan saqlanur. O‘sha kuni uni gunoh ham tutmas, magar Alloh taologa shirk keltirmagan bo‘lsa», dedilar.

Duoning ma’nosi: «Allohdan o‘zga iloh yo‘q, Uning O‘zi yolg‘izdir, Uning sherigi yo‘qdir, mulk va hamd Ungadir, tiriltirur va o‘ldirur, va U hamma narsaga qodirdir».

Deyarli ko‘pchilik mashoyixlar va o‘tgan azizlar ushbu rivoyatda kelgan duoni o‘zlariga kundalik vazifa qilib olganlar. Har bir kishi bunga amal qilmog‘i lozim. Chunki bomdod namozidan keyin o‘rnidan turmay, oyoqlari yig‘ilgan holda, dunyoviy gaplarni gapirmay turib bu duoni o‘qigan odamga ko‘pgina yaxshiliklar va’da qilinmoqda:

1. Unga o‘n hasanot yozilur.
2. Uning o‘n xatosi o‘chirilur.
3. Uning o‘n darajasi ko‘tarilur.
4. O‘sha kuni u barcha yoqimsiz narsadan himoyada bo‘lur.
5. Shaytondan saqlanur.
6. O‘sha kuni uni gunoh ham tutmas, magar Alloh taologa shirk keltirmagan bo‘lsa. Agar Alloh taologa shirk keltirgan bo‘lsa, ishi chatoq bo‘ladi.

Bu hadisi sharifga amal qilishni yo‘lga qo‘yish kerak.

«Hadis va hayot» kitobining 35-juzidan

Каъбани кўргунча бошни кўтармай туриш керакми?

Alhidoya.uz таҳририяти — Thu, 04 Dec 2025 07:09:21 +0000

Савол: Ассалому алайкум!

— Бир видео кўрдим. Унда зиёратчилар Масжидул ҳаромга кириб, каъба кўринадиган жойга келгунича бошларини эгиб, кўзларини юмиб келишмоқда. Яқин келгандан кейин элликбоши бошларингни кўтаринглар деди. Шунчалик қилиш шартми?

Жавоб: Ва алайкум ассалом!

— Шариатимиздаги ҳар бир амал илмга асосан бажарилади. Кўр-кўрона, ўзгаларга тақлид қилиш орқали қилинмайди.
Улар қилаётган бу амалнинг ҳеч қандай шаръий асоси йўқ. Фиқҳий манбаларимизда Каъбани кўрганда айтиладиган зикрлар ва дуолар баён қилинган, Каъбани кўрганда қилинадиган дуолар ижобат бўлиши айтилган, аммо уларнинг бирортасида бошини эгиб, кўзларини юмиб кирсин деган гап келмаган. Масжидул ҳаромга кириб келаётган зиёратчига Каъба қаерда кўринса ўша ерда дуо ва зикрларни қилаверади.
Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизнинг бу ишимизда ундан бўлмаган нарсани янгидан пайдо қилса, у рад этилгандир”, деганлар (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти).
Бундан ташқари Каъба Буюк Зотнинг ердаги муаззам ва улуғвор байти ҳисобланади. Уни биринчи бор кўрганда инсонларнинг ақли лол бўлади, айримлари ҳуши йўқотиб қўяди. Шу боис уни бир лаҳзада, яқинида эмас, узоқдан кўриб, ўзини тайёрлаб келади.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!

— Bir video ko‘rdim. Unda ziyoratchilar Masjidul haromga kirib, ka’ba ko‘rinadigan joyga kelgunicha boshlarini egib, ko‘zlarini yumib kelishmoqda. Yaqin kelgandan keyin ellikboshi boshlaringni ko‘taringlar dedi. Shunchalik qilish shartmi?

Javob: Va alaykum assalom!

— Shariatimizdagi har bir amal ilmga asosan bajariladi. Ko‘r-ko‘rona, o‘zgalarga taqlid qilish orqali qilinmaydi.
Ular qilayotgan bu amalning hech qanday shar’iy asosi yo‘q. Fiqhiy manbalarimizda Ka’bani ko‘rganda aytiladigan zikrlar va duolar bayon qilingan, Ka’bani ko‘rganda qilinadigan duolar ijobat bo‘lishi aytilgan, ammo ularning birortasida boshini egib, ko‘zlarini yumib kirsin degan gap kelmagan. Masjidul haromga kirib kelayotgan ziyoratchiga Ka’ba qayerda ko‘rinsa o‘sha yerda duo va zikrlarni qilaveradi.
Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilingan hadisi sharifda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim bizning bu ishimizda undan bo‘lmagan narsani yangidan paydo qilsa, u rad etilgandir”, deganlar (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati).
Bundan tashqari Ka’ba Buyuk Zotning yerdagi muazzam va ulug‘vor bayti hisoblanadi. Uni birinchi bor ko‘rganda insonlarning aqli lol bo‘ladi, ayrimlari hushi yo‘qotib qo‘yadi. Shu bois uni bir lahzada, yaqinida emas, uzoqdan ko‘rib, o‘zini tayyorlab keladi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi

3 декабрь – Халқаро ногиронлар куни: Расулуллоҳ ﷺнинг ногирон бир кишига меҳрибонликлари

Alhidoya.uz таҳририяти — Wed, 03 Dec 2025 06:33:19 +0000

Абдуллоҳ ибн Абу Авфодан ривоят қилинади:

Мадинада бир ногирон киши бор эди. У яқинларига: “Мени Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам масжидга борадиган йўлга қўйинглар”, деди. Ногирон Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг йўлларига қўйилди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон масжидга борсалар, унга салом берар эдилар.

Ногирон кишининг яқинлари уни оиласига қайтариш учун келсалар у: “Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳаёт эканлар, мен бу ерни тарк этмайман. Мен учун шу ерда бир кулба қуриб беринглар”, деди. Унга кулба қуриб бердилар. Ногирон шу жойда яшай бошлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар сафар масжидга борганларида, уйчага кириб, ногирон кишига салом берар эдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга бирор таом берилса, ундан ногирон кишига ҳам юборар эдилар.

Бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга ўтирган эдик. У зот алайҳиссаломнинг олдиларига биров келиб, ногирон кишининг вафот этганини етказди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўринларидан турдилар, биз ҳам у зот билан бирга турдик. Кулбага яқинлашганларида, саҳобаларига: “Мендан бошқа бирор киши кулбага яқинлашмасин!” дедилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйга яқин келдилар. У ерда Жаброил алайҳиссалом ногирон кишининг бошида ўтирган эди. Жаброил алайҳиссалом: “Ё Аллоҳнинг Расули! Агар Сиз келмаганингизда, ўрнингизга унинг (марҳумнинг ювиш) ишини биз бажарар эдик. Аммо сиз келдингиз ва бунга сиз ҳақлироқсиз”, деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўринларидан туриб, ўз қўллари билан уни ювдилар, кафанладилар ва унга жаноза ўқиб, қабрга қўйдилар”.

Даврон НУРМУҲАММАД
Абд Ибн Ҳумайд Кешийнинг «Муснади Кеший» асаридан.

***

Abdulloh ibn Abu Avfodan rivoyat qilinadi:

Madinada bir nogiron kishi bor edi. U yaqinlariga: “Meni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam masjidga boradigan yo‘lga qo‘yinglar”, dedi. Nogiron Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yo‘llariga qo‘yildi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qachon masjidga borsalar, unga salom berar edilar.

Nogiron kishining yaqinlari uni oilasiga qaytarish uchun kelsalar u: “Yo‘q, Allohga qasamki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hayot ekanlar, men bu yerni tark etmayman. Men uchun shu yerda bir kulba qurib beringlar”, dedi. Unga kulba qurib berdilar. Nogiron shu joyda yashay boshladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam har safar masjidga borganlarida, uychaga kirib, nogiron kishiga salom berar edilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga biror taom berilsa, undan nogiron kishiga ham yuborar edilar.

Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan birga o‘tirgan edik. U zot alayhissalomning oldilariga birov kelib, nogiron kishining vafot etganini yetkazdi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o‘rinlaridan turdilar, biz ham u zot bilan birga turdik. Kulbaga yaqinlashganlarida, sahobalariga: “Mendan boshqa biror kishi kulbaga yaqinlashmasin!” dedilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uyga yaqin keldilar. U yerda Jabroil alayhissalom nogiron kishining boshida o‘tirgan edi. Jabroil alayhissalom: “Yo Allohning Rasuli! Agar Siz kelmaganingizda, o‘rningizga uning (marhumning yuvish) ishini biz bajarar edik. Ammo siz keldingiz va bunga siz haqliroqsiz”, dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o‘rinlaridan turib, o‘z qo‘llari bilan uni yuvdilar, kafanladilar va unga janoza o‘qib, qabrga qo‘ydilar”.

Davron NURMUHAMMAD
Abd Ibn Humayd Keshiyning «Musnadi Keshiy» asaridan.

Ёқимли ҳид

Alhidoya.uz таҳририяти — Tue, 02 Dec 2025 02:00:09 +0000

Эрталаб онамнинг хонасига кирдим. Бироз суҳбатлашдик. Чиқиб кетаётиб, дазмолга кўзим тушди. Онамдан сўрадим:
— Нега дазмол бу ерда турибди?
Онам жавоб берди: — Келиним юмушлари билан банд экан, шунга кийимларимни ўзим дазмолласам дегандим.
Аёлимни чақириб дедим:
— Онамнинг кўйлакларини ўзингиз дазмол қилиб берсангиз бўлмайдими?!
Аёлим:
— Хўп бўлади, ҳозир қиламан, — деди.
Онам жилмайиб, ҳазиломуз оҳангда:
— Ўзинг қилиб берақол, болам, — деди.
Дазмол қилиш менга ёқмаса ҳам, саксон ёшга кириб қолган онажонимнинг кўнгли учун:
— Фақат биттасини! Қолганини келинингиз қилади, — дедим кулиб.
Дазмолни уладим. Онамнинг кўйлагини ёйиб, бурмаларини ростлаб, дазмоллашни бошладим. Шунда ёқимли ҳид димоғимга урилди.
— Она, қандай атир сепган экансиз? — деб сўрадим.
Кўйлакни дазмоллар эканман, бу ҳид менга таниш туюлди. Гўё уни илгари ҳам туйган каби эдим. Эслашга ҳаракат қилдим. Миямда болалик хотираларим жонланди: ўшанда чамаси 4–5 ёшлар оралиғида эдим. Онажоним мени эркалаб, қучоқлаб, қаерга борса, кўтариб юрарди. Шу ёқимли ҳид ва болалигимнинг ширин хотиралари оғушида тўрт кўйлакни ҳам дазмоллаб қўйганимни билмай қолибман.
Сўнг онамга юзландим:
— Онажон, сиздан бир илтимосим бор.
— Қанақа илтимос? — Яна кўйлагингизни дазмоллаш керак бўлса, албатта, менга айтинг! — дедим кўзларимда ёш билан.
Онам менга қараб ҳайрон жилмайиб:
— Хўп, болам! — деди ва мени узоқ дуо қилди. Оналаримиз тириклигида қадрига етайлик.

Улар дунёдан ўтгач, қабрини қимматли тошлар билан безатиб, дунёга дод-фарёд солишимиздан наф йўқ!

Элёр МАХМАДАЛИЕВ
Мўминалар журнали 7 сон

***

Ertalab onamning xonasiga kirdim. Biroz suhbatlashdik. Chiqib ketayotib, dazmolga ko‘zim tushdi. Onamdan so‘radim:
— Nega dazmol bu yerda turibdi?
Onam javob berdi:
— Kelinim yumushlari bilan band ekan, shunga kiyimlarimni o‘zim dazmollasam degandim.
Ayolimni chaqirib dedim:
— Onamning ko‘ylaklarini o‘zingiz dazmol qilib bersangiz bo‘lmaydimi?!
Ayolim:
— Xo‘p bo‘ladi, hozir qilaman, — dedi.
Onam jilmayib, hazilomuz ohangda:
— O‘zing qilib beraqol, bolam, — dedi.
Dazmol qilish menga yoqmasa ham, sakson yoshga kirib qolgan onajonimning ko‘ngli uchun:
— Faqat bittasini! Qolganini keliningiz qiladi, — dedim kulib.
Dazmolni uladim. Onamning ko‘ylagini yoyib, burmalarini rostlab, dazmollashni boshladim. Shunda yoqimli hid dimog‘imga urildi.
— Ona, qanday atir sepgan ekansiz? — deb so‘radim.
Ko‘ylakni dazmollar ekanman, bu hid menga tanish tuyuldi. Go‘yo uni ilgari ham tuygan kabi edim. Eslashga harakat qildim. Miyamda bolalik xotiralarim jonlandi: o‘shanda chamasi 4–5 yoshlar oralig‘ida edim. Onajonim meni erkalab, quchoqlab, qaerga borsa, ko‘tarib yurar edi. Shu yoqimli hid va bolaligimning shirin xotiralari og‘ushida to‘rt ko‘ylakni ham dazmollab qo‘yganimni bilmay qolibman.
So‘ng onamga yuzlandim:
— Onajon, sizdan bir iltimosim bor.
— Qanaka iltimos?
— Yana ko‘ylagingizni dazmollash kerak bo‘lsa, albatta, menga ayting! — dedim ko‘zlarimda yosh bilan.
Onam menga qarab hayron jilmayib:
— Xo‘p, bolam! — dedi va meni uzoq duo qildi.

Onalarimiz tirikligida qadriga yetaylik. Ular dunyodan o‘tgach, qabrini qimmatli toshlar bilan bezatib, dunyoga dod-faryod solishimizdan naf yo‘q!

Elyor MAXMADALIYEV
Mo‘minalar jurnali 7 son

Маҳзун юзни табассумга айлантиринг

Alhidoya.uz таҳририяти — Mon, 01 Dec 2025 12:39:32 +0000

Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг масжидларида эътикофда ўтирардилар. Кўзлари бир ғамга ботган кишига тушди.

Унинг олдига бориб: «Нега маҳзун кўринасиз?» деб сўрадилар.

У: «Қарзларим кўпайиб кетди, қайтаришга маблағим йўқ, шуни ўйлаб ғамга ботдим», деди.

Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу: «Мен қарз берган одам билан сенга муҳлат беришини сўраб гаплашиб кўрайми?» дедилар.

Ҳалиги киши бошини қимирлатиб, розилик билдирди. Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу дарҳол ўринларидан туриб, ташқарига чиқдилар.

Одамлар: «Эй, ибн Аббос эътикоф ўтирганингиз ёдингиздан чиқдими?» дедилар.

Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу: «Йўқ асло унутмадим. Лекин Аллоҳга қасамки бир биродаримнинг ҳожатини осон қилиш, унинг қалбига хурсандчилик киритиш йўлида саъй-ҳаракат қилишим мен учун бир ойлик нафл рўза ва масжидда эътикоф ўтиришдан афзалдир», дедидар.

Агар сиз кимнингдир юзидаги маҳзунликни табассумга айлантира олсангиз…
Агар сиз кимнингдир оғир кунида елкадош бўлиб, оғриғини ярмини ўзингизга олсангиз…
Билингки, бу амаллар сизни Аллоҳнинг розилигига олиб боради.

Зеро, Аллоҳнинг розилиги – сиз қувонч бағишлаган қалблардадир.
Унутмангки, қалб Аллоҳнинг назаргоҳидир. Уни синдиришдан ёки унга жароҳат етказишдан эҳтиёт бўлинг!

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Одамларнинг энг яхшиси инсонларга фойдаси тегадиган кишидир», деганлар.

Даврон НУРМУҲАММАД

***

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning masjidlarida e’tikofda o‘tirardilar. Ko‘zlari bir g‘amga botgan kishiga tushdi.

Uning oldiga borib: «Nega mahzun ko‘rinasiz?» deb so‘radilar.

U: «Qarzlarim ko‘payib ketdi, qaytarishga mablag‘im yo‘q, shuni o‘ylab g‘amga botdim», dedi.

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu: «Men qarz bergan odam bilan senga muhlat berishini so‘rab gaplashib ko‘raymi?» dedilar.

Haligi kishi boshini qimirlatib, rozilik bildirdi. Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu darhol o‘rinlaridan turib, tashqariga chiqdilar.

Odamlar: «Ey, ibn Abbos e’tikof o‘tirganingiz yodingizdan chiqdimi?» dedilar.

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu: «Yo‘q aslo unutmadim. Lekin Allohga qasamki bir birodarimning hojatini oson qilish, uning qalbiga xursandchilik kiritish yo‘lida sa’y-harakat qilishim men uchun bir oylik nafl ro‘za va masjidda e’tikof o‘tirishdan afzaldir», dedidar.

Agar siz kimningdir yuzidagi mahzunlikni tabassumga aylantira olsangiz…
Agar siz kimningdir og‘ir kunida yelkadosh bo‘lib, og‘rig‘ini yarmini o‘zingizga olsangiz…
Bilingki, bu amallar sizni Allohning roziligiga olib boradi.

Zero, Allohning roziligi – siz quvonch bag‘ishlagan qalblardadir.
Unutmangki, qalb Allohning nazargohidir. Uni sindirishdan yoki unga jarohat yetkazishdan ehtiyot bo‘ling!

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Odamlarning eng yaxshisi insonlarga foydasi tegadigan kishidir», deganlar.

Davron NURMUHAMMAD

Қалбнинг чўмичи

Alhidoya.uz таҳририяти — Tue, 25 Nov 2025 07:58:32 +0000

Тил қалбга яқин жойлашган. Шу боис у қалб таржимони ҳисобланади. Қалб эса иймон масканидир. Демак, инсоннинг иймони қай даражада бақувват, қалби қанчалик соф бўлса, унинг тилидан фақат ҳикматли гаплар, ширин сўзлар чиқади.

Тили ёмон ва кўп ёлғон гапирган инсоннинг қалби қораяди, натижада иймони сусаяди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар:

“Банданинг токи қалби тўғри бўлмагунча иймони тўғри бўлмайди. Шунингдек, то тили тўғри бўлмагунча қалби тўғри бўлмайди.”
(Имом Байҳақий ривояти)

Яҳё ибн Муоз айтади:
“Қалблар ичидаги нарсалари билан бирга қайнаётган қазонга ўхшайди. Қалбнинг тили қазоннинг чўмичи кабидир. Кишига у сўзлаётган пайтда назар сол! Сабаби, унинг тили қалбидаги нарсани қуйяётган бўлади: ширинми, аччиқми, чучукми, нордонми ва ҳоказо. Унинг тилидан чиқадиган нарса қалбининг ‘таъми’ни намоён этади.”

Инсон ҳаётини ёлғон, ғийбат, чақимчилик, риё, ихтилоф, адоват, ахлоқсизлик, фаҳш сўзлар ва турли ёмонликлар билан ўтказаётган бўлса, муаммо қалбидадир. Шу сабабли тилимиз қалбимизнинг софлигини иддао қилмасин, балки қалбимизнинг гўзаллиги тилимизда намоён бўлсин!

Адҳам ДУСМАТОВ

***

Til qalbga yaqin joylashgan. Shu bois u qalb tarjimoni hisoblanadi. Qalb esa iymon maskanidir. Demak, insonning iymoni qay darajada baquvvat, qalbi qanchalik sof bo‘lsa, uning tilidan faqat hikmatli gaplar, shirin so‘zlar chiqadi.

Tili yomon va ko‘p yolg‘on gapirgan insonning qalbi qorayadi, natijada iymoni susayadi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam bunday deganlar:

“Bandaning toki qalbi to‘g‘ri bo‘lmaguncha iymoni to‘g‘ri bo‘lmaydi. Shuningdek, to tili to‘g‘ri bo‘lmaguncha qalbi to‘g‘ri bo‘lmaydi.”
(Imom Bayhaqiy rivoyati)

Yahyo ibn Muoz aytadi:
“Qalblar ichidagi narsalari bilan birga qaynayotgan qazonga o‘xshaydi. Qalbning tili qazonning cho‘michi kabidir. Kishiga u so‘zlayotgan paytda nazar sol! Sababi, uning tili qalbidagi narsani quyyayotgan bo‘ladi: shirinmi, achchiqmi, chuchukmi, nordonmi va hokazo. Uning tilidan chiqadigan narsa qalbining ‘ta’mi’ni namoyon etadi.”

Inson hayotini yolg‘on, g‘iybat, chaqimchilik, riyo, ixtilof, adovat, axloqsizlik, fahsh so‘zlar va turli yomonliklar bilan o‘tkazayotgan bo‘lsa, muammo qalbidadir. Shu sababli tilimiz qalbimizning sofligini iddao qilmasin, balki qalbimizning go‘zalligi tilimizda namoyon bo‘lsin!

Adham DUSMATOV

Бомдод намозининг фойдалари

Alhidoya.uz таҳририяти — Wed, 19 Nov 2025 09:32:41 +0000

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Бомдод намози савоби кўп ва аҳамияти катта намоздир. Баъзиларда “Нега Аллоҳ таоло бандалари бомдод намозини адо этиши учун бу пайтни, яъни уйқу пайтини ихтиёр қилди?” деган савол пайдо бўлиши мумкин.

Инсон бирор мукофотга эришганда ёки бирор воқеадан хурсанд бўлганда, гўзал манзарани кўрганда, миясида дофамин деган секреция, гармон ишлаб чиқарилади.

Хўш, дофамин нима? Бу – роҳатланиш ва завқланиш учун жавобгар нейромедиатор (нервларга сигнал узатувчи восита). Биз учун ёқимли бирор ҳодиса рўй берган пайтда миямизда дофамин ишлаб чиқарилади. Кечасидаги уйқу миянинг бу моддани камроқ ишлаб чиқаришига ёрдам беради. Шунда мия кундузи бу моддани кўпроқ ишлаб чиқаришига имкон қилинган бўлади. Қуёш чиқишидан олдин уйқудан туриш дофаминнинг кўп миқдорда ишлаб чиқарилишига ёрдам беради. Мана шунда мия ўз вазифасини юксак лаёқат билан бажаради. Натижада, инсон хушкайфият, хурсанд ҳолда бўлади.

Дофамин мия ҳужайралари орасида гармон, асаблараро узатгичи вазифасини бажаради. Бу модда кўпайгани сари мия энг яхши ҳолатда, инсон эса бағри дили очилган, ёқимли туйғулар оғушида бўлади.

Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бу ҳақда бундан бир минг тўрт юз йил олдин айтганлар. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан бундай ривоят бор: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Шайтон сизлардан бирингиз ухлаб ётган пайтида гарданига учта тугун тугади. У ҳар бир тугунга ура туриб: «Ҳали тун узоқ, ухлайвер», дейди. Агар (банда) уйғониб, Аллоҳни зикр қилса, битта тугун ечилади. Агар таҳорат қилса, иккинчи тугун ечилади. Агар намоз ўқиса, учинчи тугун ҳам ечилади ҳамда у тетик ва хушҳол бўлиб қолади. Акс ҳолда ланж ва танбал инсонга айланади» (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).

Ҳадисдаги “Акс ҳолда ланж ва танбал инсонга айланади” деган жумла ҳозирги замон илмининг хулосасидир. Қуёш чиқишидан олдин уйқудан туриш кишини нафсий, руҳий хотиржамликка олиб боради.

Эй мўмин биродарим! Энди бомдод намозига уйғониб, танангизда тетиклик, қалбингизда хотиржамлик, кайфиятингизда кўтаринкилик, бутун жисмингизда хушҳолликни ва энг муҳими, Аллоҳнинг фарзини адо этиб, улкан савобларни қўлга киритинг.

***

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Bomdod namozi savobi ko‘p va ahamiyati katta namozdir. Ba’zilarda “Nega Alloh taolo bandalari bomdod namozini ado etishi uchun bu paytni, ya’ni uyqu paytini ixtiyor qildi?” degan savol paydo bo‘lishi mumkin.

Inson biror mukofotga erishganda yoki biror voqeadan xursand bo‘lganda, go‘zal manzarani ko‘rganda, miyasida dofamin degan sekretsiya, garmon ishlab chiqariladi.

Xo‘sh, dofamin nima? Bu – rohatlanish va zavqlanish uchun javobgar neyromediator (nervlarga signal uzatuvchi vosita). Biz uchun yoqimli biror hodisa ro‘y bergan paytda miyamizda dofamin ishlab chiqariladi. Kechasidagi uyqu miyaning bu moddani kamroq ishlab chiqarishiga yordam beradi. Shunda miya kunduzi bu moddani ko‘proq ishlab chiqarishiga imkon qilingan bo‘ladi. Quyosh chiqishidan oldin uyqudan turish dofaminning ko‘p miqdorda ishlab chiqarilishiga yordam beradi. Mana shunda miya o‘z vazifasini yuksak layoqat bilan bajaradi. Natijada, inson xushkayfiyat, xursand holda bo‘ladi.

Dofamin miya hujayralari orasida garmon, asablararo uzatgichi vazifasini bajaradi. Bu modda ko‘paygani sari miya eng yaxshi holatda, inson esa bag‘ri dili ochilgan, yoqimli tuyg‘ular og‘ushida bo‘ladi.

Nabiy sollallohu alayhi vasallam bu haqda bundan bir ming to‘rt yuz yil oldin aytganlar. Abu Hurayra roziyallohu anhudan bunday rivoyat bor: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Shayton sizlardan biringiz uxlab yotgan paytida gardaniga uchta tugun tugadi. U har bir tugunga ura turib: «Hali tun uzoq, uxlayver», deydi. Agar (banda) uyg‘onib, Allohni zikr qilsa, bitta tugun yechiladi. Agar tahorat qilsa, ikkinchi tugun yechiladi. Agar namoz o‘qisa, uchinchi tugun ham yechiladi hamda u tetik va xushhol bo‘lib qoladi. Aks holda lanj va tanbal insonga aylanadi» (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).

Hadisdagi “Aks holda lanj va tanbal insonga aylanadi” degan jumla hozirgi zamon ilmining xulosasidir. Quyosh chiqishidan oldin uyqudan turish kishini nafsiy, ruhiy xotirjamlikka olib boradi.

Ey mo‘min birodarim! Endi bomdod namoziga uyg‘onib, tanangizda tetiklik, qalbingizda xotirjamlik, kayfiyatingizda ko‘tarinkilik, butun jismingizda xushhollikni va eng muhimi, Allohning farzini ado etib, ulkan savoblarni qo‘lga kiriting.

Жонзотлар сабоғи

Alhidoya.uz таҳририяти — Tue, 18 Nov 2025 08:22:30 +0000

1958 йили Хитойда буғдой ҳосилдорлиги пасайишига чумчуқлар сабаб қилиб кўрсатилади ва икки миллиардга яқин чумчуқ қириб ташланади. Бунинг оқибатида кейинги уч йилда турли ҳашоратлар буғдой ҳосилига жиддий зарар етказади. Бу эса мамлакатда улкан очарчилик келтириб чиқаради ва уч миллионга яқин одам очликдан ҳалок бўлади.

Ўтган асрнинг 70-йиллари охирида АҚШнинг Кембриж шаҳрида қушлар тўсатдан ҳаракатланиб кетаётган машиналар устига тош ташлаб, шикаст етказади. Бунинг сабаби сураштирилганда, қушлар тухум қўядиган жойлар текисланиб, автолар қўйиладиган жойга айлантирилгани маълум бўлади.

Япониянинг Айки ороли яқинида делфинлар балиқчиларнинг қайиқларига ҳужум қилиб, уларни портга қайтиб кетишга мажбур қилади. Чунки балиқчилар денгиздаги 200дан ортиқ делфинни ўлдиришган эди.

Бангладешлик йўлсозлар чекка бир қишлоқда йўлни таъмирлаш учун илонларнинг инларини бузишга мажбур бўлади. Оқибатда мингга яқин заҳарли илонлар ушбу йўл яқинидаги қишлоққа ҳужум қилади. Аҳоли қишлоқни тарк этади.

Жаҳон табиатни муҳофаза этиш ташкилоти маълумотларига кўра, баъзи жойларда сув манбалари қуритилди, ўрмонлар кесилди. Бунинг оқибатида қушлар озуқа излаб одамлар яшайдиган ҳудудларга мажбурий равишда кела бошлайди. Бу эса жаҳон бўйлаб қишлоқ хўжалигига катта зиён етказади.

Бу каби воқеалар Аллоҳ таолонинг ҳикмати, инсонларни огоҳликка чорлашдир. Шундай экан, табиат билан дўстона муносабатда бўлиб, унинг мувозанатини бузмаслик лозим.

Манбалар асосида Илёсхон Ахмедов тайёрлади.

***

1958 yili Xitoyda bug‘doy hosildorligi pasayishiga chumchuqlar sabab qilib ko‘rsatiladi va ikki milliardga yaqin chumchuq kirib tashlanadi. Buning oqibatida keyingi uch yilda turli hasharotlar bug‘doy hosiliga jiddiy zarar yetkazadi. Bu esa mamlakatda ulkan ocharchilik keltirib chiqaradi va un millionga yaqin odam ochlikdan halok bo‘ladi.

Utgan asrning 70-yillari oxirida AQSHning Kembrij shaxrida qushlar tusatdan harakatlanib ketayotgan mashinalar ustiga tosh tashlab, shikast yetkazadi. Buning sababi so‘rashtirilganda, qushlar tuxum qo‘yadigan joylar tekislanib, avtolar qo‘yiladigan joyga aylantirilgani ma’lum bo‘ladi.

Yaponiyaning Ayki oroli yaqinida delfinlar baliqchilarning qayiqlariga hujum qilib, ularni portga qaytib ketishga majbur qiladi. Chunki baliqchilar dengizdagi 200dan ortiq delfinni o‘ldirishgan edi.

Bangladeshlik yo‘lsozlar chekka bir qishloqda yo‘lini ta’mirlash uchun ilonlarning inlarini buzishga majbur bo‘ladi. Oqibatda mingga yaqin zaharli ilonlar ushbu yo‘l yaqinidagi qishloqqa hujum qiladi. Axoli qishloqni tark etadi.

Jahon tabiatni muhofaza etish tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, ba’zi joylarda suv manbalari quritildi, o‘rmonlar kesildi. Buning oqibatida qushlar ozuqa izlab odamlar yashaydigan hududlarga majburiy ravishda kela boshlaydi. Bu esa jahon bo‘ylab qishloq xo‘jaligiga katta ziyon yetkazadi.

Bu kabi voqealar Alloh, Taoloning hikmati, insonlarni ogohlikka chorlashdir. Shunday ekan, tabiat bilan do‘stona munosabatda bo‘lib, uning muvozanatini buzmaslik lozim.

Manbalar asosida Ilyosxon Axmedov tayyorladi.

Ҳар нарса кўрингани каби эмас

Alhidoya.uz таҳририяти — Tue, 18 Nov 2025 04:18:27 +0000

Бир куни Имом Шофеъий Имом Аҳмад ибн Ҳанбални зиёрат қилгани уйига борди. Иккиси кечки овқатни бирга егач, Имом Шофеъий унинг ҳужрасида эрталабгача ётиб қолди.

Аҳмад ибн Ҳанбалнинг қизи отасига: “Отажон, бу киши сиз бизга таърифлаб берган Имом Шофеъийми?” деб сўради.

Отаси: “Ҳа, қизим, шундай”, деди.

Қизи: “У кишига учта эътирозим бор. Сизга айтсам, етказиб қўясизми, отажон?” деди.

Отаси рози бўлгач, қизи бундай деди: “У кишининг олдига овқат олиб келганимизда кўп таом еди. Натижада ётганидан сўнг таҳажжуд намозига уйғонмади. Бомдод намозини эса таҳоратсиз адо қилди…”.

Имом Аҳмад Имом Шофеъийга қизининг гапларини айтди. Имом Шофеъий дарҳол жавоб берди: “Эй Аҳмад, чинданам мен кўп овқат едим. Чунки сахий инсонлар берадиган таомда шифо борлигини билардим. Бахилнинг таоми эса дарддир. Кечки намозга турмаганимнинг сабабига келсак, ухлаш учун бошимни ёстиққа қўйганимда кўз олдимга Қуръон ва ҳадис келди. Аллоҳ таолонинг изни билан ўйлаб ётиб, етмиш иккита фиқҳий масаланинг ечимини топиш насиб қилди. Шу ишим мусулмонларга кўпроқ манфаатли бўлади, деб таҳажжуд намозига турмадим. Сизлар билан бомдод намозини таҳоратсиз ўқиганимга келсак, Аллоҳга қасамки, кўзларимни юмиб ётганим билан икки кўзимга уйқу келгани йўқ, таҳоратим ҳам синмади. Хуфтон намозига олган таҳоратим билан бомдод намозини ҳам адо қилдим”, деб жавоб берди.

“Солиҳлар даврасида” китобидан олинди

***

Bir kuni Imom Shofe’iy Imom Ahmad ibn Hanbalni ziyorat qilgani uyiga bordi. Ikkisi kechki ovqatni birga yegach, Imom Shofe’iy uning hujrasida ertalabgacha yotib qoldi.

Ahmad ibn Hanbalning qizi otasiga: “Otajon, bu kishi siz bizga ta’riflab bergan Imom Shofe’iymi?” deb so‘radi.

Otasi: “Ha, qizim, shunday”, dedi.

Qizi: “U kishiga uchta e’tirozim bor. Sizga aytsam, yetkazib qo‘yasizmi, otajon?” dedi.

Otasi rozi bo‘lgach, qizi bunday dedi: “U kishining oldiga ovqat olib kelganimizda ko‘p taom yedi. Natijada yotganidan so‘ng tahajjud namoziga uyg‘onmadi. Bomdod namozini esa tahoratsiz ado qildi…”.

Imom Ahmad Imom Shofe’iyga qizining gaplarini aytdi. Imom Shofe’iy darhol javob berdi: “Ey Ahmad, chindanam men ko‘p ovqat yedim. Chunki saxiy insonlar beradigan taomda shifo borligini bilardim. Baxilning taomi esa darddir. Kechki namozga turmaganimning sababiga kelsak, uxlash uchun boshimni yostiqqa qo‘yganimda ko‘z oldimga Qur’on va hadis keldi. Alloh taoloning izni bilan o‘ylab yotib, yetmish ikkita fiqhiy masalaning yechimini topish nasib qildi. Shu ishim musulmonlarga ko‘proq manfaatli bo‘ladi, deb tahajjud namoziga turmadim. Sizlar bilan bomdod namozini tahoratsiz o‘qiganimga kelsak, Allohga qasamki, ko‘zlarimni yumib yotganim bilan ikki ko‘zimga uyqu kelgani yo‘q, tahoratim ham sinmadi. Xufton namoziga olgan tahoratim bilan bomdod namozini ham ado qildim”, deb javob berdi.

“Solihlar davrasida” kitobidan olindi

Фарзанд тарбиясидаги хатолар

Alhidoya.uz таҳририяти — Fri, 14 Nov 2025 10:55:04 +0000

Фарзандингиз:

кўп ёлғон гапирадими? Демак,
сиз уни ҳаддан ташқари тергайсиз;
ўзига ишонмайдими? Демак,
сиз уни шижоатлантирмайсиз;
сўзлашишни билмайдими?
Демак, сиз у билан суҳбатлашмайсиз,
ўтирилик қиладими? Демак, сиз унга совғалар, ҳадялар бермайсиз;
қўрқоқми? Демак, сиз уни кўп ҳимоя қиласиз;
бошқаларни ҳурмат қилмайдими? Демак, сиз у билан бақириб гаплашасиз;
доим дарғазабми? Демак, сиз уни мақтаб турмайсиз;
бахилми? Демак, сиз у билан шерик, ҳамкор бўлмайсиз;
бошқаларга зулм қиладими?
Демак, сиз ҳам унга қўполлик қиласиз;
ҳадиксираб турадими? Демак,
сиз доим дўқ-пўписа билан муомала қиласиз;
жонсаракми? Демак, сиз ҳадеб
мӯҳлат қўяверисиз;
сиздан ўзини олиб қочадими?
Демак, сиз уни бағрингизга босиб қучмайсиз;
итоат қилмайдими? Демак,
сиз талабни жуда кучайтириб юбoргансиз;
бошқаларга аралашмайдиган, одамови бўлиб қолганми?
Демак, сиз фарзандингиз учун вақт ажратмаяпсиз.

Доктор Тариқ ХАБИБИЙ

***

Farzandingiz:

ko‘p yolg‘on gapiradimi? Demak,
siz uni haddan tashqari tergaysiz;
o‘ziga ishonmaydimi? Demak,
siz uni shijoatlantirmaysiz;
so‘zlashishni bilmaydimi?
Demak, siz u bilan suhbatlashmaysiz,
o‘tirilik qiladimi? Demak, siz unga sovg‘alar, hadyalar bermaysiz;
qo‘rqoqmi? Demak, siz uni ko‘p himoya qilasiz;
boshqalarni hurmat qilmaydimi? Demak, siz u bilan baqirib gaplashasiz;
doim darg‘azabmi? Demak, siz uni maqtб turmaysiz;
baxilmi? Demak, siz u bilan sherik, hamkor bo‘lmaysiz;
boshqalarga zulm qiladimi?
Demak, siz ham unga qo‘pollik qilasiz;
hadiksirab turadimi? Demak,
siz doim do‘q-pupisa bilan muomala qilasiz;
jonsarakmi? Demak, siz hadeb
muhlat qo‘yaverasiz;
sizdan o‘zini olib qochadimi?
Demak, siz uni bag‘ringizga bosib quchmaysiz;
itoat qilmaydimi? Demak,
siz talabni juda kuchaytirib yuborgansiz;
boshqalarga aralashmaydigan, odamovi bo‘lib qolganmi?
Demak, siz farzandingiz uchun vaqt ajratmayapsiz.

Doktor Tariq HABIBIY