Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Бомдод намозидан кейин оёғини йиққан ҳолида туриб, гапирмасдан олдин ўн марта «Лаа илаҳа иллаллоҳу, ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳу, лаҳул мулку ва лаҳул ҳамду, юҳйи ва юмийту ва ҳува ъала кулли шайин қодийр» деса, унга ўн ҳасанот ёзилур, унинг ўн хатоси ўчирилур, унинг ўн даражаси кўтарилур. Ўша куни у барча ёқимсиз нарсалардан ҳимояда бўлур ва шайтондан сақланур. Ўша куни уни гуноҳ ҳам тутмас, магар Аллоҳ таолога ширк келтирмаган бўлса», дедилар.

Дуонинг маъноси: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг Ўзи ёлғиздир, Унинг шериги йўқдир, мулк ва ҳамд Унгадир, тирилтирур ва ўлдирур, ва У ҳамма нарсага қодирдир».

Деярли кўпчилик машойихлар ва ўтган азизлар ушбу ривоятда келган дуони ўзларига кундалик вазифа қилиб олганлар. Ҳар бир киши бунга амал қилмоғи лозим. Чунки бомдод намозидан кейин ўрнидан турмай, оёқлари йиғилган ҳолда, дунёвий гапларни гапирмай туриб бу дуони ўқиган одамга кўпгина яхшиликлар ваъда қилинмоқда:

1. Унга ўн ҳасанот ёзилур.
2. Унинг ўн хатоси ўчирилур.
3. Унинг ўн даражаси кўтарилур.
4. Ўша куни у барча ёқимсиз нарсадан ҳимояда бўлур.
5. Шайтондан сақланур.
6. Ўша куни уни гуноҳ ҳам тутмас, магар Аллоҳ таолога ширк келтирмаган бўлса. Агар Аллоҳ таолога ширк келтирган бўлса, иши чатоқ бўлади.

Бу ҳадиси шарифга амал қилишни йўлга қўйиш керак.

«Ҳадис ва ҳаёт» китобининг 35-жузидан

***

Abu Zarr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Kim Bomdod namozidan keyin oyog‘ini yiqqan holida turib, gapirmasdan oldin o‘n marta «Laa ilaha illallohu, vahdahu laa shariyka lahu, lahul mulku va lahul hamdu, yuhyi va yumiytu va huva ’ala kulli shayin qodiyr» desa, unga o‘n hasanot yozilur, uning o‘n xatosi o‘chirilur, uning o‘n darajasi ko‘tarilur. O‘sha kuni u barcha yoqimsiz narsalardan himoyada bo‘lur va shaytondan saqlanur. O‘sha kuni uni gunoh ham tutmas, magar Alloh taologa shirk keltirmagan bo‘lsa», dedilar.

Duoning ma’nosi: «Allohdan o‘zga iloh yo‘q, Uning O‘zi yolg‘izdir, Uning sherigi yo‘qdir, mulk va hamd Ungadir, tiriltirur va o‘ldirur, va U hamma narsaga qodirdir».

Deyarli ko‘pchilik mashoyixlar va o‘tgan azizlar ushbu rivoyatda kelgan duoni o‘zlariga kundalik vazifa qilib olganlar. Har bir kishi bunga amal qilmog‘i lozim. Chunki bomdod namozidan keyin o‘rnidan turmay, oyoqlari yig‘ilgan holda, dunyoviy gaplarni gapirmay turib bu duoni o‘qigan odamga ko‘pgina yaxshiliklar va’da qilinmoqda:

1. Unga o‘n hasanot yozilur.
2. Uning o‘n xatosi o‘chirilur.
3. Uning o‘n darajasi ko‘tarilur.
4. O‘sha kuni u barcha yoqimsiz narsadan himoyada bo‘lur.
5. Shaytondan saqlanur.
6. O‘sha kuni uni gunoh ham tutmas, magar Alloh taologa shirk keltirmagan bo‘lsa. Agar Alloh taologa shirk keltirgan bo‘lsa, ishi chatoq bo‘ladi.

Bu hadisi sharifga amal qilishni yo‘lga qo‘yish kerak.

«Hadis va hayot» kitobining 35-juzidan

Улар дунёдан ўтгач, қабрини қимматли тошлар билан безатиб, дунёга дод-фарёд солишимиздан наф йўқ!

Элёр МАХМАДАЛИЕВ
Мўминалар журнали 7 сон

***

Ertalab onamning xonasiga kirdim. Biroz suhbatlashdik. Chiqib ketayotib, dazmolga ko‘zim tushdi. Onamdan so‘radim:
— Nega dazmol bu yerda turibdi?
Onam javob berdi:
— Kelinim yumushlari bilan band ekan, shunga kiyimlarimni o‘zim dazmollasam degandim.
Ayolimni chaqirib dedim:
— Onamning ko‘ylaklarini o‘zingiz dazmol qilib bersangiz bo‘lmaydimi?!
Ayolim:
— Xo‘p bo‘ladi, hozir qilaman, — dedi.
Onam jilmayib, hazilomuz ohangda:
— O‘zing qilib beraqol, bolam, — dedi.
Dazmol qilish menga yoqmasa ham, sakson yoshga kirib qolgan onajonimning ko‘ngli uchun:
— Faqat bittasini! Qolganini keliningiz qiladi, — dedim kulib.
Dazmolni uladim. Onamning ko‘ylagini yoyib, burmalarini rostlab, dazmollashni boshladim. Shunda yoqimli hid dimog‘imga urildi.
— Ona, qanday atir sepgan ekansiz? — deb so‘radim.
Ko‘ylakni dazmollar ekanman, bu hid menga tanish tuyuldi. Go‘yo uni ilgari ham tuygan kabi edim. Eslashga harakat qildim. Miyamda bolalik xotiralarim jonlandi: o‘shanda chamasi 4–5 yoshlar oralig‘ida edim. Onajonim meni erkalab, quchoqlab, qaerga borsa, ko‘tarib yurar edi. Shu yoqimli hid va bolaligimning shirin xotiralari og‘ushida to‘rt ko‘ylakni ham dazmollab qo‘yganimni bilmay qolibman.
So‘ng onamga yuzlandim:
— Onajon, sizdan bir iltimosim bor.
— Qanaka iltimos?
— Yana ko‘ylagingizni dazmollash kerak bo‘lsa, albatta, menga ayting! — dedim ko‘zlarimda yosh bilan.
Onam menga qarab hayron jilmayib:
— Xo‘p, bolam! — dedi va meni uzoq duo qildi.

Onalarimiz tirikligida qadriga yetaylik. Ular dunyodan o‘tgach, qabrini qimmatli toshlar bilan bezatib, dunyoga dod-faryod solishimizdan naf yo‘q!

Elyor MAXMADALIYEV
Mo‘minalar jurnali 7 son

Унинг олдига бориб: «Нега маҳзун кўринасиз?» деб сўрадилар.

У: «Қарзларим кўпайиб кетди, қайтаришга маблағим йўқ, шуни ўйлаб ғамга ботдим», деди.

Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу: «Мен қарз берган одам билан сенга муҳлат беришини сўраб гаплашиб кўрайми?» дедилар.

Ҳалиги киши бошини қимирлатиб, розилик билдирди. Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу дарҳол ўринларидан туриб, ташқарига чиқдилар.

Одамлар: «Эй, ибн Аббос эътикоф ўтирганингиз ёдингиздан чиқдими?» дедилар.

Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу: «Йўқ асло унутмадим. Лекин Аллоҳга қасамки бир биродаримнинг ҳожатини осон қилиш, унинг қалбига хурсандчилик киритиш йўлида саъй-ҳаракат қилишим мен учун бир ойлик нафл рўза ва масжидда эътикоф ўтиришдан афзалдир», дедидар.

Агар сиз кимнингдир юзидаги маҳзунликни табассумга айлантира олсангиз…
Агар сиз кимнингдир оғир кунида елкадош бўлиб, оғриғини ярмини ўзингизга олсангиз…
Билингки, бу амаллар сизни Аллоҳнинг розилигига олиб боради.

Зеро, Аллоҳнинг розилиги – сиз қувонч бағишлаган қалблардадир.
Унутмангки, қалб Аллоҳнинг назаргоҳидир. Уни синдиришдан ёки унга жароҳат етказишдан эҳтиёт бўлинг!

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Одамларнинг энг яхшиси инсонларга фойдаси тегадиган кишидир», деганлар.

Даврон НУРМУҲАММАД

***

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning masjidlarida e’tikofda o‘tirardilar. Ko‘zlari bir g‘amga botgan kishiga tushdi.

Uning oldiga borib: «Nega mahzun ko‘rinasiz?» deb so‘radilar.

U: «Qarzlarim ko‘payib ketdi, qaytarishga mablag‘im yo‘q, shuni o‘ylab g‘amga botdim», dedi.

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu: «Men qarz bergan odam bilan senga muhlat berishini so‘rab gaplashib ko‘raymi?» dedilar.

Haligi kishi boshini qimirlatib, rozilik bildirdi. Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu darhol o‘rinlaridan turib, tashqariga chiqdilar.

Odamlar: «Ey, ibn Abbos e’tikof o‘tirganingiz yodingizdan chiqdimi?» dedilar.

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu: «Yo‘q aslo unutmadim. Lekin Allohga qasamki bir birodarimning hojatini oson qilish, uning qalbiga xursandchilik kiritish yo‘lida sa’y-harakat qilishim men uchun bir oylik nafl ro‘za va masjidda e’tikof o‘tirishdan afzaldir», dedidar.

Agar siz kimningdir yuzidagi mahzunlikni tabassumga aylantira olsangiz…
Agar siz kimningdir og‘ir kunida yelkadosh bo‘lib, og‘rig‘ini yarmini o‘zingizga olsangiz…
Bilingki, bu amallar sizni Allohning roziligiga olib boradi.

Zero, Allohning roziligi – siz quvonch bag‘ishlagan qalblardadir.
Unutmangki, qalb Allohning nazargohidir. Uni sindirishdan yoki unga jarohat yetkazishdan ehtiyot bo‘ling!

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Odamlarning eng yaxshisi insonlarga foydasi tegadigan kishidir», deganlar.

Davron NURMUHAMMAD

Тили ёмон ва кўп ёлғон гапирган инсоннинг қалби қораяди, натижада иймони сусаяди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай деганлар:

“Банданинг токи қалби тўғри бўлмагунча иймони тўғри бўлмайди. Шунингдек, то тили тўғри бўлмагунча қалби тўғри бўлмайди.”
(Имом Байҳақий ривояти)

Яҳё ибн Муоз айтади:
“Қалблар ичидаги нарсалари билан бирга қайнаётган қазонга ўхшайди. Қалбнинг тили қазоннинг чўмичи кабидир. Кишига у сўзлаётган пайтда назар сол! Сабаби, унинг тили қалбидаги нарсани қуйяётган бўлади: ширинми, аччиқми, чучукми, нордонми ва ҳоказо. Унинг тилидан чиқадиган нарса қалбининг ‘таъми’ни намоён этади.”

Инсон ҳаётини ёлғон, ғийбат, чақимчилик, риё, ихтилоф, адоват, ахлоқсизлик, фаҳш сўзлар ва турли ёмонликлар билан ўтказаётган бўлса, муаммо қалбидадир. Шу сабабли тилимиз қалбимизнинг софлигини иддао қилмасин, балки қалбимизнинг гўзаллиги тилимизда намоён бўлсин!

Адҳам ДУСМАТОВ

***

Til qalbga yaqin joylashgan. Shu bois u qalb tarjimoni hisoblanadi. Qalb esa iymon maskanidir. Demak, insonning iymoni qay darajada baquvvat, qalbi qanchalik sof bo‘lsa, uning tilidan faqat hikmatli gaplar, shirin so‘zlar chiqadi.

Tili yomon va ko‘p yolg‘on gapirgan insonning qalbi qorayadi, natijada iymoni susayadi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam bunday deganlar:

“Bandaning toki qalbi to‘g‘ri bo‘lmaguncha iymoni to‘g‘ri bo‘lmaydi. Shuningdek, to tili to‘g‘ri bo‘lmaguncha qalbi to‘g‘ri bo‘lmaydi.”
(Imom Bayhaqiy rivoyati)

Yahyo ibn Muoz aytadi:
“Qalblar ichidagi narsalari bilan birga qaynayotgan qazonga o‘xshaydi. Qalbning tili qazonning cho‘michi kabidir. Kishiga u so‘zlayotgan paytda nazar sol! Sababi, uning tili qalbidagi narsani quyyayotgan bo‘ladi: shirinmi, achchiqmi, chuchukmi, nordonmi va hokazo. Uning tilidan chiqadigan narsa qalbining ‘ta’mi’ni namoyon etadi.”

Inson hayotini yolg‘on, g‘iybat, chaqimchilik, riyo, ixtilof, adovat, axloqsizlik, fahsh so‘zlar va turli yomonliklar bilan o‘tkazayotgan bo‘lsa, muammo qalbidadir. Shu sababli tilimiz qalbimizning sofligini iddao qilmasin, balki qalbimizning go‘zalligi tilimizda namoyon bo‘lsin!

Adham DUSMATOV

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Ўтган асрнинг 70-йиллари охирида АҚШнинг Кембриж шаҳрида қушлар тўсатдан ҳаракатланиб кетаётган машиналар устига тош ташлаб, шикаст етказади. Бунинг сабаби сураштирилганда, қушлар тухум қўядиган жойлар текисланиб, автолар қўйиладиган жойга айлантирилгани маълум бўлади.

Япониянинг Айки ороли яқинида делфинлар балиқчиларнинг қайиқларига ҳужум қилиб, уларни портга қайтиб кетишга мажбур қилади. Чунки балиқчилар денгиздаги 200дан ортиқ делфинни ўлдиришган эди.

Бангладешлик йўлсозлар чекка бир қишлоқда йўлни таъмирлаш учун илонларнинг инларини бузишга мажбур бўлади. Оқибатда мингга яқин заҳарли илонлар ушбу йўл яқинидаги қишлоққа ҳужум қилади. Аҳоли қишлоқни тарк этади.

Жаҳон табиатни муҳофаза этиш ташкилоти маълумотларига кўра, баъзи жойларда сув манбалари қуритилди, ўрмонлар кесилди. Бунинг оқибатида қушлар озуқа излаб одамлар яшайдиган ҳудудларга мажбурий равишда кела бошлайди. Бу эса жаҳон бўйлаб қишлоқ хўжалигига катта зиён етказади.

Бу каби воқеалар Аллоҳ таолонинг ҳикмати, инсонларни огоҳликка чорлашдир. Шундай экан, табиат билан дўстона муносабатда бўлиб, унинг мувозанатини бузмаслик лозим.

Манбалар асосида Илёсхон Ахмедов тайёрлади.

***

1958 yili Xitoyda bug‘doy hosildorligi pasayishiga chumchuqlar sabab qilib ko‘rsatiladi va ikki milliardga yaqin chumchuq kirib tashlanadi. Buning oqibatida keyingi uch yilda turli hasharotlar bug‘doy hosiliga jiddiy zarar yetkazadi. Bu esa mamlakatda ulkan ocharchilik keltirib chiqaradi va un millionga yaqin odam ochlikdan halok bo‘ladi.

Utgan asrning 70-yillari oxirida AQSHning Kembrij shaxrida qushlar tusatdan harakatlanib ketayotgan mashinalar ustiga tosh tashlab, shikast yetkazadi. Buning sababi so‘rashtirilganda, qushlar tuxum qo‘yadigan joylar tekislanib, avtolar qo‘yiladigan joyga aylantirilgani ma’lum bo‘ladi.

Yaponiyaning Ayki oroli yaqinida delfinlar baliqchilarning qayiqlariga hujum qilib, ularni portga qaytib ketishga majbur qiladi. Chunki baliqchilar dengizdagi 200dan ortiq delfinni o‘ldirishgan edi.

Bangladeshlik yo‘lsozlar chekka bir qishloqda yo‘lini ta’mirlash uchun ilonlarning inlarini buzishga majbur bo‘ladi. Oqibatda mingga yaqin zaharli ilonlar ushbu yo‘l yaqinidagi qishloqqa hujum qiladi. Axoli qishloqni tark etadi.

Jahon tabiatni muhofaza etish tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, ba’zi joylarda suv manbalari quritildi, o‘rmonlar kesildi. Buning oqibatida qushlar ozuqa izlab odamlar yashaydigan hududlarga majburiy ravishda kela boshlaydi. Bu esa jahon bo‘ylab qishloq xo‘jaligiga katta ziyon yetkazadi.

Bu kabi voqealar Alloh, Taoloning hikmati, insonlarni ogohlikka chorlashdir. Shunday ekan, tabiat bilan do‘stona munosabatda bo‘lib, uning muvozanatini buzmaslik lozim.

Manbalar asosida Ilyosxon Axmedov tayyorladi.

Аҳмад ибн Ҳанбалнинг қизи отасига: “Отажон, бу киши сиз бизга таърифлаб берган Имом Шофеъийми?” деб сўради.

Отаси: “Ҳа, қизим, шундай”, деди.

Қизи: “У кишига учта эътирозим бор. Сизга айтсам, етказиб қўясизми, отажон?” деди.

Отаси рози бўлгач, қизи бундай деди: “У кишининг олдига овқат олиб келганимизда кўп таом еди. Натижада ётганидан сўнг таҳажжуд намозига уйғонмади. Бомдод намозини эса таҳоратсиз адо қилди…”.

Имом Аҳмад Имом Шофеъийга қизининг гапларини айтди. Имом Шофеъий дарҳол жавоб берди: “Эй Аҳмад, чинданам мен кўп овқат едим. Чунки сахий инсонлар берадиган таомда шифо борлигини билардим. Бахилнинг таоми эса дарддир. Кечки намозга турмаганимнинг сабабига келсак, ухлаш учун бошимни ёстиққа қўйганимда кўз олдимга Қуръон ва ҳадис келди. Аллоҳ таолонинг изни билан ўйлаб ётиб, етмиш иккита фиқҳий масаланинг ечимини топиш насиб қилди. Шу ишим мусулмонларга кўпроқ манфаатли бўлади, деб таҳажжуд намозига турмадим. Сизлар билан бомдод намозини таҳоратсиз ўқиганимга келсак, Аллоҳга қасамки, кўзларимни юмиб ётганим билан икки кўзимга уйқу келгани йўқ, таҳоратим ҳам синмади. Хуфтон намозига олган таҳоратим билан бомдод намозини ҳам адо қилдим”, деб жавоб берди.

“Солиҳлар даврасида” китобидан олинди

***

Bir kuni Imom Shofe’iy Imom Ahmad ibn Hanbalni ziyorat qilgani uyiga bordi. Ikkisi kechki ovqatni birga yegach, Imom Shofe’iy uning hujrasida ertalabgacha yotib qoldi.

Ahmad ibn Hanbalning qizi otasiga: “Otajon, bu kishi siz bizga ta’riflab bergan Imom Shofe’iymi?” deb so‘radi.

Otasi: “Ha, qizim, shunday”, dedi.

Qizi: “U kishiga uchta e’tirozim bor. Sizga aytsam, yetkazib qo‘yasizmi, otajon?” dedi.

Otasi rozi bo‘lgach, qizi bunday dedi: “U kishining oldiga ovqat olib kelganimizda ko‘p taom yedi. Natijada yotganidan so‘ng tahajjud namoziga uyg‘onmadi. Bomdod namozini esa tahoratsiz ado qildi…”.

Imom Ahmad Imom Shofe’iyga qizining gaplarini aytdi. Imom Shofe’iy darhol javob berdi: “Ey Ahmad, chindanam men ko‘p ovqat yedim. Chunki saxiy insonlar beradigan taomda shifo borligini bilardim. Baxilning taomi esa darddir. Kechki namozga turmaganimning sababiga kelsak, uxlash uchun boshimni yostiqqa qo‘yganimda ko‘z oldimga Qur’on va hadis keldi. Alloh taoloning izni bilan o‘ylab yotib, yetmish ikkita fiqhiy masalaning yechimini topish nasib qildi. Shu ishim musulmonlarga ko‘proq manfaatli bo‘ladi, deb tahajjud namoziga turmadim. Sizlar bilan bomdod namozini tahoratsiz o‘qiganimga kelsak, Allohga qasamki, ko‘zlarimni yumib yotganim bilan ikki ko‘zimga uyqu kelgani yo‘q, tahoratim ham sinmadi. Xufton namoziga olgan tahoratim bilan bomdod namozini ham ado qildim”, deb javob berdi.

“Solihlar davrasida” kitobidan olindi

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) маълумотларига кўра, ҳар йили тахминан 17,9 миллион киши юрак-қон томир касалликларидан вафот этади. Манбаларга кўра, 2022 йилда бу кўрсаткич сони қарийб 20 миллионга етган. 2050 йилга келиб ўлим сони 73 фоизга ошиши мумкинлиги тахмин қилинмоқда. Юрак етишмовчилиги касаллиги ҳам кенг тарқалган юрак қон-томир хасталикларидан бири ҳисобланади. Ушбу касалликнинг келиб чиқишига қуйидаги омиллар сабаб бўлади:

1. Тузни ортиқча истеъмол қилиш

Тузни ортиқча истеъмол қилиш юрак этишмовчилиги ривожланишининг асосий омилларидан биридир. Туз танадаги сувни ушлаб туради, бу эса қон босимининг ошишига олиб келади. Вақт ўтиши билан юракни заифлаштиради. Натижада юрак этишмовчилигини келтириб чиқаради.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти катталар кунига 2000 мг дан кўп бўлмаган натрий истеъмол қилишни тавсия қилади. Аммо кўп одамлар бу меъёрни бузишлари кузатилади.

Шунинг учун консерва ва тузли газаклардан воз кечинг. Туз ўрнига зиравор ва ўтлардан фойдаланинг.

2. Ҳаракатсиз ҳаёт тарзи

Замонавий ҳаёт кўпинча узоқ вақт ўтириш билан боғлиқ – компьютерда, машинада ёки уйда. Жисмоний фаолликнинг этишмаслиги бевосита юрак-қон томир касалликлари хавфини оширади. Доимий машқлар қон айланишини яхшилайди, вазнни назорат қилишга ёрдам беради ва қон босимини пасайтиради.

Ҳафтасига камида 1,5 ёки 2 соат жисмоний машғулот билан шуғулланишга ҳаракат қилинг. Кун давомида қисқа танаффуслар қилинг: бир неча қадам юринг, енгил машқлар қилинг.

3. Чекиш ва спиртли ичимликлар истеъмол қилиш

Спиртли ичимлик в чекиш – юрак-қон томир касалликлари учун энг хавфли омилдир. Қон томирларига зарар этказади, қон босимини оширади ва қондаги кислород даражасини пасайтиради.

Агар сиз чексангиз, чекишни ташлаш учун ҳаракат қилинг. Керакли дори-дармонлар истеъмол қилинг ёки махсус дастурлардан фойдаланинг.

4. Сурункали стресс ва уйқу этишмаслиги

Стресс ва уйқусизлик юрак соғлиғига путур этказади. Асабийлик кортизол даражасини оширади, бу эса қон босимининг ошишига ва юрак-қон томир тизимининг шикастланишига олиб келади.

Уйқунинг этишмаслиги тананинг тикланишига тўсқинлик қилади, метаболизмни бузади ва семириш, гипертония ва диабетга ҳисса қўшади – буларнинг барчаси юрак этишмовчилиги учун хавф омиллари саналади.

Кунига 7-8 соат ухланг. Ётишдан олдин гаджет, телефонлардан фойдаланманг, ётоқхонада сукунат, салқинлик ва қулайликни таъминланг.

Даврон НУРМУҲАММАД

***

Tolha ibn Ubaydulloh roziyallohu anhu aytadilar: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kirdim. U zotning qo‘llarida bir behi bor edi. Uni menga irg‘itib: “Ol senga, ey Abu Muhammad behi yurakni baquvvat qiladi”, dedilar».

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili taxminan 17,9 million kishi yurak-qon tomir kasalliklaridan vafot etadi. Manbalarga ko‘ra, 2022 yilda bu ko‘rsatkich soni qariyb 20 millionga yetgan. 2050 yilga kelib o‘lim soni 73 foizga oshishi mumkinligi taxmin qilinmoqda. Yurak yetishmovchiligi kasalligi ham keng tarqalgan yurak qon-tomir xastaliklaridan biri hisoblanadi. Ushbu kasallikning kelib chiqishiga quyidagi omillar sabab bo‘ladi:

1. Tuzni ortiqcha iste’mol qilish

Tuzni ortiqcha iste’mol qilish yurak etishmovchiligi rivojlanishining asosiy omillaridan biridir. Tuz tanadagi suvni ushlab turadi, bu esa qon bosimining oshishiga olib keladi. Vaqt o‘tishi bilan yurakni zaiflashtiradi. Natijada yurak etishmovchiligini keltirib chiqaradi.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti kattalar kuniga 2000 mg dan ko‘p bo‘lmagan natriy iste’mol qilishni tavsiya qiladi. Ammo ko‘p odamlar bu me’yorni buzishlari kuzatiladi.

Shuning uchun konserva va tuzli gazaklardan voz keching. Tuz o‘rniga ziravor va o‘tlardan foydalaning.

2. Harakatsiz hayot tarzi

Zamonaviy hayot ko‘pincha uzoq vaqt o‘tirish bilan bog‘liq – kompyuterda, mashinada yoki uyda. Jismoniy faollikning etishmasligi bevosita yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshiradi. Doimiy mashqlar qon aylanishini yaxshilaydi, vaznni nazorat qilishga yordam beradi va qon bosimini pasaytiradi.

Haftasiga kamida 1,5 yoki 2 soat jismoniy mashg‘ulot bilan shug‘ullanishga harakat qiling. Kun davomida qisqa tanaffuslar qiling: bir necha qadam yuring, yengil mashqlar qiling.

3. Chekish va spirtli ichimliklar iste’mol qilish

Spirtli ichimlik v chekish – yurak-qon tomir kasalliklari uchun eng xavfli omildir. Qon tomirlariga zarar etkazadi, qon bosimini oshiradi va qondagi kislorod darajasini pasaytiradi.

Agar siz cheksangiz, chekishni tashlash uchun harakat qiling. Kerakli dori-darmonlar iste’mol qiling yoki maxsus dasturlardan foydalaning.

4. Surunkali stress va uyqu etishmasligi

Stress va uyqusizlik yurak sog‘lig‘iga putur etkazadi. Asabiylik kortizol darajasini oshiradi, bu esa qon bosimining oshishiga va yurak-qon tomir tizimining shikastlanishiga olib keladi.

Uyquning etishmasligi tananing tiklanishiga to‘sqinlik qiladi, metabolizmni buzadi va semirish, gipertoniya va diabetga hissa qo‘shadi – bularning barchasi yurak etishmovchiligi uchun xavf omillari sanaladi.

Kuniga 7-8 soat uxlang. Yotishdan oldin gadjet, telefonlardan foydalanmang, yotoqxonada sukunat, salqinlik va qulaylikni ta’minlang.

Davron NURMUHAMMAD

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Қисқаси, икки одамга икки хил муомала-муносабат кўрсатилди. Бирига деярли хизмат кўрсатилмади, бошқаси тавсия қилинган таом ёқмагани учун ҳақ тўлашдан бош тортса ҳам, индалмади. Иш бошқарувчи таом пулини ўзимиз тўлаймиз, деб уни кузатиб қўйди.

Биринчи бўлиб келган одам таом пулини тўлаш учун ичкарига кирганида боя башанг кийинган кишига хизмат кўрсатган хизматчини иш бошқарувчи уришиб, таом пулини ойлигидан олиб қолишини айтаётгани устидан чиқди. Иш бошқарувчига салом бериб, ҳар иккала таомнинг пулини ўзи тўлашини айтди. Хизматчи унга хижолатона қарар экан, одамнинг ташқи кўринишига қараб муомала қилиш хато эканини англади.

Бунга ўхшаш ҳолатларни ҳозир тез-тез учратиб турамиз. Ким яхши автоулов, яхши кийим кийса, унга нисбатан ўта яхши муомила қиладиган одамлар учрайди. Ҳолбуки, зоҳиргамас, ботинга, амалга, тушунчага, муомалага қараган инсон адашмайди.

Акбаршоҳ Расулов

***

Tushlik vaqtida ust-boshi kir bo‘lgan odam tamaddixonaga ovqatlanish uchun kirib, qo‘l yuvish xonasini so‘radi. Uni bu ahvolda ko‘rgan xizmat ko‘rsatuvchining yuzi burishib, qo‘l yuvish xonasini ko‘rsatib yubordi. Qo‘lini yuvib bo‘lganidan keyin qayerga o‘tirsa bo‘lishini so‘radi. Xizmat ko‘rsatuvchi unga tashqaridan joy ko‘rsatdi. Shu payt bashang kiyingan boshqa bir odam kirib keldi. Uni ko‘rgan xizmat ko‘rsatuvchi darrov oldiga borib yaxshi joy qilib, nima ovqat yeyishini so‘radi.

Qisqasi, ikki odamga ikki xil muomala-munosabat ko‘rsatildi. Biriga deyarli xizmat ko‘rsatilmadi, boshqasi tavsiya qilingan taom yoqmagani uchun haq to‘lashdan bosh tortsa ham, indalmadi. Ish boshqaruvchi taom pulini o‘zimiz to‘laymiz, deb uni kuzatib qo‘ydi.

Birinchi bo‘lib kelgan odam taom pulini to‘lash uchun ichkariga kirganida boya bashang kiyingan kishiga xizmat ko‘rsatgan xizmatchini ish boshqaruvchi urishib, taom pulini oyligidan olib qolishini aytayotgani ustidan chiqdi. Ish boshqaruvchiga salom berib, har ikkala taomning pulini o‘zi to‘lashini aytdi. Xizmatchi unga xijolatona qarar ekan, odamning tashqi ko‘rinishiga qarab muomala qilish xato ekanini angladi.

Bunga o‘xshash holatlarni hozir tez-tez uchratib turamiz. Kim yaxshi avtoulov, yaxshi kiyim kiysa, unga nisbatan o‘ta yaxshi muomila qiladigan odamlar uchraydi. Holbuki, zohirgamas, botinga, amalga, tushunchaga, muomalaga qaragan inson adashmaydi.

Akbarshoh Rasulov