Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитасининг 2026 йил 3 мартдаги 03-07/2045-сонли хулосаси асосида тайёрланган.

“Аҳли суннат вал жамоат” атамаси “мусулмонларнинг мутлақ кўпчилигини ташкил қилувчи ва суннати набавияга амал қилиб келган энг катта жамоа” деган маънодадир. Бу жамоа вакилларининг бош мақсади – Китоб ва суннат асосида саҳоба ва тобеинлардан иборат салафи-солиҳлар йўлидан изма-из бормоқ, турли бидъат-хурофотлардан, шунингдек, янги чиққан оқим ва фирқалардан оммани огоҳ этиб бормоқдир.

Баъзилар бу атама саҳоба ва тобеинлар давридан кейин пайдо бўлган, деб ўйлайди. Аслида, бу ибора илк бор буюк саҳоба, муфассирлар султони Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу томонидан Қуръони каримнинг Оли Имрон сураси 106-оятига изоҳ беришда қўлланган. Оятнинг мазмуни қуйидагича: “Баъзи юзлар оқарадиган ва баъзи юзлар қораядиган кунни (қиёматни) эсланг: юзи қорайганларга (ҳужжат-исботи учун шундай дейилур): “имон келтиргандан кейин яна куфрга қайтган эдингизми? Куфрингиз туфайли мана шу азобларни тотиб кўринг энди!”.

Айни шу ояти каримадаги: تبيضّ وجوه و تسودّ وجوه – “оқарадиган юзлар” билан “қораядиган юзлар” ибораларига Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу бундай изоҳ берганлар:

قَالَ: تَبْيَضُّ وُجُوهُ أَهْلِ السُّنَّةِ وَ الْجَمَاعَة وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ أَهْلُ الْبِدَعِ وَالضَّلالَة

“Оқарадиган юзлар” – бу аҳли суннат вал жамоатдир, “қораядиган юзлар” эса бидъат ва залолат аҳлидир” (“Тафсири ибн Абу Ҳотим”, 3-жуз, 4000-4001-бетлар).

Аҳли суннат вал жамоат вакиллари ҳақида шофеий мазҳабининг йирик олими Тожуддин Субкий раҳимаҳуллоҳ шундай дейди: “Билиб қўйинг! Аҳли сунна вал жамоа вакилларининг барчаси ҳукми вожиб, жоиз ва маҳол бўлган муҳим ақидавий масалаларда бир хил эътиқод қилади. Гарчи уларнинг ифода услублари, яъни эътиқодларини баён қилиб бериш усуллари хилма-хил бўлса-да, ҳаммасининг мақсади ягонадир” (Имом Тожуддин Субкий, “Шарҳи ақидати Ибн Ҳажиб”).

Ю.Мамарасулов ва Б.Тожибоевнинг
«Салафий»ларга илмий раддиялар китобидан

***

“Ahli sunnat val jamoat” atamasi haqida

“Ahli sunnat val jamoat” atamasi “musulmonlarning mutlaq ko‘pchiligini tashkil qiluvchi va sunnati nabaviyaga amal qilib kelgan eng katta jamoa” degan ma’nodadir. Bu jamoa vakillarining bosh maqsadi – Kitob va sunnat asosida sahoba va tobeinlardan iborat salafi-solihlar yo‘lidan izma-iz bormoq, turli bid’at-xurofotlardan, shuningdek, yangi chiqqan oqim va firqalardan ommani ogoh etib bormoqdir.

Ba’zilar bu atama sahoba va tobeinlar davridan keyin paydo bo‘lgan, deb o‘ylaydi. Aslida, bu ibora ilk bor buyuk sahoba, mufassirlar sultoni Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu tomonidan Qur’oni karimning Oli Imron surasi 106-oyatiga izoh berishda qo‘llangan. Oyatning mazmuni quyidagicha: “Ba’zi yuzlar oqaradigan va ba’zi yuzlar qorayadigan kunni (qiyomatni) eslang: yuzi qorayganlarga (hujjat-isboti uchun shunday deyilur): “imon keltirgandan keyin yana kufrga qaytgan edingizmi? Kufringiz tufayli mana shu azoblarni totib ko‘ring endi!”.

Ayni shu oyati karimadagi: تبيضّ وجوه و تسودّ وجوه – “oqaradigan yuzlar” bilan “qorayadigan yuzlar” iboralariga Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu bunday izoh berganlar:

قَالَ: تَبْيَضُّ وُجُوهُ أَهْلِ السُّنَّةِ وَ الْجَمَاعَة وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ أَهْلُ الْبِدَعِ وَالضَّلالَة

“Oqaradigan yuzlar” – bu ahli sunnat val jamoatdir, “qorayadigan yuzlar” esa bid’at va zalolat ahlidir” (“Tafsiri ibn Abu Hotim”, 3-juz, 4000-4001-betlar).
Ahli sunnat val jamoat vakillari haqida shofeiy mazhabining yirik olimi Tojuddin Subkiy rahimahulloh shunday deydi: “Bilib qo‘ying! Ahli sunna val jamoa vakillarining barchasi hukmi vojib, joiz va mahol bo‘lgan muhim aqidaviy masalalarda bir xil e’tiqod qiladi. Garchi ularning ifoda uslublari, ya’ni e’tiqodlarini bayon qilib berish usullari xilma-xil bo‘lsa-da, hammasining maqsadi yagonadir” (Imom Tojuddin Subkiy, “Sharhi aqidati Ibn Hajib”).

Yu.Mamarasulov va B.Tojiboyevning
«Salafiy»larga ilmiy raddiyalar kitobidan

 Суннатни инкор этувчи Қуръонийлар тоифаси қуйидаги бузуқ даъволарни илгари сурадилар:

1. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг вазифалари Қуръонни етказиш, холос. У зотнинг пайғамбарлик сиймоси, яъни суннатлари, кўрсатмалари йўқ. Шунинг учун итоат фақат Қуръони Каримга вожиб, Пайғамбар алайҳиссаломга пайғамбарлик юзасидан на саҳобага ва на кейинги умматга вожиб.

2. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг иршодлари, кўрсатмалари саҳобаларга вожиб бўлган, бизга вожиб эмас. Яъни Пайғамбар алайҳиссаломга итоат қилиш у зотнинг давридаги саҳобаларгагина вожиб бўлган, қолган умматларга вожиб бўлмас.

3. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатмалари, иршодлари ҳаммага вожиб эди, барча умматга вожиб бўлган, бироқ, ҳозирда бизгача етиб келган ҳадислар қобили эътимод эмас, ҳужжат бўлишга ишончли эмас. Саҳиҳ ва ишончли санад билан бирорта ҳадис етиб келмаган.

1 – даъвога раддия

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг вазифалари Қуръони Каримни етказиш билан чекланмайди, балки оятларнинг асл маъноларини тушунтириб бериш, тафсир қилиш, изоҳлаш, тўла ва мукаммал, аниқроғи муфассал равишда англатиш – ҳаммаси Пайғамбаримиз алайҳиссалом вазифалари бўлган. Бу вазифалар эса фақатгина ҳадислар орқали адо топади. Биз Аллоҳ таолонинг оятларини тўла, мукаммал ва муфассал тушунишимиз учун ҳадисларга муҳтожмиз.

«(Биз пайғамбарларни) ҳужжатлар ва китоблар билан (юборганмиз). Сизга эса одамларга нозил қилинган (маълумотлар)ни баён (тафсир) қилиб беришингиз учун ва тафаккур қилсинлар, деб бу зикрни (Қуръонни) нозил қилдик» (Наҳл сураси, 44-оят).

«Аллоҳ ўз ичларидан Аллоҳнинг оятларини ўқиб берадиган, уларни (ширк ва гуноҳлардан) мусаффо қиладиган ҳамда уларга Китоб ва Ҳикматни таълим берадиган Пайғамбарни юбориш билан, мўминларга инъом этди. Улар эса бундан олдин аниқ гумроҳликда эдилар» (Оли Имрон сураси, 164-оят).

Оятдаги «Китоб»дан мурод Қуръони Каримдир, «Ҳикмат»дан мақсад эса ҳадиси шарифлардир.

 2 – даъвога раддия

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатмалари фақатгина саҳобаларга эмас, балки бутун уммат учундир. Зеро, Аллоҳ таоло Набий алайҳиссаломни бутун башариятга пайғамбар этиб жўнатган:  «(Эй, Муҳаммад!) Биз Сизни (бутун) оламларга айни раҳмат қилиб юборганмиз» (Анбиё сураси, 107-оят).

 3 – даъвога раддия

Аллоҳ таоло Ўзининг каломи Қуръони Каримни сақлашга ваъда берган. Ҳадислар эса Қуръоннинг тафсири, шарҳи ҳисобланади. Худди шунингдек, Аллоҳ таоло ҳадисларнинг ҳам то Қиёматга қадар уммати Муҳаммадга етиб келишини таъминлаган.

Иброҳим Десаи раҳимаҳуллоҳнинг

“Ҳадис илмига кириш” китобидан

Даврон НУРМУҲАММАД тайёрлади.

Манба: oliymahad.uz