Мулоқотларда Президентимиз ташаббуслари билан юртимизда виждон ва эътиқод эркинлигини таъминлаш, диний-маърифий соҳадаги ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқиш, диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувлик ҳамда алломалар меросини тадқиқ этиш борасида амалга оширилаётган ишлар юқори баҳоланди. Шунингдек, мазкур йўналишларда алоҳида қонун, қарор ва махсус фармонлар қабул қилингани, жамиятимизда турли диний конфессиялар вакиллари орасида аҳил-иноқлик янада мустаҳкамлангани ва мўмин-мусулмонлар тоат-ибодат қилиши учун кенг имкониятлар тақдим этилгани алоҳида қайд этилди.

Мартабали меҳмонлар давлатлар ўртасидаги ҳамкорлик йил сайин ривож топиб бораётганини таъкидлашди. Бугунги мураккаб даврда мана шундай халқаро ҳамкорлик, ўзаро тажриба алмашиш ва анжуманлар ташкил этишнинг аҳамияти катта эканига урғу қаратилди.

Учрашувда томонлар илмий тадқиқот, диний таълим, замонавий фатволар ишлаб чиқиш, жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш ва диний соҳа ходимлари малакасини ошириш кабиларда ҳамкорлик қилишни кенгайтиришга келишдилар.

***

Samarqand shahrida boʼlib oʼtgan anjuman doirasida Oʼzbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari va Din ishlari boʼyicha qoʼmita raisi Sodiqjon Toshboev Misr Vaqf ishlari vaziri Shayx Usoma Аzhariy, islom olamidagi nufuzli tashkilot Musulmon donishmandlar kengashi Bosh kotibi Muhammad Аbdussalom hamda Ozarbayjon diniy tashkilotlar bilan ishlash qoʼmitasi raisi Ramin Аlamshah oʼgʼli Mamedov bilan uchrashuvlar oʼtkazdi.

Muloqotlarda Prezidentimiz tashabbuslari bilan yurtimizda vijdon va eʼtiqod erkinligini taʼminlash, diniy-maʼrifiy sohadagi islohotlarni yangi bosqichga olib chiqish, diniy bagʼrikenglik va millatlararo totuvlik hamda allomalar merosini tadqiq etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar yuqori baholandi. Shuningdek, mazkur yoʼnalishlarda alohida qonun, qaror va maxsus farmonlar qabul qilingani, jamiyatimizda turli diniy konfessiyalar vakillari orasida ahil-inoqlik yanada mustahkamlangani va moʼmin-musulmonlar toat-ibodat qilishi uchun keng imkoniyatlar taqdim etilgani alohida qayd etildi.

Martabali mehmonlar davlatlar oʼrtasidagi hamkorlik yil sayin rivoj topib borayotganini taʼkidlashdi. Bugungi murakkab davrda mana shunday xalqaro hamkorlik, oʼzaro tajriba almashish va anjumanlar tashkil etishning ahamiyati katta ekaniga urgʼu qaratildi.

Uchrashuvda tomonlar ilmiy tadqiqot, diniy taʼlim, zamonaviy fatvolar ishlab chiqish, jaholatga qarshi maʼrifat bilan kurashish va diniy soha xodimlari malakasini oshirish kabilarda hamkorlik qilishni kengaytirishga kelishdilar.

Шундан сўнг Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг халқаро конференция иштирокчиларига табригини Президент маслаҳатчиси Русланбек Давлетов ўқиб эшиттирди.

Табрикда Президентимиз қатнашчиларни улуғ алломалар юртига ташрифи ва нуфузли тадбирдаги иштироки билан қутлаб, буюк ватандошимиз асос солган мотуридийлик мактаби ва таълимоти эътиқод борасида асрлар давомида бағрикенглик, мўътадиллик ва маърифат тимсоли бўлиб келаётганини алоҳида қайд этган.

Шунингдек, мамлакатимизда Ислом цивилизацияси маркази, Имом Бухорий, Имом Мотуридий, Имом Термизий каби буюк алломаларимиз номлари билан аталадиган халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси фаолият кўрсатаётгани, жумладан, Имом Мотуридийнинг “Таъвилот ал-Қуръон” ва “Китоб ат-тавҳид” китоблари илк марта ўзбек тилига таржима қилиниб, кенг жамоатчилик эътиборига ҳавола этилгани таъкидлаб ўтилган.

Ўз навбатида анжуман иштирокчиларига ўз ҳаётини ана шундай эзгу ишга бағишлаб келаётгани, Имом Мотуридий ва Ўзбекистон заминидан етишиб чиққан бошқа улуғ алломаларимизнинг бой илмий-диний меросини ўрганиш йўлидаги машаққатли меҳнати, изланиш ва тадқиқотлари учун самимий миннатдорлик билдириб, уларга сиҳат-саломатлик, келгуси фаолиятида янги ютуқлар ва конференция ишига муваффақият тилаган.

Анжуман иштирокчилари Президентимизнинг табриги ва илиқ тилакларидан бағоят мамнун бўлишди.

Эслатиб ўтамиз, ушбу нуфузли анжуманда вилоятимиздан Убайдуллоҳ домла Абдуллаев бошчилигида вакиллар ҳам иштирок этишмоқда.

***

Tadbir avvalida Qurʼon oyatlari tilovat qilindi.

Shundan soʼng Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning xalqaro konferentsiya ishtirokchilariga tabrigini Prezident maslahatchisi Ruslanbek Davletov oʼqib eshittirdi.

Tabrikda Prezidentimiz qatnashchilarni ulugʼ allomalar yurtiga tashrifi va nufuzli tadbirdagi ishtiroki bilan qutlab, buyuk vatandoshimiz asos solgan moturidiylik maktabi va taʼlimoti eʼtiqod borasida asrlar davomida bagʼrikenglik, moʼʼtadillik va maʼrifat timsoli boʼlib kelayotganini alohida qayd etgan.

Shuningdek, mamlakatimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy kabi buyuk allomalarimiz nomlari bilan ataladigan xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, Oʼzbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi faoliyat koʼrsatayotgani, jumladan, Imom Moturidiyning “Taʼvilot al-Qurʼon” va “Kitob at-tavhid” kitoblari ilk marta oʼzbek tiliga tarjima qilinib, keng jamoatchilik eʼtiboriga havola etilgani taʼkidlab oʼtilgan.

Oʼz navbatida anjuman ishtirokchilariga oʼz hayotini ana shunday ezgu ishga bagʼishlab kelayotgani, Imom Moturidiy va Oʼzbekiston zaminidan yetishib chiqqan boshqa ulugʼ allomalarimizning boy ilmiy-diniy merosini oʼrganish yoʼlidagi mashaqqatli mehnati, izlanish va tadqiqotlari uchun samimiy minnatdorlik bildirib, ularga sihat-salomatlik, kelgusi faoliyatida yangi yutuqlar va konferentsiya ishiga muvaffaqiyat tilagan.

Аnjuman ishtirokchilari Prezidentimizning tabrigi va iliq tilaklaridan bagʼoyat mamnun boʼlishdi.

Eslatib oʼtamiz, ushbu nufuzli anjumanda viloyatimizdan Ubaydulloh domla Аbdullaev boshchiligida vakillar ham ishtirok etishmoqda.

Аввало, сиз, азизларни илм-маърифат ва тараққиётга улкан ҳисса қўшган Ўзбекистон заминида, унинг энг қадимий шаҳарларидан бири – азим Самарқандда буюк аллома Имом Абу Мансур Мотуридий таваллудининг 1155 йиллигига бағишлаб ўтказилаётган халқаро конференциянинг очилиши билан чин қалбимдан самимий муборакбод этаман.

Жонажон Ватанимизга, улуғ аллома ва мутафаккирлар юрти бўлган гўзал Самарқанд шаҳрига хуш келибсиз!

“Калом илмининг султони”, “Мусулмонлар эътиқодини тузатувчи” деган юксак эътирофларга сазовор бўлган Имом Мотуридий ўрта асрларда – ғоявий курашлар авж олган ўта мураккаб даврда ислом динининг инсонпарварлик моҳиятини кенг очиб берадиган ноёб илмий-маърифий асарлар яратгани, турли зарарли оқимлар ва жаҳолатга қарши мардона кураш олиб боргани, ҳеч шубҳасиз, чинакам маънавий жасорат намунасидир.

Буюк ватандошимиз асос солган мотуридийлик мактаби ва таълимоти эса эътиқод борасида асрлар давомида бағрикенглик, мўътадиллик ва маърифат тимсоли бўлиб келаётгани таҳсинга сазовордир.

Бу ўлмас таълимот муқаддас динимизнинг эзгу ғояларини сохталаштириш, улардан ғаразли мақсадларда фойдаланишга қаратилган бузғунчи ҳаракатлар янги шаклларда давом этаётган бугунги кунда янада долзарб аҳамиятга эга бўлиб бораётганини, сиз, ҳурматли анжуман иштирокчилари албатта яхши тушунасиз ва биз буни юксак қадрлаймиз.

Муҳтарам дўстлар!

Янги Ўзбекистонда ислом цивилизацияси ривожига бебаҳо ҳисса қўшган алломаларнинг ибратли ҳаёт йўли ва бой илмий-маънавий меросини ҳар томонлама чуқур ўрганиш ва кенг тарғиб этиш, ёшларни Ватанга муҳаббат, миллий ва умуминсоний қадриятларга ҳурмат руҳида тарбиялаш борасида улкан ишлар амалга оширилмоқда.

Мамлакатимизда Ислом цивилизацияси маркази, Имом Бухорий, Имом Мотуридий, Имом Термизий каби буюк алломаларимиз номлари билан аталадиган халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси фаолият кўрсатмоқда.

Ўтган қисқа вақт мобайнида ушбу илмий марказлар томонидан Қуръони карим ва бошқа муқаддас диний манбаларнинг хорижий фондларда сақланаётган ноёб қўлёзмалари топилиб, уларнинг нусхалари юртимизга олиб келингани, илм ва маърифат ривожига беқиёс ҳисса қўшган улуғ зотларнинг кўплаб асарлари ўзбек тилига таржима қилингани бу соҳада олиб борилаётган ишлар кўламидан далолат беради. Жумладан, Имом Мотуридийнинг “Таъвилот ал-Қуръон” ва “Китоб ат-тавҳид” китоблари илк марта ўзбек тилига таржима қилиниб, кенг жамоатчилик эътиборига ҳавола этилганини таъкидлаш лозим.

Биз халқаро илмий-тадқиқот муассасалари, сизлар каби мусулмон оламида катта нуфузга эга бўлган олимлар билан ҳамкорликда Имом Мотуридийнинг серқирра ҳаёт йўли ва илмий мероси, ушбу таълимотнинг бугунги кундаги аҳамиятини янада чуқур ўрганишга алоҳида эътибор қаратмоқдамиз.

Шу мақсадда Имом Мотуридийнинг 1155 йиллик таваллуд санасини кенг нишонлаш ҳақида қарор қабул қилиб, бу йўналишда амалга ошириладиган ишлар, жумладан, улуғ мутафаккир бобомизнинг Самарқанддаги ёдгорлик мажмуасини кенгайтириб, янада обод зиёратгоҳга айлантириш бўйича вазифаларни аниқ белгилаб олдик.

Маълумки, 2020 йилда Самарқанд шаҳрида ўтказилган халқаро конференция иштирокчиларининг таклифи асосида Ўзбекистон халқаро ислом академияси ҳузурида Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилган эди.

Бугунги кунда буюк аждодимиз қолдирган бой илмий-маърифий мероснинг аҳамияти жаҳон миқёсида тобора ортиб бораётганини инобатга олиб ҳамда ушбу Марказнинг мақоми ва нуфузини янада ошириш мақсадида, яқинда имзоланган Фармонга мувофиқ, Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида қайта ташкил этилганини алоҳида қайд этмоқчиман.

Ушбу марказ Имом Мотуридий ҳазратларининг ислом дини равнақига қўшган бебаҳо ҳиссаси ва мотуридийлик таълимотини чуқур тадқиқ этишда дунёнинг турли мамлакатларидаги олим ва уламоларни бирлаштирадиган халқаро платформа бўлиб хизмат қилади, деб ишонаман.

Фурсатдан фойдаланиб, ўз ҳаётини ана шундай эзгу ишга бағишлаб келаётган сиз, азизларга Имом Мотуридий ва Ўзбекистон заминидан етишиб чиққан бошқа улуғ алломаларимизнинг бой илмий-диний меросини ўрганиш йўлидаги машаққатли меҳнатингиз, изланиш ва тадқиқотларингиз учун самимий миннатдорлик билдириб, барчангизга сиҳат-саломатлик, келгуси фаолиятингизда янги ютуқлар, конференция ишига эса муваффақият тилайман.

Шавкат Мирзиёев,
Ўзбекистон Республикаси Президенти

***

Hurmatli anjuman qatnashchilari, muhtaram mehmonlar!

Avvalo, siz, azizlarni ilm-ma’rifat va taraqqiyotga ulkan hissa qo‘shgan O‘zbekiston zaminida, uning eng qadimiy shaharlaridan biri – azim Samarqandda buyuk alloma Imom Abu Mansur Moturidiy tavalludining 1155 yilligiga bag‘ishlab o‘tkazilayotgan xalqaro konferensiyaning ochilishi bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman.

Jonajon Vatanimizga, ulug‘ alloma va mutafakkirlar yurti bo‘lgan go‘zal Samarqand shahriga xush kelibsiz!

“Kalom ilmining sultoni”, “Musulmonlar e’tiqodini tuzatuvchi” degan yuksak e’tiroflarga sazovor bo‘lgan Imom Moturidiy o‘rta asrlarda – g‘oyaviy kurashlar avj olgan o‘ta murakkab davrda islom dinining insonparvarlik mohiyatini keng ochib beradigan noyob ilmiy-ma’rifiy asarlar yaratgani, turli zararli oqimlar va jaholatga qarshi mardona kurash olib borgani, hech shubhasiz, chinakam ma’naviy jasorat namunasidir.

Buyuk vatandoshimiz asos solgan moturidiylik maktabi va ta’limoti esa e’tiqod borasida asrlar davomida bag‘rikenglik, mo‘tadillik va ma’rifat timsoli bo‘lib kelayotgani tahsinga sazovordir.

Bu o‘lmas ta’limot muqaddas dinimizning ezgu g‘oyalarini soxtalashtirish, ulardan g‘arazli maqsadlarda foydalanishga qaratilgan buzg‘unchi harakatlar yangi shakllarda davom etayotgan bugungi kunda yanada dolzarb ahamiyatga ega bo‘lib borayotganini, siz, hurmatli anjuman ishtirokchilari albatta yaxshi tushunasiz va biz buni yuksak qadrlaymiz.

Muhtaram do‘stlar!

Yangi O‘zbekistonda islom sivilizatsiyasi rivojiga bebaho hissa qo‘shgan allomalarning ibratli hayot yo‘li va boy ilmiy-ma’naviy merosini har tomonlama chuqur o‘rganish va keng targ‘ib etish, yoshlarni Vatanga muhabbat, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash borasida ulkan ishlar amalga oshirilmoqda.

Mamlakatimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy kabi buyuk allomalarimiz nomlari bilan ataladigan xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi faoliyat ko‘rsatmoqda.

O‘tgan qisqa vaqt mobaynida ushbu ilmiy markazlar tomonidan Qur’oni karim va boshqa muqaddas diniy manbalarning xorijiy fondlarda saqlanayotgan noyob qo‘lyozmalari topilib, ularning nusxalari yurtimizga olib kelingani, ilm va ma’rifat rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan ulug‘ zotlarning ko‘plab asarlari o‘zbek tiliga tarjima qilingani bu sohada olib borilayotgan ishlar ko‘lamidan dalolat beradi. Jumladan, Imom Moturidiyning “Ta’vilot al-Qur’on” va “Kitob at-tavhid” kitoblari ilk marta o‘zbek tiliga tarjima qilinib, keng jamoatchilik e’tiboriga havola etilganini ta’kidlash lozim.

Biz xalqaro ilmiy-tadqiqot muassasalari, sizlar kabi musulmon olamida katta nufuzga ega bo‘lgan olimlar bilan hamkorlikda Imom Moturidiyning serqirra hayot yo‘li va ilmiy merosi, ushbu ta’limotning bugungi kundagi ahamiyatini yanada chuqur o‘rganishga alohida e’tibor qaratmoqdamiz.

Shu maqsadda Imom Moturidiyning 1155 yillik tavallud sanasini keng nishonlash haqida qaror qabul qilib, bu yo‘nalishda amalga oshiriladigan ishlar, jumladan, ulug‘ mutafakkir bobomizning Samarqanddagi yodgorlik majmuasini kengaytirib, yanada obod ziyoratgohga aylantirish bo‘yicha vazifalarni aniq belgilab oldik.

Ma’lumki, 2020 yilda Samarqand shahrida o‘tkazilgan xalqaro konferensiya ishtirokchilarining taklifi asosida O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi huzurida Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tashkil etilgan edi.

Bugungi kunda buyuk ajdodimiz qoldirgan boy ilmiy-ma’rifiy merosning ahamiyati jahon miqyosida tobora ortib borayotganini inobatga olib hamda ushbu Markazning maqomi va nufuzini yanada oshirish maqsadida, yaqinda imzolangan Farmonga muvofiq, Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi Vazirlar Mahkamasi huzurida qayta tashkil etilganini alohida qayd etmoqchiman.

Ushbu markaz Imom Moturidiy hazratlarining islom dini ravnaqiga qo‘shgan bebaho hissasi va moturidiylik ta’limotini chuqur tadqiq etishda dunyoning turli mamlakatlaridagi olim va ulamolarni birlashtiradigan xalqaro platforma bo‘lib xizmat qiladi, deb ishonaman.

Fursatdan foydalanib, o‘z hayotini ana shunday ezgu ishga bag‘ishlab kelayotgan siz, azizlarga Imom Moturidiy va O‘zbekiston zaminidan yetishib chiqqan boshqa ulug‘ allomalarimizning boy ilmiy-diniy merosini o‘rganish yo‘lidagi mashaqqatli mehnatingiz, izlanish va tadqiqotlaringiz uchun samimiy minnatdorlik bildirib, barchangizga sihat-salomatlik, kelgusi faoliyatingizda yangi yutuqlar, konferensiya ishiga esa muvaffaqiyat tilayman.

Shavkat Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti

Анжуман давомида иштирокчилар буюк бобомиз Имом Мотуридийнинг илмий мероси, мотуридийлик таълимотининг моҳияти ва шу каби муҳим масалаларни муҳокама қиладилар.

Маълумот ўрнида тадбирда Миср, Туркия, Малайзия, Индонезия, БАА, Саудия Арабистони, Кувайт, Қатар, Покистон, Озарбайжон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон каби 20 дан ортиқ давлатдан 70 дан зиёд муфтийлар, нуфузли исломшунос олимлар, давлат ва жамоат арбоблари, мотуридийшунос тадқиқотчилар, тарихшунос мутахассислар ва диний-маърифий соҳа вакиллари қатнашмоқда.

***

Bugun, 30 aprel kuni Samarqand shahridagi “Hilton Samarkand Regency” mehmonxonasida “Moturidiylik – bag‘rikenglik, mo‘tadillik va ma’rifat ta’limoti” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman boshlandi.

Anjuman davomida ishtirokchilar buyuk bobomiz Imom Moturidiyning ilmiy merosi, moturidiylik ta’limotining mohiyati va shu kabi muhim masalalarni muhokama qiladilar.

Ma’lumot o‘rnida tadbirda Misr, Turkiya, Malayziya, Indoneziya, BAA, Saudiya Arabistoni, Kuvayt, Qatar, Pokiston, Ozarbayjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston kabi 20 dan ortiq davlatdan 70 dan ziyod muftiylar, nufuzli islomshunos olimlar, davlat va jamoat arboblari, moturidiyshunos tadqiqotchilar, tarixshunos mutaxassislar va diniy-ma’rifiy soha vakillari qatnashmoqda.

Учрашувда кейинги йилларда диний идоралар ўртасида алоқалар ривожланаётгани, қардош уламолар ҳамкорлиги тараққий этаётгани, халқаро анжуманларда биргаликда иштирок этиши, фатво ишлаб чиқиш ва муҳим саналарни белгилашдаги кенгашлар яхши натижа бераётгани қайд этилди.

Ўтган март ойида Хўжанд шаҳрида Тожикистон, Ўзбекистон ва Қирғиз республикалари раҳбарлари давлат чегараларининг туташ нуқтаси тўғрисидаги шартнома имзолагани тарихий воқеа бўлгани, ушбу ҳужжат баҳс-низоларни ортда қолдириб, абадий дўстлик ва қардошлик ришталарини янада мустаҳкамлагани таъкидланди.

Қирғиз муфтийси сўнгги йилларда Ўзбекистонда Ислом дини маърифатини кенг ёйиш, мўмин-мусулмонлар эҳтиёжини таъминлаш, масжид-мадрасаларни обод этиш ва улуғ алломалар меросига эҳтиром кўрсатиш, минтақада тинчлик-осойишталикни таъминлаш ва яхши қўшничилик муносабатларини шакллантириш йўлида олиб борилаётган ишларни юқори баҳолади.

Муфтий Абдулазиз Закиров Марказий Осиё ижтимоий ҳаётида диёримиз уламоларининг ўрни катта экани, улар қардош аҳли илмларга устоз сифатида қадрланиши, ҳар бир долзарб мавзудаги диний масалани кенгашган ҳолда амалга оширилишини билдирди. Шунингдек, минтақа учун аҳамиятли масалаларда фатволар эълон қилиш ва муҳим саналарни белгилашда Ўзбекистон уламолари етакчилигини эътироф этди. Бундан ташқари халқлар иттифоқчилиги таъминланишида Мир Араб мадрасасида таълим олган қардош уламоларнинг роли катта эканини таъкидлади.

Имом Мотуридий меросига бағишланган халқаро конференция ўзаро ҳамкорликнинг узвий давоми экани, унда мўътабар уламолар томонидан муҳим мавзулар кенг муҳокама қилиниб, бугунги кундаги долзарб ақидавий ва ихтилофли масалаларга ечим топилишига Қирғиз муфтийси ишонч билдирди.

***

Samarqand shahridagi xalqaro konferensiya doirasida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari Qirg‘iz Respublikasi musulmonlari idorasi raisi, muftiy Abdulaziz Zakirovni qabul qildilar.

Uchrashuvda keyingi yillarda diniy idoralar o‘rtasida aloqalar rivojlanayotgani, qardosh ulamolar hamkorligi taraqqiy etayotgani, xalqaro anjumanlarda birgalikda ishtirok etishi, fatvo ishlab chiqish va muhim sanalarni belgilashdagi kengashlar yaxshi natija berayotgani qayd etildi.

O‘tgan mart oyida Xo‘jand shahrida Tojikiston, O‘zbekiston va Qirg‘iz respublikalari rahbarlari davlat chegaralarining tutash nuqtasi to‘g‘risidagi shartnoma imzolagani tarixiy voqea bo‘lgani, ushbu hujjat bahs-nizolarni ortda qoldirib, abadiy do‘stlik va qardoshlik rishtalarini yanada mustahkamlagani ta’kidlandi.

Qirg‘iz muftiysi so‘nggi yillarda O‘zbekistonda Islom dini ma’rifatini keng yoyish, mo‘min-musulmonlar ehtiyojini ta’minlash, masjid-madrasalarni obod etish va ulug‘ allomalar merosiga ehtirom ko‘rsatish, mintaqada tinchlik-osoyishtalikni ta’minlash va yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini shakllantirish yo‘lida olib borilayotgan ishlarni yuqori baholadi.

Muftiy Abdulaziz Zakirov Markaziy Osiyo ijtimoiy hayotida diyorimiz ulamolarining o‘rni katta ekani, ular qardosh ahli ilmlarga ustoz sifatida qadrlanishi, har bir dolzarb mavzudagi diniy masalani kengashgan holda amalga oshirilishini bildirdi. Shuningdek, mintaqa uchun ahamiyatli masalalarda fatvolar e’lon qilish va muhim sanalarni belgilashda O‘zbekiston ulamolari yetakchiligini e’tirof etdi. Bundan tashqari xalqlar ittifoqchiligi ta’minlanishida Mir Arab madrasasida ta’lim olgan qardosh ulamolarning roli katta ekanini ta’kidladi.

Imom Moturidiy merosiga bag‘ishlangan xalqaro konferensiya o‘zaro hamkorlikning uzviy davomi ekani, unda mo‘tabar ulamolar tomonidan muhim mavzular keng muhokama qilinib, bugungi kundagi dolzarb aqidaviy va ixtilofli masalalarga yechim topilishiga Qirg‘iz muftiysi ishonch bildirdi.

Хорижий уламолар бу диёр дунё цивилизациялар маркази бўлгани, Ислом тамаддуни ривожига ҳам муҳим ҳисса қўшгани, кўплаб олиму уламоларни етиштириб бергани, мадрасаларию маҳобатли масжидлари бутун оламга ном таратганини эътироф этишиб, бу замин доим ана шундай илму маърифат учоғи бўлгани алоҳида қайд этдилар. Шунингдек, муҳташам обидалар ва қадим масканлардаги ободликлардан ўз ҳаяжонларини яширмай қадим маскандаги тараққит бардавом бўлишини таъкидладилар.

Азиз меҳмонлар Самарқанд шаҳридаги, Имом Мотуридий ёдгорлик мажмуаси, Регистон майдони, Шоҳи Зинда мақбаралар мажмуаси каби диққатга сазовор жойлар билан яқиндан танишиб, мутахассислардан улар тўғрисида атрофлича маълумотлар олдилар.
Зиёратгоҳларда Қуръони карим оятлари тиловат қилиниб, ўтганлар руҳи покларига бағишланди. Шу билан бирга, уламолар динимиз ривожи ва Ислом олами халқлари тинчлик ва эзгулик йўлида доимо ҳамкор бўлишини сўраб хайрли дуолар қилдилар.

Бир сўз билан айтганда, шаҳарнинг шарқона қиёфаси ва бой тарихий мероси конференция иштирокчиларига ниҳоятда манзур бўлди.

***

Imom Moturidiy ta’limotiga bag‘ishlangan xalqaro konferensiyaga tashrif buyurgan ishtirokchilar ko‘hna va hamisha navqiron Samarqand shahridagi muborak qadamjolarni ziyorat qilib, zamindagi tarixiy obidalar va ziyoratgohlardan katta taassurot oldilar.

Xorijiy ulamolar bu diyor dunyo sivilizatsiyalar markazi bo‘lgani, Islom tamadduni rivojiga ham muhim hissa qo‘shgani, ko‘plab olimu ulamolarni yetishtirib bergani, madrasalariyu mahobatli masjidlari butun olamga nom taratganini e’tirof etishib, bu zamin doim ana shunday ilmu ma’rifat uchog‘i bo‘lgani alohida qayd etdilar. Shuningdek, muhtasham obidalar va qadim maskanlardagi obodliklardan o‘z hayajonlarini yashirmay qadim maskandagi taraqqit bardavom bo‘lishini ta’kidladilar.

Aziz mehmonlar Samarqand shahridagi, Imom Moturidiy yodgorlik majmuasi, Registon maydoni, Shohi Zinda maqbaralar majmuasi kabi diqqatga sazovor joylar bilan yaqindan tanishib, mutaxassislardan ular to‘g‘risida atroflicha ma’lumotlar oldilar.
Ziyoratgohlarda Qur’oni karim oyatlari tilovat qilinib, o‘tganlar ruhi poklariga bag‘ishlandi. Shu bilan birga, ulamolar dinimiz rivoji va Islom olami xalqlari tinchlik va ezgulik yo‘lida doimo hamkor bo‘lishini so‘rab xayrli duolar qildilar.

Bir so‘z bilan aytganda, shaharning sharqona qiyofasi va boy tarixiy merosi konferensiya ishtirokchilariga nihoyatda manzur bo‘ldi.

Мазкур тадбир доирасида Бирлашган Араб Амирлигидаги Мусулмон донишмандлари кенгаши бош котиби Муҳаммад Абдуссалом, Миср Араб Республикаси Вақф ишлари вазири Усома Азҳарий, Миср Араб Республикаси муфтийси Муҳаммад Назир Айяд, Туркия Диёнат ишлари бошқармаси мутасаддилари, Қирғизистон муфтийси Шайх Абдулазиз Закиров, “Ҳинд уламолари жамияти” президенти Мавлоно Маҳмуд Маданий каби Ислом оламининг нуфузли шахслари ҳамда Иордания, Қозоғистон, Тожикистон, Россия, Малайзия, Германия, Бразилия, Буюк Британия, Корея, Индонезия, Покистон, Италия, АҚШ каби давлатларнинг илмий тадқиқот ва таълим муассасаларининг етук олим ва мутахассислари юртимизда меҳмон бўлиб турибди.

Меҳмонларни Тошкент ва Самарқанд халқаро аэропортида диний-маърифий соҳа мутасаддилари кутиб олиб, уларни диёримизга ташрифи билан қутлаш баробарида халқаро анжуманнинг аҳамияти, таниқли уламолар ва аҳли илмларнинг юртимизга тез-тез ташрифи динимиз равнақи ва халқимиз манфаати йўлида хизмат қилаётгани ҳақида сўз юритдилар.

Анжуманда иштирокчилар Имом Мотуридий ва мотуридийлик таълимоти моҳияти, мотуридийлик намояндалари ва асарлари, мотуридийлик таълимотига оид замонавий тадқиқотлар, глобаллашув жараёнида мўътадил ислом таълимотининг аҳамияти, замонавий исломшунослик тадқиқотлари сингари муҳим илмий масалаларни муҳокама қиладилар.

***

2025-yil 29-30-aprel kunlari Samarqand shahrida “Moturidiylik – bag‘rikenglik, mo‘’tadillik va ma’rifat ta’limoti” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazilyapti. Unda 20 dan ortiq mamlakatdan yetmishdan oshiq ulamo va olimlar, xalqaro tashkilot rahbarlari, muftiylar, taniqli ulamolar va ilmiy tadqiqotchilar qatnashyapti.

Mazkur tadbir doirasida Birlashgan Arab Amirligidagi Musulmon donishmandlari kengashi bosh kotibi Muhammad Abdussalom, Misr Arab Respublikasi Vaqf ishlari vaziri Usoma Azhariy, Misr Arab Respublikasi muftiysi Muhammad Nazir Ayyad, Turkiya Diyonat ishlari boshqarmasi mutasaddilari, Qirg‘iziston muftiysi Shayx Abdulaziz Zakirov, “Hind ulamolari jamiyati” prezidenti Mavlono Mahmud Madaniy kabi Islom olamining nufuzli shaxslari hamda Iordaniya, Qozog‘iston, Tojikiston, Rossiya, Malayziya, Germaniya, Braziliya, Buyuk Britaniya, Koreya, Indoneziya, Pokiston, Italiya, AQSh kabi davlatlarning ilmiy tadqiqot va ta’lim muassasalarining yetuk olim va mutaxassislari yurtimizda mehmon bo‘lib turibdi.

Mehmonlarni Toshkent va Samarqand xalqaro aeroportida diniy-ma’rifiy soha mutasaddilari kutib olib, ularni diyorimizga tashrifi bilan qutlash barobarida xalqaro anjumanning ahamiyati, taniqli ulamolar va ahli ilmlarning yurtimizga tez-tez tashrifi dinimiz ravnaqi va xalqimiz manfaati yo‘lida xizmat qilayotgani haqida so‘z yuritdilar.

Anjumanda ishtirokchilar Imom Moturidiy va moturidiylik ta’limoti mohiyati, moturidiylik namoyandalari va asarlari, moturidiylik ta’limotiga oid zamonaviy tadqiqotlar, globallashuv jarayonida mo‘’tadil islom ta’limotining ahamiyati, zamonaviy islomshunoslik tadqiqotlari singari muhim ilmiy masalalarni muhokama qiladilar.

Анжуман доирасида бугун, 29 апрель куни Самарқанд шаҳридаги “Ҳилтон” меҳмонхонасида Дин ишлари бўйича қўмита Ахборот хизмати раҳбари Илҳом Марупов иштирокида оммавий ахборот воситалари ходимлари учун бирифинг бўлиб ўтди.

***

Xabaringiz bor, joriy yilning 29-30-aprel kunlari Samarqand shahrida “Moturidiylik – bag‘rikenglik, mo‘tadillik va ma’rifat ta’limoti” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkaziladi.

Anjuman doirasida bugun, 29-aprel kuni Samarqand shahridagi “Hilton” mehmonxonasida Din ishlari bo’yicha qo’mita Axborot xizmati rahbari Ilhom Marupov ishtirokida ommaviy axborot vositalari xodimlari uchun birifing bo‘lib o‘tdi.

Муҳтарам меҳмонлар!

Муқаддас ислом дини ривожига муносиб ҳисса қўшиб келаётган сиз, азизларни улуғ алломалар юрти – Ўзбекистон заминида буюк муҳаддис Имом Термизийнинг илмий меросини ўрганишга бағишлаб ўтказилаётган халқаро илмий-амалий анжуманнинг очилиши билан чин қалбимдан самимий муборакбод этаман.

Ҳеч шубҳасиз, исломшунослик илмининг билимдонлари бўлган сизлар каби таниқли олим ва уламолар, эксперт ва тадқиқотчиларнинг бугунги нуфузли тадбирда иштирок этаётгани бизга катта мамнуният бағишлайди.

Зеро, сизларнинг тимсолингизда мусулмон оламининг фахру ифтихори бўлган Имом Бухорий, Имом Термизий сингари буюк алломаларимизнинг эзгу анъаналари давомчиларини кўрамиз.

Қадамларингизга ҳасанот, ташрифингиз қутлуғ ва хайрли бўлсин!

Қадрли дўстлар!

Биз ўрта асрларда ислом дунёсида ёрқин юлдуз бўлиб порлаган мутафаккир боболаримиз ҳақида сўз юритар эканмиз, Имом Термизий ҳазратларининг муборак номларини албатта биринчилар қаторида тилга оламиз.

“Муҳаддислар султони” деган юксак мақомга эришган буюк аждодимиз – Имом Бухорийнинг суюкли шогирди бўлган бу беназир зотнинг ёрқин хотираси, ўлмас асарлари, юксак инсоний фазилатлари ўн икки асрдан буён юртимиз заминини шону шуҳратга буркаб келаётгани билан ҳақли равишда фахрланамиз.

Имом Термизий бобомиз мусулмон дунёсида олти буюк муҳаддисдан бири сифатида эътироф этилгани, ул зотнинг ҳадислар тўплами энг мўътабар манбалар қаторида тилга олиниши, ислом уммати бу мумтоз сиймо олдида доимо таъзимда экани бу фикрни яққол тасдиқлайди.

Бугунги анжуман муҳокамасига Имом Термизийнинг “Аш-Шамоил ал-Муҳаммадия” ва “Сунани Термизий” каби ноёб асарлари, термизий алломалар илмий мероси ва уларнинг ҳозирги кундаги аҳамияти каби ғоят долзарб масалалар қўйилгани ана шундай эҳтиромнинг яна бир амалий ифодасидир.

Ҳурматли анжуман иштирокчилари!

Сўнгги йилларда мамлакатимизда ислом дини ривожига беқиёс ҳисса қўшган кўплаб алломаларимиз, жумладан, Имом Термизийнинг бебаҳо меросини ўрганиш ва тарғиб этиш, муқаддас хотирасини эъзозлаш, табаррук қадамжоларини обод этиш борасида улкан ишлар амалга оширилди.

Бу ҳақда сўз юритганда, Сурхондарё вилоятининг Шеробод туманида муаззам ёдгорлик мажмуаси барпо этилгани, Термиз шаҳрида ул зотнинг табаррук номи билан аталган халқаро илмий-тадқиқот маркази, ўрта махсус ислом таълим муассасаси ҳамда Ислом институти ташкил этилганини таъкидлаш лозим.

Ана шу муассасалар томонидан Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Ислом цивилизацияси маркази, Ҳадис илми мактаби ва бошқа диний таълим ва илмий-тадқиқот масканлари билан биргаликда Имом Термизийнинг ҳаёти ва фаолияти, бой мероси чуқур ўрганилмоқда. Алломанинг асарлари кўп нусхаларда нашр қилинмоқда. У киши ҳақида кўплаб илмий тадқиқот ишлари, китоблар, бадиий асарлар яратилмоқда.

Сиз, азизлар анжуман кунларида бу борадаги ишлар билан яқиндан танишиб, шу йўналишда ҳамкорликни янада кучайтириш бўйича ўз таклиф ва мулоҳазаларингизни билдирасиз, деб ишонаман.

Биз улуғ алломаларнинг ворислари сифатида ислом динимиз тинчлик, эзгулик ва инсонпарварлик дини эканини таъкидлаб, бу тенгсиз бойликдан башариятнинг эзгу орзу-интилишларини рўёбга чиқариш учун биргаликда фойдаланишни, уни келгуси авлодларга безавол етказишни ўзимизнинг асосий бурчимиз, деб биламиз.

Ана шундай олижаноб мақсад йўлида юртимиз олимлари, уламолари билан бирга жонбозлик кўрсатиб келаётган сиз, азизларга, барча илм-фан намояндаларига чуқур миннатдорлик билдираман.

Ўзбекистондаги етакчи илмий-тадқиқот ва таълим муассасалари эшиклари сизлар учун ҳамиша очиқ.

Сизларни яна бир бор чин дилдан қутлаб, барчангизга сиҳат-саломатлик, илмий ва ижодий фаолиятингизда улкан ютуқ ва омадлар, анжуман ишига эса муваффақиятлар тилайман.

Шавкат Мирзиёев,
Ўзбекистон Республикаси Президенти

***

Hurmatli anjuman qatnashchilari!

Muhtaram mehmonlar!

Muqaddas islom dini rivojiga munosib hissa qo‘shib kelayotgan siz, azizlarni ulug‘ allomalar yurti – O‘zbekiston zaminida buyuk muhaddis Imom Termiziyning ilmiy merosini o‘rganishga bag‘ishlab o‘tkazilayotgan xalqaro ilmiy-amaliy anjumanning ochilishi bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman.

Hech shubhasiz, islomshunoslik ilmining bilimdonlari bo‘lgan sizlar kabi taniqli olim va ulamolar, ekspert va tadqiqotchilarning bugungi nufuzli tadbirda ishtirok etayotgani bizga katta mamnuniyat bag‘ishlaydi.

Zero, sizlarning timsolingizda musulmon olamining faxru iftixori bo‘lgan Imom Buxoriy, Imom Termiziy singari buyuk allomalarimizning ezgu an’analari davomchilarini ko‘ramiz.

Qadamlaringizga hasanot, tashrifingiz qutlug‘ va xayrli bo‘lsin!

Qadrli do‘stlar!

Biz o‘rta asrlarda islom dunyosida yorqin yulduz bo‘lib porlagan mutafakkir bobolarimiz haqida so‘z yuritar ekanmiz, Imom Termiziy hazratlarining muborak nomlarini albatta birinchilar qatorida tilga olamiz.

“Muhaddislar sultoni” degan yuksak maqomga erishgan buyuk ajdodimiz – Imom Buxoriyning suyukli shogirdi bo‘lgan bu benazir zotning yorqin xotirasi, o‘lmas asarlari, yuksak insoniy fazilatlari o‘n ikki asrdan buyon yurtimiz zaminini shonu shuhratga burkab kelayotgani bilan haqli ravishda faxrlanamiz.

Imom Termiziy bobomiz musulmon dunyosida olti buyuk muhaddisdan biri sifatida e’tirof etilgani, ul zotning hadislar to‘plami eng mo‘tabar manbalar qatorida tilga olinishi, islom ummati bu mumtoz siymo oldida doimo ta’zimda ekani bu fikrni yaqqol tasdiqlaydi.

Bugungi anjuman muhokamasiga Imom Termiziyning “Ash-Shamoil al-Muhammadiya” va “Sunani Termiziy” kabi noyob asarlari, termiziy allomalar ilmiy merosi va ularning hozirgi kundagi ahamiyati kabi g‘oyat dolzarb masalalar qo‘yilgani ana shunday ehtiromning yana bir amaliy ifodasidir.

Hurmatli anjuman ishtirokchilari!

So‘nggi yillarda mamlakatimizda islom dini rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan ko‘plab allomalarimiz, jumladan, Imom Termiziyning bebaho merosini o‘rganish va targ‘ib etish, muqaddas xotirasini e’zozlash, tabarruk qadamjolarini obod etish borasida ulkan ishlar amalga oshirildi.

Bu haqda so‘z yuritganda, Surxondaryo viloyatining Sherobod tumanida muazzam yodgorlik majmuasi barpo etilgani, Termiz shahrida ul zotning tabarruk nomi bilan atalgan xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi, o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi hamda Islom instituti tashkil etilganini ta’kidlash lozim.

Ana shu muassasalar tomonidan O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, Islom sivilizatsiyasi markazi, Hadis ilmi maktabi va boshqa diniy ta’lim va ilmiy-tadqiqot maskanlari bilan birgalikda Imom Termiziyning hayoti va faoliyati, boy merosi chuqur o‘rganilmoqda. Allomaning asarlari ko‘p nusxalarda nashr qilinmoqda. U kishi haqida ko‘plab ilmiy tadqiqot ishlari, kitoblar, badiiy asarlar yaratilmoqda.

Siz, azizlar anjuman kunlarida bu boradagi ishlar bilan yaqindan tanishib, shu yo‘nalishda hamkorlikni yanada kuchaytirish bo‘yicha o‘z taklif va mulohazalaringizni bildirasiz, deb ishonaman.

Biz ulug‘ allomalarning vorislari sifatida islom dinimiz tinchlik, ezgulik va insonparvarlik dini ekanini ta’kidlab, bu tengsiz boylikdan bashariyatning ezgu orzu-intilishlarini ro‘yobga chiqarish uchun birgalikda foydalanishni, uni kelgusi avlodlarga bezavol yetkazishni o‘zimizning asosiy burchimiz, deb bilamiz.

Ana shunday olijanob maqsad yo‘lida yurtimiz olimlari, ulamolari bilan birga jonbozlik ko‘rsatib kelayotgan siz, azizlarga, barcha ilm-fan namoyandalariga chuqur minnatdorlik bildiraman.

O‘zbekistondagi yetakchi ilmiy-tadqiqot va ta’lim muassasalari eshiklari sizlar uchun hamisha ochiq.

Sizlarni yana bir bor chin dildan qutlab, barchangizga sihat-salomatlik, ilmiy va ijodiy faoliyatingizda ulkan yutuq va omadlar, anjuman ishiga esa muvaffaqiyatlar tilayman.

Shavkat Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti

Бутунжаҳон мусулмон уламолари уюшмаси раиси, Доха динлараро мулоқот маркази раиси Шайх Али Муҳйиддин Қорадоғий қуйидаги фикрларни билди:

– Ўзбекистон азалдан исломнинг қуббаси бўлиб келган. Юртингиздан Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Хоразмий, Ибн Сино каби дин ва дунё илм-фани ривожига улкан ҳисса қўшган олимлар етишиб чиққан.

Ўзбекистонга эзгу мақсад билан, мусулмон уммати учун хайрли бўлган халқаро анжуман сабаб келиб турганимдан жуда мамнунман. Ислом динига, мусулмон умматига бўлган юксак ҳурмат ва эҳтироми учун Президентингиз Шавкат Мирзиёев Жаноби Олийларига миннатдорлик билдирамиз.

Ўзбекистонда ислом маърифатини, унинг инсонпарварлик моҳиятини, англашга, бундай муҳим ғояларни ёшларга англатишга қаратилган сиёсатнинг қай даражада қатъий давом этаётганига мана шу анжуман яққол мисол бўла олади.

Бугунги Ўзбекистон ўз ислоҳотлари билан жаҳон ҳамжамиятида улкан хайрихоҳлик уйғотмоқда. Унинг сабабчиси эса Президент Шавкат Мирзиёев Жаноби Олийларидир. У кишининг бу ҳаракатлари замирида мамлакат фаровонлиги ва халқ манфаатлари ётганига ҳеч ким шубҳа қилмайди. Шу билан бирга, бу сиёсат муқаддас ислом динини исломофобиядан ҳимоя қилишга ҳам қаратилгандир. Ислом мудом яхши амалларни бажаришга чақиради. Бу чақириққа лаббай, деб жавоб бераётган бу диёрни мен жуда яхши кўраман.

***

Mamlakatimizda kechayotgan ma’rifiy islohotlarning tashabbuskori O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning bu yo‘nalishdagi ezgu sa’y-harakatlarini chet ellik ulamolar yuksak e’tirof etmoqda.

Butunjahon musulmon ulamolari uyushmasi raisi, Doxa dinlararo muloqot markazi raisi Shayx Ali Muhyiddin Qoradog‘iy quyidagi fikrlarni bildi:

– O‘zbekiston azaldan islomning qubbasi bo‘lib kelgan. Yurtingizdan Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Xorazmiy, Ibn Sino kabi din va dunyo ilm-fani rivojiga ulkan hissa qo‘shgan olimlar yetishib chiqqan.

O‘zbekistonga ezgu maqsad bilan, musulmon ummati uchun xayrli bo‘lgan xalqaro anjuman sabab kelib turganimdan juda mamnunman. Islom diniga, musulmon ummatiga bo‘lgan yuksak hurmat va ehtiromi uchun Prezidentingiz Shavkat Mirziyoyev Janobi Oliylariga minnatdorlik bildiramiz.

O‘zbekistonda islom ma’rifatini, uning insonparvarlik mohiyatini, anglashga, bunday muhim g‘oyalarni yoshlarga anglatishga qaratilgan siyosatning qay darajada qat’iy davom etayotganiga mana shu anjuman yaqqol misol bo‘la oladi.

Bugungi O‘zbekiston o‘z islohotlari bilan jahon hamjamiyatida ulkan xayrixohlik uyg‘otmoqda. Uning sababchisi esa Prezident Shavkat Mirziyoyev Janobi Oliylaridir. U kishining bu harakatlari zamirida mamlakat farovonligi va xalq manfaatlari yotganiga hech kim shubha qilmaydi. Shu bilan birga, bu siyosat muqaddas islom dinini islomofobiyadan himoya qilishga ham qaratilgandir. Islom mudom yaxshi amallarni bajarishga chaqiradi. Bu chaqiriqqa labbay, deb javob berayotgan bu diyorni men juda yaxshi ko‘raman.