Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Намозга кечикиб келган ва ўша ракатда имом билан бирга руку қилмаган бўлса, у ракатни топмаган ҳисобланади. Агар имомдан кейин туриб, шу ракатни ўқиб қўйган бўлса, намози тўғри бўлган. Агар бу ракатни топдим деб ўқимаган бўлса, бир ракат кам ўқиб, намози бузилган бўлади ва шу намознинг қазосини ўқиб қўяди.
Бу борада “Баҳрур роиқ” китобида бундай дейилган:

وَإِنْ أَدْرَكَ إمَامَهُ رَاكِعًا فَكَبَّرَ وَوَقَفَ حَتَّى رَفَعَ رَأْسَهُ لَمْ يُدْرِكْ الرَّكْعَةَ وَلَنَا أَنَّ الشَّرْطَ هُوَ الْمُشَارَكَةُ فِي أَفْعَالِ الصَّلَاةِ وَلَمْ يُوجَدْ لَا فِي الْقِيَامِ وَلَا فِي الرُّكُوعِ

“Муқтадий жамоатга имом руку қилиб турганида етиб келиб, такбир айтиб намозга киришса ва имом рукудан бош кўтаргунича руку қилмасдан туриб қолса, ўша ракатни топмаган бўлади. Бунга далил шуки, иқтидонинг шарти намознинг арконларида имомга шерик бўлишдир. Бу кишида бундай шерикчилик қиёмда ҳам, рукуда ҳам топилмади”.
Бундай ҳолатларда иқтидо қилган киши қулоқ қоқиши билан имомга эргашиб, имом қайси амални бажараётган бўлса, дарҳол шуни қилиши лозим. Чунки сано ўқиш суннат, имомга эргашиш вожиб саналади. Ундан ташқари иқтидонинг шартларидан бири муқтадий ҳар бир рукнни бир қисмини бўлса ҳам имом билан бирга бажаришидир. Валлоҳу аълам.

ЎМИ Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!
— Bir kishi imom rukuda turgan vaqtda kelib iqtido qildi. Ruku qilmasdan sano o‘qidi. Sano o‘qigunicha imom rukudan turdi. Iqtido qilgan kishi keyin o‘zi ruku qildi. Uning namozi buzilmaganmi?

Javob: Va alaykum assalom!
— Namozga kechikib kelgan va o‘sha rakatda imom bilan birga ruku qilmagan bo‘lsa, u rakatni topmagan hisoblanadi. Agar imomdan keyin turib, shu rakatni o‘qib qo‘ygan bo‘lsa, namozi to‘g‘ri bo‘lgan. Agar bu rakatni topdim deb o‘qimagan bo‘lsa, bir rakat kam o‘qib, namozi buzilgan bo‘ladi va shu namozning qazosini o‘qib qo‘yadi.
Bu borada “Bahrur roiq” kitobida bunday deyilgan:

وَإِنْ أَدْرَكَ إمَامَهُ رَاكِعًا فَكَبَّرَ وَوَقَفَ حَتَّى رَفَعَ رَأْسَهُ لَمْ يُدْرِكْ الرَّكْعَةَ وَلَنَا أَنَّ الشَّرْطَ هُوَ الْمُشَارَكَةُ فِي أَفْعَالِ الصَّلَاةِ وَلَمْ يُوجَدْ لَا فِي الْقِيَامِ وَلَا فِي الرُّكُوعِ

“Muqtadiy jamoatga imom ruku qilib turganida yetib kelib, takbir aytib namozga kirishsa va imom rukudan bosh ko‘targunicha ruku qilmasdan turib qolsa, o‘sha rakatni topmagan bo‘ladi. Bunga dalil shuki, iqtidoning sharti namozning arkonlarida imomga sherik bo‘lishdir. Bu kishida bunday sherikchilik qiyomda ham, rukuda ham topilmadi”.
Bunday holatlarda iqtido qilgan kishi quloq qoqishi bilan imomga ergashib, imom qaysi amalni bajarayotgan bo‘lsa, darhol shuni qilishi lozim. Chunki sano o‘qish sunnat, imomga ergashish vojib sanaladi. Undan tashqari iqtidoning shartlaridan biri muqtadiy har bir ruknni bir qismini bo‘lsa ham imom bilan birga bajarishidir. Vallohu a’lam.

O‘MI Fatvo markazi

Анваржон домланинг онаси ва фарзандларидан кўнгил сўраб, муфтий шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратларининг дуо ва таъзиялари етказилди.

* * *

Avval xabar berilganidek, viloyat bosh imom-xatibi Ubaydulloh domla Abdullayev Furqat tumaniga tashrif buyurdi. Tashrif asnosida Furqat tumani bosh imom-xatibi hamda «Al-madinatul munavvara» masjidi imom-xatibi vazifasida xizmat qilgan, baxtsiz hodisa tufayli olamdan o‘tgan Anvarjon domla Parmonqulov xonadoniga ham tashrif qilinib, marhum domlaning oilasi va yaqinlari holidan xabar olindi. Qur’on tilovat qilinib, duoga qo‘l ochildi. Imom domlaning xizmatlari e’tirof etilib, oilasiga moddiy yordam ko‘rsatildi.

Anvarjon domlaning onasi va farzandlaridan ko‘ngil so‘rab, muftiy shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlarining duo va ta’ziyalari yetkazildi.

Таъкидлаш керакки, ушбу жараёнда имом-хатиб ва имом ноибларининг профессионал малакаси, ишчанлик фазилати, касбий тайёргарлик даражаси, вазифага муносибликлари ҳамда зиммаларига юклатилган вазифаларга масъулият билан ёндашиш хислатларига алоҳида эътибор қаратиляпти.

Шунинг билан бирга имомларнинг нотиқлик иқтидори, қироати, илмий-ижодий, маънавий-маърифий фаолияти, чет тилларини билиш даражаси ҳамда ахборот-коммуникация технологияларини қай даражада ўзлаштирганликлари тест синовлари ва суҳбатлар асосида намоён бўлмоқда.

Ушбу синовлардан муваффақиятли ўтиб диний-маърифий, меҳнати самарадорлиги ва касбий билимларини оширган имом-хатиб ва имом ноибларга олий, биринчи ва иккинчи даражали малака тоифалари тақдим этилади. Бу эса уларнинг келгусидаги фаолиятида янада юқори натижаларга эришишида муҳим омил бўлиб хизмат қилади.

Айни пайтда Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосарлари, масъул ходимлари, диний-таълим муассасалари педагог-ўқитувчилари ҳамда ҳамкор ташкилот вакилларидан иборат баҳолаш комиссияси аъзолари гуруҳларга бўлинган ҳолда Андижон, Наманган, Фарғона ва Жиззах вилоятларида фаолият олиб бормоқда. Ўз навбатида мазкур жараёнга бошқа вилоятларда ҳам қизғин тайёргарлик ишлари кўриляпти.

Айни пайтда 267 та масжидда қурилиш ишлари давом этмоқда. 2023 йил охиригача 49 та масжидни фойдаланишга топшириш, 161 та жомени қайта қуриш ва 23 тасини тўлиқ таъмирлаш режалаштирилган. .

Сўнгги икки йилда қурилиши давом этаётган масжидларга икки миллиард бир юз ўттиз миллион сўмдан зиёд моддий ёрдам кўрсатилди.

Ҳозир республикамиз миқёсида катта йўл бўйларида 15 та масжид янги лойиҳа асосида тубдан қайта қурилмоқда, 7 та жомени қайта қуриш, 5 тасини йўл ёқасига кўчириш режа қилинган. Шунингдек, катта йўлларга яқин атрофдаги масжидлар номи ва масофасини кўрсатувчи махсус белгилар ўрнатилди.

Муҳими, юртдошларимиз ушбу масжидларда Рамазон, Қурбон ҳайитларини, хатми Қуръонлар ҳамда таровеҳ намозларини жамоат бўлиб ўқиб, шукуҳга тўлиб, Яратгандан мамлакатимиз тинчлиги ва равнақи, халқимизнинг янада фаровонлигини сўраб дуолар қилишмоқда.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари саъй-ҳаракатлари билан Марказий Осиёда ягона бўлган Фатво маркази ташкил этилди. Ушбу марказда юртимизнинг забардаст уламолари ҳамда фиқҳ соҳаси олимлари иш олиб боради. “Колл марказ”ида мўмин-мусулмонларнинг саволларига ҳар жиҳатдан асосли жавоблар бериляпти. Саволлар электрон, ёзма ҳамда юзма-юз шаклда ҳам қабул қилинади.

Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари ҳамда Уламолар кенгаши томонидан марказга йўлланган саволлар саралаб олиниб, яқинда “Фатволар тўплами: 500 саволга 500 жавоб” китоби нашр этилди.

Қуръони каримни ўрганишга бўлган эҳтиёжни таъминлаш учун Ўзбекистоннинг ҳар бир ҳудудида тажвид курслари фаолият кўрсатиб келяпти. Бугунга қадар 35 мингдан зиёд мўмин-мусулмонлар Қуръон ўқишни ўрганишди.

Чиндан ҳам диний-маърифий соҳада катта ислоҳотлар бўляпти. Бироқ олдинда муҳим вазифалар, муаммолар оз эмас. Жумладан, яқинда Бухородаги “Мир Араб” олий мадрасасида Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳри, вилоятлар ҳамда туман-шаҳар бош имом-хатиблари учун аҳоли радикаллашувининг олдини олишга қаратилган малака ошириш ўқувларида бу ҳақда батафсил маълумотлар берилди.

Бугун имом-хатиблар жойларда диний-маърифий ишларни янада мазмунли ва таъсирчан олиб боришлари, ёшларни турли ёт ғоялар таъсиридан сақлай билишлари, шунингдек, ўз ҳудудидаги одамларнинг дарду ташвишларини чуқур ҳис этиб, уларнинг ҳар қандай кунида ҳам ёнида туриб, камарбаста бўлишлари лозим. Ана шундагина кишиларнинг имом-хатибларга ишончи ортади, уларни иззат-икром қилиб, кўрсатмаларига амал қила бошлайдилар.

Қолаверса, имом-хатиб ҳамда отинойилар халқимиз орасига тобора чуқурроқ кириб бориб, турли бидъат-хурофотларга қарши муросасиз бўлишлари, шариатда йўқ турли номлар билан аталадиган маросимларга ва динимиз ман этган ишларга қарши кенг кўламда тушунтириш ишларини йўлга қўйишлари лозим.

Демак, диний соҳа ходимлари бугунги кунимизнинг масъулиятини чуқур англашлари, одамларнинг орзу-истаклари, уларни қийнаб келаётган муаммоларга ечим топишларида кўмак беришлари зарур.

Жалолиддин ҲАМРОҚУЛОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
раиси ўринбосари

Семинарда вилоят бош имом-хатиби Убайдуллоҳ домла Абдуллаев, вилоят бош имом-хатиби ўринбосари Алишер домла Наимов, Марғилон шаҳар «Саид Жалолхон тўра» масжиди имом-хатиби Юнусхон Мамарасулов ва Фарғона давлат университети Доценти, Фалсафа фанлар бўйича фалсафа доктори Серобжон Юлдашевлар ўз маърузалари билан қатнашдилар.

Семинарда сўз олган нотиқлар бугунги кунда диний-маърифий соҳада олиб борилаётган ислоҳотлар, илм ва илм аҳлига яратилаётган имкониятлар, халқимизга Аҳли сунна вал-жамоа ақидаси, Ҳанафий мазҳаби таълимотлари асосида динимиз арконлари етказиш, ёшларни «оммавий маданият», миссионерлик ҳамда ёт ғоялар таъсирига тушиб қолиши олдини олиш, уммат бирлиги йўлида мазҳабларнинг тутган ўрни каби мавзуларда суҳбат олиб бордилар.

Шунингдек, семинар давомида катта билим ва кўп йиллик тажрибага эга бўлган устозлар ёш имом-хатиблар учун зарурий тавсия ва маслаҳатларни бердилар.

Якунда имом-хатибларнинг фикр-мулоҳазалари тингланди.

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Йўқ жоиз эмас. Жамоат намозларида фақат имом овоз чиқариб, жаҳрий тарзда салом беради. Имомга эргашганлар махфий тарзда салом берадилар. Имомга қўшилиб, овоз чиқарган ҳолда жўр бўлиб, салом бериш суннатга хилофдир. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази

Имом Мотуридий соф ақидани исботлашда мўтазилийлар каби фақат ақлга суяниш эмас, балки, биринчи навбатда, нақлдан фойдаланишни зарур деб билади. Ушбу олимнинг ақида борасида қўшган яна бир ҳиссаси шуки, жуда кўплаб фирқалар эътиқод борасида ўз фикрлари билан мусулмон аҳлини турли йўлларга бошлаган бир пайтда, ўлкада ягона сунний ақида тизимини ўрнатадилар. У зот турли адашган фирқаларнинг Қуръони карим ва суннати набавийяга зид бўлган барча ботил ақидаларини далиллар асосида исботлаб берадилар. Натижада турли хилдаги майда оқимлар кўпайишининг олди олинди. Имом Мотуридий ўз услуби ва илмий асарлари билан Мовароуннаҳр илоҳиёт мактаби ривожига катта ҳисса қўшди. Шунингдек, ҳанафия мазҳабининг Ўрта Осиё халқлари урф-одатлари билан чамбарчас боғлиқ эканини ўз қарашлари орқали кўрсатиб бердилар.

Буюк имомнинг “Таъвилот аҳли сунна” ёки бошқа бир номи “Таъвилот ал-Қуръон” деб номланган асарларида аҳли сунна вал жамоа ақидасига зид бўлган оқимларга раддия билдиришда Имом Абу Ҳанифанинг қарашларига суянган ҳолда иш кўради.

Ҳозирги кунга келиб сохта салафийлар томонидан мотуридия ақидавий йўналишини аҳли сунна вал жамоанинг муқобилига қўядилар ва кескин танқид остига оладилар. Ваҳоланки, Имом Абу Мансур Мотуридий ва Имом Абул Ҳасан Ашъарий аҳли суннатнинг ақоид боби имоми эканликлари ҳақида кўп уламолар таъкидлашган. Жумладан, Имом Ибн Ҳажар Ҳайтамий шундай дейдилар:

المراد بالسنة ما عليه إماما أهل السنة والجماعة الشيخ أبو الحسن الأشعري وأبو منصور الماتريدي

яъни: “(“Аҳли сунна” сўзидаги) Суннатдан мақсад – аҳли сунна вал жамоа имомлари Абул Ҳасан Ашъарий ва Абу Мансур Мотуридий тутган йўлдир” (“Аз завожир ан иқтирофил кабоир” китоби).
Машҳур муҳаддис олим Муртазо Зубайдий раҳматуллоҳи алайҳ айтадилар:

«إذا أطلق أهل السنة والجماعة فالمراد بهم الأشاعرة والماتريدية»

яъни: “Агар ҳеч қандай қайдларсиз “Аҳли сунна вал жамоа” дейилса, Ашъарийлар ва Мотуридийлар тушунилади” (“Итҳафу саадатил муттақин шарҳу иҳёи улумид дин” китоби).

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам турли фирқалар кўпайган пайтда мусулмонларнинг катта жамоасини лозим тутишни таъкидлаб, шундай дейдилар:

«فَإِذَا رَأَيْتُمُ اخْتِلَافًا فَعَلَيْكُمْ بِالسَّوَادِ الْأَعْظَمِ»

яъни: “Агар ихтилофни кўрсангиз, катта қора (жамоа)ни лозим тутинг” (Имом Ибн Можа ривояти).

Демак, бугунги кунгача ва ҳозирда ҳам катта жамоат – Имом Мотуридий ва Имом Ашъарийларнинг ақидада тутган йўллари ҳамда фиқҳда тўрт мўътабар мазҳаб (Ҳанафий, Моликий, Шофеий ва Ҳанбалий)ларга мувофиқ келади. Мана шулар аҳли сунна вал жамоани ташкил этади. Аҳли сунна вал жамоа ичида булардан бошқа эътиқодий ва фиқҳий мазҳаблар мавжуд эмас.

Хулоса ўрнида шуни айтиш керакки, Имом Мотуридий раҳматуллоҳи алайҳ асос солган диний таълимот – мотуридия мактаби Шарқ мамлакатларида катта шуҳрат топишига сабаб шуки, унда илгари сурилган ғоялар Ислом динининг моҳиятини тўғрилик, эзгулик, инсонийлик деб биладиган жамики мўмин-мусулмонларнинг қарашлари ва интилишлари билан ҳамоҳангдир.

Тугалбоев Жамшид

“Ҳидоя” ўрта махсус
ислом билим юрти талабаси

Фарғона вилояти вакиллиги имом домлаларимизни мукофот билан муборакбод этади. Келгусида дин ва ватан равнақи йўлида бунданда хайрли ишларни олиб боришлари, энг асосийси, Аллоҳнинг ҳузуридаги буюк мукофотга ноил бўлишларини тилаб қолади.

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Имомнинг махсисини қандай эканини аниқ билиш лозим. Агар ҳозирги кунимиздаги синтетик, яъни одатий пайпоққа масҳ тортиб намоз ўқиётган бўлса, ундай имомга мутлақо иқтидо қилиб бўлмайди. Чунки ўша имом таҳоратда битта фарзни тарк қилаётган бўлади.

Пайпоққа масҳ тортиб бўлмаслик ҳақидаги далиллардан хулоса қилиб айтадиган бўлсак, барча фақиҳлар ва мужтаҳидлар сув сизиб ўтадиган, оёқда ўзини тутиб тура олмайдиган, яъни боғичсиз тушиб кетадиган, сафар масофаси (96 км)гача кийиб юрилса, йиртилиб кетадиган пайпоқлар ва пойафзалга масҳ тортиш жоиз эмаслигига иттифоқ қилганлар. Бугунги кунимизда кийилаётган ип, пахта, жун, нейлон ва бошқа нарсалардан қилинган пайпоқларда юқорида уламоларимиз айтиб ўтган жавробларнинг хусусиятлари йўқ, шунинг учун уларга масҳ тортиб бўлмайди.

Агар кимдир ҳозирги юпқа пайпоқларга масҳ тортаётган бўлса, Имом Абу Ҳанифа ва у зотнинг икки шогирдлари ҳамда Имом Молик, Имом Шофеий, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал раҳматуллоҳи алайҳимнинг мазҳабларига кўра, унинг таҳорати дуруст бўлмайди. Валлоҳу аълам.

ЎМИ Фатво ҳайъати