«Аллоҳим, Сендан бунинг (шамолнинг) яхшисини, ундаги яхшиликни ва у билан юборилган нарсанинг (ёмғирнинг) яхшисини сўрайман. Сендан унинг ёмонидан, ундаги ёмонликдан ва у билан юборилган нарсанинг ёмонидан паноҳ сўрайман».

Ёмғир раҳмат ёки бало бўлиб келиши мумкин бўлгани сабабли Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шамол бошланса, (ёмғир яқинлашиб келаётганининг аломати бўлгани учун) кайфиятлари ўзгариб, безовта бўла бошлардилар. «Нега хавотирга тушдингиз?» деб сўрашса, у зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Умматимга жазо келмадимикин деб қўрқаман», дея жавоб берардилар.

Анас розияллоҳу анҳу айтадилар: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан турганимизда ёмғирда қолдик. Бас, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларига ёмғир тегиши учун кийимларини шимардилар. Биз: «Ё Аллоҳнинг Расули, нега бундоқ қилдингиз?» дедик. У зот: «Чунки у (ёмғир) ҳозиргина Роббимнинг ҳузуридан (даргоҳидан) келди», дедилар» (Имом Муслим ривояти).

Бу иш йилнинг биринчи ёмғири ёғишни бошлаганда қилинади.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «…ёмғир пайтидаги дуо рад қилинмайди«, дедилар.

Қаранг, бу жуда ҳам осон, аммо савоби улкан, гуноҳларни кетказувчи, жаннатга етказувчи бўлган амалдир. Лекин дангасалигимиз, бепарволигимиз оқибатида бунга эътибор бермаймиз, амал қилмаймиз. Кўпчилигимиз ҳатто билмаймиз ҳам. Аввал билмасак, энди билиб олдик. Энди билганимизга амал қилайлик ва бошқаларга ҳам етказайлик.

Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларини ёйилишига хизмат қилиш у зотга бўлган муҳаббат ва эҳтиромнинг юксак намунаси ҳисобланади. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам суннатларини аниқлик билан етказганларнинг ҳаққига: “Менинг гапимни эшитиб, ёдлаб, сингдириб, сўнгра етказган одамни Аллоҳ неъматлантирсин”, деб дуо қилганлар (Имом Термизий ривояти).

Келинг, биз ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига мувофиқ ёмғирни дуолар билан қарши олайлик.

Аллоҳ таоло барчамизга ҳар бир ишда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига амал қилишимизга тавфиқ ато этсин, омийн!

Аллоҳумма солли ва саллим ъала Муҳаммадин ва ъала оли Муҳаммад

Даврон НУРМУҲАММАД

***

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam yomg‘ir yog‘a boshlaganda quyidagi duoni o‘qir edilar: «Allohumma, inniy asaluka xoyrohaa va xoyro maa fiihaa va xoyro maa ursilat bih va a’uuzu bika min sharrihaa va sharri maa fiihaa va sharri maa ursilat bih».

«Allohim, Sendan buning (shamolning) yaxshisini, undagi yaxshilikni va u bilan yuborilgan narsaning (yomg‘irning) yaxshisini so‘rayman. Sendan uning yomonidan, undagi yomonlikdan va u bilan yuborilgan narsaning yomonidan panoh so‘rayman».

Yomg‘ir rahmat yoki balo bo‘lib kelishi mumkin bo‘lgani sababli Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shamol boshlansa, (yomg‘ir yaqinlashib kelayotganining alomati bo‘lgani uchun) kayfiyatlari o‘zgarib, bezovta bo‘la boshlardilar. «Nega xavotirga tushdingiz?» deb so‘rashsa, u zot sollallohu alayhi vasallam: «Ummatimga jazo kelmadimikin deb qo‘rqaman», deya javob berardilar.

Anas roziyallohu anhu aytadilar: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan turganimizda yomg‘irda qoldik. Bas, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o‘zlariga yomg‘ir tegishi uchun kiyimlarini shimardilar. Biz: «Yo Allohning Rasuli, nega bundoq qildingiz?» dedik. U zot: «Chunki u (yomg‘ir) hozirgina Robbimning huzuridan (dargohidan) keldi», dedilar» (Imom Muslim rivoyati).

Bu ish yilning birinchi yomg‘iri yog‘ishni boshlaganda qilinadi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «…yomg‘ir paytidagi duo rad qilinmaydi», dedilar.

Qarang, bu juda ham oson, ammo savobi ulkan, gunohlarni ketkazuvchi, jannatga yetkazuvchi bo‘lgan amaldir. Lekin dangasaligimiz, beparvoligimiz oqibatida bunga e’tibor bermaymiz, amal qilmaymiz. Ko‘pchiligimiz hatto bilmaymiz ham. Avval bilmasak, endi bilib oldik. Endi bilganimizga amal qilaylik va boshqalarga ham yetkazaylik.

Zero, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlarini yoyilishiga xizmat qilish u zotga bo‘lgan muhabbat va ehtiromning yuksak namunasi hisoblanadi. U zot sollallohu alayhi vasallam sunnatlarini aniqlik bilan yetkazganlarning haqqiga: “Mening gapimni eshitib, yodlab, singdirib, so‘ngra yetkazgan odamni Alloh ne’matlantirsin”, deb duo qilganlar (Imom Termiziy rivoyati).

Keling, biz ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga muvofiq yomg‘irni duolar bilan qarshi olaylik.

Alloh taolo barchamizga har bir ishda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga amal qilishimizga tavfiq ato etsin, omiyn!

Allohumma solli va sallim ’ala Muhammadin va ’ala oli Muhammad

Davron NURMUHAMMAD

يا رسولَ اللهِ علِّمْني كلماتٍ أَدْعو بهِنَّ

“Ё Аллоҳнинг Расули, менга шундай калималарни ўргатингки улар билан дуо қилай”, деди.

У зот алайҳиссалом:

قال: تُسبِّحينَ اللهَ عَشْرًا وتَحمَدينَه عَشْرًا وتُكبِّرينَه عَشْرًا ثُم سَلي حاجَتَكِ

“Ўн марта тасбеҳ (“Субҳаналлоҳ”), ўн марта таҳмийд (“Алҳамдулиллаҳ”) ва ўн марта такбир (“Аллоҳу акбар”) айтиб, сўнгра Аллоҳдан ҳожатингни сўрайсан, Шунда Аллоҳ таоло:

فإنَّه يقولُ: قد فعَلْتُ قد فعَلْتُ

“батаҳқиқ амалга оширдим”, “батаҳқиқ амалга оширдим”, деб айтади”, дедилар (Имом Термизий ва Насоий ривояти).

Ушбу ҳадисда саҳобия аёлларнинг илмга рағбати, дуо қилишдан олдин Аллоҳни зикр қилиш лозимлиги, дуонинг ижобат бўлиши каби бир қанча фойдалар мужассам.

Қолаверса, бошқа ҳадисларда бир марта “Алҳамдулиллаҳ” деб айтиш қиёмат куни амаллар тарозисини, “Субҳаналлоҳ” ва “Алҳамдулиллаҳ” дейишнинг савоби эса, ер ва осмон ўртасини тўлдириши баён этилган.

Даврон НУРМУҲАММАД

***

Madinalik ansoriya ayollardan Ummu Sulaym roziyallohu anho Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga kelib:

يا رسولَ اللهِ علِّمْني كلماتٍ أَدْعو بهِنَّ

“Yo Allohning Rasuli, menga shunday kalimalarni o‘rgatingki ular bilan duo qilay”, dedi.

U zot alayhissalom:

قال: تُسبِّحينَ اللهَ عَشْرًا وتَحمَدينَه عَشْرًا وتُكبِّرينَه عَشْرًا ثُم سَلي حاجَتَكِ

“O‘n marta tasbeh (“Subhanalloh”), o‘n marta tahmiyd (“Alhamdulillah”) va o‘n marta takbir (“Allohu akbar”) aytib, so‘ngra Allohdan hojatingni so‘raysan, Shunda Alloh taolo:

فإنَّه يقولُ: قد فعَلْتُ قد فعَلْتُ

“batahqiq amalga oshirdim”, “batahqiq amalga oshirdim”, deb aytadi”, dedilar (Imom Termiziy va Nasoiy rivoyati).

Ushbu hadisda sahobiya ayollarning ilmga rag‘bati, duo qilishdan oldin Allohni zikr qilish lozimligi, duoning ijobat bo‘lishi kabi bir qancha foydalar mujassam.

Qolaversa, boshqa hadislarda bir marta “Alhamdulillah” deb aytish qiyomat kuni amallar tarozisini, “Subhanalloh” va “Alhamdulillah” deyishning savobi esa, yer va osmon o‘rtasini to‘ldirishi bayon etilgan.

Davron NURMUHAMMAD

2. Ўнг қўлда ичиш.

3. Дам олиб, (идишнинг ташқарисида) нафас олиб, учга бўлиб ичиш.

“Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ичимликда уч марта нафас олар эдилар” (Имом Муслим ривояти).

4. Ўтириб ичиш.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Бирортангиз тик туриб ичмасин”, дедилар (Имом Муслим ривояти).

Доктор Абдураззоқ Киляний айтади: «Сувни ўтириб ичиш соғлиқ учун фойдалидир. Бунда инсоннинг ошқозони тинч ва бўшашган ҳолатда бўлади, бу эса ўз навбатида сувни ошқозонга ҳеч қандай тўсиқларсиз тўғри келиб тушишини таъминлайди. Ўтириб ичилганда сув аввал ошқозонга тушиб, кислотали муҳит билан қоришади, сўнгра организмдаги микробларни тозалайди ва ўн икки бармоқ ичакка ўтади. Бу инсон организмини турли касалликлардан ҳимояланашига сабаб бўлади. Инсон тик туриб сув ичганда эса, сув тўғридан-тўғри ўн икки бармоқ ичакка ўтиб кетади. Бу инсон саломатлиги учун зарарлидир».

5. Ичиб бўлгач, Аллоҳга ҳамд айтиш.

“Албатта, Аллоҳ таоло банда таом еб Унга ҳамд айтганидан, ичимлик ичиб, Унга ҳамд айтганидан рози бўлади” (Имом Муслим ривояти).

Даврон НУРМУҲАММАД

***

1. Bismillohni aytish.
2. O‘ng qo‘lda ichish.
3. Dam olib, (idishning tashqarisida) nafas olib, uchga bo‘lib ichish.

   “Nabiy sollallohu alayhi vasallam ichimlikda uch marta nafas olar edilar” (Imom Muslim rivoyati).
   
   

4. O‘tirib ichish.
   Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Birortangiz tik turib ichmasin”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).

   Doktor Abdurazzoq Kilyaniy aytadi: «Suvni o‘tirib ichish sog‘liq uchun foydalidir. Bunda insonning oshqozoni tinch va bo‘shashgan holatda bo‘ladi, bu esa o‘z navbatida suvni oshqozonga hech qanday to‘siqlarsiz to‘g‘ri kelib tushishini ta’minlaydi. O‘tirib ichilganda suv avval oshqozonga tushib, kislotali muhit bilan qorishadi, so‘ngra organizmdagi mikroblarni tozalaydi va o‘n ikki barmoq ichakka o‘tadi. Bu inson organizmini turli kasalliklardan himoyalanashiga sabab bo‘ladi. Inson tik turib suv ichganda esa, suv to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘n ikki barmoq ichakka o‘tib ketadi. Bu inson salomatligi uchun zararlidir».

5. Ichib bo‘lgach, Allohga hamd aytish.

“Albatta, Alloh taolo banda taom yeb Unga hamd aytganidan, ichimlik ichib, Unga hamd aytganidan rozi bo‘ladi” (Imom Muslim rivoyati).

Davron NURMUHAMMAD

Бошқа бир ояти каримада эса қуйидагича марҳамат қилади: “Айтинг (эй Муҳаммад) «Агар Аллоҳни севсангиз, менга эргашингиз, шунда Аллоҳ сизни севади ва гуноҳларингизни мағфират қилади. Аллоҳ кечиримли ва меҳрибондир»”…

Демак, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга эргашиш ҳар бир мўминнинг юксак орзуси бўлган Аллоҳнинг муҳаббати ва мағфиратига сабаб бўлади.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга эргашиш эса У зотнинг суннатларига амал қилиш билан бўлади. Табийки бу эргашиш мусулмон ҳаётининг ҳар бир жабҳасини қамраб олади. Яъни, суннат фақат ибодатлар доирасида эмас, балки шахсий, оилавий, иқтисодий ва ижтимоий ҳаётда ҳам асосий йўл-йўриқдир.

Биз бу ўринда суннатни шариатимиздаги тўрт асосий далиллардан бири бўлгани ҳақида эмас, балки аждодларимиз ўзларининг кундалик ишларида амал қилиб нажот топишларига сабаб бўлган ва бизларни ҳам бугунги кўп муаммолик ҳаётимизни тартибга соладиган бирдан-бир нажот — суннатнинг мусулмон ҳаётидаги ўрни ҳақида сўз юритмоқчимиз.

Инсоният тарихида ахлоқий комилликнинг энг юксак намунаси бўлган шахс – бу Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдирлар. У зотнинг ҳаётлари фақатгина ибодат ва шариат қоидаларидан иборат бўлмай, балки инсонларга энг гўзал ахлоқий мезонларни ўргатувчи мукаммал мактаб бўлган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сийратлари одоб ва гўзал муомалага асосланган бўлиб, ҳар бир мусулмон киши учун ибрат манбаи ҳисобланади.

Мисол учун суннатда одобнинг ўрни беқиёс бўлиб, инсоннинг ҳар бир ҳаракатида – гапиришида, овқатланишида, ўзаро муносабатларида, ҳатто ухлаш ва уйғонишида ҳам ахлоқий гўзалликнинг устуворлиги таъкидланган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мен гўзал ахлоқни камолига етказиш учун юборилдим» – деб марҳамат қилганлар (Имом Аҳмад ривояти). Ушбу сўзлар ахлоқнинг исломдаги муҳим ўрнини ва ҳар бир мўмин учун суннат асосида одобли ҳаёт кечириш нечоғлик муҳим эканини кўрсатади.

Бугунги кунда жамиятда ахлоқий инқироз, оилавий низолар ва ижтимоий муаммоларнинг илдизи айнан суннатдан йироқлашишда ётади. Агар инсон суннатга амал қилса, унинг шахси комиллашади ва жамиятдаги ўрни мустаҳкам бўлади.

Биргина оиладаги суннатнинг ўрнига келсак, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам оилавий ҳаётда ҳам мукаммал намуна эдилар. У зот алайҳиссалом аёлларга эҳтиром билан муносабатда бўлишни, фарзандларга меҳрибонлик қилишни ва оилавий муҳитни илиқ тутишни амалда кўрсатиб, бизларни ҳам унга тарғиб қилдилар.

Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: «Сизларнинг энг яхшиларингиз ўз аҳли-аёлига (оиласига) яхшилик қилганларингиздир. Мен эса ўз аҳлимга (оиламга) яхшилик қилишда ҳаммангиздан яхшироқман» (Имом Термизий ривояти).

Бугунги кунда кўплаб оилавий муаммоларнинг келиб чиқишига сабаб – суннат асосида ҳаёт кечирмасликдир. Агар инсон оилада суннатга амал қилса, оилавий бахт ва тинчлик шаксиз таъминланади.

Ёки суннатга бўлган эҳтиёжимиз фақат оилада эмас, балки иқтисодий ҳаётда ҳам муҳим ўрин тутади. Биламизки, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳалол савдо қилиш, алдаш ва рибодан қочиш, харидор ва сотувчи ўртасида ҳалолликни сақлаш каби қоидаларни ўргатганлар.

Бу борасида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларки:

«Ҳалол савдогар қиёмат кунида пайғамбарлар, сиддиқлар ва шаҳидлар билан бирга бўлади» (Имом Термизий ривояти).

Бугунги кунда кўплаб иқтисодий инқирозлар ва фирибгарликлар суннатдан йироқлашганлик натижасидир. Агар савдогарлар суннат асосида иш юритсалар, шахсий ҳаётларидаги ҳамда жамиятдаги иқтисодий барқарорлик таъминланади.

Инсон ҳаётда бошқалар билан мулоқотга киришар экан, бу борада ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга эргашиш муҳимдир. Чунки Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг одиллик, адолат, ростгўйлик ва бағрикенгликка оид суннатлари жамиятнинг маънавий тикланишига олиб келади.

Агар инсонлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатмаларига амал қилсалар, жамиятда ўзаро ишонч, меҳр-оқибат ва барака ортади. Суннатни ҳаёт тарзига айлантириш мусулмон умматининг бирлигига ва куч-қудратига сабаб бўлади.

Хулоса қилиб айтганда, суннат – бу фақат ибодатлар мажмуаси эмас, балки мусулмон ҳаётининг ҳар бир қисмида қўлланилиши лозим бўлган муҳим манбадир. Ахлоқ, оилавий муносабатлар, иқтисод – барчаси суннат асосида шаклланса, мусулмон жамияти барқарор ва кучли бўлади. Бугунги замонда суннатга амал қилиш янада долзарб аҳамият касб этмоқда, чунки у инсон нафсини тарбиялайди, оилаларни бахтли қилади ва жамиятни ислоҳ қилади.

Шундай экан, ҳар бир мусулмон инсон суннатни ўрганиши ва унга амал қилишга ҳаракат қилиши лозим. Зеро, суннат – мусулмон ҳаётининг қон томири бўлиб, у орқали ҳаётимизга нур, файз ва барака киради.

Раҳматуллоҳ Файзуллаев,
Марғилон шаҳар «Робия ҳожи она» масжиди имом-хатиби
«Ислом нури» газетаси, 6-сон

***

Muqaddas dinimiz Islom butun insoniyatga saodatli hayot tarzini taqdim etuvchi ilohiy ta’limot bo‘lib, uning asosiy manbalari Qur’oni Karim va Sunnatdir. Sunnat – bu Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning aytgan so‘zlari, bajargan amallari va sukutlari bilan tasdiqlangan ishlar bo‘lib, u musulmonni ikki dunyo saodatiga yetkazuvchi eng ishonchli va mustahkam arqondir. Shuning uchun ham Alloh taolo Qur’onda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ergashishni buyurib, shunday marhamat qiladi:

«Payg‘ambar sizga nimani bersa, o‘shani olinglar va nimadan qaytarsa, o‘shandan qaytinglar»… (Hashr surasi, 7-oyat).

Boshqa bir oyati karimada esa quyidagicha marhamat qiladi: “Ayting (ey Muhammad) «Agar Allohni sevsangiz, menga ergashingiz, shunda Alloh sizni sevadi va gunohlaringizni mag‘firat qiladi. Alloh kechirimli va mehribondir»”…

Demak, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ergashish har bir mo‘minning yuksak orzusi bo‘lgan Allohning muhabbati va mag‘firatiga sabab bo‘ladi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ergashish esa U zotning sunnatlariga amal qilish bilan bo‘ladi. Tabiyki bu ergashish musulmon hayotining har bir jabhasini qamrab oladi. Ya’ni, sunnat faqat ibodatlar doirasida emas, balki shaxsiy, oilaviy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda ham asosiy yo‘l-yo‘riqdir.

Biz bu o‘rinda sunnatni shariatimizdagi to‘rt asosiy dalillardan biri bo‘lgani haqida emas, balki ajdodlarimiz o‘zlarining kundalik ishlarida amal qilib najot topishlariga sabab bo‘lgan va bizlarni ham bugungi ko‘p muammolik hayotimizni tartibga soladigan birdan-bir najot — sunnatning musulmon hayotidagi o‘rni haqida so‘z yuritmoqchimiz.

Insoniyat tarixida axloqiy komillikning eng yuksak namunasi bo‘lgan shaxs – bu Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdirlar. U zotning hayotlari faqatgina ibodat va shariat qoidalaridan iborat bo‘lmay, balki insonlarga eng go‘zal axloqiy mezonlarni o‘rgatuvchi mukammal maktab bo‘lgan. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning siyratlari odob va go‘zal muomalaga asoslangan bo‘lib, har bir musulmon kishi uchun ibrat manbai hisoblanadi.

Misol uchun sunnatda odobning o‘rni beqiyos bo‘lib, insonning har bir harakatida – gapirishida, ovqatlanishida, o‘zaro munosabatlarida, hatto uxlash va uyg‘onishida ham axloqiy go‘zallikning ustuvorligi ta’kidlangan. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Men go‘zal axloqni kamoliga yetkazish uchun yuborildim» – deb marhamat qilganlar (Imom Ahmad rivoyati). Ushbu so‘zlar axloqning islomdagi muhim o‘rnini va har bir mo‘min uchun sunnat asosida odobli hayot kechirish nechog‘lik muhim ekanini ko‘rsatadi.

Bugungi kunda jamiyatda axloqiy inqiroz, oilaviy nizolar va ijtimoiy muammolarning ildizi aynan sunnatdan yiroqlashishda yotadi. Agar inson sunnatga amal qilsa, uning shaxsi komillashadi va jamiyatdagi o‘rni mustahkam bo‘ladi.

Birgina oiladagi sunnatning o‘rniga kelsak, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam oilaviy hayotda ham mukammal namuna edilar. U zot alayhissalom ayollarga ehtirom bilan munosabatda bo‘lishni, farzandlarga mehribonlik qilishni va oilaviy muhitni iliq tutishni amalda ko‘rsatib, bizlarni ham unga targ‘ib qildilar.

Nabiy sollallohu alayhi vasallam aytganlar: «Sizlarning eng yaxshilaringiz o‘z ahli-ayoliga (oilasiga) yaxshilik qilganlaringizdir. Men esa o‘z ahlimga (oilamga) yaxshilik qilishda hammangizdan yaxshiroqman» (Imom Termiziy rivoyati).

Bugungi kunda ko‘plab oilaviy muammolarning kelib chiqishiga sabab – sunnat asosida hayot kechirmaslikdir. Agar inson oilada sunnatga amal qilsa, oilaviy baxt va tinchlik shaksiz ta’minlanadi.

Yoki sunnatga bo‘lgan ehtiyojimiz faqat oilada emas, balki iqtisodiy hayotda ham muhim o‘rin tutadi. Bilamizki, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam halol savdo qilish, aldash va ribodan qochish, xaridor va sotuvchi o‘rtasida halollikni saqlash kabi qoidalarni o‘rgatganlar.

Bu borasida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlarki: «Halol savdogar qiyomat kunida payg‘ambarlar, siddiqlar va shahidlar bilan birga bo‘ladi» (Imom Termiziy rivoyati).

Bugungi kunda ko‘plab iqtisodiy inqirozlar va firibgarliklar sunnatdan yiroqlashganlik natijasidir. Agar savdogarlar sunnat asosida ish yuritsalar, shaxsiy hayotlaridagi hamda jamiyatdagi iqtisodiy barqarorlik ta’minlanadi.

Inson hayotda boshqalar bilan muloqotga kirishar ekan, bu borada ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ergashish muhimdir. Chunki Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning odillik, adolat, rostgo‘ylik va bag‘rikenglikka oid sunnatlari jamiyatning ma’naviy tiklanishiga olib keladi.

Agar insonlar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatmalariga amal qilsalar, jamiyatda o‘zaro ishonch, mehr-oqibat va baraka ortadi. Sunnatni hayot tarziga aylantirish musulmon ummatining birligiga va kuch-qudratiga sabab bo‘ladi.

Xulosa qilib aytganda, sunnat – bu faqat ibodatlar majmuasi emas, balki musulmon hayotining har bir qismida qo‘llanilishi lozim bo‘lgan muhim manbadir. Axloq, oilaviy munosabatlar, iqtisod – barchasi sunnat asosida shakllansa, musulmon jamiyati barqaror va kuchli bo‘ladi. Bugungi zamonda sunnatga amal qilish yanada dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki u inson nafsini tarbiyalaydi, oilalarni baxtli qiladi va jamiyatni isloh qiladi.

Shunday ekan, har bir musulmon inson sunnatni o‘rganishi va unga amal qilishga harakat qilishi lozim. Zero, sunnat – musulmon hayotining qon tomiri bo‘lib, u orqali hayotimizga nur, fayz va baraka kiradi.

Rahmatulloh Fayzullayev,
Marg‘ilon shahar «Robiya hoji ona» masjidi imom-xatibi
«Islom nuri» gazetasi, 6-son

Мисвок қилиш оғизни покловчи сифатида ҳар бир ибодатимизда зарур ва муҳим воситадир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам умматларига машаққат бўлишини мулоҳаза қилганлари сабабидангина уларга ҳар таҳоратда мисвок қилишни буюрмаганларининг ўзиёқ бу ишга қанчалар аҳамият берганларини кўрсатиб турибди. Сийрат китобларидан маълумки, жаноб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафотларига қадар мунтазам мисвок қилганлар.

Аммо ҳозирги пайтда мусулмонларимиз бу муҳим ишга эътиборсиз бўлиб қолишган. Айримлари мисвокни ёнда олиб юришса ҳам, таҳоратда уни тишга теккизиб қўйиш билан кифояланишади, тишлари сарғайганича қолаверади. Баъзилари эса тишларини замонавий воситалар билан ялтиратиб ювишади, мисвок қилиш ҳам бир ибодат, ибодат бўлганда ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам таъкидлаган ибодат эканини унутиб қўйишади, Роббини рози қилишни ўйлашмайди. Кўплар мисвок тутиш тартибларини билишмайди. Унга чанг-ғубор тегмаслиги учун махсус ғилофда олиб юриш, ҳар гал мисвок қилишдан олдин ва кейин уни яхшилаб ювиш, тоза ҳолда сақлаш лозим бўлади.

Мисвок борасида юздан ортиқ ҳадислар ворид бўлган. Бундан ташқари саҳобийларнинг ҳам мисвокнинг фазилатлари, фойдалари ҳақидаги сўзлари кўп. Алий ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу: «Оғизларингиз Қуръон йўлидир. Уни мисвок билан тозаланг», «Қуръон ўқиш, рўза тутиш ва мисвок ишлатиш хотирани кучайтиради», деганлар. Аббос ибн Абдулмутталиб розияллоҳу анҳу: «Нега сарғайган тишларингиз билан ҳузуримга кирасиз? Мисвок ишлатинг», деб айтганлар. Имом Авзоий: «Мисвок қўлламоқ таҳоратнинг ярмидир», деганлар.

Арок дарахти шохчаларидан тайёрланадиган мисвокнинг фойдалари, шифобахш хоссаларини қадимда яхши билишган. Ҳофиз Ибн Ҳожар розияллоҳу анҳу ҳамда Ибн Қоййум мисвокнинг ўттиздан ортиқ фойда ва хусусиятларини санаб ўтишган. Қуйида шулардан айримларини келтирамиз:

1. Мисвок Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг асло тарк этмаган суннатлари.

2. Аллоҳнинг розилигига эриштиради.

3. Оғиздаги бадбўйларни хушбўйлаштиради.

4. Тишларнинг чириши ва дарз кетишининг олдини олади.

5. Милкларни мустаҳкамлаб, қонаши ва йиринглашини йўқотади.

6. Оғиз сувини юмшатади, балғамни кўчиради, овозни тиниқлаштиради, нутқ талаффузини енгиллаштиради.

7. Ошқозон фаолиятини яхшилаб, овқат ҳазмига ёрдам беради.

8. Юрак, меъда, кўз асабларини мустаҳкамлайди.

9. Кўзни равшан, назарни ўткир қилади, кўз оғришини тўхтатади.

10. Уйқуни қочириб, юзни гўзаллаштиради, кексайишни кечиктиради.

11. Ўлимдан бошқа кўплаб хасталикларга даво бўлади.

12. Фаришталарни мамнун-хурсанд, шайтонни хафа қилади.

13. Ҳасанотларни кўпайтиради.

14. Хотирани кучайтиради, заковатни орттиради, зеҳнни очади.

15. Шаҳодат калимасини эслаттиради, ёдга туширади.

16. Жон беришни осонлаштиради.

17. Иймон билан кетишга сабаб бўлади.

Олимлар мисвок учун ишлатиладиган дарахт шохларини кимёвий таҳлилдан ўтказиб, ақл бовар қилмайдиган хоссалари ва афзалликларини аниқладилар ҳамда ҳадиси шарифнинг илмий мўъжизаларига яна бир карра тан беришга мажбур бўлдилар. Кузатиш ва тадқиқотлар натижасига кўра, мисвок инсон организмида қон қуюлишининг олдини олувчи ва турли бактерияларни йўқотувчи тоза ва хушбўй моддаларга бой экан. Илмий изланишларнинг хулосаси шу бўлдики, арок дарахтида мавжуд моддалар ҳозирги тиш тозалаш маъжун (паста)ларининг ҳаммасидан кўра тиш ва соғлиқ учун фойдалироқ экан. Аниқроғи, унинг таркибидаги фойдали моддалар ҳеч қайси тиш пастасида учрамайди. Замонавий тиббиёт илми хулосасига кўра, мисвокнинг қуйидаги фойдалари бугунга келиб аниқланди:

1. Таркибида фтор моддаси бўлган мисвок тишларнинг емирилиши (кариес) олдини олади.
2. Мисвок хлор моддасига эга бўлгани учун тишлардаги турли ранг, кир, доғларни кетказади.
3. Унинг таркибидаги силикат моддаси тишларни яхшигина оқартиради.
4. Мисвокдаги фосфор моддаси тишни чиритувчи бактериялардан ҳимоялайди.
5. Триметиламин ва дармондорилар милкларни ёрилишдан асрайди, жароҳатларни тузатади ва тишларнинг соғломлигини таъминлайди.
6. Энг асосийси сигарета ва нос чекишни ташловчиларга яхши ёрдам беради.

Мисвок ишлатишнинг афзал вақтлари:

– Таҳорат вақтида.

– Намоздан олдин.

– Қуръон қироатидан аввал.

– Овқатдан кейин ёки таом қолдиғи сабабли оғиз ҳиди ўзгарганда.

– Узоқ сукут ёки кўп гапиргандан сўнг.

– Уйқуга ётишдан олдин.

– Уйқудан уйғонган маҳал.

– Бирор манзилга кириш ёки аҳлига йўлиқишдан аввал.

– Ўлим талвасаси ва Парвардигор ҳузурига риҳлат қилаётган маҳалда.

Кўпчилигимизга жўн туюлган ва кўпда аҳамият берилмайдиган покизалик воситаси, тиш тозалаш воситаси бўлмиш мисвокнинг фойдалари, шифобахшлиги, хусусиятлари ҳақида ҳадис китобларида, илмий адабиётларда бундан ҳам кўп ва кенг маълумотлар берилган.

«Мўминнинг меърожи» китобидан

***

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.

Misvok qilish og‘izni poklovchi sifatida har bir ibodatimizda zarur va muhim vositadir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ummatlariga mashaqqat bo‘lishini mulohaza qilganlari sababidangina ularga har tahoratda misvok qilishni buyurmaganlarining o‘ziyoq bu ishga qanchalar ahamiyat berganlarini ko‘rsatib turibdi. Siyrat kitoblaridan ma’lumki, janob Rasululloh sollallohu alayhi vasallam vafotlariga qadar muntazam misvok qilganlar.

Ammo hozirgi paytda musulmonlarimiz bu muhim ishga e’tiborsiz bo‘lib qolishgan. Ayrimlari misvokni yonda olib yurishsa ham, tahoratda uni tishga tekkizib qo‘yish bilan kifoyalanishadi, tishlari sarg‘ayganicha qolaveradi. Ba’zilari esa tishlarini zamonaviy vositalar bilan yaltiratib yuvishadi, misvok qilish ham bir ibodat, ibodat bo‘lganda ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ta’kidlagan ibodat ekanini unutib qo‘yishadi, Robbini rozi qilishni o‘ylashmaydi. Ko‘plar misvok tutish tartiblarini bilishmaydi. Unga chang-g‘ubor tegmasligi uchun maxsus g‘ilofda olib yurish, har gal misvok qilishdan oldin va keyin uni yaxshilab yuvish, toza holda saqlash lozim bo‘ladi.

Misvok borasida yuzdan ortiq hadislar vorid bo‘lgan. Bundan tashqari sahobiylarning ham misvokning fazilatlari, foydalari haqidagi so‘zlari ko‘p. Aliy ibn Abu Tolib roziyallohu anhu: «Og‘izlaringiz Qur’on yo‘lidir. Uni misvok bilan tozalang», «Qur’on o‘qish, ro‘za tutish va misvok ishlatish xotirani kuchaytiradi», deganlar. Abbos ibn Abdulmuttalib roziyallohu anhu: «Nega sarg‘aygan tishlaringiz bilan huzurimga kirasiz? Misvok ishlating», deb aytganlar. Imom Avzoiy: «Misvok qo‘llamoq tahoratning yarmidir», deganlar.

Arok daraxti shoxchalaridan tayyorlanadigan misvokning foydalari, shifobaxsh xossalarini qadimda yaxshi bilishgan. Hofiz Ibn Hojar roziyallohu anhu hamda Ibn Qoyyum misvokning o‘ttizdan ortiq foyda va xususiyatlarini sanab o‘tishgan. Quyida shulardan ayrimlarini keltiramiz:

1. Misvok Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning aslo tark etmagan sunnatlari.

2. Allohning roziligiga erishtiradi.

3. Og‘izdagi badbo‘ylarni xushbo‘ylashtiradi.

4. Tishlarning chirishi va darz ketishining oldini oladi.

5. Milklarni mustahkamlab, qonashi va yiringlashini yo‘qotadi.

6. Og‘iz suvini yumshatadi, balg‘amni ko‘chiradi, ovozni tiniqlashtiradi, nutq talaffuzini yengillashtiradi.

7. Oshqozon faoliyatini yaxshilab, ovqat hazmiga yordam beradi.

8. Yurak, me’da, ko‘z asablarini mustahkamlaydi.

9. Ko‘zni ravshan, nazarni o‘tkir qiladi, ko‘z og‘rishini to‘xtatadi.

10. Uyquni qochirib, yuzni go‘zallashtiradi, keksayishni kechiktiradi.

11. O‘limdan boshqa ko‘plab xastaliklarga davo bo‘ladi.

12. Farishtalarni mamnun-xursand, shaytonni xafa qiladi.

13. Hasanotlarni ko‘paytiradi.

14. Xotirani kuchaytiradi, zakovatni orttiradi, zehnni ochadi.

15. Shahodat kalimasini eslattiradi, yodga tushiradi.

16. Jon berishni osonlashtiradi.

17. Iymon bilan ketishga sabab bo‘ladi.

Olimlar misvok uchun ishlatiladigan daraxt shoxlarini kimyoviy tahlildan o‘tkazib, aql bovar qilmaydigan xossalari va afzalliklarini aniqladilar hamda hadisi sharifning ilmiy mo‘jizalariga yana bir karra tan berishga majbur bo‘ldilar. Kuzatish va tadqiqotlar natijasiga ko‘ra, misvok inson organizmida qon quyulishining oldini oluvchi va turli bakteriyalarni yo‘qotuvchi toza va xushbo‘y moddalarga boy ekan. Ilmiy izlanishlarning xulosasi shu bo‘ldiki, arok daraxtida mavjud moddalar hozirgi tish tozalash ma’jun (pasta)larining hammasidan ko‘ra tish va sog‘liq uchun foydaliroq ekan. Aniqrog‘i, uning tarkibidagi foydali moddalar hech qaysi tish pastasida uchramaydi. Zamonaviy tibbiyot ilmi xulosasiga ko‘ra, misvokning quyidagi foydalari bugunga kelib aniqlandi:

1. Tarkibida ftor moddasi bo‘lgan misvok tishlarning yemirilishi (kariyes) oldini oladi.
2. Misvok xlor moddasiga ega bo‘lgani uchun tishlardagi turli rang, kir, dog‘larni ketkazadi.
3. Uning tarkibidagi silikat moddasi tishlarni yaxshigina oqartiradi.
4. Misvokdagi fosfor moddasi tishni chirituvchi bakteriyalardan himoyalaydi.
5. Trimetilamin va darmondorilar milklarni yorilishdan asraydi, jarohatlarni tuzatadi va tishlarning sog‘lomligini ta’minlaydi.
6. Eng asosiysi sigareta va nos chekishni tashlovchilarga yaxshi yordam beradi.

Misvok ishlatishning afzal vaqtlari:

– Tahorat vaqtida.

– Namozdan oldin.

– Qur’on qiroatidan avval.

– Ovqatdan keyin yoki taom qoldig‘i sababli og‘iz hidi o‘zgarganda.

– Uzoq sukut yoki ko‘p gapirgandan so‘ng.

– Uyquga yotishdan oldin.

– Uyqudan uyg‘ongan mahal.

– Biror manzilga kirish yoki ahliga yo‘liqishdan avval.

– O‘lim talvasasi va Parvardigor huzuriga rihlat qilayotgan mahalda.

Ko‘pchiligimizga jo‘n tuyulgan va ko‘pda ahamiyat berilmaydigan pokizalik vositasi, tish tozalash vositasi bo‘lmish misvokning foydalari, shifobaxshligi, xususiyatlari haqida hadis kitoblarida, ilmiy adabiyotlarda bundan ham ko‘p va keng ma’lumotlar berilgan.

«Mo‘minning me’roji» kitobidan

وَلَا تَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ (رواه الامام مسلم عن ابي مسعود رضي الله عنه )

яъни: “Ихтилоф қилманглар, яна қалбларинг ҳар-хил бўлиб қолмасин!” (Имом Муслим ривояти).
Қадимдан динимизда фирқаларга бўлиниш ва ихтилофларга асосий сабаблардан бири – илмсизлик, динни яхши тушунмасликдир. Шунинг учун ҳар бир мусулмон динини аслида кимлиги номаълум кимсаларнинг узуқ-юлуқ маърузалари ёки интернетда ин қуриб олган қўштирноқ ичидаги “мулла”лардан эмас, балки мўътабар олимлар, устозлар ёзиб кетган китоблардан ўқиб-ўрганиш керак.

***

Gohida, mustahab bo‘lgan amallarda har-xillikni keltirib chiqarib, shariatimizda harom sanalgan – o‘zaro ixtiloflarga sababchi bo‘linmoqda. Ulardan: “Nega bunday ixtilof chiqarmoqdasiz?”, – deb so‘ralsa, “Biz Qur’on va hadisga amal qilamiz” yoki “Shu masalada Shofe’iy mazhabning yo‘lini tutganmiz”, – deyishadi. Alohida ta’kidlaymizki, fiqhiy mazhablarga amal qilish – Qur’on va sunnatga mukammal amal qilishdir! U mazhabdan bir masalani, boshqa mazhabdan boshqa masalani olishni ulamolarimiz “talfiq” deydilar va buning hukmi ham – haromdir. Harom ishni qilish esa – katta gunohdir. Yurtimizda bu ixtiloflarning yechimi sifatida – ming yillardan beri sinalgan va davom etib kelayotgan Ahli sunna val-jamoa e’tiqodi va hanafiy mazhabiga amal qilish, deb bilamiz. Ana shunda butun kuch-g‘ayratimiz, himmatimiz bir-birimizga dushmanchilik emas, foydali ishlarga sarf bo‘ladi.
Ixtiloflar va firqalarga bo‘linish, natijada urush-janjal va nizolar keltirib chiqarish harom amal ekaniga quyidagi hadis dalil bo‘ladi. Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam shunday deydilar:

وَلَا تَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ (رواه الامام مسلم عن ابي مسعود رضي الله عنه )

ya’ni: “Ixtilof qilmanglar, yana qalblaring har-xil bo‘lib qolmasin!” (Imom Muslim rivoyati).
Qadimdan dinimizda firqalarga bo‘linish va ixtiloflarga asosiy sabablardan biri – ilmsizlik, dinni yaxshi tushunmaslikdir. Shuning uchun har bir musulmon dinini aslida kimligi noma’lum kimsalarning uzuq-yuluq ma’ruzalari yoki internetda in qurib olgan qo‘shtirnoq ichidagi “mulla”lardan emas, balki mo‘tabar olimlar, ustozlar yozib ketgan kitoblardan o‘qib-o‘rganish kerak.

Менинг Бани Умайя ибн Зайдлик – у ер Мадинанинг чекка маҳаллаларидан бири – ансорийлардан бир қўшним бор эди. Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам олдиларига тушишга навбатлашар эдик. Бир кун у тушса, бир кун мен тушар эдим. Мен тушганимда ўша кунги ваҳий ва бошқа хабарларни олиб келардим. У ҳам тушганда шундай қиларди.

Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу

Мадомики инсонлар орасида ҳадис талаб қиладиган кишилар бор экан, улар салоҳиятда бардавом бўладилар. Агар илмни ҳадиссиз талаб қилсалар бузиладилар.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳу алайҳ

Аллоҳ таолонинг дини борасида ўз фикрингиз асосланиб бирор сўз айтишдан сақланинглар. Суннатга эргашишни лозим тутинглар. Ким суннатдан чиқса адашади.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳу алайҳ

Агар суннат бўлмаганда, ҳеч биримиз Қуръонни тушунмас эдик.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳу алайҳ

Қачон ҳадис саҳиҳ бўлса, у менинг мазҳабимдир.

Имом Шофеъий раҳматуллоҳу алайҳ

Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи ва салламдан бир ҳадисни ривоят қилиб, сўнг бошқа гапни айтсам, қайси осмон мени соялантиради ва қайси ер мени кўтаради?..

Имом Шофеъий раҳматуллоҳу алайҳ

Агар мен муҳаддислардан бирор кишини кўрсам, гўё Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг асҳобларидан бирини кўргандек бўламан.

Имом Шофеъий раҳматуллоҳу алайҳ

Суннатлар Нуҳнинг кемаси кабидир. Ким унга минса нажот топади. Ким ундан ортда қолса, ғарқ бўлади.

Имом Молик раҳматуллоҳу алайҳ

Кишиларнинг ижмоъ қилинмаган фикрларидан сақланинглар. Роббингиздан нозил қилинган Қуръон ва Пайғамбарингиз келтирган ҳадисга эргашинглар. Агар маъноларини тушунмасангиз уламоларингизга ҳавола қилинглар. Улар билан тортишманглар. Албатта, динда тортишиш мунофиқлик қолдиқларидандир.

Имом Молик раҳматуллоҳу алайҳ

Мана шу замон каби ҳадис талаб қилишга муҳтож бўлинган замонни билмайман. Бидъатлар зоҳир бўлиб кетди. Кимнинг ҳузурида ҳадис бўлмаса, бидъатларга воқеъ бўлади.

Имом Аҳмад раҳматуллоҳу алайҳ

 Сизларнинг ҳеч бирингиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан гаплашишни истамайдими?!

Имом Аҳмад раҳматуллоҳу алайҳ

Мужтаҳид ва муҳаддис имомларга эргашинглар. Чунки улар ўзларининг фойда ва зарарларига қарамасдан нима бўлса ёзадилар. Ўз нафси хоҳишига ва фикрига эргашганлар эса, ўзларинг зарарларига бўлган бирор нарсани хеч ҳам ёзмайдилар.

Вакиъ раҳматуллоҳу алайҳ

Агар менинг наздимда ҳадис тасбеҳдан афзал бўлмаганда эди, ҳадис айтмас эдим.

Вакиъ раҳматуллоҳу алайҳ

Аллоҳ (розилигини) истаб ҳадис талаб қилган кишидан афзалроқ амал қилган кишини билмайман.

Суфён Саврий раҳматуллоҳу алайҳ

Ким ҳадис талаб қилса, батаҳқиқ Аллоҳ азза ва жаллага байъат қилибди.

Ибн Уйайна раҳматуллоҳу алайҳ

Мен ушбу ҳадисларни сенга бекорга, шундоқ айтиб бермоқдаман. Бизлардан бир киши бундан оз нарса учун ҳам Мадинага сафар қилар эди.

Шуъба раҳматуллоҳу алайҳ

Мен бир ҳадис учун бир неча кеча-кундузли масофага сафар қилар эдим.

Саъид ибн Мусаййаб

Қайси бир сўзим Қуръон ва ҳадисга мувофиқ келса уни олинглар. Мувофиқ келмаганини тарк қилинглар.

Молик ибн Анас раҳматуллоҳу алайҳ

Суннатни лозим тутинглар ва ёш фарзандларингизга ўргатинглар. Зеро, улғайганда одамларга динни ўргатадиган кишилар ўшалар бўладилар.

Аъмаш раҳматуллоҳу алайҳ

Энг афзал мусулмон Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг (амалда) йўқ бўлиб кетаётган суннатларини амалга татбиқ қилган кишидир. Эй суннат эгалари (муҳаддислар) сабр қилинглар.

Имом Бухорий раҳматуллоҳу алайҳ

Мужтаҳидлик даъвосида бўлган қози ва муфтийга ҳукмларга боғлиқ ҳадисларни билиш шарт эканига барча иттифоқ қилган.

Уламолар сўзидан

Фарҳод ЖЎРАЕВ,
Тошкент Ислом институти катта ўқитувчиси.

* * *

Mening Bani Umayya ibn Zaydlik – u yer Madinaning chekka mahallalaridan biri – ansoriylardan bir qo‘shnim bor edi. Biz Rasululloh sollallohu alayhi va sallam oldilariga tushishga navbatlashar edik. Bir kun u tushsa, bir kun men tushar edim. Men tushganimda o‘sha kungi vahiy va boshqa xabarlarni olib kelardim. U ham tushganda shunday qilardi.

Umar ibn Xattob roziyallohu anhu

Madomiki insonlar orasida hadis talab qiladigan kishilar bor ekan, ular salohiyatda bardavom bo‘ladilar. Agar ilmni hadissiz talab qilsalar buziladilar.

Imom Abu Hanifa rahmatullohu alayh

Alloh taoloning dini borasida o‘z fikringiz asoslanib biror so‘z aytishdan saqlaninglar. Sunnatga ergashishni lozim tutinglar. Kim sunnatdan chiqsa adashadi.

Imom Abu Hanifa rahmatullohu alayh

Agar sunnat bo‘lmaganda, hech birimiz Qur’onni tushunmas edik.

Imom Abu Hanifa rahmatullohu alayh

Qachon hadis sahih bo‘lsa, u mening mazhabimdir.

Imom Shofe’iy rahmatullohu alayh

Rasululloh sallollohu alayhi va sallamdan bir hadisni rivoyat qilib, so‘ng boshqa gapni aytsam, qaysi osmon meni soyalantiradi va qaysi yer meni ko‘taradi?..

Imom Shofe’iy rahmatullohu alayh

Agar men muhaddislardan biror kishini ko‘rsam, go‘yo Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning as’hoblaridan birini ko‘rgandek bo‘laman.

Imom Shofe’iy rahmatullohu alayh

Sunnatlar Nuhning kemasi kabidir. Kim unga minsa najot topadi. Kim undan ortda qolsa, g‘arq bo‘ladi.

Imom Molik rahmatullohu alayh

Kishilarning ijmo’ qilinmagan fikrlaridan saqlaninglar. Robbingizdan nozil qilingan Qur’on va Payg‘ambaringiz keltirgan hadisga ergashinglar. Agar ma’nolarini tushunmasangiz ulamolaringizga havola qilinglar. Ular bilan tortishmanglar. Albatta, dinda tortishish munofiqlik qoldiqlaridandir.

Imom Molik rahmatullohu alayh

Mana shu zamon kabi hadis talab qilishga muhtoj bo‘lingan zamonni bilmayman. Bid’atlar zohir bo‘lib ketdi. Kimning huzurida hadis bo‘lmasa, bid’atlarga voqe’ bo‘ladi.

Imom Ahmad rahmatullohu alayh

 Sizlarning hech biringiz Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bilan gaplashishni istamaydimi?!

Imom Ahmad rahmatullohu alayh

Mujtahid va muhaddis imomlarga ergashinglar. Chunki ular o‘zlarining foyda va zararlariga qaramasdan nima bo‘lsa yozadilar. O‘z nafsi xohishiga va fikriga ergashganlar esa, o‘zlaring zararlariga bo‘lgan biror narsani xech ham yozmaydilar.

Vaki’ rahmatullohu alayh

Agar mening nazdimda hadis tasbehdan afzal bo‘lmaganda edi, hadis aytmas edim.

Vaki’ rahmatullohu alayh

Alloh (roziligini) istab hadis talab qilgan kishidan afzalroq amal qilgan kishini bilmayman.

Sufyon Savriy rahmatullohu alayh

Kim hadis talab qilsa, batahqiq Alloh azza va jallaga bay’at qilibdi.

Ibn Uyayna rahmatullohu alayh

Men ushbu hadislarni senga bekorga, shundoq aytib bermoqdaman. Bizlardan bir kishi bundan oz narsa uchun ham Madinaga safar qilar edi.

Shu’ba rahmatullohu alayh

Men bir hadis uchun bir necha kecha-kunduzli masofaga safar qilar edim.

Sa’id ibn Musayyab

Qaysi bir so‘zim Qur’on va hadisga muvofiq kelsa uni olinglar. Muvofiq kelmaganini tark qilinglar.

Molik ibn Anas rahmatullohu alayh

Sunnatni lozim tutinglar va yosh farzandlaringizga o‘rgatinglar. Zero, ulg‘ayganda odamlarga dinni o‘rgatadigan kishilar o‘shalar bo‘ladilar.

A’mash rahmatullohu alayh

Eng afzal musulmon Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning (amalda) yo‘q bo‘lib ketayotgan sunnatlarini amalga tatbiq qilgan kishidir. Ey sunnat egalari (muhaddislar) sabr qilinglar.

Imom Buxoriy rahmatullohu alayh

Mujtahidlik da’vosida bo‘lgan qozi va muftiyga hukmlarga bog‘liq hadislarni bilish shart ekaniga barcha ittifoq qilgan.

Ulamolar so‘zidan

Farhod JO‘RAYEV,
Toshkent Islom instituti katta o‘qituvchisi.

Шунингдек, уламолар дуо жаҳрий бўлганидан кўра, махфий тарзда амалга ошириш афзал эканини бир овоздан маъқуллашган. Зеро, Аллоҳ таъоло Қуръони каримда марҳамат қилади “Раббингизга махфий ва тазарруъ ила дуо қилинглар” (Аъроф сураси, 55-оят).

Бироқ намозда Фотиҳа сураси овоз чиқариб ўқилганидан сўнг “омин”, дейиш борасида ҳанафий ва моликий мазҳаби уламолари махфий айтиш афзаллигини айтганлар.

“Ҳидоя” асарида бу хусусда қуйидагилар айтилган: “Имом “وَلاَ الضَّالِّينَ”ни айтиб “омин” дейди ва муқтадий ҳам уни айтади. Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Қачон имом “омин” деса, сизлар ҳам “омин” денглар», деганлар.

Ҳанафий мазҳабининг “омин”ни махфий айтиш суннат экани борасидаги далиллари қуйидагилар:

– Имом Термизий Алқама ибн Воилдан, у ўз отасидан ривоят қилган ҳадисда: «Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам (غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ) ни ўқидилар-да  “омин”, дедилар ва буни паст овоздаайтдилар» дейилган.

Ушбу ҳадисдан Расулуллоҳ Фотиҳа сурасини баланд овоз билан ўқиб, “омин”га келганда, овозларини пасайтирганларини тушунамиз. Ҳанафийлар мавзуга оид бошқа бир ҳужжат: «Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам (غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ) ни тиловат қилсалар, “омин”, дер эдилар. У кишининг ортида биринчи сафда турган одам эшитар эди», ҳадисини ҳам юқоридаги далилни изоҳловчи сифатида тушунганлар. Яъни, “омин”ни имомга яқин сафдаги кишиларгина эшитгани уни паст тарзда айтилганини билдиради.

– Шунингдек, “омин” дуо бўлиб, Қуръони каримда дуонинг асли махфий тарзда бўлиши зикр этилган. Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Раббингизга тазарруъ қилган ва махфий ҳолда дуо қилинг” (Аъроф сураси, 55-оят).

Имом Бухорий раҳимаҳуллоҳ Ато розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадиси шарифда “омин” дуо экани айтилган.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Ичида қилинган дуо Ововз чиқариб қилинган дуонинг етмиштасига тенг”, дедилар.

– Ҳанафийларнинг “омин”ни махфий қилиш афзал эканига саҳоба ва тобеинларнинг амалларидан далил келтиришган. Жумладан, Имом Табароний Абу Воилдан қилган ривоятда: «Умар ва Али розияллоҳу анҳумо “Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм”ни ҳам, “омин”ни ҳам ошкора айтмас эдилар», дейилган.

Шунингдек, мавзу доирасидаги энг машҳур далил Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Қачон имом: “Ғойрил мағздууби алайҳим ва лазддоллиин”, деса: “Омийн”, денглар. Чунки кимнинг омини фаришталар омини билан мувофиқ келиб қолса, унинг ўтган гуноҳлари мағфират қилинади», деганлар (Имом Бухорий ривояти).

Ушбу ҳадисда имомнинг ортидагилар “омин” айтишлари имомнинг Фотиҳа сураси якуни “Валаззоллийн” калимасини талаффуз қилишига боғланган. Агар имом “омин”ни баланд овозда айтиши керак бўлганида эди, унинг ортидагиларнинг “омин” айтишлари имомнинг “Валаззоллийн” калимасини талаффуз қилишига боғланмас эди, балки имомдан “омин”ни эшитишларига тақалар эди.

Собиржон РУСТАМОВ,
Шайхонтоҳур тумани “Ҳувайдо” жоме масжиди имом-хатиби