Меҳрибон Роббимиз ота-она розилигини топиш учун бизларга унинг йўллари ва воситаларини осон қилиб қўйган. Нафақат ҳаётликларида, балки дунёдан кўз юмганларидан кейин ҳам уларга яхшилик қилиш шулардан биридир.

Шариатимизда ота-она нафақат ҳаётлик чоғларида, балки улар бу дунёдан ўтиб кетганларидан кейин ҳам ҳақларини адо этмоқлик фарзанд зиммасидаги вазифалардан саналади. Ана шулардан бири ота-она яқинлари ва дўстларига яхшилик қилишдир.

Ибн Динордан ривоят қилинади: “Абдуллоҳ ибн Умарнинг эшаги ва салласи бўлар эди. Бир куни ўша эшагини миниб кетаётган эди, олдидан бир аъробий ўтиб қолди. Шунда  “Сен фалончининг ўғли эмасмисан?” деди. У: “Ҳа, шундай”, деди. Ибн Умар унга эшакни бериб, “Бунга миниб ол”, деди ва салласини бериб: “Буни бошингга ўраб ол”, деди.

Шерикларидан бири унга: “Аллоҳ сизни мағфират қилсин! Чарчаганда миниб турадиган эшагингизни, бошингизга ўрайдиган саллангизни мана шу аъробийга бердингиз-а?” деди. Ибн Умар: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг “Яхшиликларнинг энг яхшиси – киши отаси кетганидан (вафот этганидан) сўнг унинг яхши кўрганларига яхшилик қилишидир”, деганларини эшитганман. Унинг отаси (отам) Умарнинг дўсти эди”, деди” (Имом Муслим ривояти).

Абу Усайд Молик ибн Рабиъа Соъидий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларида эдик, Бани Салималик бир киши келиб, “Ё Аллоҳнинг Расули, ота-онамнинг вафотидан кейин уларга қилишим мумкин бўлган яхшиликлардан бирор нарса қолдими?” деди. У зот: “Ҳа. Уларнинг ҳаққига дуо қилиш, улар учун истиғфор айтиш, улардан кейин аҳдларига вафо қилиш, улар орқалигина боғланадиган силаи раҳмни боғлаш ва уларнинг дўстларини икром қилиш”, дедилар (Имом Абу Довуд ривояти).

Ҳадиси шарифда фарзанд ўз ота-онасига қиладиган яхшилик уларнинг вафотларидан кейин ҳам давом этиши лозимлиги баён қилинмоқда. Яъни, фарзанд ота-онаси ҳаққига уларнинг вафотидан кейин ҳам мағфират сўраб дуо қилиб турса, улар учун Аллоҳ таолога истиғфор айтишни канда қилмаса, иншоАллоҳ ота-онасининг савобига савоб қўшилиб бораверади, даражаси эса кўтарилади. Яна бир муҳим жиҳат шуки, фарзандлар ота-онасининг яқинларига ҳамиша сила раҳм қилиши, уларнинг ҳолларидан хабар олиб туришлари лозим.

Имом Бухорий ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Отангнинг дўстлигига риоя қил, шунда Аллоҳ таоло нурингни сўндирмайди”, деганлар.

Демак, ота билан дўстлашган ҳар қандай одамлардан алоқани узмаслик керак.

Илёсхон АҲМЕДОВ

***

Farzand uchun ota-onaga xizmat qilib, ularning roziligini olishdan ham ulug‘roq saodat yo‘q. Boisi Alloh taolo rizosi ota-ona roziligiga bog‘langan.

Mehribon Robbimiz ota-ona roziligini topish uchun bizlarga uning yo‘llari va vositalarini oson qilib qo‘ygan. Nafaqat hayotliklarida, balki dunyodan ko‘z yumganlaridan keyin ham ularga yaxshilik qilish shulardan biridir.

Shariatimizda ota-ona nafaqat hayotlik chog‘larida, balki ular bu dunyodan o‘tib ketganlaridan keyin ham haqlarini ado etmoqlik farzand zimmasidagi vazifalardan sanaladi. Ana shulardan biri ota-ona yaqinlari va do‘stlariga yaxshilik qilishdir.

Ibn Dinordan rivoyat qilinadi: “Abdulloh ibn Umarning eshagi va sallasi bo‘lar edi. Bir kuni o‘sha eshagini minib ketayotgan edi, oldidan bir a’robiy o‘tib qoldi. Shunda  “Sen falonchining o‘g‘li emasmisan?” dedi. U: “Ha, shunday”, dedi. Ibn Umar unga eshakni berib, “Bunga minib ol”, dedi va sallasini berib: “Buni boshingga o‘rab ol”, dedi.

Sheriklaridan biri unga: “Alloh sizni mag‘firat qilsin! Charchaganda minib turadigan eshagingizni, boshingizga o‘raydigan sallangizni mana shu a’robiyga berdingiz-a?” dedi. Ibn Umar: “Men Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning “Yaxshiliklarning eng yaxshisi – kishi otasi ketganidan (vafot etganidan) so‘ng uning yaxshi ko‘rganlariga yaxshilik qilishidir”, deganlarini eshitganman. Uning otasi (otam) Umarning do‘sti edi”, dedi” (Imom Muslim rivoyati).

Abu Usayd Molik ibn Rabi’a So’idiy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning huzurlarida edik, Bani Salimalik bir kishi kelib, “Yo Allohning Rasuli, ota-onamning vafotidan keyin ularga qilishim mumkin bo‘lgan yaxshiliklardan biror narsa qoldimi?” dedi. U zot: “Ha. Ularning haqqiga duo qilish, ular uchun istig‘for aytish, ulardan keyin ahdlariga vafo qilish, ular orqaligina bog‘lanadigan silai rahmni bog‘lash va ularning do‘stlarini ikrom qilish”, dedilar (Imom Abu Dovud rivoyati).

Hadisi sharifda farzand o‘z ota-onasiga qiladigan yaxshilik ularning vafotlaridan keyin ham davom etishi lozimligi bayon qilinmoqda. Ya’ni, farzand ota-onasi haqqiga ularning vafotidan keyin ham mag‘firat so‘rab duo qilib tursa, ular uchun Alloh taologa istig‘for aytishni kanda qilmasa, inshoAlloh ota-onasining savobiga savob qo‘shilib boraveradi, darajasi esa ko‘tariladi. Yana bir muhim jihat shuki, farzandlar ota-onasining yaqinlariga hamisha sila rahm qilishi, ularning hollaridan xabar olib turishlari lozim.

Imom Buxoriy rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Otangning do‘stligiga rioya qil, shunda Alloh taolo nuringni so‘ndirmaydi”, deganlar.

Demak, ota bilan do‘stlashgan har qanday odamlardan aloqani uzmaslik kerak.

Ilyosxon AHMЕDOV

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам амалларни кичик санамасликка, киши қўлидан келган ҳар қандай солиҳ амалга шошиши даркор эканини таъкидлаганлар. Абу Зар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Менга Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай дедилар: “Яхшиликдан бирор нарcани кичик cанаманг, ҳатто биродарингизга очиқ юз билан юзланишингиз ҳам (яхшиликдир)”» (Имом Муслим ривояти).

Динимиз қовоқ солиб ёки қаҳқаҳа отиб юришдан ҳам қайтаради. Виқорли ва хушкайфият билан юришга буюради. Бу борада Сарвари оламда биз учун катта намуна бордир.

Саҳоба Абдуллоҳ ибн Ҳорис розиял­лоҳу анҳу айтади: “Расулуллоҳ соллал­лоҳу алайҳи ва салламдан кўра кўпроқ табассум қиладиган бирор кишини кўр­мадим”. Ойша онамиз айтади: “Расу­луллоҳ сол­лаллоҳу алайҳи ва саллам аёллари билан холи қолганларида энг мулойим, карамли, сертабассум бўлар эдилар”.

Жарир розияллоҳу анҳу айтади: “Мусулмон бўлга­нимдан буён қачон Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни кўрсам, албатта, у зот менга табассум билан қараганлар”.

Демак, динимизда табассум одатий амал эмас, балки ибодат ҳисобланади. Бу жуда осон, гуноҳларни кетказувчи, жаннатга етак­ловчи амалдир. Лекин, таассуфки, бугунги кунда Расулуллоҳ алайҳиссаломнинг ушбу суннатларига амал қилмай қўйганмиз. Аслида ҳозир жуда кўп ижтимоий муаммоларимизнинг ҳал бўлиши биргина шу суннатга боғлиқ. Оилада, ишда, кўча-кўйда бир-биримизга самимий табассум қилсак, бир-биримизга меҳр-оқибатимиз зиёда бўлади. Яқинларимиз, ёру дўстларимизга табассум билан қарашга, уларга хушкайфият улашишга нима етсин?!

Хулоса қилиб айтганда, биз мўмин-мусулмонлар ҳар қандай солиҳ амални бажаришга ҳарис бўлишимиз, амалларни ажратмасдан ихлос билан адо этишимиз лозим.

Ҳар бир ишда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатларига амал қилиш насиб этсин.

Обиджон ИСМОИЛОВ,
Сариосиё тумани “Имом Низомиддин
Сангардакий” жоме масжиди имом-хатиби

***

Alloh taolo zarra miqdoricha solih amalni ham zoye qilmaydi. Bu haqda Qur’oni karimda: “Bas, kimki (dunyoda) zarra miqdorida yaxshilik qilgan bo‘lsa, (qiyomat kuni) uni ko‘rar”, deya marhamat qilinadi (Zalzala surasi, 7-oyat).

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ham amallarni kichik sanamaslikka, kishi qo‘lidan kelgan har qanday solih amalga shoshishi darkor ekanini ta’kidlaganlar. Abu Zar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Menga Nabiy sollallohu alayhi va sallam bunday dedilar: “Yaxshilikdan biror narcani kichik canamang, hatto birodaringizga ochiq yuz bilan yuzlanishingiz ham (yaxshilikdir)”» (Imom Muslim rivoyati).

Dinimiz qovoq solib yoki qahqaha otib yurishdan ham qaytaradi. Viqorli va xushkayfiyat bilan yurishga buyuradi. Bu borada Sarvari olamda biz uchun katta namuna bordir.

Sahoba Abdulloh ibn Horis roziyal­lohu anhu aytadi: “Rasululloh sollal­lohu alayhi va sallamdan ko‘ra ko‘proq tabassum qiladigan biror kishini ko‘r­madim”. Oysha onamiz aytadi: “Rasu­lulloh sol­lallohu alayhi va sallam ayollari bilan xoli qolganlarida eng muloyim, karamli, sertabassum bo‘lar edilar”.

Jarir roziyallohu anhu aytadi: “Musulmon bo‘lga­nimdan buyon qachon Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni ko‘rsam, albatta, u zot menga tabassum bilan qaraganlar”.

Demak, dinimizda tabassum odatiy amal emas, balki ibodat hisoblanadi. Bu juda oson, gunohlarni ketkazuvchi, jannatga yetak­lovchi amaldir. Lekin, taassufki, bugungi kunda Rasululloh alayhissalomning ushbu sunnatlariga amal qilmay qo‘yganmiz. Aslida hozir juda ko‘p ijtimoiy muammolarimizning hal bo‘lishi birgina shu sunnatga bog‘liq. Oilada, ishda, ko‘cha-ko‘yda bir-birimizga samimiy tabassum qilsak, bir-birimizga mehr-oqibatimiz ziyoda bo‘ladi. Yaqinlarimiz, yoru do‘stlarimizga tabassum bilan qarashga, ularga xushkayfiyat ulashishga nima yetsin?!

Xulosa qilib aytganda, biz mo‘min-musulmonlar har qanday solih amalni bajarishga haris bo‘lishimiz, amallarni ajratmasdan ixlos bilan ado etishimiz lozim.

Har bir ishda Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning sunnatlariga amal qilish nasib etsin.

Obidjon ISMOILOV,
Sariosiyo tumani “Imom Nizomiddin
Sangardakiy” jome masjidi imom-xatibi

ИСТИСҲО (ЁМҒИР ТИНИШИНИ СЎРАШ) ДУОСИ

Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ёмғир ёққанда “Аллоҳим уни раҳмат ёмғири айла, азоб ёмғири қилма!” деганлар. Қачонки, ёмғир кўпайиб кетиб, унинг зараридан хавф пайдо бўлса, мазкур дуони ўқиш мустаҳабдир.
Истисҳо (الاستصحاء) бу – луғатда “ҳаво очилиши, само ёмғирсиз бўлишини сўраш» маъносини англатади.
Дуонинг арабча матни:

«اللهم حوالَيْنا ولا علينا، اللهم على الآكام والجبال والآجام والظِّراب والأودية ومنابت الشجر»

Ўқилиши: «Аллоҳумма ҳаваалайна ва лаа ъалайнаа. Аллоҳумма ъала-л-аакаами вал-жибаали ва-л-аажаами ваз-зироби вал-авдияти ва манаабити-ш-шажар».
Маъноси: «Эй Аллоҳ, устимизга эмас, атрофимизга ёғдир. эй Аллоҳ, тепаликларга, тоғларга, чакалакзорларга, қир-адирларга, водийларга ва дарахтзорларга ёғдир». Ушбу сийға билан имом Бухорий ривоятида келган.
Имом Муслим ва бошқалар ривоятида айрим лафзий фарқликлар бор. Имом Муслим ривоятида бироз қисқароқ:

«اللَّهمَّ حوالَينا ولا علَينا ، اللَّهمَّ على الآكامِ والظِّرابِ ، وبُطونِ الأوديةِ ، ومَنابتِ الشَّجرِ»

Ўқилиши: «Аллоҳумма ҳаваалайна ва лаа ъалайнаа. Аллоҳумма ъала-л-аакаами ваз-зироби ва бутуни-л-авдияти ва манаабити-ш-шажар».
Маъноси: «Эй Аллоҳ, устимизга эмас, атрофимизга ёғдир. эй Аллоҳ, тепаликларга, қир-адирларга, водийлар бағрига ва дарахтзорларга ёғдир».
Ёдлаб олиш учун айнан ушбу ривоятдагиси осонроқ. Шу боис ҳам дуо ва зикр китобларида имом Муслим ривоятларида келган дуо тавсия қилинади.
Анас (разияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, бир киши Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) хутба қилиб турганларида масжидга кириб келди ва Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га юзланиб, «эй Аллоҳнинг Расули, молларимиз нобуд бўлди, йўлларимиз узилди (яъни қурғоқчилик туфайли чорваларимиз, туяларимиз ейиши учун ўт-ўланлар ҳам ўсмаяпти. Уловларимиз озиб кетди. Шу туфайли сафар ҳам қилолмайдиган бўлдик). Шундай экан, Аллоҳга дуо қилинг, бизга ёмғир билан ёрдам берсин!», деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қўлларини кўтариб «للَّهمَّ أغِثنا ، اللَّهمَّ أغِثنا» яъни «эй Аллоҳ бизга ёмғир юбор, эй Аллоҳ бизга ёмғир юбор» дедилар. Анас (разияллоҳу анҳу) айтадилар: «Аллоҳга қасамки, осмонда бир парча булут ҳам йўқ эди. Салъ тоғи билан масжидимиз орасидаги ҳар бир уй ва ҳовли (аҳли) бунга гувоҳ эди. Шу пайт мазкур тоғ ортидан қалқондек келадиган бир булут чиқиб келди. Самонинг қоқ ўртасига келгандан сўнг, кенгая бошлади. Аллоҳга қасамки, бир ҳафта қуёш кўрмадик. Кейин кейинги жумада Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) хутба қилиб турганларида ўша эшикдан бошқа бир киши кирди ва У зотга юзланиб: «эй Аллоҳнинг Расули, молларимиз нобуд бўлди. Йўлларимиз узилиб қолди (яъни давомли ёмғир ёғаверганидан чорваларимиз ўтлолмаяпти. Ҳаммаёқ сув ва лой бўлиб кетганидан ризқ талабида сафар ҳам қилолмаяпмиз). Шундай экан, Аллоҳга дуо қилинг, ёмғирни тўхтатсин!», деди. Шунда Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) «اللَّهمَّ حوالَينا ولا علَينا ، اللَّهمَّ على الآكامِ والظِّرابِ ، وبُطونِ الأوديةِ ، ومَنابتِ الشَّجرِ» яъни «эй Аллоҳ, устимизга эмас, атрофимизга ёғдир. эй Аллоҳ, тепаликларга, қир-адирларга, водийлар бағрига ва дарахтзорларга ёғдир», деб дуо қилдилар. Анас (разияллоҳу анҳу) айтадилар: «ўша заҳоти ёмғир тинди ва қуёш чиқиб турган ҳолатда масжиддан чиқдик» (Муттафақун алайҳ).

Ушбу ҳадиси шариф Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг Аллоҳга нақадар карамли ва азиз банда эканликларига далолат қиладики, дуо қилишлари билан йўқ жойдан булут пайдо бўлиб ёмғирга мўл бўлдилар. Кейинги ҳафтаси эса ёмғир тинишини сўрашлари заҳоти ёмғир, тиниб булут тарқаб кетди.

Яқин ўтмишга мурожаат қилсак ҳам, ўтган аср ўттизинчи йилларидаги мудҳиш очарчилик йилларида Тошкент, демакки бутун Ўзбекистон юртимиз хориждаги минг-минглаб оч одамлар учун нон шаҳрига айланганини эсласак бўлади. Ёхуд Иккинчи жаҳон уруши йилларида халқимиз турли миллатларга мансуб минглаб болаларни ўз қанотига олди. Оталик, оналик муҳаббатини улардан дариғ тутмади. Силаи раҳм, шафқат, ҳиммат, эъзозу эътибор, бағрикенгликнинг намунаси эди бу.

Инсон бор экан, ҳаёт бор экан, синовлар билан яшайди. “Ойнинг ўн беши ёруғ, ўн беши қоронғу” деганларидек, ҳаёт бизни турли куйларга солади, синовлардан ўтказади, тоблайди. Ана шу синовларда кимнинг кимлиги дарров аён бўлади, қолади.

Куни-кеча Марказий Осиё ягона энергия тизимидаги авария туфайли бир неча соатларга “свет” бўлмаслиги кўпчилигимизни синовдан ўтказди. Кўрдик, миллатнинг бошига ташвиш тушса, фақат нафсини ўйлайдиганларни. Қилдан қийиқ ахратадиган айрим кимсаларнинг “энди бир неча кун чироқ бўлмайди”, қабилида ижтимоий тармоқларда бўҳтон ахборот, миш-мишларни тарқатиши сал бўлмаса аҳоли ўртасида саросима, ваҳималарни келтириб чиқариши мумкинлигига ҳам гувоҳ бўлдик.

Таассуфки, одамларнинг иложсиз ҳолатидан моддий манфаат топишни кўзлайдиганлар, пул деса, иймонини, виждонини сотадиганлар асл юзини кўрсатди.

Эскиларнинг гапи бор: ким нимадан фойдаланиб, пул қилса, ўша топган пулини шунга сарфлайди, дейилади. Агар одамларнинг мусибатидан пул қилса, топган пулини бир куни ўз мусибатига сарфлайди. Бундан эҳтиёт бўлиш керак. Бу гаплар, йиллар давомида тажрибадан ўтган гаплар. Исломда «иҳтикор» деган нарса бор, бу монополия қилиб олиш дегани. Айрим маҳсулотларнинг нархини сунъийлик билан кўтариш. Тўплаб олиб, бир бало келганида уни қиммат нархда чиқариб сотиш ҳаром. Аксинча, арзонлаштириб сотса, Аллоҳ молига, давлатига барака беради. Барака инсофда, афсуски, ичимизда шундай инсонлар ҳам бор экан. Ўз нафси йўлида хиёнат қилади. Уларни хиёнатчи дейиш хато бўлмайди. Ким ватанпарвар, ким динпарвар, ким фидойи эканини мусибатда, қийинчиликда билинади.

Яна қайсидир юртдошимиз ижтимоий тармоқларда “бироқ бутун бошли мамлакатнинг электр энергиясиз қолиши яқин йилларда кузатилмаган”лигини ҳам айтишаяпти. Аммо энергия ҳосил қилиш, уни бир маромда ушлаб туриш, миллионлаб одамларни электр қуввати билан узлуксиз таъминлаш машаққат эканлигини, авария содир бўлишида биз, истеъмолчиларнинг ҳам айбимиз борлиги, ундан тежаб-тергаб фойдаланмаслигимиз, истеъмол маданиятига риоя этмаслигимиз ҳам сабаб бўлганини ҳаёлимизга ҳам келтирмадик… Хуллас, зимистон тун ортда қолди. Ҳаёт яна ўз маромида давом этмоқда. Бундай кутилмаган ҳодисалар ҳамма жойда, ҳамма юртда учрайди. Шуларни кўра била туриб, инсондан, давлатдан қийиқ ахтарамиз.

Бизни инсон қудратига боғлиқ бўлмаган бундай авариялар эмас, балки инсон руҳиятидаги бузилишлар, имон, меҳр-оқибат тушунчаларининг ҳаётимиздан узоқлашиши ташвишга солиши керак. Нега моддиятни маънавиятдан устун қўйишга одатландик? Нега, эл бошига иш тушган вақтинчали ташвишлар қаршисида талмовсираб қолаяпмиз?

Одамларнинг чироқ бўлмаган куни бозор ва дўконларда тўлиб-тошиб ётган оби-ҳаётни литрлаб саросима ва ваҳимада уйларига ташиган ҳолатларни эслаш  бироз ғалати. Гўёки очкўзлик хуружи авж олгандек. Бу мисоллар орқали “сочлар оқаради, тишлар тўкилади, кўзлар кўрмай ва қулоқлар эшитмай қолади — фақат очкўзликкина қаримайди” деган сўзларнинг маъносини яна бир карра англагандек бўласан киши.

Одамлар орасида ваҳима уйғотиш шайтоннинг васвасаси. Шайтон васвасаси билан одамлар бир-бирида ваҳима уйғотади. Қолаверса, бир-бирларига асосланмаган хабарлар, ёлғон тарқатиш – бу катта гуноҳ. Асос йўқ. Чунки Пайғамбар алайҳиссалом инсонлар орасида, ҳатто ҳазиллашиб ҳам қўрқув уйғотишдан қайтарганлар. Саҳобалардан бирлари, жанг ўртасидаги дам олиш вақтида озгина ухлаб турганларида, сафдошлари камон ўқларини яшириб қўйишди. Уйғониб қараса, ўқлари йўқ, қўрқиб кетдилар. Улар кулишди. Пайғамбар алайҳиссалом бу ҳолни кўриб, ҳазиллашиб қўрқитиш ҳам дуруст эмаслигини айтдилар. Ваҳима қилиш ҳам қўрқитиш-да. Ижтимоий тармоқларда у-бу деб ёзиб, қўрқув уйғотиш ўрнига, одамларни осойишталикка чақириши, “Аллоҳ таолога дуо қилайлик, унинг қадарига рози бўлайлик, ўзимизни эҳтиёт қилайлик”, дейиш чин мусулмоннинг вазифаси. Келинг, шундай пайтларда озгина ақлимизни ишлатайлик, «бу хабар тўғрими ўзи, буни бировларга тарқатишимдан менга қандай фойда, шуни ҳовлиқиб бошқаларга тарқатмасам бир жойим камайиб қолмайдику, ёлғон нарсани тарқатиб, гуноҳга ботиб қолмай” деб ўйлаб олайлик. Биз инсонмизку ахир, онгли мавжудотмиз, ҳайвонлардан фарқимиз ҳам айнан онгимиз, ақлимиз борлигида. Илтимос, ўзимизни тарбиялашга ўрганайлик, айниқса ҳозирги шароитда.

Тўғри, бу билан халқимиз орасида меҳр-оқибат, силаи раҳм кўтарилган, демоқчи эмасмиз. Кўпчилик одамийликни унутмаган. Коронавирус пандемияси оғир кунда ҳам охирги нонини ёрдамга муҳтожлар билан баҳам кўришга ўрганган халқ эканлигимизни намойиш этди. Меҳридарё одамлар  ўзлари ёрдамга, мададга муҳтож бўлса ҳам, ўзгаларга қўлдан келганча мададкор бўлишни фарз деб билди. Бу қадриятларимиз ҳали ҳам миллатимизнинг шаъни каби улуғ эканлигидан далолатдир. Меҳрибонлик ўшандай оғир кунларда яна бир карра синовдан ўтди.

Азал-азалдан бир-бирини кўрмаса туролмайдиган, сал  бетоб бўлиб қолса қўшнисини тансиқ таом билан кириб кўрмагунча кўнгли тинчимайдиган, Худо кўрсатмасин, бировнинг бошига оғир мусибат ёки жудолик тушиб қолгудек бўлса, тунларни бирга бедор ўтказадиган, таскин, тасалли учун сўз тополмайдиган олижаноб халқимиз бор. Йиқилганни суяш бизга ота-бобомиздан мерос қолган.

Биз нега бугун меҳр-оқибат, ҳалоллик, эзгуликдан гап очдик? Гап шундаки, орамизда бировлар ташвишидан, қайғусидан пул ишламоқчи, манфаат кўрмоқчи бўлганлар учраб турибди. Мақсад уларни яхшиликка, эзгуликка даъват этиш. Агар жамиятдаги шундай камчиликларни даволамасак, яра янада катталашади. Бу ҳар қандай жамиятни маънавий таназзулга олиб боради. Шундай экан, одамларни яхшиликка чақириб, ёмонликдан қайтариш, динимизнинг талаби. Зеро, дунёни одамийлик ва яхшилик обод этади.

Иброҳимжон ИНОМОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идораси

раиси ўринбосари.

Ислом дини моҳиятида мужассам бўлган барча фазилатлар асрлар оша башариятни ҳидоятга чорлаб келмоқда. Айниқса, муқаддас динимизнинг эзгулик, хайру саховат, меҳр-оқибат, мурувват каби олижаноб ғоялари жамиятда ижтимоий адолатнинг қарор топишига хизмат қилмоқда.

Кўпчилик ўнг қўл берган эҳсонни чап қўл сезмаслиги керак, дейишади. Тўғри, Имом Бухорий бобомиз ривоят қилган қиёмат куни Аршнинг соясига олинувчи етти тоифанинг олтинчиси “Садақасини махфий берган киши, у садақасини шу даражада яширин қиладики, ҳатто ўнг қўли билан берган садақасини чап қўли сезмайди”, дейилган ҳадисга ҳамоҳангдир.

Аллоҳ таоло Қуръони каримда: «Аллоҳ йўлида молларини эҳсон қилувчилар (савобининг) мисоли гўё бир донга ўхшайдики, у ҳар бир бошоғида юзтадан дони бўлган еттита бошоқни ундириб чиқаради. Аллоҳ хоҳлаган кишиларга (савобини) янада кўпайтириб беради. Аллоҳ (карами) кенг ва билимдон зотдир» (Бақара сураси, 261 оят) дея марҳамат қилган.

Аллоҳ таоло бу мисол билан битта хайрли иш учун битта эмас, то 700 ва ундан ортиқ савоб ато этиши мумкинлигини билдирмоқда. Ҳидоят, хайру саховат, эзгуликлар китоби бўлмиш Каломуллоҳда инфоқ-эҳсон қилишга тарғиб этилади.

Сиздан (эй Муҳаммад!) қандай эҳсон қилишни сўрайдилар. Айтинг: “Ниманики хайр-эҳсон қилсангиз, ота-она, қариндошлар, етимлар, мискинлар ва мусофирларга қилингиз! Аллоҳ ҳар қандай қилган эҳсонларингизни билиб турувчидир” (Бақара сураси, 215 оят).

Яна бир ояти каримада бундай марҳамат қилинади:

«Улар (мазкур тақводорлар) фаровонлик ва танглик кунларида ҳам хайр-cадақа қиладиган, ғазабларини ютадиган, одамларни (хато ва камчиликларини) афв этадиганлардир. Аллоҳ эзгулик қилувчиларни севар. Улар бирор фаҳш иш қилиб қўйсалар ёки ўзларига зулм қилиб қўйсалар, (дарҳол) Аллоҳни эслаб, истиғфор айтадилар. Ваҳоланки, гуноҳларни фақат Аллоҳгина мағфират этар. Яна, улар била туриб, қилмишларида давом этмайдиган кишилардир. Айнан уларнинг мукофотлари – Парвардигорларидан мағфират ва остидан анҳорлар оқиб турувчи жаннат боғлари бўлиб, ўша жойда абадий бўлурлар. (Солиҳ) амал қилувчиларнинг мукофоти нақадар яхши!»  (Оли Имрон сураси, 134-136 оятлар).

Юқоридаги оятларда “фаровонлик ва тангликда ҳам хайр-садақа қилувчилар” деб, тақодорларнинг сифатлари баён этилди. Ҳар доим эҳсон қилиш ҳамманинг қўлидан келавермайди. Чунки эҳсон қилиш мардларнинг иши, ихлосли кишиларнинг амаллари бўлиб, баъзан кишига малол ҳам келади. Лекин ҳақиқий тақводорлар эҳсон қилишдан асло оғринмайдилар. Энг улуғ амал ҳисобланган эҳсон орқали жамиятда тенглик пайдо бўлади. Қуръони каримда бундай дейилади:

«Аллоҳнинг Китобини тиловат қиладиган, намозни баркамол адо этадиган ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан махфий ва ошкора эҳсон қиладиган зотлар сира касод бўлмайдиган тижоратдан (ажру савоб бўлишидан) умидвордирлар. Зеро, (Аллоҳ) уларнинг ажрларини комил қилиб берур ва Ўз фазлини уларга янада зиёда қилур. Албатта, У мағфиратли ва ўта шукр қилувчидир» (Фотир сураси, 29-30 оятлар).

Роббимиз шунчалар карамли Зотки, бизни бой қилди, беҳожат қилди, бизга мол дунё берди. Яна Ўзи шу мол дунёимиздан муҳтожларга эҳсон қилишни қалбимизга илҳом қилди, яна Ўзи бунинг учун фақирларни рўпара қилиб қўйди, яна Ўзи қилган эҳсонимизни  даргоҳида қабул қилди, яна қабул қилинган эҳсонимизга Ўзи ажру савоблар ёзиб қўйди, яна Ўзи шу эҳсонимиз эвазига сарфлаган мол-мулкимизнинг ўрнини тўлдириб ҳам қўйди, энди охиратда Ўзи бу холис, солиҳ амаллар туфайли жаннатларга ҳам киритиб қўяди, иншоаллоҳ.

Жаҳонгир ТОШТЕМИРОВ,
Фарғона тумани “Абу Бакр Сиддиқ” масжиди имом-хатиби

Ҳикояларда келтирилишича, бир киши дўконга кириб бананнинг нархини сўради:
– Банан қанча туради?
– Ўн икки динор.
– Олмачи?
– Ўн динор.

Шу пайт дўконга маҳаллада турадиган бир кампир кирди ҳамда банан ва олманинг нархини сўради. Сотувчи унга банан уч динорлигини, олма эса икки динорлигини айтди. Кампир “Алҳамдулиллаҳ, болаларим мазза қиладиган бўлишди”, деди. Олдин кирган киши сотувчининг бу ишидан ғазабланиб, кўзлари қизарди. Сотувчи унга қизишмай туришини ишора билан англатди. Кампир оладиганини олиб дўкондан чиққач, у кишига деди:

“Аллоҳга қасамки, мен сизни алдамадим, сизга хиёнат қилмадим. Бу кампирнинг тўртта етими бор. Ҳеч кимдан ёрдам олишни хоҳламайди, иффатли. Неча бор ёрдам бермоқчи бўлдим , кўнмади. Кейин унга қандай ёрдам қилишимни ўйлаб, шу йўлни топдим. Яъни унга нархни арзон айтаман. У ҳеч кимга муҳтож эмасман, деб ўйлайди. Мен ҳам яхшилик қилишни хоҳлайман. Аллоҳ билан ушбу тижоратни йўлга қўйдим. Бу кампир ҳафтада бир келади. У келган куни жуда кўп фойда кўраман. Унинг дардига малҳам бўлишни хоҳлайман”

Ҳалиги киши айтади: “Мен дўкондорнинг бу қилмишидан хурсанд бўлиб унинг пешонасидан ўпдим”.

Инсонларнинг ҳожатини чиқаришда шундай бир лаззат борки, уни фақат тажриба қилганлар билади.

Ушбу ҳикояни ўқиган ё эшитган бўлишингиз мумкин. Аммо бу каби воқеалар бугунги кунимиздаги реал ҳаётимизда мамлакатимизда фаолият олиб бораётган тадбиркорлар, саховатли инсонлар юртдошларимизга имкон қадар маънавий ва моддий ёрдам бераётганлари, эҳтиёжманд, кам таъминланган оилаларни қўллаб-қувватлаётганларини кўриб гувоҳи бўлиб турибмиз.

Ҳофиз Ибн Ҳажар Асқалоний раҳимаҳуллоҳ тарихда бутун мусулмон мамлакатларига келган ўлат ва вабо касалликларни ўрганиб, “Базлул Моун” китобларида,  тарихда мусулмон мамлакатларда тарқаган вабо ва ўлатлар асосан баҳор фасли асносида воқеъ бўлган. Сўнг ёзнинг бошига бориб йўқ бўлганини қайд этган эканлар. Бугунги кунда бутун дунёга ташвиш ва муаммо бўлиб турган коронавирус инфекцияси ҳам айни баҳор ойида бошланди. Иншааллоҳ, Аллоҳдан  умид қиламиз, ёз фасли яқинлашяпти, бу бало кўтарилсин, ваболар арисин!

Одамлар кўп неъматларни билишади, лекин билмайдиган неъматлари ундан ҳам кўп.  Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Агар  Аллоҳнинг  неъмат(лар)ини санасангиз, саноғига ета олмайсиз” (Иброҳим сураси, 34 оят).

Неъматларнинг саноғини билмаган инсон, албатта, уларни билмайди. Аслида кундалик ҳаётимизнинг ўзи, уйдан чиқиш ҳам неъмат экан, ишга бориш ҳам неъмат экан, масжидга бориш ҳам неъмат экан, суюкли инсонларимиз билан кўришиш ҳам неъмат экан! Биз қийматини биз билмайдиган неъматларинг бунчалар кўп, эй Роббим! Давлатимиз раҳбари таькидлаганидек:

– Чиндан ҳам, мана шундай мураккаб ва синовли дамларда биз улуғ ва меҳнаткаш халқимизнинг қудрати, ақл-заковати ва сабр-матонати, меҳр-оқибати ва самимияти билан ушбу оғир синовларни ҳам, албатта енгиб ўтамиз.
Аллоҳ Юртимизни тинч, ҳаётимизни фаровон, кунларимизни осуда айласин!

Раҳматилло МАДАМИНОВ,
Қўштепа тумани “Эшонгузар” масжиди имом-ноиби

Меҳнат қиламиз, оила тебратамиз, фарзанд тарбия қиламиз ва ҳоказо ишларимиз кўп. Лекин шу ишларни бажариш баробарида шахслараро муносабатлар ичра қийинчиликларга, кўнгил хираликларга, гоҳида эса жуда аянчли ҳис-туйғулар пайдо бўлишига сабаб бўлади, яъни раҳбаримиздан ёки ходимдан ёки эр-хотин бир-биридан қайнона-келин дўсту биродарлар, ҳаттоки фарзанд ва ота-она ўртасида қийин муносабатлар юзага келиб қолади.

Аслида мусулмон кишининг бу дунёга келишидан мақсад Аллоҳга қуллик қилишдир. Аллоҳ каломида: «Мен инсонлар ва жинларни ўзимга ибодат қилиш учун яратдим» деган.

Аллоҳ бизга ато этган ҳар бир неъматлардан роҳатланишни билсак, шу неъматни Аллоҳ тарафидан келганини ҳис қилиб, бандалигимизни биз Аллоҳнинг ердаги халифаси эканлигимизни унутмасак бас, ҳамма ишимиз осон битади.

Бунинг учун неъматни ҳис қилиш керак. Шукрни шарти ҳам бўлиб, улар:

1) неъматни тил билан айтиб эътироф этмоқ;
2) қалбимизда ҳамд айтиб ҳис қилмоқ;
3) солиҳ амаллар билан шукрини адо этмоқ.

Масалан:
– жисмимизнинг мукаммаллиги катта бахт, бу тана учун шукр қилиб яхши ишларни бажармоқ;
– ота-оналаримиз билан ўтирганимизда уларнинг борлиги учун шукр қилиб изларига термулиб, меҳрларидан яйрамоқ;
– эр-хотин учраштирган Роббисига ҳамд айтиб, бир-бирининг айбига кўзини юмиб роҳатланиб яшамоқ, дўстларимиз ичида уларга кўзгу бўлиб ҳаққини адо этмоқ;
– ишхонада сидқидилдан меҳнат қилмоқ ва ҳоказо…

Биз ўзимиз бу вазиятларни қийинлаштириб жамиятда фитна ёки кўнгилсизликлар кўпайишига гоҳида сабабчи бўлиб қоляпмиз.

Аслида, биродар-биродаридан уч кундан ортиқ аразлашиши мумкин эмас, мусулмон-мусулмонга кўзгудир, эрни рози қилиш аёл учун жаннат калитидир, ота-она хизматини қилмоқ Роббимиз ҳукмидир.

Келинг, бугундан бошлаб, соғ-саломат Рамазонга етмоқ ва Аллоҳнинг розилигини олиб чиқмоқ учун мусобақалашамиз.

Ким билан аразлашган бўлсак, Расулуллоҳ (с.а.в.) ҳадисларига мувофиқ «Биринчи бўлиб салом берганни гуноҳи ўчирилади» деганларини дастур қилиб ярашиб олайлик.

Фарзандларимизга қаттиқ гапириб, қарғаб турган бўлсак, истиғфор айтиб, улар ҳақига хайрли дуолар қилайлик, ахир қайтарилмайдиган дуолардан бири ота-онанинг фарзанди ҳақига қилган дуоси бўлиб, улар билан ҳузурланишни ўйлайлик.

Ишхонамизда кўнгилхиралик бор бўлса, бошлиққа итоат қилиб, бу касбимиз ҳам, ҳамкасбимиз Аллоҳнинг неъмати эканлигини ҳис этиб, каломи шарифдаги «Ўз ишбошларингизга итоатли бўлинглар» деганини кўзда тутиб, ҳар бир дўст Аллоҳнинг инояти эканлигини билиб қадрлашимиз лозим ва бундан масрур бўлишимиз, биродарларимиз ҳаққига хайрли дуолар қилишимиз лозим.

Қўлимиздаги ҳар бир неъмат, олам ичра борлигимиз улуғ бир неъмат, кимгадир кераклигимиз неъмат, агар шуларни ҳис қилиб қадрласак, ҳар бир неъматни ҳаққини адо қилиб солиҳ амалларни кўпайтирсак, жаннат сари мусобақалашган бўламиз, кўп зикр қилган, кўп шукр қилган, кўп яхши ишлар қилганлар албатта, ўзиб кетгувсидир. Бунинг учун ҳамма нарсани чуқурлаштирмай, ҳаммамиз Аллоҳнинг ердаги халифаси эканлигимизни, руҳимиз Аллоҳнинг бир қисми эканлигини ҳис қилиб, ўзимизни унутмасак бўлди.

Гулрухон ОХУНЖОН ҚИЗИ,
Данғара тумани бош отинойиси

Расулуллоҳ даврларида мусулмонларни жуда қаттиқ очарчилик, қурғоқчилик ушлади. Нарх-наво ниҳоятда қимматлаб кетди. Бир қанча вақт шу аҳвол давом этганидан кейин Расулуллоҳ алайҳиссалом шундай дедилар: “Аллоҳга қасам, бугун кун ботгунча Аллоҳ бизга ризқ етказади”.

Усмон ибн Аффон бу сўзларни эшитиб, “Ҳа, бугун келаркан, қаёқдан келаркин?” деб ўтирмадилар. Дарҳол, озиқ-овқат, бошқа керакли нарсалар юкланган 14 та туяни сотиб олиб, мусулмонларга тарқатдилар. Расулуллоҳ бу моллар Усмондан эканини эшитиб, ниҳоятда хурсанд бўлдилар ва унинг ҳаққига узоқ дуо қилдилар.

Усмон ибн Аффон ана шундай саховатли, бировнинг қийин кунларидан фойдаланишни кўзламайдиган киши эдилар. Ана шу хислатлари сабаб Расуллоҳдан бир неча марта “жаннатни сотиб олди”лар.

Халқнинг қийин ҳолатидан фойдаланиб, нархларни ошираётганлар хулоса қилиши керак. Пайғамбаримиз алайҳиссалом: “Кимки агар мусулмонларни ташвишини қилмаса биздан эмас” дедилар. Аллоҳим ҳеч биримизни ихлосдан айирмасин! Аллоҳ бу халқимиз ва бошқа халқларга туширган синовни тезроқ кўтариб, офият неъматини барқарор ва бардавом қилсин!

Муҳаммаднаби ОРИПОВ,
Риштон тумани бош имом-хатиби