– Лаббай, устоз?

– Шу кўзада булоқдан сув олиб келгин. Иброҳим кўзани олиб булоққа борди. Кўзани тўлдираётганида бир отлиқ келди ва:

– Қани, нари тур, – деб Иброҳимни итариб юборди. Иброҳимнинг кўзаси ерга тушиб, синди. У йиғлаб устозининг ҳузурига келди.

– Нима бўлди, ўғлим? — деб сўради устози.

– Булоқдан сув олаётгандим, бир отлиқ келиб, итариб юборганида, кўза қўлимдан тушиб, синди.

– Кўзани синдирган одамга бирон нима дедингми?

– Йўқ, ҳеч нима демадим.

– Бир оғиз ҳам гапирмадингми?

– Йўқ.

– Тезда у ерга бориб, отлиққа бирор нарса дегин. Яна тезда ортга қайт.

Исмоил Фақируллоҳнинг бундай буйруқ беришларидан ҳамма ҳайрон қолди. Иброҳим югуриб булоқ бошига келди. Ҳалиги киши отини ювар эди. Иброҳим анчагача талмовсиранди, лекин ҳеч нарса деёлмай, қайтиб келди.

Устози:

– Гапирдингми? – деб сўради.

– Йўқ.

– Вақт ўтказмай югур. Унга бирор ёмон гап айтиб кел!

Иброҳим яна югуриб булоқ бошига келди. Қараса, уни итарган отлиқ ерда ётибди. Унга яқин келди. Отлиқ боши ёрилган ҳолда беҳуш ётарди.

Бу ҳолатдан юраги ёрила ёзган Иброҳим устозининг ёнига келди. Устози яна сўради:

– Бирор нарса дедингми, Иброҳим?

– Йўқ, устоз. Бу сафар борганимда унинг боши ёрилган, қонга беланиб ётган экан. Пешонасида от туёғининг изи кўринди.

Исмоил ҳазратлари:

– Эй ўғлим, биргина кўза учун биродамни ўлдиртирдинг! Бу энди қандоқ бўлди?! Унга бир оғиз сўз, бир оғиз ёмон сўз айтганингда, бу ҳодиса рўй бермасмиди… – дедилар.

Исмоил Фақируллоҳ ҳазратларининг атрофидагилар:

– Устоз, айтган гапингизга унча яхши тушунмадик, — дейишди.

Ҳа, – деди Исмоил Фақируллоҳ ҳазратлари, – бир золим бирор кишини хафа қилса, йиғласа-ю, мазлум у золимга қарши ҳеч нарса қилолмаса, мазлумнинг кўнгли озор топгани учун Ҳақ таоло золимдан унинг ҳақини олади. Иброҳим ҳам кўзаси сингач, у отлиққа ҳеч бўлмаса:

– Нима қилиб қўйдинг? – деганида отининг тепкисидан омон қолармиди…

Яна бир далил: Кунлардан бир кун Халифа Маъмун вазири Ҳасан Солдан сўради:

– Биздан олдин ўтганларнинг сўзлари бизга ҳужжат – йўлланма бўляпти. Биз унга кўра амал қиляпмиз. Бунинг сири нимада экан?

Вазир шундай деб жавоб берди:

– Aгар улар чиройли сўз ва ишонарли далил бўлмаганида, бизгача етиб келмасди. Яхши бўлгани учун ҳам биздан олдингилар кўриб, ишониб қабул қилишган. Бу шуни кўрсатяптики, аждодларимиз яхши, рост ва мустаҳкам сўзлашар экан. Халифа Маъмуннинг бу жавобдан кўнгли тўлди ва шундай деди:

“Яхши сўз айтилган жойида қолмас, асрлардан ошар, ҳеч қачон толмас”.

Саидакбар ДАРВЕШОВ,
Учкўприк тумани “Ёдгорлик” масжиди имом–хатиби

Билгил! Бу дунёда нафсини ҳисоб-китоб қиладиган, амаллари, сўзлари, лаҳзаларини шариат мезони билан ўлчайдиган кишигина тарозининг хатаридан нажот топади. Умар розияллоҳу анҳу деди: «Ҳисоб беришингиздан олдин нафсингизни ҳисоб-китоб қилинг. Тарозига қўйилишидан аввал амалларингизни тортинг».

Нафсни ҳисобга тортиш – ўлимдан олдин барча гуноҳлардан холис тавба қилиш, Аллоҳ таоло фарз этган амалларни бажаришда қўйилган нуқсонларни ўнглаш, мазлумлар ҳаққини қайтаришдир. Кимки кимгаки тили, қўли, қалбида ёмон гумони билан озор етказган бўлса, ҳалолланиб олсин, яъни ўзи озор берган ҳар бир мазлумни топиб, уни рози қилсин. Токи умрининг охиригача қалби пок бўлиб, унда биронта мазлумнинг ҳаққи, биронта адо қилинмаган фарз қолмасин. Бундай инсонлар жаннатга ҳисоб-китобсиз кирадилар. Мазлумлар хаққини адо қилмай кетган кишининг аҳволига вой!

Кўз олдингга келтир: даъвогарлар хаққини талаб қилиб, атрофини ўраб олишади. Кимдир унинг қўлига, кимдир сочига, кимдир ёқасига ёпишади. Бири «менга зулм этдинг» деса, яна бири «мени сўкдинг» дейди. Бирови «мени ҳақорат этдинг» деса, бошқа бирови «мен йўғимда ўзимга ёқмаган нарсалар билан мени эсладинг» дейди.

Кимдир «менга қўшни бўлдинг, лекин қўшничиликни буздинг», деса, яна кимдир «мен билан муомала қилдинг, лекин алдадинг», дейди. Яна бирови «мен билан олди-берди қилдинг-у, мени чув тушириб кетдинг» деса, бошқаси «молнинг айбини мендан яширдинг, баҳосини кўтариб, ёлғон сўзладинг» дейди.

Кимдир айтади: «Муҳтожлигимни кўрдинг, билдинг, бой бўлатуриб, ҳолимдан хабар олмадинг». Яна бири дейди: «Мен мазлум эдим. Зулмни мендан даф қилишга қодир бўла туриб, золимга ялтоқлик этдинг, унинг истагига юрдинг».

Шундай аҳволда турганингда даъвогарлар сенга тирноқларини ботиради, ёқангдан маҳкам ушлаб, ҳақларини талаб қилади. Сен уларнинг кўплигидан ўзингни йўқотган ҳолда ҳайратда қотасан: наҳотки, умринг давомида сен муомала қилган кишилар ичида сенда ҳаққи бўлмаган ёки сен ғийбат, хиёнат этмаган ё масхараомуз назаринг билан қарамаган бирорта одам топилмаса?!

Сен бу даҳшатли исканжадан қутулишга уринасан, умидла Парвардигори Эгамга бўйнингни чўзасан, кошки у Зот бу қўллардан сени халос этса. Шунда қулоғингга улуғ ва қудратли Зотнинг нидоси эшитилади:

«Бу Кунда ҳар бир жон ўзи қилган иш амали билан жазоланур. Бу Кунда (ҳеч кимга) зулм қилинмас» (Ғофир, 17-оят).

Ўша пайтдаги даҳшат қалбни илдизидан суғургандек бўлади, нафс ҳалокатига аниқ ишонади ва Аллоҳ таолонинг Ўз пайғамбари орқали огоҳлантирганларини эслайди:

«(Эй Муҳаммад), сиз ҳаргиз: «Аллоҳ золим кимсаларнинг қилаётган амалларидан ғофил», деб ўйламанг! Фақат Аллоҳ уларнинг (жазоларини) кўзлар (даҳшатдан) қотиб қоладиган (қўрқинчли қиёмат) кунига қолдирмоқда, холос. (У куни) улар бошларини (осмонга) кўтарган ҳолларида (чорланган томонга ҳисоб-китоб учун) чопурлар. Кўзлари ўзларига қайтмайди (яъни, қўрқувдан қотиб қолиб, ўзларининг қандай ҳолда эканликларини ҳам кўрмайдилар)… (Иброҳим, 42-43-оятлар).

Бугун сен одамларнинг иззат-нафсига тегиб, уларнинг молларини еб, ўйнаб-кулиб юрибсан. Бугун сенинг қувончинг нақадар чексиз! Лекин у Кун – адолат гилами узра Роббингнинг ҳузурида турганингда, сенга сиёсат билан хитоб қилинаётган бир пайтда ҳасратинг нақадар чексиз бўлур! Сен у Кунда муфлис, фақир, ожиз, ҳатто узр айтишга ҳам яроқсиз, синиқ бир аҳволда қоласан.

Эвоҳ! Умр бўйи тер тўкиб топган яхшиликларинг у Куни ҳақлари учун эваз сўраётган даъвогарларнинг ҳисобига ўтказилади.

Имоми Ғаззолийнинг “Иҳё улумид-дин” китоби асосида
Фарғона тумани “Тўрахон ҳожи” масжид имом-ноиби
Ҳ.Эсоналиев тайёрлади