Шуни маълум қиламизки, айни кунларда ҳам масжидларнинг техник ва ёнғин хавфсизлиги талабларига мувофиқлиги, иссиқ сув ҳамда иссиқлик энергияси билан таъминлаш тизимларини навбатдаги назоратдан ўтказиш ишлари олиб борилмоқда. Ушбу тадбирларга маҳаллий ҳокимликлар вакиллари, Фавқyлодда вазиятлар вазирлиги, Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг ҳудудий бошқармалари каби ташкилотлар мутахассисларидан иборат ҳудудий Ишчи гуруҳлари жалб этилган.

Ўрганишлар давомида белгиланган талабларга жавоб бермайдиган айрим масжидлардаги иссиқ сув ҳамда иссиқлик энергияси билан таъминлашдаги камчиликлар қисқа муддатларда бартараф этилиб, иссиқлик ва табиий газ таъминоти қайта тикланмоқда.

Ўз навбатида мўмин-мусулмонлар ҳам мана шундай профилактик тадбирларни тўғри тушуниб, олиб борилаётган ишларда ҳамжиҳат бўлишларини сўраймиз. Зеро, мана шундай чора-тадбирлардан мақсад фуқароларимиз ибодат қилиши учун қулай ва хавфсиз шароитлар яратишдир.

***

Mo‘min-musulmonlar emin-erkin ibodat qilishi uchun qulay va xavfsiz sharoitlar yaratish uchun rejali ishlar doimiy amalga oshirib kelinadi. Ayniqsa, bayram kunlari, katta jamoat yig‘iladigan vaqtlarda masjid xonaqohlari, qo‘shimcha binolari, tahoratxonalari va tutash bo‘lgan inshootlarda har jihatdan osoyishtalikni ta’minlashga katta urg‘u qaratiladi. Masalan, o‘tgan Ramazon oyi va hayit kuni Diniy idorada shtab tuzilib, masjidlarda tunu kun navbatchiliklar tashkil etildi. Natijada, ulug‘ ayyom kunlarini tinch-osuda o‘tishiga erishildi.

Shuni ma’lum qilamizki, ayni kunlarda ham masjidlarning texnik va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqligi, issiq suv hamda issiqlik energiyasi bilan ta’minlash tizimlarini navbatdagi nazoratdan o‘tkazish ishlari olib borilmoqda. Ushbu tadbirlarga mahalliy hokimliklar vakillari, Favqylodda vaziyatlar vazirligi, Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining hududiy boshqarmalari kabi tashkilotlar mutaxassislaridan iborat hududiy Ishchi guruhlari jalb etilgan.

O‘rganishlar davomida belgilangan talablarga javob bermaydigan ayrim masjidlardagi issiq suv hamda issiqlik energiyasi bilan ta’minlashdagi kamchiliklar qisqa muddatlarda bartaraf etilib, issiqlik va tabiiy gaz ta’minoti qayta tiklanmoqda.

O‘z navbatida mo‘min-musulmonlar ham mana shunday profilaktik tadbirlarni to‘g‘ri tushunib, olib borilayotgan ishlarda hamjihat bo‘lishlarini so‘raymiz. Zero, mana shunday chora-tadbirlardan maqsad fuqarolarimiz ibodat qilishi uchun qulay va xavfsiz sharoitlar yaratishdir.

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Масжидда жаноза ёки бирор мўмин инсоннинг вафот этганини эълон қилишнинг зарари йўқ. Бу шаръан жоиз амал ҳисобланади. Айрим нарсаларни масжидда эълон қилишдан қайтарилган, масалан йўқолган нарсани эълон қилиш мумкин эмас. Аммо жаноза ва ўлимга оид ҳолатларни эълон қилиш мумкин. Чунки бу орқали масжиддаги мўминлар вафот этган мўмин биродари олдидаги бурчини бажариш имкони бўлади. Жаноза ўқувчилар, марҳумга дуо қилувчилар сони кўпаяди. Бу албатта, вафот этган банда учун фойда бўлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам масжидда Нажошийнинг, Муъта жангида Жаъфар ибн Абу Толиб каби бир неча қўмондон саҳобаларнинг вафот этганини ёнларидаги саҳобийларга хабар қилганлар.
Бу ҳақда фиқҳий манбаларимизда ҳам айтилган. Жумладан, “Мароқил фалоҳ шарҳи нурил изоҳ” китобида бундай дейилган:

«ولا بأس بإعلام الناس بموته» بل يستحب لتكثير المصلين عليه لما روى الشيخان أن صلى الله عليه وسلم نعى لأصحابه النجاشي في اليوم الذي مات فيه وأنه نعى جعفر بن أبي طالب وزيد بن حارثة وعبد الله بن رواحة. وقال في النهاية إن كان عالما أو زاهدا أو ممن يتبرك به فقد استحسن بعض المتأخرين النداء في الأسواق لجنازته وهو الأصح اهـ. وكثير من المشايخ لم يرو بأسا بأن يؤذن بالجنازة ليؤدي أقاربه وأصدقاؤه حقه لكن لا على جهة التفخيم والإفراط في المدح «

“Одамларга бир кишининг вафот этгани ҳақида эълон қилиш жоиз, балки бу туфайли жаноза ўқувчилар кўпайгани учун мустаҳаб ҳам саналади. Қолавераса, Имом Бухорий ва Имом Муслимлар ривоят қилган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Нажожий вафот этганда саҳобаи киромларига унинг вафоти ҳақида хабар берганлар. Шунингдек Жаъфар ибн Абу Толиб, Зайд ибн Ҳориса ва Абдуллоҳ ибн Равоҳанинг вафотини ҳам хабарини берганлар. “Ниҳоя”да шундай дейилган: “Агар вафот этган киши олим, зоҳид ёки табаррук инсон бўлса, айрим мутааххир уламолар бозорларда унинг жанозасини эълон қилишни яхши амал деб айтишган ва уламолар бу гапни энг тўғри гап деб айтганлар. Кўп машойихлар жанозага чақиришни жоиз дейишган. Чунки бу орқали яқинлари ва дўстлари маййитнинг ҳақини адо этишади. Лекин мақтовда ҳаддан ошириб юборилмайди”. Валлоҳу аълам.

ЎМИ Фатво маркази

* * *

Savol: Assalomu alaykum!
— Masjidda janozani e’lon qilish mumkinmi?

Javob: Va alaykum assalom!
— Masjidda janoza yoki biror mo‘min insonning vafot etganini e’lon qilishning zarari yo‘q. Bu shar’an joiz amal hisoblanadi. Ayrim narsalarni masjidda e’lon qilishdan qaytarilgan, masalan yo‘qolgan narsani e’lon qilish mumkin emas. Ammo janoza va o‘limga oid holatlarni e’lon qilish mumkin. Chunki bu orqali masjiddagi mo‘minlar vafot etgan mo‘min birodari oldidagi burchini bajarish imkoni bo‘ladi. Janoza o‘quvchilar, marhumga duo qiluvchilar soni ko‘payadi. Bu albatta, vafot etgan banda uchun foyda bo‘ladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam masjidda Najoshiyning, Mu’ta jangida Ja’far ibn Abu Tolib kabi bir necha qo‘mondon sahobalarning vafot etganini yonlaridagi sahobiylarga xabar qilganlar.
Bu haqda fiqhiy manbalarimizda ham aytilgan. Jumladan, “Maroqil faloh sharhi nuril izoh” kitobida bunday deyilgan:

«ولا بأس بإعلام الناس بموته» بل يستحب لتكثير المصلين عليه لما روى الشيخان أن صلى الله عليه وسلم نعى لأصحابه النجاشي في اليوم الذي مات فيه وأنه نعى جعفر بن أبي طالب وزيد بن حارثة وعبد الله بن رواحة. وقال في النهاية إن كان عالما أو زاهدا أو ممن يتبرك به فقد استحسن بعض المتأخرين النداء في الأسواق لجنازته وهو الأصح اهـ. وكثير من المشايخ لم يرو بأسا بأن يؤذن بالجنازة ليؤدي أقاربه وأصدقاؤه حقه لكن لا على جهة التفخيم والإفراط في المدح «

“Odamlarga bir kishining vafot etgani haqida e’lon qilish joiz, balki bu tufayli janoza o‘quvchilar ko‘paygani uchun mustahab ham sanaladi. Qolaverasa, Imom Buxoriy va Imom Muslimlar rivoyat qilgan hadisi sharifda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Najojiy vafot etganda sahobai kiromlariga uning vafoti haqida xabar berganlar. Shuningdek Ja’far ibn Abu Tolib, Zayd ibn Horisa va Abdulloh ibn Ravohaning vafotini ham xabarini berganlar. “Nihoya”da shunday deyilgan: “Agar vafot etgan kishi olim, zohid yoki tabarruk inson bo‘lsa, ayrim mutaaxxir ulamolar bozorlarda uning janozasini e’lon qilishni yaxshi amal deb aytishgan va ulamolar bu gapni eng to‘g‘ri gap deb aytganlar. Ko‘p mashoyixlar janozaga chaqirishni joiz deyishgan. Chunki bu orqali yaqinlari va do‘stlari mayyitning haqini ado etishadi. Lekin maqtovda haddan oshirib yuborilmaydi”. Vallohu a’lam.

O‘MI Fatvo markazi

Шу муносабат билан Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари сафар давомида Наманган вилоятидаги “Исҳоқ ҳожи”, “Абу Юсуф”, “Имом Бухорий”, “Форуқ”, «Шодибек» сингари жоме масжидларда Рамазон ойига тайёргарлик жараёни билан яқиндан танишиб, мутасаддилларга тегишли кўрсатма ва тавсиялар бердилар.

Муфтий ҳазратлари имом-домлалар билан учрашувда тобора яқинлашиб келаётган Рамазони шарифда ўтган йил бошланган яхши анъана, яъни масжидларда 27 кунлик хатми Қуръон ва таровиҳ намозлари бўлиши, шу йилдан энг маҳоратли қорилар юртимизнинг айрим ҳудудларида жомеларида навбат билан бир кунлик намунавий хатм ўтиб бериш анъанаси йўлга қўйилаётгани, бу масжидларимиздаги хатми Қуръонларнинг янада гўзал ва файзли ўтишига сабаб бўлишини алоҳида қайд этдилар.

Самимий мулоқотларда кейинги йилларда мамлакатимизда маҳалла фуқаролар йиғини фаолиятига алоҳида эътибор қаратилаётгани, уларда халқимизнинг оғири енгил бўлаётгани, хусусан, масжид имом-хатиблари ҳам ҳамкор ташкилотлар билан кўплаб хайрли ишлар қилаётгани, эҳтиёжманд ва илмсизлиги туфайли билмасдан ёт ғоялар таъсирига тушиб қолган фуқароларга моддий ва маънавий кўмак бериш борасида салмоқли натижаларга эришилаётгани алоҳида таъкидланди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати

***

Ayni kunlarda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufidagi Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahri va viloyatlardagi masjidlarda Ramazon oyini munosib tarzda kutib olish bo‘yicha keng ko‘lamli tayyorgarlik ishlari olib borilmoqda. Jumladan, masjidlarda obodonlashtirish, tozalik, namozxonlar uchun qulay sharoitlarni hozirlash kabi ishlar davom etmoqda.

Shu munosabat bilan O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari safar davomida Namangan viloyatidagi “Is’hoq hoji”, “Abu Yusuf”, “Imom Buxoriy”, “Foruq”, «Shodibek» singari jome masjidlarda Ramazon oyiga tayyorgarlik jarayoni bilan yaqindan tanishib, mutasaddillarga tegishli ko‘rsatma va tavsiyalar berdilar.

Muftiy hazratlari imom-domlalar bilan uchrashuvda tobora yaqinlashib kelayotgan Ramazoni sharifda o‘tgan yil boshlangan yaxshi an’ana, ya’ni masjidlarda 27 kunlik xatmi Qur’on va tarovih namozlari bo‘lishi, shu yildan eng mahoratli qorilar yurtimizning ayrim hududlarida jomelarida navbat bilan bir kunlik namunaviy xatm o‘tib berish an’anasi yo‘lga qo‘yilayotgani, bu masjidlarimizdagi xatmi Qur’onlarning yanada go‘zal va fayzli o‘tishiga sabab bo‘lishini alohida qayd etdilar.

Samimiy muloqotlarda keyingi yillarda mamlakatimizda mahalla fuqarolar yig‘ini faoliyatiga alohida e’tibor qaratilayotgani, ularda xalqimizning og‘iri yengil bo‘layotgani, xususan, masjid imom-xatiblari ham hamkor tashkilotlar bilan ko‘plab xayrli ishlar qilayotgani, ehtiyojmand va ilmsizligi tufayli bilmasdan yot g‘oyalar ta’siriga tushib qolgan fuqarolarga moddiy va ma’naviy ko‘mak berish borasida salmoqli natijalarga erishilayotgani alohida ta’kidlandi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati

Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари маросимда юртимизда диний-маърифий жабҳада амалга оширилаётган ислоҳотлар, янги масжид очиш, мавжудларини қайта қуриш ва таъмирлаш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилаётгани, уларда намозхонларга яратилган шарт-шароитлар ҳақида сўз юритдилар. Шунингдек, масжид қуриш ва обод этишнинг фазлини баён этиш баробарида қурилиш ишларида кўмакчи бўлган ҳомийлар, устаю-муҳандислар, қурувчилар ва масжид қавми улуғ ажрларга эга бўлганини билдирдилар. Муфтий ҳазратлари ушбу жоме атрофида яқин ўтмишдаги улуғ зотлар истиқомат қилганлари ва масжидда ҳам мўътабар зотлар хизмат қилганларига алоҳида урғу қаратдилар.

Маросим якунида Тошкент шаҳар бош имом-хатиби Абдуқаҳҳор домла Юнусов Қуръони карим тиловати қилди, Тошкент шаҳридаги «Кўкалдош» ўрта махсус ислом билим юрти мудири, қори-домлалар устози, мазкур жомеда Рамазон ойларидаги бир неча бор хатми Қуръон ўқиган Абдуҳаким қори Матқулов томонидан хайрли дуолар қилинди.

Маълумот ўрнида, масжиднинг янги биноси қурилиш ишлари 2022 йил май ойида бошланган. Жоме илк маротаба 1995 йилда қурилган, 1998 йилда эса давлат рўйхатидан ўтказилган. Масжиднинг эътиборга молик жиҳати шундаки, мажмуанинг умумий майдони 20 сотих бўлиб, хонақоҳ ва айвонларда 5000 нафардан зиёд намозхон ибодатларни эмин-эркин адо этиши мумкин. Баландлиги 10 метр бўлган гумбазлар ва битта минора масжид кўркига кўрк қўшмоқда.

Мажмуада иссиқлик ва совутиш тизимлари, шу билан бирга замонавий овоз кучайтиргичлар ўрнатилган. Имом-хатиб, мутаввалли ва қоровулхона каби маъмурий бинолари ҳам бор.

Замонавий таҳоратхонасида бир вақтнинг ўзида 100 дан зиёд киши фойдаланиши учун барча шароитлар муҳайё этилган.

Аллоҳ таоло бундай хушхабарларни бардавом қилсин.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

Мазмунли суҳбат давомида Муфтий ҳазратлари намозхонларга Бухорои шариф буюк уламоларни етиштиргани, айни кунларда ҳам ушбу анъана давом этаётгани, яъни ушбу юртда 500 йиллик тарихга эга Мир Араб олий ва ўрта махсус мадрасалари фаолият юритаётгани, бу ердан алломалар етишиб чиққани, ўзлари ҳам шу ерда таълим олишга мушарраф бўлганлари, айни пайтда юртимизда фаолият юритаётган қарийб 220 нафар бош имом-хатиб мазкур даргоҳда билим-малакаларини ошираётганини таъкидладилар.

Шунингдек, Шайх ҳазратлари илмнинг аҳамияти, олимнинг мақоми, силаи раҳм, етим ва бева-бечораларга яхшилик қилиш ва ўзаро биродар бўлиб яшаш ҳақида ояти карималар, ҳадиси шарифлар ва улуғлар ибратлари асосида тушунтириб бердилар.

Шайх ҳазратлари “Дилкушо” масжидининг янги биносини кўздан кечириш асносида бу ердаги замонавий кутубхона фаолияти билан танишиб, бениҳоя хурсанд бўлдилар ва ҳар бир масжид ана шундай маърифат масканига айланиши лозимлиги, бу намозхонларнинг саводхонлигини оширишда жуда муҳим эканини алоҳида қайд этдилар. Шунингдек, мустабид даврида Бухорода 4-5 та бўлган масжидлар бугунги кунда 107 тага етгани, уларда мўмин-мусулмонларга барча шароитлар яратилаётгани қайд этилди.

Маълумот ўрнида «Дилкушо» масжиди янги биносида бошқа масжидларда учрамайдиган икки хусусият – масжид гумбазининг ўзига хос, ноанъанавий услубда барпо этилгани ҳамда жоме деворларида ноёб қурилиш ашёлари билан битилгани, нодир настаълиқ хатидаги гўзал ҳуснихат намуналари борлиги билан аҳамиятлидир.

Масжид хонақоҳи ва айвонига 1500 нафар номозхонни ўз бағрига олади. Айни пайтда жомеда намозхонлар ибодатларини бекаму кўст адо этишлари учун барча қулайлик ва шароитлар ҳозирланган.

Масжиднинг эски биноси тўрт юз, беш юз киши ўртасида жамоатни бағрига олган бўлса, янги бино бир ярим минг намозхонни қамраб олади.

Байтуллоҳнинг янги биноси очилиши муносабати билан тадбир бўлиб ўтди. Унда вилоят бош имом-хатиби Убайдуллоҳ домла Абдуллаев, Қўқон шаҳар бош имом-хатиби А.Исақов, туман ҳокими Ш.Тожиҳакимов ҳамда бир гуруҳ нуронийлар иштирок этди.

Меҳмонлар сўз олиб, масжид аҳлини муборакбод этдилар. Пешин намози адо этилгач, вилоят бош имом-хатиби Убайдуллоҳ домла Абдуллаев нутқ сўзлаб, юртимизда олиб борилаётган ислоҳотлар туфайли масжидларимиз янада обод бўлаётганлиги, масжидлар биносини мустаҳкам, кўркам тарзда қурилиши уни моддий обод қилиш бўлса, бу ердаги қилинаётган ибодат, зикр, ваъзу иршодлар билан қалб, руҳ покланиши масжидларни маънавий обод қилиш экани, бир сўз билан айтганда, масжидлар обод бўлиши билан мўмин-мусулмонларнинг хулқи ҳам ислоҳ бўлиб бориши зарурлиги қайд этилди.

Тадбир ниҳоясида масжид қурилишида ҳиссасини қўшганлар ҳаққига дуо қилинди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фарғона вилояти вакиллиги матбуот хизмати

Намоздан аввал Муфтий ҳазратлари йиғилганларни Рамазон арафасида муносиб туҳфа бўлган, қулай ва шинам масжид билан муборакбод этдилар. Сўнгра Рамазон ойига муносиб тайёргарлик кўриш, бунинг учун турли гуноҳ-маъсиятлар, ғийбат-мазаммат қилиш каби иллатлардан тийилиш кераклиги ҳақида сўз юритдилар. Айниқса, ғийбат, ёлғон сўзлаш, ўзгага тили билан ҳам қўли билан ҳам зиён етказиш каби зарарли одатлардан сақланишга чақириб, мўмин киши Рамазон ойи фазилатларидан унумли фойдаланиб қолиши лозим эканини алоҳида таъкидладилар…

Жума намози якунида Муфтий ҳазратлари Ҳақ таолодан юрт тинчлиги, эл фаровонлигини ҳамда масжид бунёдкорлигига ҳисса қўшган юртдошларимиз ҳаққига хайрли дуолар қилдилар.
Маълумот ўрнида, “Тепа” масжидининг эски биноси 1992 йилда бунёд этилган бўлиб, йиллар давомида бир неча бор таъмирланган. 2021 йилга келиб, уни тўлиқ қайтадан қуриш ишлари бошлаб юборилди. Икки йил мобайнида масжид замонавий Hi-Tech услубида бунёд этилиб, хонақоҳи ортиқча безакларсиз, киши эътиборини тортмайдиган даражада, кўркам қилиб таъмирланди.
Ҳозирда 2000 дан ортиқ намозхонни сиғдира оладиган масжидда асосий хонақоҳ, таҳоратхона, кутубхона, маъмурият ва бошқа техник хоналар мавжуд бўлиб, уларнинг барчаси замонавий ускуналар билан жиҳозланган.
Яна бир жиҳати, бугунги давр талабидан келиб чиқиб, масжидга қуёш панеллари ўрнатилди. Бу эса масжидни беминнат электр энергия манбалари билан таъминлабгина қолмай, сув ва бинони иситиш тизимлари ҳам ушбу қайта тикланувчи энергия манбаларига уланди. Эндиликда масжид ортиқча сарф-хажатларсиз энергия манбаига эга бўлмоқда.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

Масжиднинг янги биноси очилиш маросими, Қуръони карим тиловати билан бошланди.

Тадбирда Тошкент вилояти бош имом-хатиби ўринбосари Иброҳимжон домла Иномов, туман имомлари, нуроний отахонлар, маҳалла фаоллари, ҳомийлар ва саховатли инсонлар иштирок этди.

– Масжид қурилишига 2021 йил май ойида киришилган эди, – дейди «Абдуқаҳҳор махдум» жомеси имом-хатиби Абдулбосит Нусратуллаев. – Ҳомийларни жалб қилган ҳолда икки йилда гўзал масжид қад ростлади. Жомеда бир вақтнинг ўзида 700 киши ибодатларни адо этиши мумкин. Имом-хатиб, ноиб ва қоровулхона ҳам ишга тушди.

Масжиднинг олдинги биноси катта йўл бўйидан анча ичкарида эди. Янги бино Олмалиқ–Ангрен йўли бўйида қурилди.

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Шартмас. Мустаҳаб амал. Фарз намозни ўқиб бўлгандан кейин намозхон фарз намозини ўқиган жойидан ўнг, чап, олд ёки орқа тарафга ўтиб қолган намозларни ўқиш мустаҳаб амал эканлиги «Раддул муҳтор» каби китобларимизда келтириб ўтилган. Валлоҳу аълам.

ЎМИ Фатво ҳайъати

Жасурбек домла мазкур тумандаги янгидан барпо этилаётган ва таъмирланаётган масжидларда бўлиб, қурилишини кўздан кечириб, уста қурувчи ва ҳомийларга зарур тавсия ва маслаҳатлар берди. Ташриф давомида хайрли ишга ҳисса қўшаётган инсонлар ҳақига хайрли дуолар қилди.

Айни пайтда тумандаги «Имом ал-Бухорий» масжиди таъмирланяпти. Жорий йилда ушбу жоме фойдаланишга топшириш режа қилинган. Шунингдек, тумандаги “Намозвой бобо” масжиди ҳам аҳоли ҳашар йўли ва ҳомийлар кўмагида бунёд этилмоқда.

Ташриф доирасида Жасурбек домла туман имом-хатиблари билан йиғилиш ўтказиб, эртанги жума намозига пухта тайёргарлик кўриш ва кун тартибидаги бошқа бир неча масалаларни муҳокама қилинди.

Маълумот учун, Оққўрғон туманида жами олтита масжид бўлиб, улар: марказий «Нодирхон қори», «Жувонмард», «Қосим ота ўғли Ҳасанбой», Имом ал-Бухорий», «Шоҳрухия» ва «Намозвой бобо» масжидларидир.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати