Фарғона вилояти вакиллиги Матбуот хизмати

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Дўстингиз бу ишдан аслида яхшиликни қасд қилганликлари маълум, лекин улар томонидан эҳсон қилинаётган молда ўзгаларнинг ҳаққи ҳам бўлгани учун бу ишлари тўғри бўлмайди.

Сотувчи дўстингиз ўзига тегишли ҳаққини умумий молдан ажратиб олгандан кейин хоҳлаганча эҳсон қилишлари мумкин. Валлоҳу аълам.

ЎМИ Фатво ҳайъати

Ислом дини моҳиятида мужассам бўлган барча фазилатлар асрлар оша башариятни ҳидоятга чорлаб келмоқда. Айниқса, муқаддас динимизнинг эзгулик, хайру саховат, меҳр-оқибат, мурувват каби олижаноб ғоялари жамиятда ижтимоий адолатнинг қарор топишига хизмат қилмоқда.

Кўпчилик ўнг қўл берган эҳсонни чап қўл сезмаслиги керак, дейишади. Тўғри, Имом Бухорий бобомиз ривоят қилган қиёмат куни Аршнинг соясига олинувчи етти тоифанинг олтинчиси “Садақасини махфий берган киши, у садақасини шу даражада яширин қиладики, ҳатто ўнг қўли билан берган садақасини чап қўли сезмайди”, дейилган ҳадисга ҳамоҳангдир.

Аллоҳ таоло Қуръони каримда: «Аллоҳ йўлида молларини эҳсон қилувчилар (савобининг) мисоли гўё бир донга ўхшайдики, у ҳар бир бошоғида юзтадан дони бўлган еттита бошоқни ундириб чиқаради. Аллоҳ хоҳлаган кишиларга (савобини) янада кўпайтириб беради. Аллоҳ (карами) кенг ва билимдон зотдир» (Бақара сураси, 261 оят) дея марҳамат қилган.

Аллоҳ таоло бу мисол билан битта хайрли иш учун битта эмас, то 700 ва ундан ортиқ савоб ато этиши мумкинлигини билдирмоқда. Ҳидоят, хайру саховат, эзгуликлар китоби бўлмиш Каломуллоҳда инфоқ-эҳсон қилишга тарғиб этилади.

Сиздан (эй Муҳаммад!) қандай эҳсон қилишни сўрайдилар. Айтинг: “Ниманики хайр-эҳсон қилсангиз, ота-она, қариндошлар, етимлар, мискинлар ва мусофирларга қилингиз! Аллоҳ ҳар қандай қилган эҳсонларингизни билиб турувчидир” (Бақара сураси, 215 оят).

Яна бир ояти каримада бундай марҳамат қилинади:

«Улар (мазкур тақводорлар) фаровонлик ва танглик кунларида ҳам хайр-cадақа қиладиган, ғазабларини ютадиган, одамларни (хато ва камчиликларини) афв этадиганлардир. Аллоҳ эзгулик қилувчиларни севар. Улар бирор фаҳш иш қилиб қўйсалар ёки ўзларига зулм қилиб қўйсалар, (дарҳол) Аллоҳни эслаб, истиғфор айтадилар. Ваҳоланки, гуноҳларни фақат Аллоҳгина мағфират этар. Яна, улар била туриб, қилмишларида давом этмайдиган кишилардир. Айнан уларнинг мукофотлари – Парвардигорларидан мағфират ва остидан анҳорлар оқиб турувчи жаннат боғлари бўлиб, ўша жойда абадий бўлурлар. (Солиҳ) амал қилувчиларнинг мукофоти нақадар яхши!»  (Оли Имрон сураси, 134-136 оятлар).

Юқоридаги оятларда “фаровонлик ва тангликда ҳам хайр-садақа қилувчилар” деб, тақодорларнинг сифатлари баён этилди. Ҳар доим эҳсон қилиш ҳамманинг қўлидан келавермайди. Чунки эҳсон қилиш мардларнинг иши, ихлосли кишиларнинг амаллари бўлиб, баъзан кишига малол ҳам келади. Лекин ҳақиқий тақводорлар эҳсон қилишдан асло оғринмайдилар. Энг улуғ амал ҳисобланган эҳсон орқали жамиятда тенглик пайдо бўлади. Қуръони каримда бундай дейилади:

«Аллоҳнинг Китобини тиловат қиладиган, намозни баркамол адо этадиган ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан махфий ва ошкора эҳсон қиладиган зотлар сира касод бўлмайдиган тижоратдан (ажру савоб бўлишидан) умидвордирлар. Зеро, (Аллоҳ) уларнинг ажрларини комил қилиб берур ва Ўз фазлини уларга янада зиёда қилур. Албатта, У мағфиратли ва ўта шукр қилувчидир» (Фотир сураси, 29-30 оятлар).

Роббимиз шунчалар карамли Зотки, бизни бой қилди, беҳожат қилди, бизга мол дунё берди. Яна Ўзи шу мол дунёимиздан муҳтожларга эҳсон қилишни қалбимизга илҳом қилди, яна Ўзи бунинг учун фақирларни рўпара қилиб қўйди, яна Ўзи қилган эҳсонимизни  даргоҳида қабул қилди, яна қабул қилинган эҳсонимизга Ўзи ажру савоблар ёзиб қўйди, яна Ўзи шу эҳсонимиз эвазига сарфлаган мол-мулкимизнинг ўрнини тўлдириб ҳам қўйди, энди охиратда Ўзи бу холис, солиҳ амаллар туфайли жаннатларга ҳам киритиб қўяди, иншоаллоҳ.

Жаҳонгир ТОШТЕМИРОВ,
Фарғона тумани “Абу Бакр Сиддиқ” масжиди имом-хатиби

Абу Кабша Амр ибн Саъд ал-Анморий (р.а.)дан ривоят қилинишича, у киши Расулуллоҳ (с.а.в)нинг шундай деганларини эшитганлар: “Уч нарсага қасам ичаман: “Банданинг моли садақа қилиш билан камаймас. Бандага бирор зулм қилиниб, унга сабр қилса, Аллоҳ унинг иззат-шарафини оширади. Банда тиланчилик эшигини очса, Аллоҳ унга фақирлик эшигини очади…” (Имом Термизий ривояти).

Демак, аввалгиси банданинг моли садақа қилиш билан камаймас. Бу билан Расулуллоҳ (с.а.в) биз умматларини садақа қилишга тарғиб қилмоқдалар. Ҳеч ким молим камайиб қолади, деган ҳаёл билан хайру садақа қилишдан қўрқмасин. Садақа қилган билан мол камаймайди, аксинча у зиёда бўлади ва барака киради. Билингки, мол-дунё кўпайишининг сабабларидан бири, ўз вақтида унинг закотини бериш, фақир ва муҳтожларга хайр-садақа қилишдир. Аллоҳ таоло: “Аллоҳ судхўрликни (фойдасини) йўқ қилади ва садақа (берувчиларга бойлик)ларни зиёда этади…”, деб марҳамат қилган (Бақара, 276).

Пайғамбаримиз (с.а.в.) ҳам ушбу ояти каримага монанд тарзда: “Ҳар куни тонгда инсонлар уйқудан уйғонганда ер юзига иккита фаришта тушади. Улардан бири: “Эй Аллоҳ, инфоқ-эҳсон қилган инсоннинг молини ўрнини тўлдиргин”, деса иккинчиси: “Эй Аллоҳ, зиқна одамнинг молига талофат етказгин”, деб дуо қилади”, дедилар.

Иккинчиси, бандага бирор зулм қилиниб, унга сабр қилса, Аллоҳ унинг иззатини оширади. Сарвари коинот бу билан бизларни кечиримли бўлишга тарғиб қилмоқдалар. Кимнинг жонига, ёки молига, ёйинки обрў-иззатига бирор кимса томонидан жабр-ситам қилинган бўлса, у киши ўша нарса учун ўч олишга, ҳаққини ундиришга қодир бўлсада, сабр қилиб, кечириб кетса, Аллоҳ таоло унинг иззат-шарафини оширади, иншааллоҳ. Қуръони каримда тақводорларнинг сифатларидан бири кечиримли бўлиш эканлиги баён қилиниб: “(У тақводорлар) фаровонлик ва танглик кунларида ҳам эҳсон қиладиган, ғазабларини ютадиган, одамларни авф этадиганлардир…”, дейилган (Оли Имрон, 134).

Учинчиси, банда тиланчилик эшигини очса, Аллоҳ таоло унга фақирлик эшигини очади. Ислом дини таълимотида тиланчилик билан шуғулланишга салбий назар билан қаралади. Айниқса, қўл-оёғи бутун, меҳнат қилишга лаёқатли кимсанинг тиланчилик қилиши қаттиқ қораланади. Пайғамбаримиз (с.а.в.) ҳадисларининг бирида, дала-даштдан ўтин териб, уни бозорга олиб бориб сотиб, ана шу билан тирикчилик қилиш, тиланчилик қилиб яшашдан кўра яхшироқ эканлигини Аллоҳ номига қасам ичиб баён қилганлар. Яна бошқа ҳадиси муборакларида эса, дунёда тиланчилик билан кун кечирган кимсанинг қиёмат кунида юзида эти қолмаган ҳолда тирилишини айтганлар. Зеро, бировлардан тиланаётган кимса юз терисини шилиб ташлаб, ор-номусини оёқ ости қилиб, ўзини бечораҳол қилиб кўрсатишга ҳаракат қилади. Шунга монанд, Аллоҳ таоло ҳам охиратда уни ана шундай ҳолатда тирилтиради.

Аллоҳга шукрлар бўлсинки, барчаларимизни йўқдан бор қилиб яратган Роббимиз Аллоҳ таоло карами кенг, саховати чексиз бўлган зотки, Ўз хазинасидан сизу биз бандаларига қанча иноъм қилсада, У Зотни ҳеч бир нарсаси камайиб қолмайди. Худди шунингдек, бу синов дунёда Аллоҳ таоло бандаларига молу дунёни хилма хил берган, кимгадир кўп кимгадир оз. Парвардигори олам ўз бандаларини доимо хайру саховатли бўлишга буюрган. Қуроъни каримда ҳам муҳсин бандаларини севишини баён этиб: “Ва Аллоҳнинг йўлида нафақа қилинг. Ўзингизни ҳалокатга дучор қилманг. Эҳсон қилинг, албатта. Аллоҳ эҳсон қилувчиларни хуш кўрадир”, дейди (Бақара, 195). Ҳақиқатдан ҳам, бундай хислатга эга бўлиш улуғ бир фазилатдир. Зеро, банданинг ризқига барака кириши ва зиёда бўлишида ҳам айнан унинг эҳсони ва садақотини ўрни беқиёсдир.

Аллоҳ таоло Ҳадиси қудсийда: “Эй одам боласи, инфоқ-эхсон қил. Шунда Мен ҳам сенга эхсон қиламан”, деб марҳамат қилган. Тўғри, инсон табиатан мол-дунёни севишга, уни кўпайтиришга мойил. Хатто бир қанча маблағга эга бўлган инсонлар ҳам баъзан эҳсон-садақа қилишга журъат қилолмайдилар, гўёки уларнинг наздида йиққан моллари камайиб қолаётгандек бўлади. Ваҳоланки, Ислом дини инсонларни ана шундай хасислик иллатидан қутилишга чақиради. Қуръони каримда бахилликни енга олган инсон икки дунё саодатига эришиши ваъда қилиниб: “Кимки ўз нафсининг бахиллигидан сақлана олса, бас айнан ўшалар иқболлидирлар”, дейилган (Тағобун, 16). Дунё ҳаётида инсонларни қилаётган амалларини кўриб таъажжубда қоласан киши, яъни ҳар бир қилаётган амалларида ўртача бўлмайди. Мисол учун эҳсон садақот борасида: Шундай инсонлар борки Аллоҳ озми-кўпми молу давлат берган бўлса баъзилари садақот-эхсон қилсалар баъзилари буни акси. Яна шундай инсонлар борки Аллоҳ бехисоб молу дунё берган қаерга сарфлашни билмайди охир оқибат шариаътимизда буюрилмаган турли хил бидаътларни яъни тўй ва маросимларда исрофгарчилик, дабдабабозлик ва кимўзарга йўл қўйиб турли хил бидъатларни, фитналарни бошлаб берадилар. Яна шундай инсонлар борки Аллоҳ бу синов дунёда уларга молу дунёни жуда оз миқдорда беради, улар эса хайри эҳсон қиладилар ёки яхши ният орзуларда ўтадилар. Хуллас бизлар юқорида санаб ўтилган инсонларни қайси бир турига кирсакда Аллоҳ берган молу давлатларимиздан садақот эхсонлар қилсакда фақат холис Аллоҳ учун Унинг ризолигида беришлигимиз зарур бўлади. Мана шу ўринда ибратли бир ҳикояни эслаб илингимиз келади. Ўтган даврларда бир подшоҳ тўсатдан дардга чалиниб бемор бўлиб қолди. Юраги санчиб, ичини бир нарса бетўхтов кемираётгандай бўлар эди. Кўрсатмаган табиби қолмади. Бир куни бошқа юртдан келган бир табиб подшохнинг томирини ушлаб кўриб, шундай дебди: Сизнинг дардингизга навқирон бир йигитнинг қони шифо. Ана ўша йигитни мен ўзим халқ орасидан ахтариб топиб беришим керак. Табиб подшохни мулозимлари билан эл-юрт орасида узоқ юриб, бир дехқон йигитни танлабди. Ўша захоти йигитни шоҳ ҳузурига олиб келишибди. Подшоҳ йигитнинг ота-онасини ҳам чақиртирибди. Йигитнинг ота-онаси келгач, шоҳ уларнинг олдига икки хумчада олтин қўйиб: Ўғлингизни менга беринг эвазига эса, мана, икки хум олтин – дебди. Умрида бир танга тиллани ҳам кўрмаган ота-она хаяжондан ўзларини йўқотиб қўйишибди. Эй шохим, бир ўғлимиз эканку, ўнта бўлса ҳам сизга фидо, – дейишибди. Демак йигитнинг ота-онаси рози, энди жаллодни чақирсам ҳам бўлади – дебди шох. Мана шу вақтда подшох дехқон йигитни кўкка боқиб жилмайиб турганини кўрибди. Подшоҳ хайратга тушиб йигитдан сўрабди: Эй нодон йигит, сени қатл эттирмоқчи бўлиб турибманку, нега куласан. Шунда йигит: – Эй шохим йигит бошига мушкул иш тушса, дастлаб кимдан ёрдам сўрайди  Албатта ота-онасидан. Ундан сўнг охирги арзини тингловчи подшох бўлади. Менга ёрдам берадиган ота онамнинг розиликлари билан подшох мени қатл эттирмокчи бўлиб тургандан кейин, энди кимдан нажот кутай,  Албатта, ёлғиз Аллоҳданда. Кўкка боқишимнинг сабаби Аллоҳдан нажот кутаётганимдир. Шунда подшоҳ узоқ сукутга чўмибди. Етмиш йил подшохлик қилиб, бундай таъсирчан бундай маъноли сўзларни эшитмаган эканман. Энди мана шундай пурмаъно сўзларни айтаётган ақлли йигитнинг қонини қандай қилиб тўкаман, дея ўйлабди ва: Эй йигит боравер, сен озодсан, ота онага берган олтинлар менинг хадям. Сенга ҳам бир хумча олтин хадя қиламан,- дебди. Шохнинг оғзидан шу сўз чиқиши биланоқ, кўпдан бери унинг қалбини тирнаётган азоб-юрак хуружи таққа тўхтабди. Шунда табиб шохга дебди: Шохим, оғриқ қолдими  – Ҳа дея мамнун жилмайибди шох. Шунда табиб: Мана кўрдингизми, чин иймон-эътиқод, сидқидилдан қилинган садақанинг хосияти шул эрур. Мен сизни даволаш учун мана шу усулни топган эдим. Ҳалқ орасида сизга муносиб йигит ахтараётганимда мана шу дехқон йигит ер чопаётган эди. У хар гал кетмон урганида тилидан Аллоҳ зикри тушмасди. Шунинг учун ҳам уни танладим. Хато қилмаган эканман. Дарддан фориғ бўлишингиз учун биринчи сабаб йигитнинг иймон-эътиқоди ва унинг таъсир кучи, иккинчи сабаб эса, сидқидилдан, холис Аллоҳ йўлида қилган хайру эхсонингиздир, дебди табиб. Хулоса қилиб айтадиган бўлсак холис Аллоҳ розилигида қилинган эхсон садақот инсонга бу дунёда ҳам оҳиратда ҳам манфаътли, баракотли бўлади. Қилинадиган хайр-эхсоннинг кўпи ва озининг ҳам чегараси йўқ . Росулуллоҳ (с.а.в) ҳадисларининг бирида: “Аллоҳ йўлида бир динор садақа қилиш билан минг динор садақа қилганнинг савоби топилади”- деганлар. Яъни бор борича, йўқ холича эхсон қилса, унинг химматига яраша Аллоҳ таоло Ўз ҳазинаи ғойбиясидан ажр-мукофот ато этади. Бундан ташқари мўътабар китобларда баён қилинганки, хайр-саховат инсонлар ўртасида меҳр-мурувват, оқибат ришталарини боғлашга, ўзаро хурмат ва тотувлик хисларининг ортишига ҳизмат қилади. Пайғамбаримиз (с.а.в) муборак ҳадисларида: “Бир-бирларингизга хадялар беринглар, шунда ўрталарингизда муҳаббат пайдо бўлади”- деганлар. Албатта Пайғамбаримиз Росулуллоҳ (с.а.в) бу борада барчамизга ибрат бўлиб, эҳсон қилаётган нарсаларига келажакда ўзлари мухтож бўлиб қолишларини ўйламас эдилар. Садақа сўраб келганларнинг бирортасини ҳам қуруқ қайтармаганлар. Беришга ҳеч нарсалари бўлмаган тақдирда бирор нарса келиб қолса, албатта беришларини ваъда қилар эдилар. Демак барчаларимиз ҳам ўзимизга саховатни касб қилиб олишимиз лозимки, бу саҳоватларимиз холис Аллоҳ учун бўлишлиги унданда муҳим хисобланади. Шунинг учун ҳам барчаларимиз саҳоват шоҳларини маҳкам ушламоғимиз зарурки, Пайғамбаримиз Мухаммад мустафо (с.а.в): “Жаннатда саҳоват дарахти бор ва унинг шохлари дунёдадир. Ҳар ким унинг шохларига осилса яъни сахийликни ўзида топса, улар у одмни Жаннатга элтадилар. Дўзаҳда бахиллик дарахти бор бўлиб, унинг шохлари бу дунёдадир. Унинг шоҳларига осилганларни яъни бахилларни Дўзахга олиб боради”, деб марҳамат қилганлар. Демак барчаларимиз боқувчисини йўқотган, етим-есир, мискин-фақирларга, мухтожларга ёрдам қўлини чўзишлигимиз хусусан фазилатларга бой бўлган Рамазон ойларида Закотларга қодир бўлсак қирқдан бирини ажратиб беришимиз ҳам жуда зарур. Бир куни Мусо (а.с) бир манзилдан ўтаётган эдилар, бир кишининг тугал хушуъ ва хузуъ билан ибодат қилаётганлигини кўрдилар. У зот Аллоҳга илтижо қилиб: Илоҳо, бу банданг қандай чиройли намоз ўқияпти. Ё Мусо, агар банда бир кеча кундузда минг ракъат намоз ўқиса, мингта қулни озод қилса, минг марта хаж қилса, минг марта ғазот қилса, закотни адо қилмагунича буларнинг бирортаси фойда бермайди – деган нидо келди. Яна бошқа бир ҳадисда: “Мол-дунёга меҳр қўйишлик, барча хатоларнинг бошланишидир. Закот бермаслик бойликни севишнинг нишонаси, белгисидир”. Аллоҳим аввало жаннатмакон юртимизни тинч қилсин. Барча мўъмин-мусулмонларга беҳисоб молу дунё берсину муҳаббатини бермасин. Саҳоватли бойларни сафларини Аллоҳим зиёда қилсин. Барчаларимизни ўзаро меҳр-оқибатларимизни янада зиёда айлаб, молу дунёга эмас ёлғиз Аллоҳга мухаббатли бандаларидан қилсин!

С.Аҳмедов,
Ёзёвон тумани “Абу Ҳурайра” масжиди имом-хатиби 

Ҳикояларда келтирилишича, бир киши дўконга кириб бананнинг нархини сўради:
– Банан қанча туради?
– Ўн икки динор.
– Олмачи?
– Ўн динор.

Шу пайт дўконга маҳаллада турадиган бир кампир кирди ҳамда банан ва олманинг нархини сўради. Сотувчи унга банан уч динорлигини, олма эса икки динорлигини айтди. Кампир “Алҳамдулиллаҳ, болаларим мазза қиладиган бўлишди”, деди. Олдин кирган киши сотувчининг бу ишидан ғазабланиб, кўзлари қизарди. Сотувчи унга қизишмай туришини ишора билан англатди. Кампир оладиганини олиб дўкондан чиққач, у кишига деди:

“Аллоҳга қасамки, мен сизни алдамадим, сизга хиёнат қилмадим. Бу кампирнинг тўртта етими бор. Ҳеч кимдан ёрдам олишни хоҳламайди, иффатли. Неча бор ёрдам бермоқчи бўлдим , кўнмади. Кейин унга қандай ёрдам қилишимни ўйлаб, шу йўлни топдим. Яъни унга нархни арзон айтаман. У ҳеч кимга муҳтож эмасман, деб ўйлайди. Мен ҳам яхшилик қилишни хоҳлайман. Аллоҳ билан ушбу тижоратни йўлга қўйдим. Бу кампир ҳафтада бир келади. У келган куни жуда кўп фойда кўраман. Унинг дардига малҳам бўлишни хоҳлайман”

Ҳалиги киши айтади: “Мен дўкондорнинг бу қилмишидан хурсанд бўлиб унинг пешонасидан ўпдим”.

Инсонларнинг ҳожатини чиқаришда шундай бир лаззат борки, уни фақат тажриба қилганлар билади.

Ушбу ҳикояни ўқиган ё эшитган бўлишингиз мумкин. Аммо бу каби воқеалар бугунги кунимиздаги реал ҳаётимизда мамлакатимизда фаолият олиб бораётган тадбиркорлар, саховатли инсонлар юртдошларимизга имкон қадар маънавий ва моддий ёрдам бераётганлари, эҳтиёжманд, кам таъминланган оилаларни қўллаб-қувватлаётганларини кўриб гувоҳи бўлиб турибмиз.

Ҳофиз Ибн Ҳажар Асқалоний раҳимаҳуллоҳ тарихда бутун мусулмон мамлакатларига келган ўлат ва вабо касалликларни ўрганиб, “Базлул Моун” китобларида,  тарихда мусулмон мамлакатларда тарқаган вабо ва ўлатлар асосан баҳор фасли асносида воқеъ бўлган. Сўнг ёзнинг бошига бориб йўқ бўлганини қайд этган эканлар. Бугунги кунда бутун дунёга ташвиш ва муаммо бўлиб турган коронавирус инфекцияси ҳам айни баҳор ойида бошланди. Иншааллоҳ, Аллоҳдан  умид қиламиз, ёз фасли яқинлашяпти, бу бало кўтарилсин, ваболар арисин!

Одамлар кўп неъматларни билишади, лекин билмайдиган неъматлари ундан ҳам кўп.  Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Агар  Аллоҳнинг  неъмат(лар)ини санасангиз, саноғига ета олмайсиз” (Иброҳим сураси, 34 оят).

Неъматларнинг саноғини билмаган инсон, албатта, уларни билмайди. Аслида кундалик ҳаётимизнинг ўзи, уйдан чиқиш ҳам неъмат экан, ишга бориш ҳам неъмат экан, масжидга бориш ҳам неъмат экан, суюкли инсонларимиз билан кўришиш ҳам неъмат экан! Биз қийматини биз билмайдиган неъматларинг бунчалар кўп, эй Роббим! Давлатимиз раҳбари таькидлаганидек:

– Чиндан ҳам, мана шундай мураккаб ва синовли дамларда биз улуғ ва меҳнаткаш халқимизнинг қудрати, ақл-заковати ва сабр-матонати, меҳр-оқибати ва самимияти билан ушбу оғир синовларни ҳам, албатта енгиб ўтамиз.
Аллоҳ Юртимизни тинч, ҳаётимизни фаровон, кунларимизни осуда айласин!

Раҳматилло МАДАМИНОВ,
Қўштепа тумани “Эшонгузар” масжиди имом-ноиби

Меҳнат қиламиз, оила тебратамиз, фарзанд тарбия қиламиз ва ҳоказо ишларимиз кўп. Лекин шу ишларни бажариш баробарида шахслараро муносабатлар ичра қийинчиликларга, кўнгил хираликларга, гоҳида эса жуда аянчли ҳис-туйғулар пайдо бўлишига сабаб бўлади, яъни раҳбаримиздан ёки ходимдан ёки эр-хотин бир-биридан қайнона-келин дўсту биродарлар, ҳаттоки фарзанд ва ота-она ўртасида қийин муносабатлар юзага келиб қолади.

Аслида мусулмон кишининг бу дунёга келишидан мақсад Аллоҳга қуллик қилишдир. Аллоҳ каломида: «Мен инсонлар ва жинларни ўзимга ибодат қилиш учун яратдим» деган.

Аллоҳ бизга ато этган ҳар бир неъматлардан роҳатланишни билсак, шу неъматни Аллоҳ тарафидан келганини ҳис қилиб, бандалигимизни биз Аллоҳнинг ердаги халифаси эканлигимизни унутмасак бас, ҳамма ишимиз осон битади.

Бунинг учун неъматни ҳис қилиш керак. Шукрни шарти ҳам бўлиб, улар:

1) неъматни тил билан айтиб эътироф этмоқ;
2) қалбимизда ҳамд айтиб ҳис қилмоқ;
3) солиҳ амаллар билан шукрини адо этмоқ.

Масалан:
– жисмимизнинг мукаммаллиги катта бахт, бу тана учун шукр қилиб яхши ишларни бажармоқ;
– ота-оналаримиз билан ўтирганимизда уларнинг борлиги учун шукр қилиб изларига термулиб, меҳрларидан яйрамоқ;
– эр-хотин учраштирган Роббисига ҳамд айтиб, бир-бирининг айбига кўзини юмиб роҳатланиб яшамоқ, дўстларимиз ичида уларга кўзгу бўлиб ҳаққини адо этмоқ;
– ишхонада сидқидилдан меҳнат қилмоқ ва ҳоказо…

Биз ўзимиз бу вазиятларни қийинлаштириб жамиятда фитна ёки кўнгилсизликлар кўпайишига гоҳида сабабчи бўлиб қоляпмиз.

Аслида, биродар-биродаридан уч кундан ортиқ аразлашиши мумкин эмас, мусулмон-мусулмонга кўзгудир, эрни рози қилиш аёл учун жаннат калитидир, ота-она хизматини қилмоқ Роббимиз ҳукмидир.

Келинг, бугундан бошлаб, соғ-саломат Рамазонга етмоқ ва Аллоҳнинг розилигини олиб чиқмоқ учун мусобақалашамиз.

Ким билан аразлашган бўлсак, Расулуллоҳ (с.а.в.) ҳадисларига мувофиқ «Биринчи бўлиб салом берганни гуноҳи ўчирилади» деганларини дастур қилиб ярашиб олайлик.

Фарзандларимизга қаттиқ гапириб, қарғаб турган бўлсак, истиғфор айтиб, улар ҳақига хайрли дуолар қилайлик, ахир қайтарилмайдиган дуолардан бири ота-онанинг фарзанди ҳақига қилган дуоси бўлиб, улар билан ҳузурланишни ўйлайлик.

Ишхонамизда кўнгилхиралик бор бўлса, бошлиққа итоат қилиб, бу касбимиз ҳам, ҳамкасбимиз Аллоҳнинг неъмати эканлигини ҳис этиб, каломи шарифдаги «Ўз ишбошларингизга итоатли бўлинглар» деганини кўзда тутиб, ҳар бир дўст Аллоҳнинг инояти эканлигини билиб қадрлашимиз лозим ва бундан масрур бўлишимиз, биродарларимиз ҳаққига хайрли дуолар қилишимиз лозим.

Қўлимиздаги ҳар бир неъмат, олам ичра борлигимиз улуғ бир неъмат, кимгадир кераклигимиз неъмат, агар шуларни ҳис қилиб қадрласак, ҳар бир неъматни ҳаққини адо қилиб солиҳ амалларни кўпайтирсак, жаннат сари мусобақалашган бўламиз, кўп зикр қилган, кўп шукр қилган, кўп яхши ишлар қилганлар албатта, ўзиб кетгувсидир. Бунинг учун ҳамма нарсани чуқурлаштирмай, ҳаммамиз Аллоҳнинг ердаги халифаси эканлигимизни, руҳимиз Аллоҳнинг бир қисми эканлигини ҳис қилиб, ўзимизни унутмасак бўлди.

Гулрухон ОХУНЖОН ҚИЗИ,
Данғара тумани бош отинойиси

– Рамазон эҳсонини хайрия марказларига бериш ҳақида айтилмоқда. Бунинг тартиби қандай бўлади. Тақсимоти қанақа бўлади? Кимларга берилади, алоҳида йиғиладими?

– Закот – Исломнинг бешта асосий устунларидан учинчисидир. Мол-мулки шариат белгилаб қўйган маълум миқдорга, яъни нисобга етган мусулмон киши ҳижрий-қамарий бир йил ўтиши билан аслий ҳожатларидан ортиқча маблағининг қирқдан бир қисмини, яъни 2,5 фоизини шаръан белгиланган жойларга бериши фарзи айндир.

Закотнинг шарти иккитадир. Биринчиси – закот олувчига закотни мулк қилиб бериш, яъни ўша берилаётган мол-мулк олувчининг моли бўлмагунча закот адо бўлмайди. Шунинг учун ҳам закотни кўприк, йўл, сув омбори каби кўпчилик фойдаланадиган нарсаларга сарфланмайди. Иккинчиси эса – закот миқдорини молидан ажратиш пайтида ёки фақирга беришда закот, деб ният қилишдир.

Закот кимга берилиши ҳақида Қуръони каримда очиқ баён қилинган бўлиб, жумладан, шундай дейилади: “Албатта, садақаларни фақат фақирлар, мискинлар, унда (садақа ишида) ишловчилар, диллари ошна қилинувчи (кофир)лар, (пул тўлаб озод этилувчи) қуллар, қарздорларга ва Аллоҳ йўлида ҳамда йўловчига (мусофирга бериш) Аллоҳ (томони)дан фарз (этилди). Аллоҳ илмли ва ҳикматли зотдир” (Тавба сураси, 60-оят).

Демак, закот бериладиган саккиз тоифа инсонлар бор. Булар фақир – моли нисобга етмаган шахс, мискин – ҳеч нарсаси йўқ киши, закот йиғиш ишида банд бўлганлар, диллари Исломга ошно қилинувчи ғайри динлар, мукотаб қуллар. Шунингдек, агар зиммасидаги қарзини берса, пули нисобдан камайиб қоладиган қарздор киши, Аллоҳ йўлида юрганлар (бунда асосан муҳтож бўлиб қолган ҳожилар тушунилади), йўлда қолганлар (моли бору ўзи билан бирга эмас) ҳам шу тоифага киради.

Юқорида санаб ўтилганлардан икки тоифаси: “диллари Исломга ошно қилинувчилар” ва “мукотаб қуллар” бугунги кунда мавжуд бўлмаганлиги учун закот бериладиганлар қаторидан чиқарилган.

Закотни вакил орқали ҳам муҳтожларга бериш мумкин. Пайғамбар алайҳиссалом даврларида ва ундан кейинги пайтларда закот йиғиш ишида банд бўлган мухсус кишилар тайинланар, мулкдор мўмин-мусулмонлар ўша закот моллари йиғилиб, муҳтож оилаларга тарқатилар эди. Ҳозирги кунда ҳам кўплаб хайрия марказлари ташкил этилган бўлиб, жамиятдаги муҳтож қатламни қўллаб-қувватлаб келишмоқда. Жумладан, Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг қошида “Вақф” хайрия жамоат фонди ташкил этилган. Ушбу хайрия жамоат фонди закот ва фитр садақаларни йиғиш ва ўз эгаларига топширишни айни шариатимиз кўрсатмаларига мувофиқ амалга оширмоқдалар. Шунингдек, ҳозирда мўмин-мусулмонларимиз бошқа хайрия марказларини вакил қилиш орқали ҳам закотларни адо этишлари мумкин. Бунда, ўша хайрия марказлари закот сифатида жамғарилган маблағларга алоҳида ҳисобга олишлари ва юқорида санаб ўтилган закот бериш мумкин бўлган қатламгагина тақдим этишлари лозим бўлади.

ЎзА мухбири
Назокат УСМОНОВА суҳбатлашди