Меҳрибон Роббимиз ота-она розилигини топиш учун бизларга унинг йўллари ва воситаларини осон қилиб қўйган. Нафақат ҳаётликларида, балки дунёдан кўз юмганларидан кейин ҳам уларга яхшилик қилиш шулардан биридир.

Шариатимизда ота-она нафақат ҳаётлик чоғларида, балки улар бу дунёдан ўтиб кетганларидан кейин ҳам ҳақларини адо этмоқлик фарзанд зиммасидаги вазифалардан саналади. Ана шулардан бири ота-она яқинлари ва дўстларига яхшилик қилишдир.

Ибн Динордан ривоят қилинади: “Абдуллоҳ ибн Умарнинг эшаги ва салласи бўлар эди. Бир куни ўша эшагини миниб кетаётган эди, олдидан бир аъробий ўтиб қолди. Шунда  “Сен фалончининг ўғли эмасмисан?” деди. У: “Ҳа, шундай”, деди. Ибн Умар унга эшакни бериб, “Бунга миниб ол”, деди ва салласини бериб: “Буни бошингга ўраб ол”, деди.

Шерикларидан бири унга: “Аллоҳ сизни мағфират қилсин! Чарчаганда миниб турадиган эшагингизни, бошингизга ўрайдиган саллангизни мана шу аъробийга бердингиз-а?” деди. Ибн Умар: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг “Яхшиликларнинг энг яхшиси – киши отаси кетганидан (вафот этганидан) сўнг унинг яхши кўрганларига яхшилик қилишидир”, деганларини эшитганман. Унинг отаси (отам) Умарнинг дўсти эди”, деди” (Имом Муслим ривояти).

Абу Усайд Молик ибн Рабиъа Соъидий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларида эдик, Бани Салималик бир киши келиб, “Ё Аллоҳнинг Расули, ота-онамнинг вафотидан кейин уларга қилишим мумкин бўлган яхшиликлардан бирор нарса қолдими?” деди. У зот: “Ҳа. Уларнинг ҳаққига дуо қилиш, улар учун истиғфор айтиш, улардан кейин аҳдларига вафо қилиш, улар орқалигина боғланадиган силаи раҳмни боғлаш ва уларнинг дўстларини икром қилиш”, дедилар (Имом Абу Довуд ривояти).

Ҳадиси шарифда фарзанд ўз ота-онасига қиладиган яхшилик уларнинг вафотларидан кейин ҳам давом этиши лозимлиги баён қилинмоқда. Яъни, фарзанд ота-онаси ҳаққига уларнинг вафотидан кейин ҳам мағфират сўраб дуо қилиб турса, улар учун Аллоҳ таолога истиғфор айтишни канда қилмаса, иншоАллоҳ ота-онасининг савобига савоб қўшилиб бораверади, даражаси эса кўтарилади. Яна бир муҳим жиҳат шуки, фарзандлар ота-онасининг яқинларига ҳамиша сила раҳм қилиши, уларнинг ҳолларидан хабар олиб туришлари лозим.

Имом Бухорий ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Отангнинг дўстлигига риоя қил, шунда Аллоҳ таоло нурингни сўндирмайди”, деганлар.

Демак, ота билан дўстлашган ҳар қандай одамлардан алоқани узмаслик керак.

Илёсхон АҲМЕДОВ

***

Farzand uchun ota-onaga xizmat qilib, ularning roziligini olishdan ham ulug‘roq saodat yo‘q. Boisi Alloh taolo rizosi ota-ona roziligiga bog‘langan.

Mehribon Robbimiz ota-ona roziligini topish uchun bizlarga uning yo‘llari va vositalarini oson qilib qo‘ygan. Nafaqat hayotliklarida, balki dunyodan ko‘z yumganlaridan keyin ham ularga yaxshilik qilish shulardan biridir.

Shariatimizda ota-ona nafaqat hayotlik chog‘larida, balki ular bu dunyodan o‘tib ketganlaridan keyin ham haqlarini ado etmoqlik farzand zimmasidagi vazifalardan sanaladi. Ana shulardan biri ota-ona yaqinlari va do‘stlariga yaxshilik qilishdir.

Ibn Dinordan rivoyat qilinadi: “Abdulloh ibn Umarning eshagi va sallasi bo‘lar edi. Bir kuni o‘sha eshagini minib ketayotgan edi, oldidan bir a’robiy o‘tib qoldi. Shunda  “Sen falonchining o‘g‘li emasmisan?” dedi. U: “Ha, shunday”, dedi. Ibn Umar unga eshakni berib, “Bunga minib ol”, dedi va sallasini berib: “Buni boshingga o‘rab ol”, dedi.

Sheriklaridan biri unga: “Alloh sizni mag‘firat qilsin! Charchaganda minib turadigan eshagingizni, boshingizga o‘raydigan sallangizni mana shu a’robiyga berdingiz-a?” dedi. Ibn Umar: “Men Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning “Yaxshiliklarning eng yaxshisi – kishi otasi ketganidan (vafot etganidan) so‘ng uning yaxshi ko‘rganlariga yaxshilik qilishidir”, deganlarini eshitganman. Uning otasi (otam) Umarning do‘sti edi”, dedi” (Imom Muslim rivoyati).

Abu Usayd Molik ibn Rabi’a So’idiy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning huzurlarida edik, Bani Salimalik bir kishi kelib, “Yo Allohning Rasuli, ota-onamning vafotidan keyin ularga qilishim mumkin bo‘lgan yaxshiliklardan biror narsa qoldimi?” dedi. U zot: “Ha. Ularning haqqiga duo qilish, ular uchun istig‘for aytish, ulardan keyin ahdlariga vafo qilish, ular orqaligina bog‘lanadigan silai rahmni bog‘lash va ularning do‘stlarini ikrom qilish”, dedilar (Imom Abu Dovud rivoyati).

Hadisi sharifda farzand o‘z ota-onasiga qiladigan yaxshilik ularning vafotlaridan keyin ham davom etishi lozimligi bayon qilinmoqda. Ya’ni, farzand ota-onasi haqqiga ularning vafotidan keyin ham mag‘firat so‘rab duo qilib tursa, ular uchun Alloh taologa istig‘for aytishni kanda qilmasa, inshoAlloh ota-onasining savobiga savob qo‘shilib boraveradi, darajasi esa ko‘tariladi. Yana bir muhim jihat shuki, farzandlar ota-onasining yaqinlariga hamisha sila rahm qilishi, ularning hollaridan xabar olib turishlari lozim.

Imom Buxoriy rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Otangning do‘stligiga rioya qil, shunda Alloh taolo nuringni so‘ndirmaydi”, deganlar.

Demak, ota bilan do‘stlashgan har qanday odamlardan aloqani uzmaslik kerak.

Ilyosxon AHMЕDOV

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

«Ота-онанг сени ташлаб кетганларидан сўнг афсусланасан. Чунки сен уларга бирор ёрдам ёки бирор нарса таклиф қилганингда, улар «ҳожати йўқ», «керак эмас қўявер» дейишарди, сен эса уларга ишонардинг, виждонингни тинчлантирар эдинг – ҳақиқатан отамга керак эмас, онам ҳеч нарса истамаяпти, деб ўйлардинг.

Оталарингиз ва оналарингиз «ҳеч нарса керак эмас» деганларида уларга ишонманг. Улар буни  сизни ўйлаб, сизни ҳолатингизни инобатга олиб ёки сиздан ҳижолат бўлиб айтишади… Сиз улардан сўрамасдан, уларга такаллуфлик қилмасдан, улардан рухсат олмасдан беринг, ҳадя қилинг.

Кўпчилик одамлар алдангани каби сиз ҳам отангизнинг қарилигига алданманг. Онангизнинг ёши улуғлиги, ожизлиги ёки соддалиги сизни алдаб қўймасин. Чунки уларнинг ҳар бирининг ичида эркалатишга ва эътиборга муҳтож бўлган бир бола яшайди».

Ҳомиджон домла ИШМАТБЕКОВ

***

Misrlik yozuvchi Anis Mansurning ota-ona haqida yozgan eng go‘zal so‘zlari:

«Ota-onang seni tashlab ketganlaridan so‘ng afsuslanasan. Chunki sen ularga biror yordam yoki biror narsa taklif qilganingda, ular «hojati yo‘q», «kerak emas qo‘yaver» deyishardi, sen esa ularga ishonarding, vijdoningni tinchlantirar eding – haqiqatan otamga kerak emas, onam hech narsa istamayapti, deb o‘ylarding.

Otalaringiz va onalaringiz «hech narsa kerak emas» deganlarida ularga ishonmang. Ular buni  sizni o‘ylab, sizni holatingizni inobatga olib yoki sizdan hijolat bo‘lib aytishadi… Siz ulardan so‘ramasdan, ularga takalluflik qilmasdan, ulardan ruxsat olmasdan bering, hadya qiling.

Ko‘pchilik odamlar aldangani kabi siz ham otangizning qariligiga aldanmang. Onangizning yoshi ulug‘ligi, ojizligi yoki soddaligi sizni aldab qo‘ymasin. Chunki ularning har birining ichida erkalatishga va e’tiborga muhtoj bo‘lgan bir bola yashaydi».

Homidjon domla ISHMATBЕKOV

Қуръони каримда, ота-онани ҳурмат қилишга алоҳида эътибор берилган. Жумладан, Аллоҳ таоло: “Роббинг фақат Унинг Ўзигагина ибодат қилишингизни ва ота-онага яхшилик қилишни амр этди. Агар ҳузурингизда уларнинг бирлари ёки икковлари ҳам кексаликка етсалар, бас, уларга “уфф” дема, уларга озор берма ва уларга яхши сўз айт!”— деган. “Уфф” сўзи – безорим чиқди, жонимга тегди ва шунга ўхшаган маъноларни билдиради. Ота-онага бу сўзни ишлатиб ранжитиш, Аллоҳга итоатсизлик бўлади. Аллоҳ таоло Ўзига ибодат қилишдан кейин, ота-онага яхшилик қилишни, уларга озор бермасликни ва ширинсухан бўлишни буюраяпти. Бу динимизда ота-онанинг ҳаққи қанчалик улуғ эканини кўрсатади. Ушбу суранинг кейинги оятида: “Икковларига меҳрибонлик ила хокисорлик қанотингни паслат ва “Роббим, алар мени кичикликда тарбия қилганларидек, уларга раҳм қилгин”, деб айт”, — деган. Фарзандлар ота-онанинг ҳузурида ўзини қанча паст тутса, ўзларига шунчалик яхши бўлади. Яна доимо уларга Аллоҳ таолодан мағфират тилаб дуо қилишлари лозим бўлади. Чунки улар фарзандларига тарбия бериб вояга етказгунича қанчадан қанча машаққатларни чекиб ўтган.

Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қайси бир мусулмоннинг ота-онаси бўлса, уларга яхшилик қилиб, унинг савобини кутган ҳолда тонг оттирган бўлса, Аллоҳ таоло унга жаннатнинг икки эшигини очади. деганлар. Ҳикматларда келади: «Она жаннат эшикларидан бир эшикдир», яъни фарзанднинг онасига яхшилик қилиши уни жаннатга етказади. Машҳур Қози Иёз Закийнинг оналари вафот этганида қаттиқ йиғлаб туриб: Мен учун жаннатга олиб борадиган икки эшик бор эди, биттаси беркилиб қолди деганлар.

Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: «Бир киши Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен катта гуноҳ қилдим. Энди мен учун тавба борми?» деди.«Онанг борми?» дедилар. «Йўқ», деди. «Холанг борми?» дедилар. «Ҳа», деди. «Унга яхшилик қил», дедилар» (Имом Термизий, Ибн Ҳиббон ва Ҳоким ривояти). Демак, хола ҳам она ўрнида бўларкан. Онаси вафот этиб кетган инсон холасига яхшилик қилса, бу ҳам гуноҳларига каффорат бўлар экан.

Фарқан Сабахий айтади: “Бази китобларда ўқидим, фарзанд учун ота-онасиниг ҳузурида иккаласининг изнисиз гапиришлик ва икковидан олдин юришлик ўнгда ҳам, чапда ҳам лозим бўлмайди, магарам уни икковлари чақиришса,  жавоб бериб, сўнгра изидан юради….”

Хулоса ўрнида айтамизки: Аллоҳ таоло ота-онанинг фарзандни дунёга келишига сабаб бўлганликлари, уларни ўстириш, вояга етказиш, илм бериш, вақти келганда оилали қилиш каби бурчларини адо этишда чеккан машаққатлари туфайли, уларга буюк мукофотлар ато этиб, ўзининг розилигини  ота-онанинг розилиги билан боғлаган. Шундай экан, азизлар, ота-онамизнинг хизматини қилишликда сусткашликка йўл қўймайлик.

Отабек Содиқов,
Давлатобод тумани “Муҳаммад ал – Амин” жоме
масжиди имом ноиби

***

Allohning kitobi musulmonlarning insoniylik qiyofasini, uning boshqa kishilarga va umuman, olamga nisbatan bo‘lgan muomalasi, odobi, xulqini shakllantirishda katta o‘rin egallaydi. Insoniyat tarixida qadim zamonlardan buyon yig‘ilib, amalda tadbiq qilib kelinayotgan ko‘pdan – ko‘p insoniy xislatlari, axloqiy tartib-qoida va qarashlari Qur’onda o‘z aksini topgan. Shariatimizda himmat, xayr-sahovat va mehmondo‘stlik, to‘g‘rilik, jasorat va botirlik, sabr-toqat, poklik, halollik, vafodorlik, sodiqlik kabi insoniy fazilatlar bilan birga ota-ona huquqlari ham belgilab qo‘yilgan va himoya qilgan.

Qur’oni karimda, ota-onani hurmat qilishga alohida e’tibor berilgan. Jumladan, Alloh taolo: “Robbing faqat Uning O‘zigagina ibodat qilishingizni va ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. Agar huzuringizda ularning birlari yoki ikkovlari ham keksalikka yetsalar, bas, ularga “uff” dema, ularga ozor berma va ularga yaxshi so‘z ayt!”— degan. “Uff” so‘zi – bezorim chiqdi, jonimga tegdi va shunga o‘xshagan ma’nolarni bildiradi. Ota-onaga bu so‘zni ishlatib ranjitish, Allohga itoatsizlik bo‘ladi. Alloh taolo O‘ziga ibodat qilishdan keyin, ota-onaga yaxshilik qilishni, ularga ozor bermaslikni va shirinsuxan bo‘lishni buyurayapti. Bu dinimizda ota-onaning haqqi qanchalik ulug‘ ekanini ko‘rsatadi. Ushbu suraning keyingi oyatida: “Ikkovlariga mehribonlik ila xokisorlik qanotingni paslat va “Robbim, alar meni kichiklikda tarbiya qilganlaridek, ularga rahm qilgin”, deb ayt”, — degan. Farzandlar ota-onaning huzurida o‘zini qancha past tutsa, o‘zlariga shunchalik yaxshi bo‘ladi. Yana doimo ularga Alloh taolodan mag‘firat tilab duo qilishlari lozim bo‘ladi. Chunki ular farzandlariga tarbiya berib voyaga yetkazgunicha qanchadan qancha mashaqqatlarni chekib o‘tgan.

Ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Qaysi bir musulmonning ota-onasi bo‘lsa, ularga yaxshilik qilib, uning savobini kutgan holda tong ottirgan bo‘lsa, Alloh taolo unga jannatning ikki eshigini ochadi. deganlar. Hikmatlarda keladi: «Ona jannat eshiklaridan bir eshikdir», ya’ni farzandning onasiga yaxshilik qilishi uni jannatga yetkazadi. Mashhur Qozi Iyoz Zakiyning onalari vafot etganida qattiq yig‘lab turib: Men uchun jannatga olib boradigan ikki eshik bor edi, bittasi berkilib qoldi deganlar.

Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Bir kishi Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men katta gunoh qildim. Endi men uchun tavba bormi?» dedi.«Onang bormi?» dedilar. «Yo‘q», dedi. «Xolang bormi?» dedilar. «Ha», dedi. «Unga yaxshilik qil», dedilar» (Imom Termiziy, Ibn Hibbon va Hokim rivoyati). Demak, xola ham ona o‘rnida bo‘larkan. Onasi vafot etib ketgan inson xolasiga yaxshilik qilsa, bu ham gunohlariga kafforat bo‘lar ekan.

Farqan Sabaxiy aytadi: “Bazi kitoblarda o‘qidim, farzand uchun ota-onasinig huzurida ikkalasining iznisiz gapirishlik va ikkovidan oldin yurishlik o‘ngda ham, chapda ham lozim bo‘lmaydi, magaram uni ikkovlari chaqirishsa,  javob berib, so‘ngra izidan yuradi….”

Xulosa o‘rnida aytamizki: Alloh taolo ota-onaning farzandni dunyoga kelishiga sabab bo‘lganliklari, ularni o‘stirish, voyaga yetkazish, ilm berish, vaqti kelganda oilali qilish kabi burchlarini ado etishda chekkan mashaqqatlari tufayli, ularga buyuk mukofotlar ato etib, o‘zining roziligini  ota-onaning roziligi bilan bog‘lagan. Shunday ekan, azizlar, ota-onamizning xizmatini qilishlikda sustkashlikka yo‘l qo‘ymaylik.

Otabek Sodiqov,
Davlatobod tumani “Muhammad al – Amin” jome
masjidi imom noibi

Унга жавобан айтамизки, ҳадисдан ҳукм оладиган инсон етук олим ва муҳаддис бўлиши керак. Муҳаддис ҳар бир ҳадисни санадини, ундаги ровийларни кучли ёки заифлигини, ҳадисни айтилган тарихи ва унга тескари айтилган ҳадис бор йўқлигини, ҳадисни ҳукми хос бир ҳолатга тегишлими ёки умумий ҳукмга эга эканлиги каби илмлардан хабардор бўлади. Ҳамма ҳадисларни даражасини ва унда нима маъно кўзда тутилганлигини ўрганиб чиққан ҳофиз-муҳаддислар асарларини ёзиб қолдиришган. Улардан бирортаси “маъсият жойидан ҳамма ҳижрат қилиши керак”, деган гапни айтишмаган. Маъсият-луғатда итоатдан чиқиш, саййидининг амрига қарши чиқиш, хато қилиш, гуноҳ қилиш каби маъноларда келади. Шариатда маъсият деганда гуноҳ тушунилади. Маъсият деганда нафақат одам ўлдириш, балки катта гуноҳларнинг барчаси кириб кетади. Масалан ота-онага оқ бўлиш, ўғирлик, зино, ғийбат, туҳмат, бировни молини ейиш, судхўрлик каби бир қанча катта гуноҳлар ҳам киради. Баъзилар етмишда катта гуноҳни санаган ва баъзилар саноқ белгиламаган. Тасаввур қилинг, ушбу гуноҳларнинг ҳаммасидан сақланган одам топиладими? Ҳамма гуноҳ қилган мусулмонлар ҳижрат қилиши керакми? Қаерга ҳижрат қилиши керак? Суриягами? Абдуллоҳ Зуфар тиш-тирноғи билан ҳижратга даъват қилиб, одамларни ватангадо қилишдан нима манфаат топади? Нима учун ўн тўрт асрдан буён ўтган алломалар, миллионлаб ҳадисларни ёддан билган муҳаддислар юрган йўлдан бошқачароқ  йўл керак бўлиб қолди? Улар Абдуллоҳ Зуфарчалик илмга эга эмасмидилар? Йўқ! Бу гапларнинг ҳаммаси қандайдир ғараз-мақсадлар сабаблидир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шайтонни кўриб, нари юрган бўлсалар, у киши Пайғамбардир. Бошқа кишига ундай имконият берилмаган. Ер юзининг хоҳлаган жойига шайтон бир лаҳзада ета олади.

Аслида инсоннинг энг катта душмани ўз ичидаги нафсу аммораси – ёмонликка буюрувчи нафсидир. Инсон қаерга борса ҳам ундан қутила олмайди. Шунинг учун ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳақиқий муҳожир – Аллоҳ қайтарган гуноҳлардан ҳижрат қилган кишидир”, деганлар.

Баҳоуддин Нақшбанд ҳазратларининг шиорларидан бири: “Сафар дар ватан”, “Ватанда туриб, ўзингни мусофирдек тутиш” эди. Яна бир ўгитлари эса: “Хилват дар анжуман”, “Анжуманда Аллоҳ билан хилватда қолгандек бўлиш” шиоридир. Ўз юртида туриб иймонли бўлиб бўлмайдими?

Аввало маъсият мўъминни иймондан чиқармайди. Гуноҳни энг аъло муолажаси Ватандан ҳижрат эмас, гуноҳдан ҳижрат қилишдир. Гуноҳдан тавба қилишдир. Қанчадан қанча юртдошларимиз ҳалол таом топиб оила боқяпти.

Халқимизга хизмат қилаётган қассобларимиз диндан илми бўлмаса ҳам, устозларидан ҳайвонни қандай сўйишни ўрганган. Буни топганига Аллоҳ барака бериши учун тарк қилишмайди.

Ёмон дўстларга келсак, ҳозир ҳам теварак атрофимизда улардан узилиб, тақво йўлини тутганлар жуда кўп. Қанчадан-қанча ақлли диёнатли кишилар дўстларини тўғри йўлга солганини кўриш мумкин.

Қариндош-уруғлар бўлса, уларга эшикни очсангиз киради, бўлмаса қайтиб кетишади. Асоссиз важлар билан қариндошлардан узоқ жойларга кетишга тарғиб қилиш Исломдаги катта асослардан бири силаи-раҳмни узишга тарғибдир. Инсон имкони борича қариндошларининг озорларига сабр қилиб, уларни ислоҳ қилиши керак. Қариндошларим ёмон деб кўч-кўронини йиғиштириб жўнаб қолишни ҳеч мақтайдиган жойи йўқ. Мабодо бир инсон турли сабаблар билан бир юртдан бошқа юртга кўчадиган бўлса ҳам, қариндошлардан узоқлашиш, улардан “қутилиш”ни ният қилмаслиги керак, балки улар билан турли алоқа воситалари билан хабарлашиб туриши керак бўлади. Бу билан силаи раҳмнинг энг паст даражасини адо қилади.

Ҳеч ким ҳалоллигига шубҳа бўлган хонадондан бориб луқма ейишга мажбур қилинмайди. Ўз уйида тақвонинг ҳамма шартларини бажариш мумкин. Лекин ҳижрат қиламан деб, мусофир юртда оч қолиб, гуноҳ қилишга мажбур бўлсачи? Ҳақ-ҳуқуқи таъминланмаган юртда урушга мажбур қилинсачи? Мусулмон кишиларни ўлдиришга мажбур қилинсачи? Бундан ортиқ ҳалокат борми? Шундай экан, қадр-қимматимиз кафолатланган она юртда туриб ўзимизни ислоҳ қилайлик, ортида турли туман ғаразли мақсадлар бўлган чақириқларга алданмайлик!

* * *

Ijtimoiy tarmoqlarda ba’zi blogerlar Abdulloh Zufarning “Gunoh qilgan yeridan hijrat qilish” mavzusidagi audioma’ruzani tarqatishdi. Unda aytilishicha, inson gunoh qilgan yeridan hijrat qilish kerak ekan. Bu gapiga ruhshunoslarning gaplari va yana o‘tgan ummatlar ichida yuz kishini o‘ldirgan kishining hikoyasi zikr qilingan hadisni keltirilgan. Hadisda o‘sha odamga tavba qilish va yaxshi odamlar yashaydigan joyga borish tavsiya qilingan. A.Zufar inson o‘z yurtida turib imonini kuchaytira olmasligi, taqvodor bo‘la olmasligi, bunga muhit yo‘l qo‘ymasligini ta’kidlaydi. Qarindoshlar uyiga kirib kelaverishi, odamni o‘zicha yashashga imkon bermasligini aytadi. Yurtimizda luqmani halollab bo‘lmasligi mehmonga borsang go‘shtlari qanday, hayvonni kim so‘ygan, mushrik so‘yganmi, boshqa so‘yganmi bilmaysan, deydi. Vataningdan hijrat qilib ketsang, u yerda yaqinlaring, qavmu qarindosh bo‘lmaydi, o‘zing xohlaganday yashaysan, deb safsata sotadi. Imonli yashamoqchi bo‘lsang Vatandan tashqarida yashaysan, deb xulosa qiladi.

Unga javoban aytamizki, hadisdan hukm oladigan inson yetuk olim va muhaddis bo‘lishi kerak. Muhaddis har bir hadisni sanadini, undagi roviylarni kuchli yoki zaifligini, hadisni aytilgan tarixi va unga teskari aytilgan hadis bor yo‘qligini, hadisni hukmi xos bir holatga tegishlimi yoki umumiy hukmga ega ekanligi kabi ilmlardan xabardor bo‘ladi. Hamma hadislarni darajasini va unda nima ma’no ko‘zda tutilganligini o‘rganib chiqqan hofiz-muhaddislar asarlarini yozib qoldirishgan. Ulardan birortasi “ma’siyat joyidan hamma hijrat qilishi kerak”, degan gapni aytishmagan. Ma’siyat-lug‘atda itoatdan chiqish, sayyidining amriga qarshi chiqish, xato qilish, gunoh qilish kabi ma’nolarda keladi. Shariatda ma’siyat deganda gunoh tushuniladi. Ma’siyat deganda nafaqat odam o‘ldirish, balki katta gunohlarning barchasi kirib ketadi. Masalan ota-onaga oq bo‘lish, o‘g‘irlik, zino, g‘iybat, tuhmat, birovni molini yeyish, sudxo‘rlik kabi bir qancha katta gunohlar ham kiradi. Ba’zilar yetmishda katta gunohni sanagan va ba’zilar sanoq belgilamagan. Tasavvur qiling, ushbu gunohlarning hammasidan saqlangan odam topiladimi? Hamma gunoh qilgan musulmonlar hijrat qilishi kerakmi? Qayerga hijrat qilishi kerak? Suriyagami? Abdulloh Zufar tish-tirnog‘i bilan hijratga da’vat qilib, odamlarni vatangado qilishdan nima manfaat topadi? Nima uchun o‘n to‘rt asrdan buyon o‘tgan allomalar, millionlab hadislarni yoddan bilgan muhaddislar yurgan yo‘ldan boshqacharoq  yo‘l kerak bo‘lib qoldi? Ular Abdulloh Zufarchalik ilmga ega emasmidilar? Yo‘q! Bu gaplarning hammasi qandaydir g‘araz-maqsadlar sabablidir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shaytonni ko‘rib, nari yurgan bo‘lsalar, u kishi Payg‘ambardir. Boshqa kishiga unday imkoniyat berilmagan. Yer yuzining xohlagan joyiga shayton bir lahzada yeta oladi.

Aslida insonning eng katta dushmani o‘z ichidagi nafsu ammorasi – yomonlikka buyuruvchi nafsidir. Inson qayerga borsa ham undan qutila olmaydi. Shuning uchun ham Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Haqiqiy muhojir – Alloh qaytargan gunohlardan hijrat qilgan kishidir”, deganlar.

Bahouddin Naqshband hazratlarining shiorlaridan biri: “Safar dar vatan”, “Vatanda turib, o‘zingni musofirdek tutish” edi. Yana bir o‘gitlari esa: “Xilvat dar anjuman”, “Anjumanda Alloh bilan xilvatda qolgandek bo‘lish” shioridir. O‘z yurtida turib iymonli bo‘lib bo‘lmaydimi?

Avvalo ma’siyat mo‘minni iymondan chiqarmaydi. Gunohni eng a’lo muolajasi Vatandan hijrat emas, gunohdan hijrat qilishdir. Gunohdan tavba qilishdir. Qanchadan qancha yurtdoshlarimiz halol taom topib oila boqyapti.

Xalqimizga xizmat qilayotgan qassoblarimiz dindan ilmi bo‘lmasa ham, ustozlaridan hayvonni qanday so‘yishni o‘rgangan. Buni topganiga Alloh baraka berishi uchun tark qilishmaydi.

Yomon do‘stlarga kelsak, hozir ham tevarak atrofimizda ulardan uzilib, taqvo yo‘lini tutganlar juda ko‘p. Qanchadan-qancha aqlli diyonatli kishilar do‘stlarini to‘g‘ri yo‘lga solganini ko‘rish mumkin.

Qarindosh-urug‘lar bo‘lsa, ularga eshikni ochsangiz kiradi, bo‘lmasa qaytib ketishadi. Asossiz vajlar bilan qarindoshlardan uzoq joylarga ketishga targ‘ib qilish Islomdagi katta asoslardan biri silai-rahmni uzishga targ‘ibdir. Inson imkoni boricha qarindoshlarining ozorlariga sabr qilib, ularni isloh qilishi kerak. Qarindoshlarim yomon deb ko‘ch-ko‘ronini yig‘ishtirib jo‘nab qolishni hech maqtaydigan joyi yo‘q. Mabodo bir inson turli sabablar bilan bir yurtdan boshqa yurtga ko‘chadigan bo‘lsa ham, qarindoshlardan uzoqlashish, ulardan “qutilish”ni niyat qilmasligi kerak, balki ular bilan turli aloqa vositalari bilan xabarlashib turishi kerak bo‘ladi. Bu bilan silai rahmning eng past darajasini ado qiladi.

Hech kim halolligiga shubha bo‘lgan xonadondan borib luqma yeyishga majbur qilinmaydi. O‘z uyida taqvoning hamma shartlarini bajarish mumkin. Lekin hijrat qilaman deb, musofir yurtda och qolib, gunoh qilishga majbur bo‘lsachi? Haq-huquqi ta’minlanmagan yurtda urushga majbur qilinsachi? Musulmon kishilarni o‘ldirishga majbur qilinsachi? Bundan ortiq halokat bormi? Shunday ekan, qadr-qimmatimiz kafolatlangan ona yurtda turib o‘zimizni isloh qilaylik, ortida turli tuman g‘arazli maqsadlar bo‘lgan chaqiriqlarga aldanmaylik!

• «Ҳақ бўла туриб, жанжални тарк этган кишига Жаннат ёнидаги бир уйга кафилман! Ҳазилдан бўлса ҳам, ёлғонни тарк этган кишига Жаннат ўртасидаги бир уйга кафилман! Гўзал хулқли кишига Жаннатнинг энг юқорисидаги бир уйга кафилман!» (Имом Абу Довуд ривоятлари);
• «Мўминларнинг имони энг мукаммали — хулқи гўзал бўлганларидир» (Имом Термизий ривоятлари);
• «Албатта, одамларга гўзал хулқдан афзалроқ нарса берилмаган» (Имом Табароний ривоятлари).

1)  Аввало ОТА-ОНАНИНГ рухсатларисиз телефонларига мутлақо тегмаслик;

2)  агар УЛАР рухсат бермасалар, телефонларини “Смс”, “Имена”, “Контакты” ва бошқа жойларини ўқимаслик ва қарамаслик;

3)  ОТА-ОНАНИНГ гаплашганларини эшитмаслик ва пойламаслик;

4)  ОТА-ОНАГА қўнғироқ қилаётганда кун ва кечанинг соатларини инобатга олиб, бемаҳалда ва ноўрин қўнғироқ қилмаслик;

5)  ОТА-ОНАГА қўнғироқ қилганда мабодо жавоб бўлмаса, ҳар бир телефон қилишни орасида 4 ракат суннат намозни вақти ўтгандан сўнг лозим бўлса, яна бир бор телефон қилинади. Шу тартибда 3 марта телефон қилинганда ҳам жавоб бўлмаса, такроран қилинмайди. Агар етказилмоқчи бўлган хабар тезкор, ўта муҳим, жуда ҳам зарур бўлса, ёзма шаклда юборилади;

6)  гаплашиб бўлгандан сўнг УЛАР телефонни ўчирмаган бўлсалар, қизиқиб эшитиб турмасдан, дарҳол телефонни ўчириш;

7)  ОТА-ОНА билан телефонда сўзлашганда УЛАРНИНГ ҳурматларини билиб, беизн УЛАРНИНГ вақтларини ортиқча кўп олмаслик;

8)  ОТА-ОНА бизга телефон қилсалар, тезкор ёнимиздагиларни огоҳлантириб, узр сўраб, дарҳол ОТА-ОНАГА жавоб берилади;

9)  ОТА-ОНАДАН келган қўнғироқ, хабар (хат, савол, табрик ва ҳоказо)ларни жавобсиз қолдирмасдан, дарҳол муносиб жавоб қайтариш;

10)  ОТА-ОНАДАН келган қўнғироқ, хабар (хат, савол, табрик ва ҳоказо)ларга ўз вақтида жавоб қайтараолмаганда, албатта дарҳол қайтариб телефон қилиб, кечирим сўраш ва тезкор муносиб жавоб қайтариш;

11)  сиз телефон қилган вақтда ОТА-ОНА жавоб бераолмаган бўлсалар, ОТА-ОНАДАН асло хафа бўлмаслик;

12)  ОТА-ОНАНИНГ олдиларида телефон ўйнамаслик. Чунки бундай қилиш – ОТА-ОНАГА нисбатан ҳурматсизлик, менсимаслик, беодоблик ҳисобланади. Агар жиддий зарурат туғилиб қолса, УЛАРГА узрини айтиб, рухсат сўралади. Агар ОТА-ОНА ижозат берсаларгина, телефон билан машғул бўлинади;

13)  ОТА-ОНАГА телефон қилаётганда: «Ким бу?» дейилмайди. Балки аввал салом бериб, ўзини таништириб, керакли одамни сўралади;

14)  ОТА-ОНАНИНГ телефонларини ўзиникидан яхшироқ ва зўрроқ телефон қилиб бериш;

15)  ОТА-ОНАНИНГ телефонларини пулларини тўлаб туриш;

16)  ОТА-ОНА билан суҳбатлашганда «Ало?», «Hello?», «Ҳа?», «Алё?», «Да?» сўзларни ўрнига «Ассалому алайкум!», «Лаббай?», «ДАДАЖОН?!», «ОНАЖОН?!», «Эшитаман?», «Хизматингиздаман!..», «Қулоғим сизда…», «Хизматингизга тайёрман!..», «Доим хизматингиздаман!..»,        «Хизматингизга доим тайёрман!..», «Амрингизга мунтазирман!..» каби ибораларни ишлатиш;

17)  телефон орқали суҳбат тугаганда, телефонни дарҳол ўчирмасдан, балки УЛАР билан хайрлашиб, ОТА-ОНАГА яхши тилаклар тилаб, ОТА-ОНА телефонларини ўчирганларидан сўнггина телефонни ўчириш мумкин; УЛАРДАН олдин телефонни ўчирмаслик;

18)  ОТА-ОНА билан телефонда сўзлашганда ҳам ўрнидан туриб мулоқот қилинади;

19)  ОТА-ОНАГА телефонда сўзлашганда ҳам биринчи бўлиб салом берилади;

20)  ОТА-ОНАГА телефон қилганда, УЛАР сўрашларидан олдин ўзининг кимлигини айтиб таништирилади;

21)  телефон қилганда УЛАРНИНГ вақтларини олмаётганлигини сўраб, узр сўрашлик;

22)  ОТА-ОНАГА гудок ташланмайди;

23)  агар УЛАР шундай қилган бўлишса, дарҳол УЛАРГА қайта телефон қилинади;

24)  ОТА-ОНА билан телефон орқали гаплашганда ОТА-ОНАНИНГ рухсатларисиз бошқаларга эшитиладиган даражада телефонни овозини баланд қилмаслик;

25)  ОТА-ОНА билан телефонда гаплашиб турган пайтда мабодо алоқа узилиб қолса, УЛАРГА биринчи бўлиб ўзимиз қайтадан телефон қилишимиз лозим;

26)  телефонда гаплашиб турган пайтда мабодо ОТА-ОНА телефон қилиб қолсалар, сўзлашиб турган одамни огоҳлантириб, дарҳол ОТА-ОНАГА жавоб берилади;

27)  ОТА-ОНАНИНГ шахсий маълумотлари ва ОТА-ОНАДАН келган барча маълумот-хабар (расм, видео, телефон рақам, овозли гап-сўзлари, смс ва ҳоказо)ларини ЎЗЛАРИНИНГ рухсатларисиз бошқаларга кўрсатилмайди, берилмайди ва юборилмайди;

28)  ОТА-ОНАНИНГ ЎЗЛАРИГА ҳам ОТА-ОНАНИНГ рухсатларисиз турли хил маълумот-хабар (расм, видео, телефон рақам, овозли гап-сўзлар, смс ва ҳоказо)лар юборилмайди; табрикномалар – мустасно;

29)  ОТА-ОНАГА айниқса тарбиявий аҳамиятга эга, илм-фанларга доир, таълимга тааллуқли бўлган ҳар қандай нарсалар юборилмайди ОТА-ОНАНИНГ рухсатларисиз;

30)  ОТА-ОНА билан телефон орқали мулоқотни телефонда ёзиб олиш учун ЎЗЛАРИНИНГ розиликлари олинади; агар рухсат бермасалар, ёзиб олмаслик; чунки ЎЗЛАРИНИНГ рухсатларисиз ОТА-ОНАНИНГ гапларини ёзиб олиб, бошқаларга тарқатиш — жуда катта хиёнат ва улкан гуноҳ ҳисобланади;

31)  ОТА-ОНА билан бирга сурат ё видеога тушмоқчи бўлганда, олдин ЎЗЛАРИДАН изн сўраб, рухсатлари олинади; агар рухсат бермасалар, сурат ё видеога тушмаслик;

32)  ОТА-ОНАНИ сурат ё видеога олмоқчи бўлганда ҳам, олдин ЎЗЛАРИДАН изн сўраб, рухсатлари олинади; агар рухсат бермасалар, сурат ё видеога олмаслик;

33)  телефон орқали кўришиб гаплашиш учун ОТА-ОНАНИНГ розиликларини олишда УЛАРГА гаплашмоқчи бўлган одамнинг ҳузурида кимлар мавжуд эканлигини ҳам огоҳлантириб қўйиш;

34)  агар ОТА-ОНА томонларидан телефон орқали кўришиб гаплашишга истак билдирилмаса, бундан асло хафа бўлмаслик;

35)  агар ОТА-ОНА билан телефон орқали кўриб гаплашиш зарурияти бўлсагина, шунда ҳам фақат УЛАРНИНГ ижозатлари билангина кўришиб гаплашиш учун телефон қилиш мумкин;

36)  агар ОТА-ОНА томонларидан телефон орқали кўришиб гаплашишга хоҳиш билдирилмаса, ОТА-ОНАДАН узр сўралади;

37)  ОТА-ОНА билан телефонсиз сўзлашганда, телефонни овозини ўчириб қўйилади;

38)  ОТА-ОНА билан сўзлашиб турганда, бирор киши телефон қилиб қолса, аввало ОТА-ОНАДАН рухсат сўраш; агар ОТА-ОНА рухсат берсаларгина телефонга жавоб қайтарилади;

39)  ОТА-ОНАГА бегона рақамдан телефон қилганда, вақтни олмасдан дарров очиқ-ойдин ва аниқ ўзини таништириш лозим;

40)  бошқа одам ОТА-ОНАМИЗ рақамларини сўраса, ОТА-ОНАНИНГ рухсатларисиз берилмайди;

41)  ОТА-ОНАГА телефон қилганда, иккинчи линиядан тушиб қолган одам битта чақириқдан кейин алоқани дарҳол узиш лозим. УЛАРГА ким қидираётганини англаш учун шу кифоя. Узлуксиз чақириқлар билан суҳбатларини бузмаслик;

42)  ОТА-ОНАГА қайта-қайта қўнғироқ қилавермаслик лозим. Чунки қўнғироқга жавоб бериш — у томоннинг ҳуқуқи, зинҳор мажбурияти эмас;

43)  ОТА-ОНА бирорта маълумот-хабар (сурат, ёзув, видео)ни кўрсатиш учун телефонларини берсалар, фақат ўша маълумот-хабар (сурат, ёзув, видео)ни кўриш билангина чекланиш лозим. Бошқа жойларига ўтиб кетишга хаққимиз йўқ!;

44)  агар ОТА-ОНА телефонларида нимадир кўраётган  ёки излаётган бўлсалар, тикилиб турмаслик керак. ОТА-ОНАНИНГ телефонларига рухсатсиз қараш мумкин эмас!;

45)  гаплашишга номуносиб пайтлар (масалан, азон айтилгандан кейин, кечанинг ярмида ёки кундузи дам олинадиган)да ОТА-ОНАГА қўнғироқ қилинмайди;

46)  ОТА-ОНА қўнғироқ қилган вақтда эса, қайси пайт ва қандай ҳолатда бўлишимиздан қатъий назар, УЛАРГА хушмуомалалик билан дарҳол ва тезкор жавоб бериш зарур;

47)  ОТА-ОНА билан телефон орқали суҳбатлашаётганда, демак, ОТА-ОНА маълум бир вақтларини махсус биз учун алоҳида ажратаётганликларини, биз УЛАРНИНГ вақтларини олаётганимизни, ОТА-ОНА ЎЗ ишларини қўйиб, хаёллари биз билан банд бўлиб турганларини ҳис этиб, беҳуда гаплар билан УЛАРНИНГ вақтларини беҳуда ўтказмаслик лозим;

48)  ОТА-ОНА билан агар бирор узун мавзу хусусида гаплашмоқчи бўлганда, аввал ЎЗЛАРИДАН рухсат сўралади. Агар рухсат берсалар, гаплашиш мумкин. Акс ҳолда, гапни қисқа қилиш зарур. Чунки УЛАР бемалол гаплашадиган ҳолатда бўлмасликлари ҳам мумкин;

49)  ҳар бир байрамларда, ОТА-ОНАНИНГ хурсандчилик кунларида УЛАРНИНГ кўнгилларини кўтарадиган тилак, расм, видео, хабар, овозли гап-сўзлар, смс ва ҳоказоларни мунтазам юбориш лозим;

50)  бирор сабаблар билан ОТА-ОНАДАН йироқда бўлиб турган инсон ҳар куни эрталаб-кечқурун ўқиш-ишга кетишдан олдин ҳамда ўқиш-ишдан келгандан кейин ОТА-ОНАСИГА телефон қилиб, “Хайрли кун!”, ”Хайрли тун!” тилаб, ҳақларига чиройли, яхши дуолар қилиб, УЛАРНИНГ ҳол-аҳволларини сўраб, “Менга нима хизматлар буюрасиз?” деб, айтган хизматларини адо этиб, УЛАРНИНГ бетакрор, бебаҳо ва беқиёс дуоларини олиш лозим.

Иброҳимжон домла Иномов

* * * 

Janobi Payg‘ambarimiz Rasululloh sallallohu alayhi vasallam marhamat qiladilar:

«Haq bo‘la turib, janjalni tark etgan kishiga Jannat yonidagi bir uyga kafilman! Hazildan bo‘lsa ham, yolg‘onni tark etgan kishiga Jannat o‘rtasidagi bir uyga kafilman! Go‘zal xulqli kishiga Jannatning eng yuqorisidagi bir uyga kafilman!» (Imom Abu Dovud rivoyatlari);
«Mo‘minlarning imoni eng mukammali — xulqi go‘zal bo‘lganlaridir» (Imom Termiziy rivoyatlari);
«Albatta, odamlarga go‘zal xulqdan afzalroq narsa berilmagan» (Imom Tabaroniy rivoyatlari).

1)  Avvalo OTA-ONANING ruxsatlarisiz telefonlariga mutlaqo tegmaslik;

2)  agar ULAR ruxsat bermasalar, telefonlarini “Sms”, “Imena”, “Kontakti” va boshqa joylarini o‘qimaslik va qaramaslik;

3)  OTA-ONANING gaplashganlarini eshitmaslik va poylamaslik;

4)  OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilayotganda kun va kechaning soatlarini inobatga olib, bemahalda va noo‘rin qo‘ng‘iroq qilmaslik;

5)  OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilganda mabodo javob bo‘lmasa, har bir telefon qilishni orasida 4 rakat sunnat namozni vaqti o‘tgandan so‘ng lozim bo‘lsa, yana bir bor telefon qilinadi. Shu tartibda 3 marta telefon qilinganda ham javob bo‘lmasa, takroran qilinmaydi. Agar yetkazilmoqchi bo‘lgan xabar tezkor, o‘ta muhim, juda ham zarur bo‘lsa, yozma shaklda yuboriladi;

6)  gaplashib bo‘lgandan so‘ng ULAR telefonni o‘chirmagan bo‘lsalar, qiziqib eshitib turmasdan, darhol telefonni o‘chirish;

7)  OTA-ONA bilan telefonda so‘zlashganda ULARNING hurmatlarini bilib, beizn ULARNING vaqtlarini ortiqcha ko‘p olmaslik;

8)  OTA-ONA bizga telefon qilsalar, tezkor yonimizdagilarni ogohlantirib, uzr so‘rab, darhol OTA-ONAGA javob beriladi;

9)  OTA-ONADAN kelgan qo‘ng‘iroq, xabar (xat, savol, tabrik va hokazo)larni javobsiz qoldirmasdan, darhol munosib javob qaytarish;

10)  OTA-ONADAN kelgan qo‘ng‘iroq, xabar (xat, savol, tabrik va hokazo)larga o‘z vaqtida javob qaytaraolmaganda, albatta darhol qaytarib telefon qilib, kechirim so‘rash va tezkor munosib javob qaytarish;

11)  siz telefon qilgan vaqtda OTA-ONA javob beraolmagan bo‘lsalar, OTA-ONADAN aslo xafa bo‘lmaslik;

12)  OTA-ONANING oldilarida telefon o‘ynamaslik. Chunki bunday qilish – OTA-ONAGA nisbatan hurmatsizlik, mensimaslik, beodoblik hisoblanadi. Agar jiddiy zarurat tug‘ilib qolsa, ULARGA uzrini aytib, ruxsat so‘raladi. Agar OTA-ONA ijozat bersalargina, telefon bilan mashg‘ul bo‘linadi;

13)  OTA-ONAGA telefon qilayotganda: «Kim bu?» deyilmaydi. Balki avval salom berib, o‘zini tanishtirib, kerakli odamni so‘raladi;

14)  OTA-ONANING telefonlarini o‘zinikidan yaxshiroq va zo‘rroq telefon qilib berish;

15)  OTA-ONANING telefonlarini pullarini to‘lab turish;

16)  OTA-ONA bilan suhbatlashganda «Alo?», «Hello?», «Ha?», «Alyo?», «Da?» so‘zlarni o‘rniga «Assalomu alaykum!», «Labbay?», «DADAJON?!», «ONAJON?!», «Eshitaman?», «Xizmatingizdaman!..», «Qulog‘im sizda…», «Xizmatingizga tayyorman!..», «Doim xizmatingizdaman!..», «Xizmatingizga doim tayyorman!..», «Amringizga muntazirman!..» kabi iboralarni ishlatish;

17)  telefon orqali suhbat tugaganda, telefonni darhol o‘chirmasdan, balki ULAR bilan xayrlashib, OTA-ONAGA yaxshi tilaklar tilab, OTA-ONA telefonlarini o‘chirganlaridan so‘nggina telefonni o‘chirish mumkin; ULARDAN oldin telefonni o‘chirmaslik;

18)  OTA-ONA bilan telefonda so‘zlashganda ham o‘rnidan turib muloqot qilinadi;

19)  OTA-ONAGA telefonda so‘zlashganda ham birinchi bo‘lib salom beriladi;

20)  OTA-ONAGA telefon qilganda, ULAR so‘rashlaridan oldin o‘zining kimligini aytib tanishtiriladi;

21)  telefon qilganda ULARNING vaqtlarini olmayotganligini so‘rab, uzr so‘rashlik;

22)  OTA-ONAGA gudok tashlanmaydi;

23)  agar ULAR shunday qilgan bo‘lishsa, darhol ULARGA qayta telefon qilinadi;

24)  OTA-ONA bilan telefon orqali gaplashganda OTA-ONANING ruxsatlarisiz boshqalarga eshitiladigan darajada telefonni ovozini baland qilmaslik;

25)  OTA-ONA bilan telefonda gaplashib turgan paytda mabodo aloqa uzilib qolsa, ULARGA birinchi bo‘lib o‘zimiz qaytadan telefon qilishimiz lozim;

26)  telefonda gaplashib turgan paytda mabodo OTA-ONA telefon qilib qolsalar, so‘zlashib turgan odamni ogohlantirib, darhol OTA-ONAGA javob beriladi;

27)  OTA-ONANING shaxsiy ma’lumotlari va OTA-ONADAN kelgan barcha ma’lumot-xabar (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so‘zlari, sms va hokazo)larini O‘ZLARINING ruxsatlarisiz boshqalarga ko‘rsatilmaydi, berilmaydi va yuborilmaydi;

28)  OTA-ONANING O‘ZLARIGA ham OTA-ONANING ruxsatlarisiz turli xil ma’lumot-xabar (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so‘zlar, sms va hokazo)lar yuborilmaydi; tabriknomalar – mustasno;

29)  OTA-ONAGA ayniqsa tarbiyaviy ahamiyatga ega, ilm-fanlarga doir, ta’limga taalluqli bo‘lgan har qanday narsalar yuborilmaydi OTA-ONANING ruxsatlarisiz;

30)  OTA-ONA bilan telefon orqali muloqotni telefonda yozib olish uchun O‘ZLARINING roziliklari olinadi; agar ruxsat bermasalar, yozib olmaslik; chunki O‘ZLARINING ruxsatlarisiz OTA-ONANING gaplarini yozib olib, boshqalarga tarqatish — juda katta xiyonat va ulkan gunoh hisoblanadi;

31)  OTA-ONA bilan birga surat yo videoga tushmoqchi bo‘lganda, oldin O‘ZLARIDAN izn so‘rab, ruxsatlari olinadi; agar ruxsat bermasalar, surat yo videoga tushmaslik;

32)  OTA-ONANI surat yo videoga olmoqchi bo‘lganda ham, oldin O‘ZLARIDAN izn so‘rab, ruxsatlari olinadi; agar ruxsat bermasalar, surat yo videoga olmaslik;

33)  telefon orqali ko‘rishib gaplashish uchun OTA-ONANING roziliklarini olishda ULARGA gaplashmoqchi bo‘lgan odamning huzurida kimlar mavjud ekanligini ham ogohlantirib qo‘yish;

34)  agar OTA-ONA tomonlaridan telefon orqali ko‘rishib gaplashishga istak bildirilmasa, bundan aslo xafa bo‘lmaslik;

35)  agar OTA-ONA  bilan telefon orqali ko‘rib gaplashish zaruriyati bo‘lsagina, shunda ham faqat ULARNING ijozatlari bilangina ko‘rishib gaplashish uchun telefon qilish mumkin;

36)  agar OTA-ONA tomonlaridan telefon orqali ko‘rishib gaplashishga xohish bildirilmasa, OTA-ONADAN uzr so‘raladi;

37)  OTA-ONA bilan telefonsiz so‘zlashganda, telefonni ovozini o‘chirib qo‘yiladi;

38)  OTA-ONA bilan so‘zlashib turganda, biror kishi telefon qilib qolsa, avvalo OTA-ONADAN ruxsat so‘rash; agar OTA-ONA ruxsat bersalargina telefonga  javob qaytariladi;

39)  OTA-ONAGA begona raqamdan telefon qilganda, vaqtni olmasdan darrov ochiq-oydin va aniq o‘zini tanishtirish lozim;

40)  boshqa odam OTA-ONAMIZ raqamlarini so‘rasa, OTA-ONANING ruxsatlarisiz berilmaydi;

41)  OTA-ONAGA telefon qilganda, ikkinchi liniyadan tushib qolgan odam bitta chaqiriqdan keyin aloqani darhol uzish lozim. ULARGA kim qidirayotganini anglash uchun shu kifoya. Uzluksiz chaqiriql ar bilan suhbatlarini buzmaslik;

42)  OTA-ONAGA qayta-qayta qo‘ng‘iroq qilavermaslik lozim. Chunki qo‘ng‘iroqga javob berish — u tomonning huquqi, zinhor majburiyati emas;

43)  OTA-ONA birorta ma’lumot-xabar (surat, yozuv, video)ni ko‘rsatish uchun telefonlarini bersalar, faqat o‘sha ma’lumot-xabar (surat, yozuv, video)ni ko‘rish bilangina cheklanish lozim. Boshqa joylariga o‘tib ketishga xaqqimiz yo‘q!;

44)  agar OTA-ONA telefonlarida nimadir ko‘rayotgan  yoki izlayotgan bo‘lsalar, tikilib turmaslik kerak. OTA-ONANING telefonlariga ruxsatsiz qarash mumkin emas!;

45)  gaplashishga nomunosib paytlar (masalan, azon aytilgandan keyin, kechaning yarmida yoki kunduzi dam olinadigan)da OTA-ONAGA qo‘ng‘iroq qilinmaydi;

46)  OTA-ONA qo‘ng‘iroq qilgan vaqtda esa, qaysi payt va qanday holatda bo‘lishimizdan qat’iy nazar, ULARGA xushmuomalalik bilan darhol va tezkor javob berish zarur;

47)  OTA-ONA bilan telefon orqali suhbatlashayotganda, demak, OTA-ONA ma’lum bir vaqtlarini maxsus biz uchun alohida ajratayotganliklarini, biz ULARNING vaqtlarini olayotganimizni, OTA-ONA O‘Z ishlarini qo‘yib, xayollari biz bilan band bo‘lib turganlarini his etib, behuda gaplar bilan ULARNING vaqtlarini behuda o‘tkazmaslik lozim;

48)  OTA-ONA bilan agar biror uzun mavzu xususida gaplashmoqchi bo‘lganda, avval O‘ZLARIDAN ruxsat so‘raladi. Agar ruxsat bersalar, gaplashish mumkin. Aks holda, gapni qisqa qilish zarur. Chunki ULAR bemalol gaplashadigan holatda bo‘lmasliklari ham mumkin;

49)  har bir bayramlarda, OTA-ONANING xursandchilik kunlarida ULARNING ko‘ngillarini ko‘taradigan tilak, rasm, video, xabar, ovozli gap-so‘zlar, sms va hokazolarni muntazam yuborish lozim;

50)  biror sabablar bilan OTA-ONADAN yiroqda bo‘lib turgan inson har kuni ertalab-kechqurun o‘qish-ishga ketishdan oldin hamda o‘qish-ishdan kelgandan keyin OTA-ONASIGA telefon qilib, “Xayrli kun!”, ”Xayrli tun!” tilab, haqlariga chiroyli, yaxshi duolar qilib, ULARNING hol-ahvollarini so‘rab, “Menga nima xizmatlar buyurasiz?” deb, aytgan xizmatlarini ado etib, ULARNING betakror, bebaho va beqiyos duolarini olish lozim.

Ibrohimjon domla Inomov

“Роббингиз, Унинг Ўзигагина ибодат қилишингизни ҳамда ота-онага яхшилик қилишни амр этди. (Эй инсон!) Агар уларнинг бири ёки ҳар иккиси ҳузурингда кексалик ёшига етсалар, уларга “уф!” дема ва уларни жеркима! Уларга (доимо) ёқимли сўз айт” (Исро сураси, 23‑оят).

“Уларга ёқимли сўз айт” деганда ота-онани номи билан чақирмаслик, балки “отажон, онажон” каби сўзлар билан ёш гўдакларга хос муомала қилиш, уларни ранжитадиган гапларни гапирмаслик, улар олдида ўзини қул ёки чўрилардек тутиш кабиларни тушиниш керак.

Ибн Масъуд ва Убай ибн Каъб разияллоҳу анҳумолар ўзлари учун кўчириб олган Қуръон нусхаларида “амр этди” жумласи ўрнига “тавсия этди” деб ёзилган.

Уларга, меҳрибонлик билан, хорлик қанотини паст тут ва (дуода) айт: “Эй, Раббим! Мени (улар) гўдаклик чоғимда тарбиялаганларидек, Сен ҳам уларга раҳм қилгин!” (Исро сураси, 23-24 оятлар).

Қуръони каримда ўттизга яқин бу каби илоҳий амр ва тавсиялар мавжуд бўлса, Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васалламнинг муборак ҳадисларида минглаб ҳадиси шарифларда ота-оналарга хизмат қилиш, уларни ранжитмаслик  ҳақида сўз юритилади. Бу оят ва ҳадисларга амал қилиш ҳар бир мусулмоннинг имоний бурчидир. Биргина ҳадиси шарифни келтирамиз:

Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам: “Ким ота-онасини рози қилган ҳолда тонг оттирса, Аллоҳ унга жаннатдан икки эшик очади, ким уларни ғазаблантирса, Аллоҳ  унга дўзахдан икки эшик очади”, дедилар. Модомики, ҳар бир мусулмоннинг олий мақсади дўзахдан узоқлашиб, жаннатга эришиш экан, мазкур ҳадисга амал қилиш, иншоаллоҳ, катта манфаатли бўлади.

Оят ва ҳадисларга амал қилишда бизларга саҳобалар ҳаёти ибрат мактабидир. Энг кўп ҳадис ривоят қилган машҳур саҳоба Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳунинг оналари аввалда имонга кирмаган эди. Шундай бўлса-да, Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳу ҳар куни этралаб турганларида оналарига қараб: “Ассалому алайкум, эй мени гўдаклик чоғимдан машаққат билан қийналиб боқиб, катта қилган меҳрибон онажоним, яхши ётиб турдингизми?” дер эдилар. Оналари ҳам: “Эй мени қариб нотавон бўлиб қолганимда меҳр билан хизматимни қилаётган ўғлим, ўзинг яхшимисан?” дер эди. Эътибор беринг, бу имонга кирмаган онага бўлаётган муносабат! Афсуски, бугун комил имонли, ибодатли ота-оналарни ранжитиб, дилларини вайрон қилиб, кўз ёшларини оқизган ва яна  мўминлик даъвосини қилаётган қанча фарзандлар бор. Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам бир кун: “Биз томонга душманларнинг катта қисми бостириб келмоқда, ҳамма имкон қадар Ватан мудофасига, жиҳодга чиқиши керак”, дедилар. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу оналарига бу ҳақда айтиб ўзлари ҳам жиҳодга чиқиш ниятларини билдирдилар. Она рози бўлмади, лекин Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳу ниятлари қатъийлигини билдирдилар. Шунда она: “Сенга берган оқ сутимни ҳурмат қилмай мени ёлғиз ташлаб кетмайсан”, деди. Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳу оналарининг сўзини қайтара олмай Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам ҳузурларига бордилар. Шунда Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам, “Эй сен, онанг сенга берган оқ сутини пеш қилгунича ҳам қайсарлик қилдингми, онанг ҳузурига қайт, унинг ҳизматини қил, сенга ана шу жиҳод”, дедилар.

Муҳтарам азизларим, бугун интернетдан онги ва эътиқоди заҳарланиб қолган баъзи ёшларимиз ота-оналарига: “Сизлар мени дунёга келишимга сабабчисизлар холос, қаерга бориш ўз ихтиёримда”, деб хорижга яширин йўллар билан кетмоқчи бўлганлар ҳам бор. Ота-оналарга ҳақиқий муносабат қандай бўлишини эса Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳунинг ҳаётларидан ўрганиш лозим.

Инсон хатодан ҳолий бўлмайди, бас шундай экан, бугун муборак Рамазон кунларида, қалблар эриб турган вақтларда ота-оналаримизнинг қўлларидан ўпиб, улардан билиб-билмай қилган хато ва гуноҳларимиз учун кечирим сўраб, дуоларини олишнинг энг  гўзал ва имкониятли палласи. Уларнинг кўнгиллари тусаган бирор бир нарсани ифторлик ва саҳарликларига оиб бориб, келаётган Рамазон ҳайитига ҳам яхши совғалар бериб кўнгилларини олсак, бизнинг икки дунёмизга кифоя қилгудек ажр савобга эришамиз. Шу билан бирга, фарзандларимизга ибрат ҳам бўламизки, бизлар кексайиб қолганимизда бу анъанани улар давом эттирадилар. Ахир айтиладику: “Фарзандларга кўп насиҳат қилгандан кўра, ўзинг бир марта ибрат бўлсанг таъсирлироқ бўлади”. Аллоҳ таоло ҳаммамизга ота-оналар хизматини қилиб аҳли жаннатлардан бўлиб олиш шарафини муяссар қилсин!

Абдулмажид ИСАҚОВ,
Қўқон шаҳар бош имом-хатиби

***

Dinimiz ta’limotlarida ota-onaga yaxshilik qilish Alloh taologa ibodat qilishdan keyingi ulug‘ ibodat sifatida zikr qilinadi. Ularga keksalik yoshiga yetganlarida alohida hurmat va g‘amxo‘rlik ko‘rsatish, xizmatlarini bekam-u ko‘st ado etish har bir farzandning sharafli burchidir. Qur’oni karim oyatlari va hadisi shariflarda bu haqda ko‘plab ma’lumotlar keltirilgan. Alloh taolo Qur’oni karimda shunday marhamat qiladi:

“Robbingiz, Uning O‘zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga “uf!” dema va ularni jerkima! Ularga (doimo) yoqimli so‘z ayt” (Isro surasi, 23 oyat).

“Ularga yoqimli so‘z ayt” deganda ota-onani nomi bilan chaqirmaslik, balki “otajon, onajon” kabi so‘zlar bilan yosh go‘daklarga xos muomala qilish, ularni ranjitadigan gaplarni gapirmaslik, ular oldida o‘zini qul yoki cho‘rilardek tutish kabilarni tushinish kerak.

Ibn Mas’ud va Ubay ibn Ka’b raziyallohu anhumolar o‘zlari uchun ko‘chirib olgan Qur’on nusxalarida “amr etdi” jumlasi o‘rniga “tavsiya etdi” deb yozilgan.
Ularga, mehribonlik bilan, xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: “Ey, Rabbim! Meni (ular) go‘daklik chog‘imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qilgin!” (Isro surasi, 23-24 oyatlar).

Qur’oni karimda o‘ttizga yaqin bu kabi ilohiy amr va tavsiyalar mavjud bo‘lsa, Rasululloh sollalohu alayhi vasallamning muborak hadislarida minglab hadisi shariflarda ota-onalarga xizmat qilish, ularni ranjitmaslik haqida so‘z yuritiladi. Bu oyat va hadislarga amal qilish har bir musulmonning imoniy burchidir. Birgina hadisi sharifni keltiramiz:

Rasululloh sollalohu alayhi vasallam: “Kim ota-onasini rozi qilgan holda tong ottirsa, Alloh unga jannatdan ikki eshik ochadi, kim ularni g‘azablantirsa, Alloh unga do‘zaxdan ikki eshik ochadi”, dedilar. Modomiki, har bir musulmonning oliy maqsadi do‘zaxdan uzoqlashib, jannatga erishish ekan, mazkur hadisga amal qilish, inshoalloh, katta manfaatli bo‘ladi.

Oyat va hadislarga amal qilishda bizlarga sahobalar hayoti ibrat maktabidir. Eng ko‘p hadis rivoyat qilgan mashhur sahoba Abu Hurayra raziyallohu anhuning onalari avvalda imonga kirmagan edi. Shunday bo‘lsa-da, Abu Hurayra raziyallohu anhu har kuni etralab turganlarida onalariga qarab: “Assalomu alaykum, ey meni go‘daklik chog‘imdan mashaqqat bilan qiynalib boqib, katta qilgan mehribon onajonim, yaxshi yotib turdingizmi?” der edilar. Onalari ham: “Ey meni qarib notavon bo‘lib qolganimda mehr bilan xizmatimni qilayotgan o‘g‘lim, o‘zing yaxshimisan?” der edi. E’tibor bering, bu imonga kirmagan onaga bo‘layotgan munosabat! Afsuski, bugun komil imonli, ibodatli ota-onalarni ranjitib, dillarini vayron qilib, ko‘z yoshlarini oqizgan va yana mo‘minlik da’vosini qilayotgan qancha farzandlar bor. Rasululloh sollalohu alayhi vasallam bir kun: “Biz tomonga dushmanlarning katta qismi bostirib kelmoqda, hamma imkon qadar Vatan mudofasiga, jihodga chiqishi kerak”, dedilar. Abu Hurayra roziyallohu anhu onalariga bu haqda aytib o‘zlari ham jihodga chiqish niyatlarini bildirdilar. Ona rozi bo‘lmadi, lekin Abu Hurayra raziyallohu anhu niyatlari qat’iyligini bildirdilar. Shunda ona: “Senga bergan oq sutimni hurmat qilmay meni yolg‘iz tashlab ketmaysan”, dedi. Abu Hurayra raziyallohu anhu onalarining so‘zini qaytara olmay Rasululloh sollalohu alayhi vasallam huzurlariga bordilar. Shunda Rasululloh sollalohu alayhi vasallam, “Ey sen, onang senga bergan oq sutini pesh qilgunicha ham qaysarlik qildingmi, onang huzuriga qayt, uning hizmatini qil, senga ana shu jihod”, dedilar.

Muhtaram azizlarim, bugun internetdan ongi va e’tiqodi zaharlanib qolgan ba’zi yoshlarimiz ota-onalariga: “Sizlar meni dunyoga kelishimga sababchisizlar xolos, qayerga borish o‘z ixtiyorimda”, deb xorijga yashirin yo‘llar bilan ketmoqchi bo‘lganlar ham bor. Ota-onalarga haqiqiy munosabat qanday bo‘lishini esa Abu Hurayra raziyallohu anhuning hayotlaridan o‘rganish lozim.

Inson xatodan holiy bo‘lmaydi, bas shunday ekan, bugun muborak Ramazon kunlarida, qalblar erib turgan vaqtlarda ota-onalarimizning qo‘llaridan o‘pib, ulardan bilib-bilmay qilgan xato va gunohlarimiz uchun kechirim so‘rab, duolarini olishning eng go‘zal va imkoniyatli pallasi. Ularning ko‘ngillari tusagan biror bir narsani iftorlik va saharliklariga oib borib, kelayotgan Ramazon hayitiga ham yaxshi sovg‘alar berib ko‘ngillarini olsak, bizning ikki dunyomizga kifoya qilgudek ajr savobga erishamiz. Shu bilan birga, farzandlarimizga ibrat ham bo‘lamizki, bizlar keksayib qolganimizda bu an’anani ular davom ettiradilar. Axir aytiladiku: “Farzandlarga ko‘p nasihat qilgandan ko‘ra, o‘zing bir marta ibrat bo‘lsang ta’sirliroq bo‘ladi”. Alloh taolo hammamizga ota-onalar xizmatini qilib ahli jannatlardan bo‘lib olish sharafini muyassar qilsin!

Abdulmajid ISAQOV,
Qo‘qon shahar bosh imom-xatibi

“Аллоҳнинг розилиги ота-она розилигидадир ва Аллоҳнинг ғазаби уларнинг ғазабидадир”.

Отага итоат қилиш Аллоҳ таолога итоат қилишдир. Унга гунҳокор бўлиш Аллоҳ таолога гуноҳкор бўлиш билан баробардир. Бир куни пайғамбаримизнинг олдиларига бир киши келиб: «Отам менинг молимни бировга бериб юборди. Нима қилишим керак?» деди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Сен ҳам, молинг ҳам отангникидир», дедилар.

Кимки, ота-онанинг розилигини олган бўлса, Аллоҳ унинг умрини узайтиради.

Кимки, ота-онасига яхшилик қилиб, уларнинг розиликларини топса, Аллоҳ таоло унинг улушини зиёда, ризқини кенг қилур.

Онанинг бир қўли бешикни, иккинчи қўли дунёни тебратади.

Онанинг дили оғриса, ер ҳам титрайди.

Хотин кишига энг хаққи кўп киши эридир, эркак кишига энг ҳаққи кўп киши онасидир.

Уч хил дуо борки, улар шаксиз қабул қилинади: булар мазлумларнинг, мусофирларнинг ва ота-онанинг фарзанди хаққига қилган дуоларидир.

Энг оғир гуноҳлар: Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқ бўлиш, инсон қонини нохақ тўкиш ва ёлғон гувоҳлик беришликдир.

Алишер Навоий ўзининг «Насойим ул-муҳаббат»да келтиришича, Исмоил исмли шахс ҳаж нияти билан Шерозга келади ва бир масжидга киради. Масжидда хирқасини ямаб ўтирган бир шайхни кўради. Салом бериб унинг олдига келиб ўтиради ва улар ўртасида шундай савол-жавоб бўлиб ўтади:

Сўрди: Не ниятинг бор?
Деди: Ҳаж ниятим бор.
Сўрди: Онанг борми?
Деди: Бор.
Деди: Дарров онанг мулозаматига (хизматига) бор… Мен эллик маротаба ҳаж қилганман — бош яланг, оёқ, яланг ва ёлғиз ҳамроҳсиз. Барча савобни сенга бердим, сен эса онанг кўнглини шодлигини менга бағишла!

Ота-онани қадрлаш, шарафлашу улуғлаш керак! Беихтиёр шоирнинг қуйидаги мисраси кўнгилдан ўтади:

Бир бор кўнглини эта олсанг шод,
Яхшидир ер юзини қилгандан обод!

Зотан, Аллоҳ розилиги, ота-она розилигидадир!

Ота-онани рози қилиш ҳақида Аллоҳ таоло қуйидагича амр қилган: “Роббингиз, Унинг ўзигагина ибодат қилишларингизни ҳамда ота-онага яхшилик қилишни амр этди. (Эй инсон), агар уларнинг бири ёки ҳар иккиси ҳузурингда кексалик ёшига етсалар, уларга «Уф… !» дема ва уларни жеркима! Уларга (доимо) ёқимли сўз айт! Улар учун, меҳрибонлик билан, хорлик қанотини паст тут ва (дуода): «Эй Роббим! Мени (улар) гўдаклик чоғимда тарбиялаганларидек, Сен ҳам уларга раҳм қил», — деб айт!” (Исро сураси, 23–24 оятлар).

Фарзандлар ўз ота-оналарига чуқур ҳурмат, иззат ва эҳтиромни фақат улар ҳаётликларидагина эмас, балки вафотларидан кейин ҳам давом эттириши керак. Бунинг учун уларни эзгулик ила ёд этиб туриш, хақларига дуо ва истиғфорлар айтиш, жойларини жаннатдан ато қилишни Аллоҳдан сўраб туриш зарур. Чунончи, Шайх Саъдий бу ҳақида шундай дейди:

Ҳар на қилсанг ота-онангга яхшилик,
Қайтар болангдан яхшиликка яхшилик.

Ҳар ким экканини олур, арпа эккан арпа олур, буғдой эккан буғдой олур. Ерга арпа экиб, буғдой кутма!

Иброҳимжон ЮСУПОВ,
Фарғона тумани “Эрматбой” масжиди имом-хатиби