– Аллоҳ таолонинг атоси – инъоми.

– Иймоннинг ўзи нима?

– Иймон – тил билан иқрор қилмоқ ва дил билан тасдиқламоқдир.

– Иймон неча хил бўлади?

– Иймон беш хил бўлади: иймони матбуъ – фаришталарнинг иймони; иймони маъсум – пайғамбарларнинг иймони; иймони мақбул – мўъминларнинг иймони; иймони мавқуф – мубтадеъларнинг иймони; иймони мардуд – мунофиқларнинг иймони.

– Иймон келтириш неча хил бўлади?

– Иймон келтириш икки хил бўлади: иймони муфассал ва иймони мужмал.

– Иймони муфассалнинг сифати нима?

– Еттита нарсага ишонмоқ. “Аманту биллаҳи ва малаикатиҳи ва кутубиҳи ва русулиҳи ва-л-йавми-л-ахири ва-л-қадари хойриҳи ва шарриҳи миналлоҳи таоло ва-л-баъси баъд ал-мавти!” демоқ. Яъни, “Аллоҳга, унинг фаришталарига, унинг китобларига, унинг пайғамбарларига, қиёмат кунига, тақдирнинг яхши-ёмонлиги Аллоҳ таолодан эканига, ўлгандан сўнг тирилтирмоққа иймон келтирдим!”.

– Иймони мужмалнинг сифати нима?

– Тўртта нарсага ишонмоқ. “Аманту биллаҳ кама ҳува би-асмаиҳи ва сифатиҳи ва қабилту жамиъа аҳкамиҳи ва арканиҳи!” демоқ. Яъни, “Аллоҳга, чунончи унинг исмлари ва сифатлари билан бирга иймон келтирдим. Унинг жами ҳукмлари ва рукнларини қабул қилдим!”.

– Иймоннинг фарзлари нечта?

– Иймон фарзлари тўртта: Аллоҳни танимоқ; Аллоҳга ишонмоқ; иймонни асраб-авайламоқ; иймонни ўзи билан олиб кетмоқ.

– Иймоннинг вожиблари нечта?

– Иймон вожиблари ўн иккита: уламолар билан суҳбатлашмоқ; мунофиқлардан узоқ бўлмоқ; ташна одамга сув бермоқ; беморнинг ҳолидан хабар олмоқ; камбағалларга ғамхўрлик қилмоқ; фарзандларга исломни ўргатмоқ; оиласидагиларга намоз ўргатмоқ; етимлар бошини силамоқ; ўликни ювмоқ; йўлдаги тош ва озор етказадиган нарсаларни олиб ташламоқ; ота-онани зиёрат қилиб турмоқ; ҳажни тавоф қилмоқ.

– Иймоннинг ҳукми нима?

– Икки нарса: дунёвий ва ухровий. Иймоннинг дунёвий ҳукми жони ва мол-дунёси омон сақланишидир. Кимки иймон келтирса, жони ва молига талофат етишидан омон қолади. Ноҳақ бир мўъминни ўлдирилса, шариат унинг қасосини олиб беради. Иймоннинг ухровий ҳукми дўзах оташидан омонлик, жаннатга кириш ва Аллоҳ таолонинг дийдорига мушарраф бўлишдир.

– Иймоннинг шартлари нечта?

– Иймон шартлари еттидадир: ғайбга иймон келтирмоқ; ғайб илмини Аллоҳ таолонинг ўзигагина хос деб билмоқ; жаннат ва дўзахни кўрмасдан туриб ҳам иймон келтирмоқ; Аллоҳнинг ҳалол деб белгилаган нарсаларини ҳалол деб билмоқ; Аллоҳнинг ҳаром деб белгилаган нарсаларини ҳаром деб билмоқ; Аллоҳнинг азобидан қўрқмоқ; Аллоҳнинг раҳматидан умидвор бўлмоқ.

– Иймоннинг рукнлари – устунлари нечта?

– Иймоннинг арконлари еттидадир. Улар иймоннинг шартлари ҳам дейилади.

– Иймоннинг камолоти нечта?

– Иймоннинг камолоти учтадир: иймон топганига, иймонли бўлганига хурсанд бўлмоқ; иймоннинг кетиб қолишидан ғамгин бўлмоқ; иймоннинг бузилишидан қўрқмоқ.

– Иймоннинг боши нима?

– “Ла илаҳа иллаллоҳ, Муҳаммаду-р-Расулуллоҳ!” калимасини айтмоқ.

– Иймоннинг тани нима?

– Беш вақт намоз ўқимоқ.

– Иймоннинг қалби нима?

– Қуръон ўқимоқ. Учта дил жам бўлса, дуо мустажоб бўлади: Қуръоннинг дили – “Ёсин” сураси, инсоннинг дили – иймон-ишончи ва кечанинг дили – ярим тун.

– Иймоннинг нури нима?

– Рост гапирмоқ.

– Иймоннинг зулмати нима?

– Ёлғон гапирмоқ.

– Иймоннинг танглиги нима?

– Бенамоз бўлмоқ.

– Иймоннинг ҳаловати нима?

– Пок бўлмоқ.

– Иймоннинг ҳаками нима?

– Хавф ва ражо – Аллоҳдан қўрқиб ҳам умид қилиб яшамоқ.

– Иймоннинг шариати нима?

– Ҳалол ва ҳаромни танимоқ.

– Иймоннинг улуғлиги нима?

– Худой таолони кўп зикр қилмоқ.

– Иймоннинг пўсти нима?

– Шарм-ҳаё қилмоқ.

– Иймоннинг меваси нима?

– Рўза тутмоқ.

– Иймоннинг тухми нима?

– Илм ўқимоқ.

– Иймоннинг камоли нима?

– Сабр-тоқат қилмоқ.

– Иймоннинг барги нима?

– Тақво – Аллоҳдан қўрқиб яшамоқ.

– Иймоннинг мағзи нима?

– Дуо қилмоқ.

– Иймоннинг томири нима?

– Ихлос қилмоқ.

– Иймоннинг ватани нима?

– Мўъмин банданинг дили.

– Аллоҳ таоло иймонни нимадан яратган?

– Аллоҳ таоло иймонни ўз ҳузуридаги нурдан яратган.

– Сен иймондамисан ёки иймон сендами?

– Мен иймон билан биргаман, иймон мен биландир. Мен мўъминман, иймон менинг сифатимдир.

– Иймон холиқнинг номи билан бўладими ёки банданинг номи биланми?

– Иймон ҳам яратувчининг ва ҳам яралмишнинг номи ила бўлади. “Ла илаҳа иллаллоҳ!” калимасида холиқ номи бор. “Муҳаммаду-р-Расулуллоҳ!” калимасида эса яралмиш банданинг номи мавжуд.

– Иймоннинг ҳақиқати нима?

– Тил билан иқрор қилмоқ ва дил билан тасдиқламоқ.

– Иймоннинг амали нима?

– Намоз, рўза, закот, ҳаж ва бошқа банданинг шариатда қиладиган ишларидир.

– Иймон нима-ю ислом нима?

– Луғат жиҳатидан иккови ҳам бир. Истилоҳда эса фарқли. Демак, иймон Тил билан иқрор қилмоқ ва дил билан тасдиқламоқ бўлса, ислом Аллоҳ таолонинг буйруқларига бўйсинмоқ ва қайтарган нарсаларидан узоқ бўлмоқдир.

– Дин нима?

– Аллоҳ таоло наздида ислом ҳақ диндир. Аллоҳнинг ва унинг расулининг буйруқларига амал илмоқдир.

– Мўъминларга иймон келтириб юрмоқ фарзми ёки суннатми?

– Иймон мўъминларга суннат, кофирларга эса фарз.

– Иймоннинг ўзи фарзми ёки суннатми?

– Банда илк бор Аллоҳ таолонинг якка-ю ягоналигига иймон келтириши фарздир. Уни такрор қилиб юриш эса суннат.

– Худони танийсанми?

– Ҳа, танийман. У якка-ю ягона, ўхшаши йўқ, куч-қудратли ва оламларни яратган зотдир.

– Сен мусулмонмисан?

– Алҳамдўлиллаҳ, мусулмонман!

– “Алҳамдўлиллаҳ”нинг маъноси нима?

– “Аллоҳга ҳамду санолар бўлсин!” деган маънода.

– Қачондан бери мусулмонсан?

– “ал-Мийсоқ” кунидан бери мусулмонман.

– “ал-Мийсоқ”нинг маъноси нима?

– Аллоҳ таоло руҳларни яратганидан сўнг, уларга: “Мен Сизларнинг Парвардигорингиз эмасманми?!” деб хитоб қилган. Жами руҳлар: “Оре, Сен бизнинг раббимизсан!”, дейишган. Ана шу аҳднома олинган вақт “ал-мийсоқ” деб аталади.

– Мусулмонлик биноси нечта?

– Мусулмонлик беш нарсанинг устига бино қилинган: калимаи шаҳодат – “Ашҳаду ан-ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммад абдуҳу ва росулуҳу!” калимасини айтмоқ; беш вақт намоз ўқимоқ; рамазон ойида рўза тутмоқ; мол-дунёдан закот бермоқ; Байтуллоҳга ҳаж қилмоқ.

– Исломнинг вожиблари қайси?

– Ислом вожиботлари еттитадир: намоз ўқимоқ; фитр садақасини бермоқ; қурбонлик қилмоқ; ҳажга бормоқ; умра қилмоқ; ота-онанинг хизматини қилмоқ; қариндошларга силаи раҳим қилмоқ.

– Шариат ҳукмлари нечта?

– Шариат аҳкомлари саккизтадир: фарз, вожиб, суннат, мустаҳаб, ҳалол, ҳаром мубоҳ, макруҳ.

– Тавҳид нима?

– Бир демоқлик, бир билмоқлик ва бир деб эътиқод қилмоқликдир.

– Иймондан олдинги нарса нима?

– Аллоҳ таолонинг инояти ва ҳидояти.

– Иймондан ҳам яхшироқ нарса нима?

– Иймонни асраб-авайламоқ.

– Иймондан кейинги нарса нима?

– Аллоҳ таолонинг дийдорини кўрмоқ.

– Усули дин – диннинг асослари нечта?

– Усули дин саккизтадир: тавҳид – Аллоҳ таолони якка-ю ягона деб билмоқ; адл – ҳар ишда адолатли ва инсофли бўлмоқ; имомат – охират ишини дунё ишидан олдин бажармоқ; нубувват – Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва салламни пайғамбар деб тан олмоқ; амри маъруф – Аллоҳ таолонинг буюрган нарсаларини адо қилмоқ; наҳйи мункар – Аллоҳ таолонинг қайтарган нарсаларидан узоқ бўлмоқ; табарро – Аллоҳ таолонинг душманларини душман деб билмоқ; тавалло – Аллоҳ таолонинг дўстларини дўст тутмоқ.

– Аллоҳ таолонинг сифатлари нечта?

– Аллоҳнинг сифатлари ўнта: саккизтаси субутий, иккитаси салбий. Субутий сифатлар: илм – Аллоҳ таоло ҳамма нарсани билувчи; ҳаёт – Аллоҳ таоло абадий ва азалий тирик зот; қудрат – Аллоҳ таоло ҳар нарсага қодир; самъ – Аллоҳ таоло эшитувчи; басар – Аллоҳ таоло кўрувчи; калом – Аллоҳ таоло гапирувчи; ирода – Аллоҳ таоло ҳар нарсани ўзи ихтиёр қилувчи; таквин – Аллоҳ таоло пайдо қилувчи. Салбий сифатлар: Аллоҳ таоло барча айбу нуқсонлардан покдир; Аллоҳ таолонинг шериги йўқдир.

– Иймоннинг қалъаси нечта?

– Иймоннинг қалъаси учтадир: фарзларни билиб амал қилмоқ; вожибларни билиб амал қилмоқ ва суннатларни билиб амал қилмоқ.

– Иймоннинг нуқсони нечта?

– Иймонга нуқсон етказадиган нарсалар учтадир: куфр, ширк ва шак-шубҳа. Исломда жаҳолат узр эмас!

– Мўъмин вафот этганида иймон қаерга кетади?

– Иймоннинг феъли жони билан қолади, иймоннинг ҳукми тани билан қолади.

(“Бидон” ва “Муҳиммот ал-муслимин” // Чаҳор китоб. – Тошкент, 1892. – Б. 16-29; 127-143.).
Ҳамидуллоҳ Беруний таржимаси

“Иймон” сўзи луғатда “ишонч”, “тасдиқ” маъноларини билдиради. Шариатда эса бир нарсани тил билан айтиш, дил билан тасдиқлаш ва амал билан тамомлаб, камолга етказишдир.

Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ иймонни таърифида “Иймон иқрор ва тасдиқдир” дейдилар. Яъни, иймон қалб билан тасдиқлаш ва тил билан иқрор бўлиб нутқ қилишдан иборат бўлади.

Иймон бундай изҳор қилинади: (Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллооҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ) яъни: “Аллоҳ таолодан ўзга илоҳ йўқлиги ва Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг бандаси ва расули эканига гувоҳлик бераман”.

Ушбу шаҳодат калимасини мусулмон бўлмаган киши айтиши билан мусулмонлик бахти унга насиб қилади.

Имом Мотуридий раҳматуллоҳи алайҳнинг таъкидлашларига кўра, амал имоннинг шарти ҳисобланмайди. Чунки Аллоҳ таоло Қуръони каримнинг жуда кўп ўринда имонни алоҳида, амалларни алоҳида ажратиб, шундай марҳамат қилади: “Албатта, имон келтирган, яхши ишларни қилган, намозни баркамол ўқиб, закотни берганлар учун Парвардигорларининг ҳузурида (махсус) мукофотлари бордир…” (Бақара сураси, 277).

Шу билан бирга Имом Мотуридий раҳматуллоҳи алайҳнинг наздларида динда буюрилган ёки қайтарилган ишларга амал қилиш имоннинг шарти ҳисобланмайди. Демак, амал қилмаган кишини ҳам гарчи амал қилмагани учун гуноҳкор бўлса-да, уни мусулмон деймиз. Мана шу масала аввалдан кўп ихтилофларга сабаб бўлиб келган.

Ваҳоланки, бизнинг Аҳли сунна вал жамоа эътиқодимизга кўра, барча уламоларимиз бир овоздан гуноҳ иш қилган киши модомики уни ҳалол санамаса ва фарз амалларнинг фарзлигига ишониб туриб, дангасалик ва бепарволик билан уни адо қилмаса, уни кофирга чиқармайдилар. Қолаверса, мазҳаббошимиз Имоми Аъзам раҳматуллоҳи алайҳ ўзларини “Фиқҳул акбар” китобларида шундай деганлар: яъни: “Мусулмон кишини, гуноҳни ҳалол санамас экан, бирор гуноҳи сабабли кофирга чиқармаймиз, ҳаттоки катта гуноҳ қилган бўлса ҳам”

Хулоса қилиб айтиш мумкинки, аслида иймон масаласи тарихда барча тортишувлар, ғоявий-ақидавий низоларнинг бош негизи ҳисобланган. Ҳамма балонинг сабаби – иймон масаласини нотўғри талқин қилишда бўлган. Тарихда хорижийлар, муътазилийлар каби оқимлар шаръий амалларни бажаришда турли даражада бўлган мусулмонларни очиқчасига кофирликда ҳукм чиқарганлар ва уларга ўлим жазосини беришгача журъат этганлар.

Юқорида келтириб ўтганимиздек, ҳанафия-мотуридия таълимотида иймонга лўнда ва аниқ шарт қўйилган ва бу шартлар Қуръон ва ҳадислар билан мустаҳкам далиллаб берилган. Шундай экан, шак-шубҳасиз ўзини чин билдан мусулмон ҳисобловчи инсонни ҳеч ким кофирликда айблашга ҳаққи йўқ. Бу ерда инсоннинг тили билан айтаётган сўлари қалби билан бир хил бўлиши лозим бўлади, албатта. Шу сабабли ҳам азал-азалдан халқимизда тил билан дил (қалб) доим бир хил мувозанатда бўлишига катта эътибор қаратиб келинган.

Жўрабек РАҲМОНОВ,
Фарғона шаҳар бош имом-хатиби

«Тавҳид ҳақида (Аллоҳ таоло зоти ҳақида Қуръону Суннатда келмаган) айрим нарсалар хаёлимга ўрнашиб олган, юрагимга ғулғула солиб келар эди. Бу нарсаларни миямдан чиқариб ташлай оладиган бирор киши бўлса, Шофеийдан бошқаси бўлмайди, дедим-да, унинг олдига бордим. Миср масжидида экан. Қаршисига чўкка тушиб ўтирдим ва дедим:
— Ичимда тавҳид ҳақида бир нарса ғимирлай бошлади. Сиздан бошқаси билмайди, деб ўйлайман. Бу ҳақда сиз нима дейсиз?

Шофеийнинг аччиғи чиқиб кетди ва:
— Қаердалигингни биласанми? – деди.
— Ҳа, – дедим.
— Бу ерда Аллоҳ Фиръавнни ғарқ қилган. Бунинг тафсилотини Расулуллоҳ алайҳиссалом сўрашга буюрганмилар? Сенга бирор хабар етганми?! – деди.
— Йўқ, – дедим.
— Саҳобалар гапирганми? – деди.
— Йўқ, – дедим.
— Осмонда нечта юлдуз бор, биласанми? – деди.
— Йўқ, – дедим.
— Улардан бир юлдузнинг жинсини, қачон чиқиши, қачон ботишини, нимадан яралган, биласанми? – деди.
— Йўқ, – дедим.
— Яратиб қўйган нарсаларидан кўзинг билан кўриб турган нарсангни билмайсану, Яратувчиси ҳақида тусмоллаб гапиришга уринасан?!

Кейин мендан таҳоратдаги бир масала ҳақида сўради. Жавобда хато қилдим. Ўзи ўша масалани тўрт фаръий бўлакларга бўлиб, сўради. Биронтасида тўғри жавоб бера олмадим.
— Кунда беш маҳал эҳтиёжинг тушадиган нарсаларни ўрганишни қўйиб, Яратувчини ўрганишга ўзингни мажбурлаб такаллуф қиласан?! Ичингда яна шундай нарса ғимирлайдиган бўлса, Аллоҳга қайт, унга ёлвор. Аллоҳнинг мана бу қавлига қайт:

«Сизнинг илоҳингиз ягона Илоҳдир. Ундан ўзга ибодатга лойиқ ҳеч бир илоҳ йўқ, У Меҳрибон, Раҳмли зотдир. Албатта, осмонлару ернинг яратилишида, кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, одамларга манфаатли нарсалари ила денгизда сузиб юрган кемада, Оллоҳнинг осмондан сув тушириб, у билан ерни ўлимидан кейин тирилтириши ва унда турли жонзотларни таратишида, шамолларни йўналтиришида, осмону ер орасидаги итоатгўй булутда ақл юритувчи қавмлар учун оят(белги)лар бор» (Бақара, 163-164). 

Махлуқ орқали Холиқни топ, ақлинг етмаслиги аниқ бўлган нарсаларни билишга ўзингни мажбурлама! – деди.

Мен тавба қилдим…

(Заҳабий, “Сияру аъламин нубала” 10/31)

* * *

Удур ҳоким, ки ҳукмин ўзга этмас,
Анинг зотиға ҳеч ким ақли етмас.
Фаришталар, набилар етмадилар,
Бўйин сундилару фикр этмадилар.
Вале фикр эт Худонинг қудратиға,
Ажойиб ишлариға, санъатиға.

“Саботул ожизин” дан

Сайфуллоҳ Носир | azon.uz

Иймонли киши ҳаёли бўлади, иймон ҳаёда кўринади, кишининг иймони қанча зиёда бўлса, ҳаёси ҳам шунча зиёда бўлади. Бизларга чексиз неъматларни берган Аллоҳ таолога гуноҳ қилишдан ҳаё қилишимиз керак. Кўзимизни ва қулоғимизни Аллоҳ таъқиқлаган нарсалардан сақлашимиз, айниқса тилимизга жуда ҳам эҳтиёт бўлишимиз керак. Айтаётган ва ижтимоий тармоқларда ёзаётган сўзларимиз бизларни Аллоҳдан узоқлаштириб қўйиши мумкин. Ҳозирги кунда ижтимоий тармоқларда динимиз, шариатимиз аҳкомлари ва уламоларимиз ҳақида турли ноўрин фикрларни билдириб, ислом маданиятига ҳам, дунё маданиятига ҳам мутлақо тўғри келмайдиган, ҳаё ва шариат чегарасидан ташқаридаги сўзларни сўзлаётганлар кўпайиб бормоқда. Агар улар Аллоҳдан ҳаё қилишганда эди, қаерлардадир беркиниб олиб, фақатгина интернетда омма мусулмонларининг қалбига шубҳа солиш, ихтилофлар чиқариш ва дин уламоларини обрўсизлантириш эвазига топаётган маблағлари билан қорин ва меъдаларини ҳаром ва шубҳали нарсалар билан тўйдиришдан сақланишар эди.

Инсон ўз гуноҳларининг сабабидан Аллоҳнинг бало-қазолари келишидан ва қиёмат кунида дунёдаги барча қилмишлари учун ҳисоб-китоб қилинишидан қўрқмас экан, унинг дўсти ва ҳамроҳи фақат шайтон бўлади. Охиратни ва ўлимни эслаб юриш инсоннинг иймони зиёда бўлишига, амали гўзал бўлишига сабаб бўлади. Ким охиратда Аллоҳнинг раҳматидан ва жаннатдаги мукофотлардан умидвор бўлса, дунё зийнатларига алданмайди, охират ишини дунё матоҳларига сотмайди, Аллоҳдан ҳаё қилади.

Хаё иймондандир. Барчамизга ушбу сифатлар билан сифатланиб, иймонларимиз зийнатланиб, тақво билан ҳаёт ўтказишимизни Яратганимизни Ўзи насиб айласин!

Улуғбек ТОЖИЕВ,
Риштон тумани «Бўжай» масжиди имом хатиби

Хўш, бу неъматлар қайсилари?

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Икки неъмат борки, кўпчилик инсонлар унинг қадрига етмайдилар. Улар – сиҳат-саломатлик ва хотиржамликдир”, – дедилар”(Имом Бухорий ривоятлари).

Бошқа бир ҳадиси шарифда: “Кимки ўз уйида тинчликда, тани соғлом, бир кунга етадиган таоми бор ҳолда тонг оттирса, унга бутун дунё неъматлари тўлиғича берилгандек бўлибди”, – дейилган (Имом Бухорий ривоятлари).

Нега ҳадиси шарифда ҳар куни, ҳар доим муҳтож бўладиганимиз уч неъмат: соғлиқ, тинчлик ва қут-баракага урғу берилди?

Чунки бу неъматлар бўлмаса, турмуш издан чиқади, яшаш қийинлашади. Узоққа бормайлик, бугунги дунёнинг манзарасидан хулоса чиқариб олайлик. Биргина кўзга кўринмас ўлат барчанинг ҳаловатини ўғирлади, ҳамманинг тинчини бузди. Шундай эмасми?

I

Бир куни пайғамбарларнинг отаси, бобомиз Иброҳим алайҳиссалом сўрадилар:
– Ё Парвардигори олам! Дард кимдан?

Аллоҳ таоло:
– Мендан, – деди.

Иброҳим алайҳиссалом яна сўрадилар:
– Даво кимдан?

Аллоҳ таоло яна:
– Мендан, – деди.

Шунда Иброҳим алайҳиссалом:
– Унда табибга не ҳожат? – дедилар.

Аллоҳ таоло:
– Табиб – қўлига даво юборилган кишидир, – деб марҳамат қилди.

Жаноби Пайғамбаримизнинг айтган муборак сўзларидан оладиган хулосамиз – қайси бир дард-касалликни Аллоҳ таоло юборган бўлса, демак, унинг шифосини ҳам юборган. Шифоси эса – табиб, шифокорларнинг қўлларида.

Яқин-яқингача айрим нодонлар юртимиз шифокорларига қўл кўтаришганини ойнаи жаҳон орқали кўриб, ранжидик. Ваҳолонки, бугун коронавирусга чалинган юртдошларимиздан (20 май ҳолатига кўра) 2372 нафарининг соғайишида шифокорларимизнинг хизмати беқиёс катта эканига барчамиз гувоҳ бўлиб турибмиз. Икки ҳафта мобайнида оиласи бағридан ажралиб, халқ хизматига камарбаста бўлган шифокорларимизни аввалги мақолаларимизда замонамиз қаҳрамонларига менгзаган эдик.

Шарқу ғарб олимлари тан олган, XXI асрнинг нанотехнология замонасида ҳам асарларини бутун дунё халқлари бошга кўтараётган, жаҳоннинг олий тиббиёт муассасаларида китоблари ҳанузгача ўқитиб келаётган, Ер юзининг энг нуфузли тиббиёт академияларида илмий ишлари ўрганилиб келаётган, ёруғ оламдаги бутун бир улкан ва жиддий соҳа шу инсоннинг исмлари билан номланган Абу Али ибн Сино айтадилар:

Тузатиб бўлмайдиган дард йўқ,
Иродасизлик бор.
Шифобахш бўлмаган ўсимлик йўқ,
Илмсизлик бор.

Худои таоло барча махлуқоту мавжудотларини жуфт-жуфт қилиб яратган. Илло, Ўзигина яккаю ягона, ёлғиз холос! Ҳамма нарса жуфт-жуфт: қуёш-ой, ёз-қиш, эркак-аёл, оқ-қора, ер-осмон, жаннат-дўзах, ўлим-ҳаёт, савоб-гуноҳ, кеча-кундуз ва ҳоказо.

Демак, дарднинг ҳам жуфти, зидди бор экан. Бу нима? Бу – даво! Ҳар бир касалликнинг ҳам жуфти, зидди бор экан. Бу нима? Бу – шифо!

Модомики, Аллоҳ таоло ҳар бир дардга – даво, ҳар бир касалликка – шифо юборибдими, энди сизу биз бандаларининг иши – шу даво ва шифоларни излаб топиш!

Имом Бухорий ва Имом Муслим асарларида Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ алайҳиссалом айтдилар: “Аллоҳ қандай касаллик туширган бўлса, албатта, унинг шифосини ҳам туширган“.

Зиёд ибн Алақа разияллоҳу анҳу Усома ибн Шерик разияллоху анҳудан бундай ривоятни келтиради: “Мен Расулуллоҳнинг ҳузурларида эдим. Бир аъробий келиб:
– Ё, Расулуллоҳ! Даволансак бўладими? – деб сўради.

Расулуллоҳ алайҳиссалом:
– Ҳа, эй, Аллоҳнинг бандалари! Даволанинглар! Чунки Аллоҳ таоло қандай дардни яратган бўлса, албатта, унинг шифосини ҳам яратган. Лекин битта дарднинг давоси йўқ, – дедилар.

Саҳобийлар:
– У қайси дард? – деб сўрашди.

Расулуллоҳ алайҳис салом:
– Қарилик, – деб жавоб бердилар.

Яна бир ҳадиси шарифларида Жаноби Пайғамбаримиз Расулуллоҳ алайҳиссалом айтдилар: “Ҳар бир дарднинг давоси бор. Агар даво дардга етиб борса, Аллоҳ азза ва жалланинг изни билан тузалади” (Имом Муслим ривоятлари).

Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам умматни соғлом жамият барпо этишга буюрганлар. Шу билан бирга, турли хасталиклардан сақланишни сўраб, Аллоҳ таолога илтижо қилганлар. Мўмин-мусулмон киши замонавий тиббиётнинг имкониятларидан фойдаланиб, Шофий (шифо берувчи) – Аллоҳ таолодан турли касалликлардан паноҳ сўраши зарур.

II

Тонг саҳар тинчлик-хотиржамликда уйғонишнинг ўзи бир неъмат эмасми?! Бобо-буви, ота-она, ака-ука, фарзандлар – оила даврасида нонушта қилишнинг файзини нима билан таққослаш мумкин?! Ишга, ўқишга отланаётганда, оила улуғларининг дуосини олиб кўчага чиқишнинг баракотини ҳаммамиз яхши биламиз.

Тинчлик-омонликда яшаш – бу жон, мол, уй-жой, ор-номус хавфсизлигига эга бўлиш демакдир. Минг-минг шукрларки, юртимизда булар барчасининг хавфсизлиги кафолатланган.

Аслида, “Ислом” сўзи араб тилидан ўзбек тилига таржима қилинганда “итоат ва бўйсуниш”, “ихлос ва турли офатлардан саломат бўлиш” ҳамда “сулҳ ва омонлик”, “тинчлик” деган маъноларни билдиради. Бу динни Пайғамбарнинг ўзлари танлаган эмаслар, балки уни Аллоҳ таолонинг Ўзи (!) ихтиёр этган! Ислом – бу Аллоҳ ягона деб эътиқод қилиб, унга бўйсунмоқлик ва бутун қалб билан унга ихлос қилмоқлик демакдир.

“Мусулмон” деган сўзнинг асли, негизи, ўзаги “ислом” сўзи. Демак, ҳар бир инсон миллати, ёши, жинси, дини, ирқи, ижтимоий ҳолати, тураржойидан қатъий назар, модомики “мен – алҳамдулиллоҳ, мусулмонман!” деб, ўзини мусулмон ҳисобласа, тинчлик учун хизмат қилиши шарт ва зарур экан! Аксинча, қиладиган иши айтаётган сўзига тўғри келмас экан! Худони Ўзи ҳаммамизни асрасин!

“Қўшнинг тинч – сен тинч!”, “Юртинг тинч – сен тинч!” дейди доно халқимиз. Юртимиз, қўшнимиз, оиламиз тинчлиги-хотиржамлиги учун нечта одам хизмат қилмоқда? Уларнинг икки-уч нафарини кўра олсак, неча миллион нафарини ҳаёлимизга ҳам келтира олмаймиз! Ҳатто тасаввур қилишга ҳам ожизмиз!

Доно халқимиз “Бирни кўриб – фикр қил, бирни кўриб – шукр қил!” деб бежиз айтмаган. Телевизоримиз пультининг хоҳлаган тугмасини босиб, хоҳлаган телеканалга қўйсак, дунёнинг неча минглаб жойларида неча юз минглаб инсонлар тинчлик (!) излаб, сарсон-саргардон бўлаётганига гувоҳмиз…

Ҳар қандай ақлли одам Ватанимиз тинчлиги, сарҳадларимиз дахлсизлиги, фуқароларимиз фаровонлиги учун сон минглаб ўзимизнинг ака-укаларимиз, опа-сингилларимиз, ўғил-қизларимиз хизмат қилаётганини алоҳида эътироф этади ва юксак қадрлайди.

Хулоса

Жаннатмакон юртимиз тинчлиги, муқаддас Ватанимиз равнақи, доно халқимиз саломатлиги ва фаровонлиги учун ҳар бир инсоннинг қилаётган хизматларига миннатдор бўлишимиз – ҳам бурчимиз, ҳам фарзимиз, ҳам қарзимиздир!

Кунларнинг бирида машҳур рассом дунёдаги энг гўзал суратни чизишга қарор қилади ва саёҳатга отланади. Бир қишлоқдан ўтаётиб нуроний отахонга дуч келади ва ёнига бориб у кишидан: “Дунёдаги энг гўзал нарса нима?” – деб сўрайди. Отахон ҳеч иккиланмай: “ИМОН!” – деб жавоб беради.

Сўнгра бир гузар олдидан ўтаётиб, карнай-сунай садоларини эшитади ва тўпланиб турган оломон олдига бориб келиндан: “Сизнингча, дунёдаги энг гўзал нарса нима?” – деб сўрайди.

Келин куёвнинг кўзларига боқиб: “Дунёдаги энг гўзал нарса – СЕВГИ!” – дейди.

Рассом йўлида давом этади. Бепоён даштлар, тизма тоғлар, ястаниб ётган қир-адирлардан ўтиб, саҳрода бир тўда аскарни учратади ва улардан бирини ёнига чорлаб, юқоридаги саволни беради.

Аскар: “Дунёдаги энг гўзал нарса бу – ТИНЧЛИК!” – дея жавоб беради.

Рассом дунёдаги энг гўзал нарсалар – имон, севги ва тинчлик бўлса, буларнинг барчасини бир расмда қандай ифодалайман, дея ўйлай-ўйлай уйига қайтиб келади.

Уйига кириши билан дунёнинг энг гўзал манзараси қаршисида эканини англаб етади: болаларининг маъсум нигоҳларида имон, аёлининг кўзларида севги, уйида эса тинчлик ҳукм сурар, ҳаммаларининг танлари соғ-саломат эди.

Булардан илҳом олган рассом дунёдаги энг гўзал нарсани чизишга киришади ва уни “Менинг уйим”, деб номлайди.

Биз буни янада кенгроқ тасаввур қилиб, табиий лозим бўлган ИМОН ва СЕВГИдан ташқари, дунёдаги энг гўзал нарса бу – ТИНЧЛИК ва СОҒЛИҚ эканини эътироф этамиз. Имон, тинчлик, саломатлик неъматлари жаннатмакон юртимизда, шукрки, барқарор! Демак, дунёдаги энг гўзал диёр бу – имон, тинчлик, саломатлик барқарор бўлган ВАТАН – ЎЗБЕКИСТОНИМИЗДИР!

Устозларимиз айтадилар: “Ҳаётдан киши олмаса таълим, ўргата олмас унга ҳеч бир муаллим”. Кундалик ҳаётимизда ниҳоятда эҳтиёт бўлишимиз лозим экан. Яна билиб-билмасдан Жаноби Пайғамбаримиз алайҳис саломнинг: “Икки неъмат борки, кўпчилик инсонлар унинг қадрига етмайдилар. Улар – сиҳат-саломатлик ва хотиржамликдир” деган муборак сўзларига қарши бўлиб қолмайлик!

Иброҳимжон ИНОМОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари | www.muslim.uz

Исломда поклик иймондан ҳисобланади. Мўмин инсонда иймон бўлиши билан бирга, поклик бўлмаса, банданинг ибодати ҳам қабул бўлмайди. Шу сабаб ҳам мўмин-мусулмон ҳар бир ишни покланишдан бошлайди.

Теварак-атрофни озода сақлаш пайида бўлади. Бобо-бувиларимиз, ота-оналаримиз: «Чиқиндини ариққа супурма, сувга тупурма, ҳовли ва кўчаларга ахлат ташлама», деб қайта-қайта тайинлар эдилар. Илгарилари ариқ ва булоқларнинг сувидан ҳеч ҳадиксиз қониб ичардик. Иссиқ нонларни оқар сувларда оқизоқ қилиб ердик. Ҳозир ким ҳам маҳалла, гузарлар оралаб оқиб ўтадиган ариқдан сув ича олади? Баъзилар ҳеч тортинмай ариққа суприндини ташлашади, кир ювилса, мағзавасини оқизишади. Ҳар жойда кўз тушса, ҳижолатга соладиган бир манзара бор. Уйлардан узоқлашилмасдан исталган жойга ташлаб кетилган чиқиндиларни кўриш мумкин. Улар уй ва ҳовлилардан чиқарилган. Ҳатто орасида нон бўлакларини кўриб, одам ачиниб кетади. Ойша (розийаллоҳу анҳо) онамиздан ривоят қилинган ҳадисда, Пайғамбаримиз Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтадилар: «Пок бўлинглар, зеро Ислом пок диндир ва фақат пок кишилар жаннатга кирур».

Яшаётган жойларимизнинг тоза бўлиши, аввало, ўзимизга боғлиқ. Фақат ҳовли ва уйларимиз эмас, қишлоқ, шаҳарларимиз ҳам ўзимизники. Унинг озодалигига тозалик идоралари ходимларидан ташқари ҳар биримиз жавобгармиз, масъулмиз. Ким уйи ифлос бўлишини, чиқиндилар сочилиб ётишини истайди? Ҳеч ким! Аммо буни кўчамизга раво кўрамиз. Гоҳида ҳатто машинадан тушишгада эриниб, баъзи кишилар уйидан халтачаларга солиб берилган чиқиндиларни пана-пастқамларга улоқтириб кетишади. Шу боис ҳам йўлларимиз бўйида қоғоздан тортиб ҳар хил чиқиндилар сочилиб ётади, чекка жойларда уюлиб, бадбўй ҳидлар тарқатади. Бир қанча касалликлар ахлат уюмларидан тарқайди. Бундай ҳолатларнинг олдини олиш ҳар биримизнинг инсоний бурчимиз.

Тупроқ, сув, ҳаво ва бошқа нарсаларни тоза сақлаш, уларни ифлосланишига йўл қўймаслик ва соғлиқ учун зарарли бўлган нарсалардан сақланиш кабилар шариатимизнинг буйруғидир. Муоз ибн Жабал (розияллоҳуанҳу)дан ривоят қилинган ҳадисда, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам):

«Учта жойга: сув ўзанларига, серқатнов йўлларга ҳамда соя-салқин ерларга ахлат ташлаб, лаънатга қолишдан қўрқинглар», деганлар (Абу Довуд).

Ҳозирги кунда барча ерларда ахлат ташлаш учун алоҳида жойлар қурилган. Шундай экан, ҳар хил ахлат ва чиқиндиларни махсус жойларга ташлаш лозим, аксинча дуч келган жойга ташлаш мусулмончиликка ҳам, одамгарчиликка ҳам тўғри келмайди.

Киши покликни ўзидан бошлаши керак, яъни ўзини иймони бутун мусулмон деб билган ҳар бир инсон кўча-куйларга ахлат ташламаслиги, оиласини ва яқинларини ҳам шунга чақириши керак.

Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бир ҳадиси шарифларида бундай деганлар:

«Бир одам йўлда кетарди, жуда қаттиқ чанқади. Шунда қудуқ топиб, унга тушди ва сувидан ичди. Сўнг қудуқдан чикиб қараса, бир ит чанқаганидан тупроқни яларди. У одам ўзи қандай чанқаган бўлса, у ҳам шундай чанқаганини ўйлаб, қудуққа қайтиб тушди. Маҳсисида сув олиб чиқиб, итни суғорди. Аллоҳ таоло у одамнинг гуноҳларини кечирди».

Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан ривоят қилинган қуйидаги ҳадисда шундай дейилган:

«Қайси бир мусулмон киши бирор кўчат ёки экин экса, кейин ундан қуш ёки инсон ёхуд бирор жонивор еса, эккан одамга садақа савоби ёзилади» (Имом Бухорий).

Демак, биз ўзимиз яшаб турган жойга ва маҳалла-кўйларга турли дарахт кўчатларини экиб обод қилсак, бундан нафақат инсонлар, балки қушлар ҳам манфаат топади. Ҳадиси шарифда айтилишича, экилган ҳар бир дарахтнинг айтаётган тасбеҳи, ўша дарахтни эккан кишининг номаи аъмолига ёзилади ҳамда унинг мевасидан бошқалар еса ёки соясида ўтирса, эккан кишининг амал дафтарига садақа савоби ёзиб қўйилади.

Жамоат жойларида, ўқув даргоҳларида, кенг жамоатчилик фойдаланадиган метро, автубос, йўналишдаги авто уловларда ҳам тозаликка риоя қилишимиз лозим. Уларга писта пўчоқлари ва маъиший чиқиндиларини ташлаб ифлос қилмаслигимиз даркор. Ҳар вақт ва ҳар жойда тозалик ва поклик одобларига риоя қилишни асло унутмайлик, зеро “поклик иймондандир” деб бежизга айтилмаган.

Шундай кунларда юрт тинчлиги, халқимиз фаровонлиги, иймон-эътиқодимизга яраша солиҳ амалларни бажаришга муносиб шароитларнинг муҳайё экани учун Аллоҳ таолога шукроналар айтган ҳолда атроф-муҳит ва ҳовли-жойларимизнинг озода бўлишига ҳаракат қилайлик.

Динимиз покликка, озодаликка буюрар экан, бунинг заминида инсоннинг саломатлиги ётади. Шу муносабат билан барчамиз яшаш жойларимизнинг ободлиги ва тозалиги йўлида биргаликда курашмоғимиз лозим.

Зоҳиджон ТУРДИЕВ,
Қўштепа тумани “Абдусамад Охунд” масжиди имом-хатиби

Бир қишлоқда ёлғиз қария яшаган экан. У жуда камбағал бўлса-да, бисотидаги яккаю ягона чопқир отига ҳатто подшоҳлар ҳам ҳавас қилишар экан. Оти учун жуда кўп пул таклиф қилишса ҳам у сотмас экан. Қария: “Бу менга нафақат от, балки дўстдир. Дўстни қандай сотаман?”, – дер экан.

Бир куни эрта тонгда от боғланган жойидан ғойиб бўлди. Бутун маҳалла йиғилиб қарияни тергай бошлашди: “Эҳ, аҳмоқ қария, – дейишарди унга. – Отни бир куни ўғирлаб кетишларини билардик. Сотганингда яхши эмасмиди? Қандай ҳам нотаволик бу!”

Шунда қария: “Отимни ўғирлашдими ёки ўзи кетдими, билмайман. Бу воқеа ҳам омад ёки омадсизлик экани ҳаммамизга қоронғу. Оқибати Аллоҳга аён”, – деди.

Халойиқ унинг устидан кулиб тарқалди. Қишлоқ аҳли қарияни аввалдан сал соддароқ деган фикрда эдилар.

Бироқ ўн беш кун ўтиб кутилмаганда от қайтиб келди. Қайтиб келганда ҳам ўзи билан бирга тўртта тойни эргаштириб келди. Одамлар яна тўпланиб: “Эй, қария сен ҳақ экансан, бу омадсизлик эмас, бахт экан”, дейишди. Қария яна: “Отим йўқолганди, яна пайдо бўлди. Бу бахт ёки бахтсизликлигини ҳеч қайсимиз билмаймиз. Сиз гапдаги биргина сўзни ўқиб, бутун китобнинг мазмунини била олмайсиз-ку!”, деди. Лекин одамлар яна “Қария ноҳақ, ахир унинг отлари кўпайди-ку”, деб ўйладилар.

Қариянинг ёлғиз ўғли тойларни минишга ўргата туриб, отдан йиқилди ва оёғи синди. Халқ: “Ана омадсизлик! Сенинг ёлғиз ўғлинг оёғи синиб, бетоб бўлди. Ундан кўра отни сотганингда ҳеч бўлмаганда, пуллик бўлиб қолардинг”, дейишди.

Бу сафар ҳам қария уларга қараб: “Сизлар ҳукм чиқаришга шошилманглар. Мен ўғлимнинг оёғи синганини биламан, аммо бунинг ҳам омад ёки омадсизлигини Аллоҳдан бошқаси билмайди”, деди.

Орадан бир неча кун ўтиб, мамлакатда уруш бошланди-ю барча ёшларни урушга олиб кетила бошлади. Фақат қариянинг ўғли оёғи сабабли урушга бормади. Халойиқ урушда мағлуб бўлганлари ва кўпчилик урушга кетганлар ҳалок бўлганларини кўриб, қария ҳузурига келдилар ва йиғлаб: “Сен ҳақ экансан, ўғлингнинг чўлоқлиги бахт экан. Мана у сен билан бирга, бизларнинг болаларимиз энди ҳечам қайтмайдилар”, дейишди.

Қария яна ўша гапларини такрорлади: “Сизларга шунча гапларим бекор бўлган кўринади. Ҳеч ким бир воқеанинг ортидан яхшиси ёки ёмони келишини билмайди”, дея яна уларга насиҳат қилди.

Шошилиб ҳукм чиқариш онгнинг қотиб қолишидан дарак. Бир ҳодисанинг ортидан бошқаси келади, бир қисм тугаб бошқаси бошланади, бир эшик ёпилиб, бошқаси очилади. Сиз бир чўққига чиқсангиз, ундан-да баландроғи кўринади. Ҳар бир ишдан яхшилик, хикмат изламоқ даркор. Шундай экан, бошига яхшилик ёки мусибат келган ҳар қандай мўмин киши ундан ҳикмат излашга ошиқиши бу унинг заифлиги эмас, балки ахлоқи гўзаллигининг аломатидир.

Турсунали ЭРБЎТАЕВ,
Қўштепа тумани “Мўйи Муборак” масжиди имом-хатиби

Исломда ибодатларнинг қабул бўлиши поклик асосида адо этилишига боғлиқдир. Шу сабаб динимизда поклик йўлида қилинган ҳар бир иш юқори баҳоланади ва уни қилган кишига улкан ажр-савоблар ато этилади.

Меҳрибон Роббимиз “Тавба” сурасининг 108 оятида: “Унда покланишни яхши кўрадиган кишилар бор. Аллоҳ покланувчиларни яхши кўради” дея марҳамат қилган.

Демак, поклик – мўмин киши учун икки дунё саодати бўлиб хизмат қилади.

Ривоят қилинишича, подшоҳ бир шаҳарга волий (ҳоким) тайинлайди. Волий иш бошлашдан аввал подшоҳдан маслаҳат олиб, у ерлик аҳоли билан қандай муносабатда бўлиши кераклигини сўради. Подшоҳ:

“У шаҳарга бориб, кўчаларининг тозалигига эътибор бер. Кўчалари, йўлларини покиза тутганлар ўз ҳовлиларини ҳам тоза тутадилар. Ариқларини ҳам покиза тутсалар, бу уларнинг эътиқодлари ҳам самимийлигига далолат бўлади. Қабристонларини ҳам бориб кўргин, агар қабр атрофлари тозаланган бўлса, у халқ ўтганларининг руҳини шод қилишга ҳаракат қилган бўладилар. Шу уч ҳолатнинг ижобий эканини кўрсанг, у ерлик аҳоли билан чиройли муносабатда хизмат қилсанг бўлади” дея насиҳат қилди.

Афсуски, бу борада бизнинг аҳволимиз ҳам тушкунлидир. Айни вақтда кўча ва ариқлар тозалигига етарли даражада эътиборли бўла олмаяпмиз. Боз устига, сунъий равишда ариқларни ифлослантиряпмиз. Оддийгина бир мисол, масжидимиздан оқиб ўтадиган ариқдан келаётган нарсаларни кўриб, ҳайратдан ёқа ушлайсан киши. Айниган овқат қолдиқлари, тузлама, ҳатто болаларга ишлатилган таглик (памперс)лар, ишлатилган тиббий ашёлар қолдиқлари ва дори қутилари…

Яна бир ҳолат: бир аёл кир ювилган сув (мағзава)ни кўчага олиб чиқиб сочди, бунга нима дейсиз? Ёки ошхона, ҳаммом, ҳатто оғилхонасининг чиқиндиларини ариқларга оқизиб қўйганларни ким дейиш мумкин?

Ҳа айтганча, кўчага тўкилган тупроқ, тош, шағаллар ёйинки ичкаридан тошиб чиқилган (қурилиш) чиқиндиларнинг ойлаб-йиллаб туриши, бу орқали кўчани ёки йўлни банд қилиб, йўловчиларга муаммо туғдиришини наҳот ўйламасак?!

Шу ўринда, таъбир жоиз бўлса, кийинишимиз ва хонадонимизни жуда ораста қилаверамиз, лекин жамоат жойи ва кўпнинг ҳаққидан қўрқмаймиз. Бу ишимиз тўғрими?!

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Фойдасиз нарсаларни тарк этмоқлик киши исломининг гўзаллигидандир” (Термизий ривоят қилган) дедилар.

Шундай экан, биз юқорида афсус ила тилга олган ҳолатлар киши исломининг гўзаллигига путур етказадиган ишлар сарасидан экан, келинг, вақт борида ўзимизни ислоҳ қилайлик. Шоядки, яхшиликка эришсак!

Ҳасанбой ОЛИМНАЗАРОВ,
Марғилон шаҳар “Имом Заҳириддин” масжиди имом-хатиби

Бу масала ислом ақидасига бевосита боғлиқ бўлган мавзулардан бири ҳисобланади. Биз мўмин-мусулмонлар бундай масалаларда доимо ўзимизча фатво бериб юборишдан сақланишимиз лозим. Ҳозирги кунда ислом шариати, ақида илмидан етарлича маълумотга эга бўлмаган баъзи бир кимсалар инсонларни ўртасида фитнага сабаб бўлиб, аҳли қибла мусулмонни гуноҳи туфайли диндан чиқади, мўмин эмас, кофир деган фатволарни бермоқдалар. Буларнинг бундай фатволари пуч эканига Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қуйидаги ҳадислари далил бўлади.

“Уч нарса иймоннинг аслидандир. “Ла илаҳа иллаллоҳ” деган кимсага тегмаслик, уни гуноҳи туфайли “кофир” демаймиз, амали туфайли Исломдан чиқармаймиз” (Имом Aбу Довуд ривоятлари).

Ушбу ҳадиси шарифда мусулмон киши бошқа диндошига нисбатан қандай муносабатда бўлиши борасида аниқ ҳукм берилмоқда. Яъни, ҳақиқий мўмин бошқа биродарини гуноҳи туфайли кофирга чиқармаслиги, уни қилган амали сабабли унга “мўмин эмас” деган сўзни айтмаслик лозимлиги уқтирилмоқда.

Ислом тарихидан маълумки, мусулмонни гуноҳи сабабли “кофир” дейишга биринчи бўлиб журъат етганлар “Хавориж” фирқаси бўлди. Улар: “Мўмин киши гуноҳ иш қилса, кофир бўлади, исломдан чиқади”, деди. Уларнинг шариатга зид бу ишлари мусулмонлар орасида ихтилоф ва зиддиятлар чиқариб, мусулмонларнинг беҳисоб қонлари тўкилишига олиб келди. Ҳозирги кунда ҳам “Хавориж” фирқасининг ғоявий издошлари чиқиб турибди. Замонамиз хаворижлари ҳам қадимги маслакдошларидан “ўрнак” олиб, фитна-фасод қилмоқдалар. Буларнинг ҳам, ўтмишдаги маслакдошлари каби, мусулмонларни айблашдан бошқа “ғамлари” йўқ. Булар иложи борича кўпроқ мусулмонни гуноҳи сабабли кофирга чиқаришни ўзларининг бош вазифалари деб биладилар.

Мазҳаббошимиз Имоми Aъзам роҳматуллоҳи алайҳ ўзларининг “Фиқҳул акбар” китобларида шундай деганлар: “Мусулмон киши катта гуноҳлардан бирини қилса ҳам, модомики ўшани ҳалол санамаса, кофирга чиқармаймиз”.

Улуғ саҳобий Жобир ибн Aбдуллоҳ розияллоҳу анҳудан бу масала борасида сўралди: “Гуноҳлардан бирортасини куфр, ширк ёки нифоқ деб билармидинглар? У зот: “Aллоҳ сақласин! Биз гуноҳ қилган кишини гуноҳкор мўмин деб биламиз”, дедилар (“Мажмаъуз завоид ва манбаул фавоид” китоби).

Хулоса қиладиган бўлсак, мусулмонни кофирга чиқаришга ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ! Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам, саҳобаи киромлар, тобеинлар ва уларга ергашган уламоларимиз гуноҳкор мусулмонларни муртад ёки кофирга чиқармаганлар. Шундай экан, мусулмон шахс суннатга ҳамда салафи солиҳлар йўлига эргашишни даъво қилар экан, ушбу қоидани маҳкам тутиши лозимдир.

Ҳошимжон ЭРГАШЕВ,
Бувайда тумани “Пошшопирим” масжиди имом–хатиби