Конференция Қуръони карим тиловати ва “Оила – халқ юраги” номли видеолавҳа намойиши билан бошланди. Очилиш маросимида БАА Бағрикенглик ва бирдамликда яшаш вазири Шайх Наҳаён бин Муборак Ол Наҳаён, Амирликлар Фатво Кенгаши раиси Абдуллоҳ бин Байя, Марокаш подшоҳлиги Вақфлар ва Ислом ишлари вазири доктор Аҳмад Тавфиқ, Амирликлар Ислом ишлари, вақф ва закот бош бошқармаси раиси, доктор Умар Ҳабтур ад-Диръий, Мавритания фатво кенгаши раиси, доктор Аслам бин Саййид Мустафо, таниқли уламолар, машҳур муфтийлар ва илмий-тадқиқотчилар каби 300 нафардан зиёд иштирокчи қатнашди.

Сўзга чиққан нотиқлар Ислом динида оила мустаҳкамлигига катта эътибор қаратилиши баробарида бугунги кунда оила масаласига янада жиддий аҳамият қаратишга катта урғу беришди.

Жумладан, шариат буюрганидек, инсон насл-насабини сақлаш, силаи раҳм қилиш, ота-онани эъзозлаш, жуфти ҳалолига эътиром кўрсатиш, фарзандларни яхши тарбиялаш сингари муҳим вазифаларни кенг тарғиб этиш, ҳозирги хавф-хатарлар даврида оилани мустаҳкамлаш, унинг жамият ривожидаги ўрни, бирдамлик манбаи эканини тушунтириш каби масалалар ҳақида сўз борди.

Шунингдек, рақамли технологиялар ва сунъий интеллект ривожланган паллада оилавий ришталарни муҳофаза қилиш ва мазкур тараққиёт имкониятларидан унумли фойдаланиш зарурлиги, давр талабидан келиб чиққан ҳолда замонавий таҳдидларга жавоб берадиган, оила қадриятларини асраб-авайлайдиган, унинг саодатини таъминлайдиган долзарб фатволар ишлаб чиқиш лозимлиги таъкидланди.

Анжуман давом этмоқда.

***

Kecha, 15 dekabr kuni Birlashgan Arab Amirliklari Prezidenti tashabbusi bilan 2026 yil “Mustahkam oila yili” deb e’lon qilinishi munosabati bilan oila qadriyatlarini mustahkamlashga bag‘ishlangan xalqaro anjuman boshlandi. Unda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari boshchiligidagi delegatsiya ishtirok etmoqda.

Konferensiya Qur’oni karim tilovati va “Oila – xalq yuragi” nomli videolavha namoyishi bilan boshlandi. Ochilish marosimida BAA Bag‘rikenglik va birdamlikda yashash vaziri Shayx Nahayon bin Muborak Ol Nahayon, Amirliklar Fatvo Kengashi raisi Abdulloh bin Bayya, Marokash podshohligi Vaqflar va Islom ishlari vaziri doktor Ahmad Tavfiq, Amirliklar Islom ishlari, vaqf va zakot bosh boshqarmasi raisi, doktor Umar Habtur ad-Dir’iy, Mavritaniya fatvo kengashi raisi, doktor Aslam bin Sayyid Mustafo, taniqli ulamolar, mashhur muftiylar va ilmiy-tadqiqotchilar kabi 300 nafardan ziyod ishtirokchi qatnashdi.

So‘zga chiqqan notiqlar Islom dinida oila mustahkamligiga katta e’tibor qaratilishi barobarida bugungi kunda oila masalasiga yanada jiddiy ahamiyat qaratishga katta urg‘u berishdi.

Jumladan, shariat buyurganidek, inson nasl-nasabini saqlash, silai rahm qilish, ota-onani e’zozlash, jufti haloliga e’tirom ko‘rsatish, farzandlarni yaxshi tarbiyalash singari muhim vazifalarni keng targ‘ib etish, hozirgi xavf-xatarlar davrida oilani mustahkamlash, uning jamiyat rivojidagi o‘rni, birdamlik manbai ekanini tushuntirish kabi masalalar haqida so‘z bordi.

Shuningdek, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt rivojlangan pallada oilaviy rishtalarni muhofaza qilish va mazkur taraqqiyot imkoniyatlaridan unumli foydalanish zarurligi, davr talabidan kelib chiqqan holda zamonaviy tahdidlarga javob beradigan, oila qadriyatlarini asrab-avaylaydigan, uning saodatini ta’minlaydigan dolzarb fatvolar ishlab chiqish lozimligi ta’kidlandi.

Anjuman davom etmoqda.

• кўп ёлғон гапирадими? Демак,
  сиз уни ҳаддан ташқари тергайсиз;

• ўзига ишонмайдими? Демак,
  сиз уни шижоатлантирмайсиз;

• сўзлашишни билмайдими?
  Демак, сиз у билан суҳбатлашмайсиз,

• ўтирилик қиладими? Демак, сиз унга совғалар, ҳадялар бермайсиз;

• қўрқоқми? Демак, сиз уни кўп ҳимоя қиласиз;

• бошқаларни ҳурмат қилмайдими? Демак, сиз у билан бақириб гаплашасиз;

• доим дарғазабми? Демак, сиз уни мақтаб турмайсиз;

• бахилми? Демак, сиз у билан шерик, ҳамкор бўлмайсиз;

• бошқаларга зулм қиладими?
  Демак, сиз ҳам унга қўполлик қиласиз;

• ҳадиксираб турадими? Демак,
  сиз доим дўқ-пўписа билан муомала қиласиз;

• жонсаракми? Демак, сиз ҳадеб
  мӯҳлат қўяверисиз;

• сиздан ўзини олиб қочадими?
  Демак, сиз уни бағрингизга босиб қучмайсиз;

• итоат қилмайдими? Демак,
  сиз талабни жуда кучайтириб юбoргансиз;

• бошқаларга аралашмайдиган, одамови бўлиб қолганми?
  Демак, сиз фарзандингиз учун вақт ажратмаяпсиз.

Доктор Тариқ ХАБИБИЙ

***

Farzandingiz:

• ko‘p yolg‘on gapiradimi? Demak,
  siz uni haddan tashqari tergaysiz;

• o‘ziga ishonmaydimi? Demak,
  siz uni shijoatlantirmaysiz;

• so‘zlashishni bilmaydimi?
  Demak, siz u bilan suhbatlashmaysiz,

• o‘tirilik qiladimi? Demak, siz unga sovg‘alar, hadyalar bermaysiz;

• qo‘rqoqmi? Demak, siz uni ko‘p himoya qilasiz;

• boshqalarni hurmat qilmaydimi? Demak, siz u bilan baqirib gaplashasiz;

• doim darg‘azabmi? Demak, siz uni maqtб turmaysiz;

• baxilmi? Demak, siz u bilan sherik, hamkor bo‘lmaysiz;

• boshqalarga zulm qiladimi?
  Demak, siz ham unga qo‘pollik qilasiz;

• hadiksirab turadimi? Demak,
  siz doim do‘q-pupisa bilan muomala qilasiz;

• jonsarakmi? Demak, siz hadeb
  muhlat qo‘yaverasiz;

• sizdan o‘zini olib qochadimi?
  Demak, siz uni bag‘ringizga bosib quchmaysiz;

• itoat qilmaydimi? Demak,
  siz talabni juda kuchaytirib yuborgansiz;

• boshqalarga aralashmaydigan, odamovi bo‘lib qolganmi?
  Demak, siz farzandingiz uchun vaqt ajratmayapsiz.

Doktor Tariq HABIBIY

Аллоҳ таоло Қуръони каримда марҳамат қилади: “Унинг аломатларидан (яна бири) – сизлар (нафсни қондириш жиҳатидан) таскин топишингиз учун ўзларингиздан жуфтлар яратгани ва ўртангизда иноқлик ва меҳрибонлик пайдо қилганидир. Албатта, бунда тафаккур қиладиган кишилар учун аломатлар бордир” (Рум сураси, 21-оят).

Бу оят оила қуришнинг илоҳий ҳикматга эга эканини, эр-хотин муносабатида муҳаббат ва меҳр-шафқат асосий омил бўлишини англатади.

Ислом никоҳни фақат шахсий хоҳиш эмас, балки маънавий, ахлоқий ва ижтимоий мажбурият сифатида қабул қилган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Никоҳ менинг суннатимдир. Ким суннатимдан юз ўгирса, мендан эмас”, деганлар (Муттафақун алайҳ).

Бу ҳадисга кўра, никоҳ мусулмон ҳаётидаги ибодат ҳисобланади. Унинг асосий мақсадлари нафсни ҳалол йўл билан қондириш, наслий поклик, фарзанд тарбияси ва жамият барқарорлигини таминлашдир.

Исломда эр ва хотиннинг вазифалари бир-бирини тўлдирувчи ҳусусиятга эга. Аллоҳ таоло эркакни масъулиятли раҳбар, аёлни эса оила мустаҳкамлигини таъминловчи қилиб яратган: “Эркаклар хотинлар устидан (оила бошлиғи сифатида доимий) қоим турувчилардир. Сабаб – Аллоҳ уларнинг айримлари (эркаклар)ни айримлари (аёллар)дан (баъзи хусусиятларда) ортиқ қилгани ва (эркаклар ўз оиласига) ўз мол-мулкларидан сарф қилиб туришларидир” (Нисо сураси, 34-оят).

Эркак аёлдан баъзи ҳусусиятларда ортиқ қилиб яратилганида бир неча ҳикматлар бор. Муфассир уламолар, жумладан, қуйидаги шаръий нуқтаи назардан эркакларга хос хусусиятларни қайд этишган: пайғамбарлик, жисмоний куч-қувват, оила нафақасига масъуллик, ақлу идрок, хотира ва тафаккурнинг зиёдалиги, имом-хатиблик, муаззинлик, жамоат билан намоз ўқиш, жума намозининг вожиб бўлиши, ташриқ такбирини айтиш, жангларда қатнашиш, тўлиқ гувоҳлик, талоқ бериш ҳуқуқига эга бўлиш, оиланинг унга нисбат берилиши, намоз ва рўзани узрсиз адо этиш кабилар.

Шу жиҳатларни хисобга олиб, аёл киши эрига нисбатан итоатли, ҳамиятли ва иффатли бўлиб, оила тотувлиги йўлида доимий ҳаракатда бўлиши жуда матлуб ишдир.

Расули акрам соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Сизларнинг энг яхшиларингиз ўз аҳлига яхшилик қилувчиларингиздир”, деганлар (Имом Термизий ривояти).

Эркак оила бошлиғи сифатида адолатли, ғамхўр ва меҳрибон бўлиши керак. У ўз аёли ва фарзандларининг эҳтиёжларини таъминлаб, уларни тўғри йўлга бошлаши лозим.

Хотиннинг вазифалари – оилада соғлом муҳит яратиш, эрга итоат ва унинг шаънини асраш. У оила тинчлиги ва фаровонлиги учун интилиши, эрига вафодор бўлиб, фарзандлар тарбиясида фидойилик кўрсатиши лозим.

Қуръони каримда бундай марҳамат қилинади: “Улар сизларнинг либосингиз, сизлар уларга либоссиз” (Бақара сураси, 187-ояm).

Бу оят никоҳдаги жуфтларнинг бир-бирига муҳтожлиги ва улар ўртасидаги яқинликни таърифлайди.

Никоҳ фақатгина икки инсоннинг эмас, балки оилалар ва жамиятнинг ҳам масъулиятидир. Кўп ҳолларда ота-оналар, қариндошлар ва жамиятнинг қўллаб-қувватлаши никоҳнинг мустаҳкамлигида муҳим аҳамият касб этади.

Бугунги кунда кўпчилик оилавий муаммолар учинчи томонларнинг (қайнона-қайнота, яқинлар, дўстлар) чуқур ва номуносиб аралашуви оқибатида келиб чиқмоқда. Ҳар бир инсон ўзига тегишли чегарани билиши зарур.

Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Одамларнинг аразлашганларини яраштириб қўйиш нафл намоз ўқишдан ва нафл рўза тутишдан кўра савоблироқдир”, деганлар (Имом Табароний ривояти).

Ота-оналар, қариндошлар – ёшлар ҳаётига раҳбар сифатида керакли маслаҳат берадилар, аммо уларнинг шахсий муносабатларига бефарқ ёки ортиқча аралашиш – оилавий муҳитни бузиши, ўртадаги муҳаббатни сўндириши мумкин.

Кўпинча оилада ота-она ва фарзандлар, оиланинг бошқа аъзолари орасида ҳам турли келишмовчилик бўлиб туради. Арзимаган сабаб-баҳоналар билан тинч хонадонлар можаролар масканига айланади. Бир-бирига яқин, қадрдон, қариндошлар ўртасида меҳр-оқибат кўтарилади.

Кечира олиш – гўзал фазилат, динимизда мақталган сифатлардан. Бир қарашда оний ютқазишдай кўринган кечира олиш катта можароларнинг олдини олади, ғалабани таъминлайди. “Эр-хотиннинг уриши – дока рўмолнинг қуриши” деганларидай, икки ошуфта қалбнинг арази узоққа бормаслиги кундай равшан.

Сал ихтилоф чиқдими, бир томон дарров муроса-келишув йўлини кўриши керак. Бир томоннинг ақл-идрок билан иш тутиши шайтоннинг бўйнини синдириб, катта можароларнинг олдини олади.

Жорий йилнинг биринчи чорагида вилоят имом-хатиблари, отинойилари 838 та ана шундай низоли оилани яраштиришиб, ёшларнинг бахтли ҳаёт кечиришига сабабчи бўлдилар.

Хулоса шуки, Ислом оилага юксак мақом берган, уни жамиятнинг юраги деб баҳолаган. Биз оят ва ҳадислар асосида шу муқаддас неъматни асраш, мустаҳкамлаш ва ёшларга тўғри етказиш йўлида жиддий ҳаракат қилишимиз керак.

Убайдуллоҳ АБДУЛЛАЕВ,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби
(Ҳидоят журнали 5-сон)

***

Oila – inson hayotidagi maʼnaviy suyanch, ijtimoiy tartib, nasl davomiyligini taʼminlovchi qoʼrgʼon va mehr-muhabbat maskanidir.

Аlloh taolo Qurʼoni karimda marhamat qiladi: “Uning alomatlaridan (yana biri) – sizlar (nafsni qondirish jihatidan) taskin topishingiz uchun oʼzlaringizdan juftlar yaratgani va oʼrtangizda inoqlik va mehribonlik paydo qilganidir. Аlbatta, bunda tafakkur qiladigan kishilar uchun alomatlar bordir” (Rum surasi, 21-oyat).

Bu oyat oila qurishning ilohiy hikmatga ega ekanini, er-xotin munosabatida muhabbat va mehr-shafqat asosiy omil boʼlishini anglatadi.

Islom nikohni faqat shaxsiy xohish emas, balki maʼnaviy, axloqiy va ijtimoiy majburiyat sifatida qabul qilgan. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Nikoh mening sunnatimdir. Kim sunnatimdan yuz oʼgirsa, mendan emas”, deganlar (Muttafaqun alayh).

Bu hadisga koʼra, nikoh musulmon hayotidagi ibodat hisoblanadi. Uning asosiy maqsadlari nafsni halol yoʼl bilan qondirish, nasliy poklik, farzand tarbiyasi va jamiyat barqarorligini taminlashdir.

Islomda er va xotinning vazifalari bir-birini toʼldiruvchi hususiyatga ega. Аlloh taolo erkakni masʼuliyatli rahbar, ayolni esa oila mustahkamligini taʼminlovchi qilib yaratgan: “Erkaklar xotinlar ustidan (oila boshligʼi sifatida doimiy) qoim turuvchilardir. Sabab – Аlloh ularning ayrimlari (erkaklar)ni ayrimlari (ayollar)dan (baʼzi xususiyatlarda) ortiq qilgani va (erkaklar oʼz oilasiga) oʼz mol-mulklaridan sarf qilib turishlaridir” (Niso surasi, 34-oyat).

Erkak ayoldan baʼzi hususiyatlarda ortiq qilib yaratilganida bir necha hikmatlar bor. Mufassir ulamolar, jumladan, quyidagi sharʼiy nuqtai nazardan erkaklarga xos xususiyatlarni qayd etishgan: paygʼambarlik, jismoniy kuch-quvvat, oila nafaqasiga masʼullik, aqlu idrok, xotira va tafakkurning ziyodaligi, imom-xatiblik, muazzinlik, jamoat bilan namoz oʼqish, juma namozining vojib boʼlishi, tashriq takbirini aytish, janglarda qatnashish, toʼliq guvohlik, taloq berish huquqiga ega boʼlish, oilaning unga nisbat berilishi, namoz va roʼzani uzrsiz ado etish kabilar.

Shu jihatlarni xisobga olib, ayol kishi eriga nisbatan itoatli, hamiyatli va iffatli boʼlib, oila totuvligi yoʼlida doimiy harakatda boʼlishi juda matlub ishdir.

Rasuli akram sollallohu alayhi va sallam: “Sizlarning eng yaxshilaringiz oʼz ahliga yaxshilik qiluvchilaringizdir”, deganlar (Imom Termiziy rivoyati).

Erkak oila boshligʼi sifatida adolatli, gʼamxoʼr va mehribon boʼlishi kerak. U oʼz ayoli va farzandlarining ehtiyojlarini taʼminlab, ularni toʼgʼri yoʼlga boshlashi lozim.

Xotinning vazifalari – oilada sogʼlom muhit yaratish, erga itoat va uning shaʼnini asrash. U oila tinchligi va farovonligi uchun intilishi, eriga vafodor boʼlib, farzandlar tarbiyasida fidoyilik koʼrsatishi lozim.

Qurʼoni karimda bunday marhamat qilinadi: “Ular sizlarning libosingiz, sizlar ularga libossiz” (Baqara surasi, 187-oyam).

Bu oyat nikohdagi juftlarning bir-biriga muhtojligi va ular oʼrtasidagi yaqinlikni taʼriflaydi.

Nikoh faqatgina ikki insonning emas, balki oilalar va jamiyatning ham masʼuliyatidir. Koʼp hollarda ota-onalar, qarindoshlar va jamiyatning qoʼllab-quvvatlashi nikohning mustahkamligida muhim ahamiyat kasb etadi.

Bugungi kunda koʼpchilik oilaviy muammolar uchinchi tomonlarning (qaynona-qaynota, yaqinlar, doʼstlar) chuqur va nomunosib aralashuvi oqibatida kelib chiqmoqda. Har bir inson oʼziga tegishli chegarani bilishi zarur.

Аli ibn Аbu Tolib roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Odamlarning arazlashganlarini yarashtirib qoʼyish nafl namoz oʼqishdan va nafl roʼza tutishdan koʼra savobliroqdir”, deganlar (Imom Tabaroniy rivoyati).

Ota-onalar, qarindoshlar – yoshlar hayotiga rahbar sifatida kerakli maslahat beradilar, ammo ularning shaxsiy munosabatlariga befarq yoki ortiqcha aralashish – oilaviy muhitni buzishi, oʼrtadagi muhabbatni soʼndirishi mumkin.

Koʼpincha oilada ota-ona va farzandlar, oilaning boshqa aʼzolari orasida ham turli kelishmovchilik boʼlib turadi. Аrzimagan sabab-bahonalar bilan tinch xonadonlar mojarolar maskaniga aylanadi. Bir-biriga yaqin, qadrdon, qarindoshlar oʼrtasida mehr-oqibat koʼtariladi.

Kechira olish – goʼzal fazilat, dinimizda maqtalgan sifatlardan. Bir qarashda oniy yutqazishday koʼringan kechira olish katta mojarolarning oldini oladi, gʼalabani taʼminlaydi. “Er-xotinning urishi – doka roʼmolning qurishi” deganlariday, ikki oshufta qalbning arazi uzoqqa bormasligi kunday ravshan.

Sal ixtilof chiqdimi, bir tomon darrov murosa-kelishuv yoʼlini koʼrishi kerak. Bir tomonning aql-idrok bilan ish tutishi shaytonning boʼynini sindirib, katta mojarolarning oldini oladi.

Joriy yilning birinchi choragida viloyat imom-xatiblari, otinoyilari 838 ta ana shunday nizoli oilani yarashtirishib, yoshlarning baxtli hayot kechirishiga sababchi boʼldilar.

Xulosa shuki, Islom oilaga yuksak maqom bergan, uni jamiyatning yuragi deb baholagan. Biz oyat va hadislar asosida shu muqaddas neʼmatni asrash, mustahkamlash va yoshlarga toʼgʼri yetkazish yoʼlida jiddiy harakat qilishimiz kerak.

Ubaydulloh АBDULLАEV,
Fargʼona viloyati bosh imom-xatibi
(Hidoyat jurnali 5-son)

Фарғона вилояти вакиллиги Матбуот хизмати

Оила қадр-қиммат, меҳр-оқибат, яхшилик, эзгулик, инсоф-диёнат, тўғрилик ўргатиладиган, минг йиллик урф-одатларимиз илдиз отадиган ажойиб гўшадир. Оилада болалар тарбияланади, диний қадриятлар улуғланади. Бир сўз билан айтганда, бу маскан инсон камолотида муҳим ўрин тутади.

Муқаддас динимиз таълимоти биз мўмин-мусулмонларга соғлом эътиқодни, ибодатларни адо этиш тартибини ўргатиш билан бирга, муомалот маслаларида ҳам ўзининг илоҳий кўратмаларини берган.

Аллоҳ таоло пайғамбарлар орқали оила масаласига алоҳида аҳамият бериб, унинг мустаҳкам бўлиши, ундан кўзланган мақсад юзага чиқиши учун ҳар қайси даврга мувофиқ низом ва қонунларни жорий қилган. Оила қуриш Исломдан аввал ҳам бўлган, лекин оилада эрнинг ва аёлнинг ҳуқуқлари ва масъулиятлари тўлиқ кўрсатиб берилмаган. Ислом келгач, бу масала ҳам ҳал этилди.

Аллоҳ таоло барча мавжудотларни жуфт-жуфт қилиб яратди. Бу ҳақда Рум сурасида марҳамат қилади:

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً

 إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

“Унинг аломатларидан (яна бири) – сизлар (нафсни қондириш жиҳатидан) таскин топишингиз учун ўзларингиздан жуфтлар яратгани ва ўртангизда иноқлик ва меҳрибонлик пайдо қилганидир. Албатта, бунда тафаккур қиладиган кишилар учун аломатлар бордир” (21-оят).

Жамиятнинг шоҳасари бўлган оила қуришга тайёрланиш, никоҳ қуриб, умматнинг сафини кенгайтириш йўлида елиб-югуриш ҳам ибодатдир. Намозимиз мукаммал бўлиши учун, аввало, таҳоратни тўлиқ қилиш керак. Рўзамиз тўкис бўлиши учун нафсимизни тийганимиз каби никоҳимиз барқарор бўлиши учун оила илмини билишимиз керак.

Одам вафот этса, ҳамма иши тўхтайди. Илло, никоҳ жаннатда ҳам давом этади. “Одамзодга никоҳ ва имондан бошқа ҳатто жаннатда ҳам давом этадиган ибодат йўқ. Оила шундай саодатбахш бир боғки, у ҳатто жаннатда ҳам давом этади. Ҳар қандай шартнома маълум муддатдан сўнг кучини йўқотади, аммо бир-бирларидан рози бўлган умр йўлдошларнинг биргаликдаги ҳаёти ўлим билан ҳам тугамайди”, дейилади “Дуррул мухтор” китобининг “Никоҳ” фаслида.

Шундай экан, оилага, турмуш қуриш масаласига панжа орасидан қарамаслик керак. Бу масалага беэътибор бўлган жамият таназзулга маҳкум эканини статистик маълумотлар ҳам тасдиқлайди.

Дунё миқёсида Бельгия 70 фоиз ажрим билан оилаларнинг барбод бўлиши бўйича биринчи ўринда, Чили 3 фоиз ажрим билан охирги ўринда турибди. Юртимизда ҳам оилавий ажримлар кўпаяётганини кишини ташвишга солади.

Ота-оналар фарзандини ёш, одоб-ахлоқ жиҳатидан оила қуришга тайёр эканига қаноат ҳосил қилишлари, сўнг никоҳдан ўтказишлари шарт. Умр савдоси бўлган никоҳ масаласи доимо кенг мушоҳада ҳамда кенгаш билан амалга оширилгани маъқул. Зеро, ҳадиси шарифда: “Қизларни турмушга бериш борасида оналари билан маслаҳатлашинглар”, дейилган.

Эрта никоҳ ҳам қатъий қораланади. Қизларнинг жуда ёш турмушга чиқишлари ҳақида ҳанафий мазҳаби фақиҳларидан Ибн Шубурма ва Баттийлар мутлақо салбий фикр билдиришган. Ислом шариатида хотин-қизларни ҳам илм-маърифатли, ҳаётида зарур бўладиган маълумотларга эга бўлишларига ун­довчи ҳадислар кўп. Хусусан, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Илм талаб қилиш барча мусулмон эркак ва аёлга фарз”, дея марҳамат қилганлар.

Балоғат ёши – бу камолот ёши эмас. Бунинг устига ҳозирги давр талаби ҳам бутунлай ўзгача. Ёшлар мажбурий ўрта таълим босқичларини босиб ўтишлари шарт. Зеро, динимиз таълимотига кўра, илм олиш, маърифатли бўлиш, ҳаёт учун зарур кўникмаларни ўрганиш ҳар бир аёлга фарздир. Булардан олдин турмушга чиққан қизнинг ўқишлари сустлашгани, оила юмушларида қийналгани, эпсиз уй бекаси ҳамда бўлажак фарзандларнинг тарбияси ишончсиз қўлларда қолганининг гувоҳи бўлинади. Илмли, касб-ҳунарли аёлгина фарзандини яхши инсон қилиб тарбиялай олади.

Хуллас, никоҳ ва оила қуриш жуда катта масъулият ва ибодатдир. Бежиз Мирзо Кенжабек:

Агар жуфти ҳалол бирла кўнгилхушлик этар бўлсанг,
Фалак шоҳид, малак ҳозир, бу суҳбат ҳам ибодатдир.
Бу Исломдир, бутун умринг ибодат ҳолига келгай,
Ва огоҳлик билан ўтган шу фурсат ҳам ибодатдир, демаган. 

Абдуқаҳҳор домла ЮНУСОВ,
Тошкент шаҳар бош имом-хатиби

* * *

Sarlavhani o‘qib, nikoh ham ibodat bo‘lishi mumkinmi, deyishga shoshilmang. Biz ibodat deganda faqat namoz o‘qishni, ro‘za tutishni, haj qilishni tushunib qolganmiz. Aslida, ibodatning qamrovi keng. Xolis Alloh uchun qilingan har bir amal ibodatdir.

Oila qadr-qimmat, mehr-oqibat, yaxshilik, ezgulik, insof-diyonat, to‘g‘rilik o‘rgatiladigan, ming yillik urf-odatlarimiz ildiz otadigan ajoyib go‘shadir. Oilada bolalar tarbiyalanadi, diniy qadriyatlar ulug‘lanadi. Bir so‘z bilan aytganda, bu maskan inson kamolotida muhim o‘rin tutadi.

Muqaddas dinimiz ta’limoti biz mo‘min-musulmonlarga sog‘lom e’tiqodni, ibodatlarni ado etish tartibini o‘rgatish bilan birga, muomalot maslalarida ham o‘zining ilohiy ko‘ratmalarini bergan.

Alloh taolo payg‘ambarlar orqali oila masalasiga alohida ahamiyat berib, uning mustahkam bo‘lishi, undan ko‘zlangan maqsad yuzaga chiqishi uchun har qaysi davrga muvofiq nizom va qonunlarni joriy qilgan. Oila qurish Islomdan avval ham bo‘lgan, lekin oilada erning va ayolning huquqlari va mas’uliyatlari to‘liq ko‘rsatib berilmagan. Islom kelgach, bu masala ham hal etildi.

Alloh taolo barcha mavjudotlarni juft-juft qilib yaratdi. Bu haqda Rum surasida marhamat qiladi:

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً

 إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

“Uning alomatlaridan (yana biri) – sizlar (nafsni qondirish jihatidan) taskin topishingiz uchun o‘zlaringizdan juftlar yaratgani va o‘rtangizda inoqlik va mehribonlik paydo qilganidir. Albatta, bunda tafakkur qiladigan kishilar uchun alomatlar bordir” (21-oyat).

Jamiyatning shohasari bo‘lgan oila qurishga tayyorlanish, nikoh qurib, ummatning safini kengaytirish yo‘lida yelib-yugurish ham ibodatdir. Namozimiz mukammal bo‘lishi uchun, avvalo, tahoratni to‘liq qilish kerak. Ro‘zamiz to‘kis bo‘lishi uchun nafsimizni tiyganimiz kabi nikohimiz barqaror bo‘lishi uchun oila ilmini bilishimiz kerak.

Odam vafot etsa, hamma ishi to‘xtaydi. Illo, nikoh jannatda ham davom etadi. “Odamzodga nikoh va imondan boshqa hatto jannatda ham davom etadigan ibodat yo‘q. Oila shunday saodatbaxsh bir bog‘ki, u hatto jannatda ham davom etadi. Har qanday shartnoma ma’lum muddatdan so‘ng kuchini yo‘qotadi, ammo bir-birlaridan rozi bo‘lgan umr yo‘ldoshlarning birgalikdagi hayoti o‘lim bilan ham tugamaydi”, deyiladi “Durrul muxtor” kitobining “Nikoh” faslida.

Shunday ekan, oilaga, turmush qurish masalasiga panja orasidan qaramaslik kerak. Bu masalaga bee’tibor bo‘lgan jamiyat tanazzulga mahkum ekanini statistik ma’lumotlar ham tasdiqlaydi.

Dunyo miqyosida Belgiya 70 foiz ajrim bilan oilalarning barbod bo‘lishi bo‘yicha birinchi o‘rinda, Chili 3 foiz ajrim bilan oxirgi o‘rinda turibdi. Yurtimizda ham oilaviy ajrimlar ko‘payayotganini kishini tashvishga soladi.

Ota-onalar farzandini yosh, odob-axloq jihatidan oila qurishga tayyor ekaniga qanoat hosil qilishlari, so‘ng nikohdan o‘tkazishlari shart. Umr savdosi bo‘lgan nikoh masalasi doimo keng mushohada hamda kengash bilan amalga oshirilgani ma’qul. Zero, hadisi sharifda: “Qizlarni turmushga berish borasida onalari bilan maslahatlashinglar”, deyilgan.

Erta nikoh ham qat’iy qoralanadi. Qizlarning juda yosh turmushga chiqishlari haqida hanafiy mazhabi faqihlaridan Ibn Shuburma va Battiylar mutlaqo salbiy fikr bildirishgan. Islom shariatida xotin-qizlarni ham ilm-ma’rifatli, hayotida zarur bo‘ladigan ma’lumotlarga ega bo‘lishlariga un­dovchi hadislar ko‘p. Xususan, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Ilm talab qilish barcha musulmon erkak va ayolga farz”, deya marhamat qilganlar.

Balog‘at yoshi – bu kamolot yoshi emas. Buning ustiga hozirgi davr talabi ham butunlay o‘zgacha. Yoshlar majburiy o‘rta ta’lim bosqichlarini bosib o‘tishlari shart. Zero, dinimiz ta’limotiga ko‘ra, ilm olish, ma’rifatli bo‘lish, hayot uchun zarur ko‘nikmalarni o‘rganish har bir ayolga farzdir. Bulardan oldin turmushga chiqqan qizning o‘qishlari sustlashgani, oila yumushlarida qiynalgani, epsiz uy bekasi hamda bo‘lajak farzandlarning tarbiyasi ishonchsiz qo‘llarda qolganining guvohi bo‘linadi. Ilmli, kasb-hunarli ayolgina farzandini yaxshi inson qilib tarbiyalay oladi.

Xullas, nikoh va oila qurish juda katta mas’uliyat va ibodatdir. Bejiz Mirzo Kenjabek:

Agar jufti halol birla ko‘ngilxushlik etar bo‘lsang,
Falak shohid, malak hozir, bu suhbat ham ibodatdir.
Bu Islomdir, butun umring ibodat holiga kelgay,
Va ogohlik bilan o‘tgan shu fursat ham ibodatdir, demagan.

Abduqahhor domla YUNUSOV,
Toshkent shahar bosh imom-xatibi

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Бу саволга жанобимиз Расули акрам саллаллоҳу алайҳи васаллам гӯзал жавобни берганлар.

Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий саллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аёлни тўрт нарса учун никоҳланур; моли учун, ҳасаби (насаби) учун, жамоли учун ва дини учун. Бас, диндорини танла, қўлинг тупроққа қорилгур», дедилар (Муттафақун алайҳ).
Валлоҳу аълам.

ЎМИ Фатво маркази

* * *

Savol: Assalomu alaykum!
— Uylanish uchun qiz bolaning avvalo qaysi jihatlariga e’tibor berish kerak?

Javob: Va alaykum assalom!
— Bu savolga janobimiz Rasuli akram sallallohu alayhi vasallam go‘zal javobni berganlar.

Abu Hurayra raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sallallohu alayhi vasallam: «Ayolni to‘rt narsa uchun nikohlanur; moli uchun, hasabi (nasabi) uchun, jamoli uchun va dini uchun. Bas, dindorini tanla, qo‘ling tuproqqa qorilgur», dedilar (Muttafaqun alayh).
Vallohu a’lam.

O‘MI Fatvo markazi