Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Салом бериш суннат амал бўлса-да, бир неча ҳолатларда салом бериш макруҳ эканлигини фуқаҳолар санаб ўтганлар. Шунга кўра
(1) намоз ўқиётганга,
(2) Қуръони карим тиловат қилаётганга,
(3) ҳадис айтаётганга,
(4) ваъз қилаётганга,
(5) уларнинг ҳар бирига қулоқ тутиб турганга,
(6) фиқҳ илмини такрор қилиб турганга,
(7) ҳукм чиқариш учун ўтирган қозига,
(8) фиқҳ борасида илмий баҳс олиб бораётганларга,
(9) азон ёки иқомат айтаётган муаззинга,
(10) беҳуда ўйин-кулгу билан банд бўлиб турганларга,
(11) аврати очиқ инсонга,
(12) қазои ҳожатда ўтирганга ва
(13) овқат еяётган одамга салом бериш макруҳ саналади. Чунки мазкур ҳолатларда салом бериш алик олувчининг ўз ишидан чалғитади ҳамда жавоб бера олмайди. Намоз ўқиётган инсон алик ололмайди, зикр қилаётган инсон ҳам шундай. Оғзида луқмасини чайнаётган ҳам овқат билан машғуллиги туфайли, у ҳам жавоб бера олмайди. Қолганлари ҳам шундай. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!
— Salom berib bo‘lmaydigan holatlarni aytib bersangiz?

Javob: Va alaykum assalom!
— Bismillahir rohmanir rohim. Salom berish sunnat amal bo‘lsa-da, bir necha holatlarda salom berish makruh ekanligini fuqaholar sanab o‘tganlar. Shunga ko‘ra
(1) namoz o‘qiyotganga,
(2) Qurʼoni karim tilovat qilayotganga,
(3) hadis aytayotganga,
(4) vaʼz qilayotganga,
(5) ularning har biriga quloq tutib turganga,
(6) fiqh ilmini takror qilib turganga,
(7) hukm chiqarish uchun o‘tirgan qoziga,
(8) fiqh borasida ilmiy bahs olib borayotganlarga,
(9) azon yoki iqomat aytayotgan muazzinga,
(10) behuda o‘yin-kulgu bilan band bo‘lib turganlarga,
(11) avrati ochiq insonga,
(12) qazoi hojatda o‘tirganga va
(13) ovqat yeyayotgan odamga salom berish makruh sanaladi. Chunki mazkur holatlarda salom berish alik oluvchining o‘z ishidan chalg‘itadi hamda javob bera olmaydi. Namoz o‘qiyotgan inson alik ololmaydi, zikr qilayotgan inson ham shunday. Og‘zida luqmasini chaynayotgan ham ovqat bilan mashg‘ulligi tufayli, u ham javob bera olmaydi. Qolganlari ham shunday. Vallohu aʼlam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Бошқа беморларнинг навбатини орқага суриш, уларнинг ҳаққини поймол қилиш ва норозилигига сабаб бўлиш эвазига қўшимча пул тўлаб олдинга ўтиш жоиз эмас. Бунда шифокорнинг ортиқча олган пули ришва (пора) ҳукмига кириб қолади.

Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам пора берувчини ҳам, пора олувчини ҳам лаънатладилар” (Имом Абу Довуд ва Ибн Можа ривояти).

Аммо шифохонада расмий равишда “тезкор хизмат” (VIP) тарифи бўлса, бунинг учун алоҳида вақт ёки қўшимча куч ажратилган бўлса ва бу оддий навбатдагилар ҳаққини чекламаса, бундай пул тўлаш жоиздир. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

SHIFOXONADA NAVBAT SOTIB OLISH MUMKINMI
Savol: Assalomu alaykum!
— Shariatimizda navbatni sotib olishga qanday qaraladi? Masalan, xususiy shifoxonalarda jarrohlik amaliyotlari ko‘p bo‘lgani uchun, muayyan miqdorda qo‘shimcha pul to‘lab boshqalardan oldinroq amaliyotni tezroq qilish imkoniyati bo‘lsa, bu ish joizmi? Ko‘pincha soch ektirishda shunday holatlar kuzatilyapti. Doktor bir kunda ko‘pi bilan 2 ta bemorga soch eka oladi. Natijada navbat ko‘payib ketadi. Ana shu payt bunday takliflar doktorlar tarafidan beriladi.

Javob: Va alaykum assalom!
— Bismillahir Rohmanir Rohim. Boshqa bemorlarning navbatini orqaga surish, ularning haqqini poymol qilish va noroziligiga sabab bo‘lish evaziga qo‘shimcha pul to‘lab oldinga o‘tish joiz emas. Bunda shifokorning ortiqcha olgan puli rishva (pora) hukmiga kirib qoladi.

Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam pora beruvchini ham, pora oluvchini ham laʼnatladilar” (Imom Abu Dovud va Ibn Moja rivoyati).

Ammo shifoxonada rasmiy ravishda “tezkor xizmat” (VIP) tarifi bo‘lsa, buning uchun alohida vaqt yoki qo‘shimcha kuch ajratilgan bo‘lsa va bu oddiy navbatdagilar haqqini cheklamasa, bunday pul to‘lash joizdir. Vallohu aʼlam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi

— Ҳозирда «Ижтимоий ҳимоя реестри»да турувчилар учун давлат томонидан маҳсулот нархидан 12% кешбек қайтариш тизими йўлга қўйилган экан. Баъзи одамлар ўзлари қилган йирик харид чекларини ўша реестрда турувчиларга пул эвазига сотишяпти. Реестрдаги киши бу чекни ўз номига ўтказса, давлатдан эл қатори 1% эмас, балки 12% кешбек олар экан. Шу мақсадда чекларни сотиш ёки сотиб олиш жоизми?

Жавоб: Ва алайкум ассалом!

— Йўқ, бу шаклдаги олди-сотди амалиёти жоиз эмас. Чунки бунда алдов ва давлат мулкини ноҳақ ўзлаштириш мавжуд. Зеро ушбу имтиёз фақат ўша реестрдаги фуқароларнинг шахсий харидлари учун ажратилгандир. Қолаверса, чек шаръий «мол» саналмагани ва бу амалиёт қарзни сотиш ҳукмида бўлгани учун унинг савдоси ножоиздир. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!

— Hozirda «Ijtimoiy himoya reyestri»da turuvchilar uchun davlat tomonidan mahsulot narxidan 12% keshbek qaytarish tizimi yo‘lga qo‘yilgan ekan. Baʼzi odamlar o‘zlari qilgan yirik xarid cheklarini o‘sha reyestrda turuvchilarga pul evaziga sotishyapti. Reyestrdagi kishi bu chekni o‘z nomiga o‘tkazsa, davlatdan el qatori 1% emas, balki 12% keshbek olar ekan. Shu maqsadda cheklarni sotish yoki sotib olish joizmi?

Javob: Va alaykum assalom!

— Yo‘q, bu shakldagi oldi-sotdi amaliyoti joiz emas. Chunki bunda aldov va davlat mulkini nohaq o‘zlashtirish mavjud. Zero ushbu imtiyoz faqat o‘sha reyestrdagi fuqarolarning shaxsiy xaridlari uchun ajratilgandir. Qolaversa, chek sharʼiy «mol» sanalmagani va bu amaliyot qarzni sotish hukmida bo‘lgani uchun uning savdosi nojoizdir. Vallohu aʼlam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Никоҳ вақтида гувоҳ сифатида балоғатга етган мусулмонлардан камида иккита эркак ёки бир эркак ва икки аёл бўлиши, шарт ҳисобланади. Шунингдек, мазкур никоҳнинг дуруст ва ҳақиқий бўлиши учун ушбу гувоҳлар келин ва куёвнинг ийжоб ва қабулини, яъни уларнинг мазкур никоҳга розиликларини билдирувчи сўзларини эшитишлари ҳам лозим бўлади.

Гувоҳлар никоҳда иштирок этсалар-у, уларнинг гапини эшитмасалар ёки фақат бир томоннинг гапини эшитсалар ё бир гувоҳ келиннинг бошқа гувоҳ куёвнинг гапини эшитиб, наригининг гапини эшитмаса, никоҳ дуруст бўлган ҳисобланмайди. Бундай ҳолатда никоҳни қайта ўқиш керак бўлади. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!
— Kelin va kuyovga yetarli guvohlar ishtirokida nikoh o‘qilsa-yu, lekin qandaydir sabablar bilan guvohlar kelin va kuyovning nikohning tuzilishiga roziliklari haqidagi gaplarini eshitmay qolgan bo‘lsa, o‘qilgan ushbu nikoh bog‘lanadimi?

Javob: Va alaykum assalom!
— Nikoh vaqtida guvoh sifatida balog‘atga yetgan musulmonlardan kamida ikkita erkak yoki bir erkak va ikki ayol bo‘lishi, shart hisoblanadi. Shuningdek, mazkur nikohning durust va haqiqiy bo‘lishi uchun ushbu guvohlar kelin va kuyovning iyjob va qabulini, yaʼni ularning mazkur nikohga roziliklarini bildiruvchi so‘zlarini eshitishlari ham lozim bo‘ladi.

Guvohlar nikohda ishtirok etsalar-u, ularning gapini eshitmasalar yoki faqat bir tomonning gapini eshitsalar yo bir guvoh kelinning boshqa guvoh kuyovning gapini eshitib, narigining gapini eshitmasa, nikoh durust bo‘lgan hisoblanmaydi. Bunday holatda nikohni qayta o‘qish kerak bo‘ladi. Vallohu aʼlam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Харидор тўлов қилган уйини қурувчидан тўлиқ қабул қилиб олмасдан туриб, сотиши мумкин эмас. Чунки унга берилиши керак бўлган уй ҳали қурилмаган бўлса, йўқ нарсани сотган бўлади. Қурилган, лекин харидорга топширилмаган бўлса, мулкида бўлмаган нарсани сотган бўлади. Ислом шариатига кўра йўқ нарсани ҳам, мулкида бўлмаган нарсани ҳам сотиш тақиқланади. Шу боис харидор уйни қурувчидан тўлиқ қўлга киритгандан кейингина сотиши мумкин бўлади.
Шундай бўлсада, ҳозирги кунда ислом молияси соҳасида параллел истисноъ деб аталаётган амалиёт орқали ушбу савдони жоиз қилиш мумкин. Лекин бу бироз мураккаб амалиёт ҳисобланади. Шунинг учун бу йўл билан олди-сотди қилмоқчи бўлганлар мазкур савдо турини яхши биладиган мутахассисга бевосита учрашиб, масалани тўлиқ билиб олгандан кейин қилишлари лозимдир. Акс ҳолда юқорида айтилган тақиқланган ишни қилиб қўяди. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!
— Hozirgi kunda yangi qurilayotgan uylarga to‘lov qilib sotib olayotgan xaridor uyni qabul qilmasdan turib, uni sotishi mumkinmi?

Javob: Va alaykum assalom!
— Xaridor to‘lov qilgan uyini quruvchidan to‘liq qabul qilib olmasdan turib, sotishi mumkin emas. Chunki unga berilishi kerak bo‘lgan uy hali qurilmagan bo‘lsa, yo‘q narsani sotgan bo‘ladi. Qurilgan, lekin xaridorga topshirilmagan bo‘lsa, mulkida bo‘lmagan narsani sotgan bo‘ladi. Islom shariatiga ko‘ra yo‘q narsani ham, mulkida bo‘lmagan narsani ham sotish taqiqlanadi. Shu bois xaridor uyni quruvchidan to‘liq qo‘lga kiritgandan keyingina sotishi mumkin bo‘ladi.
Shunday bo‘lsada, hozirgi kunda islom moliyasi sohasida parallel istisnoʼ deb atalayotgan amaliyot orqali ushbu savdoni joiz qilish mumkin. Lekin bu biroz murakkab amaliyot hisoblanadi. Shuning uchun bu yo‘l bilan oldi-sotdi qilmoqchi bo‘lganlar mazkur savdo turini yaxshi biladigan mutaxassisga bevosita uchrashib, masalani to‘liq bilib olgandan keyin qilishlari lozimdir. Aks holda yuqorida aytilgan taqiqlangan ishni qilib qo‘yadi. Vallohu aʼlam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi