Таълим ва илмий-тадқиқотлар бўлими мудири Салоҳиддин Шерхонов диний таълим муассасалари учун янги ўқув йили кириш имтиҳонларини тартибли ўтказиш юзасидан амалга оширилаётган ишлар тўғрисида ахборот берди.

Муфтий ҳазратлари имтиҳонларни адолатли ва холисона ўтказиш, тартиб-қоидаларга риоя этиш, жараёнлар шаффоф бўлишига эришиш ҳамда тегишли хоналар хавфсизлигини таъминлаш, видеокузатув камералари билан жиҳозлаш каби муҳим жиҳатларга диққат қаратдилар.

Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари имтиҳонларни очиқ-ошкора ва адолатли ўтказиш орқали ёш авлод ҳақ-ҳуқуқларини таъминлаш, иқтидорли ёшларга билимларини намоён этишга имконият беришни қайд этдилар. Шунингдек, имтиҳон олишга масъул устоз ва мутахассислар Аллоҳ таоло ҳузурида ҳам, халқимиз олдида ҳам улкан масъулиятни чуқур ҳис этиши ҳамда номақбул иллатлардан сақланишларига катта урғу қаратдилар.

Мадрасаларга кириш имтиҳон саволлари умумтаълим мактаб дастурлари асосида, олий диний таълим муассасалари учун кириш имтиҳон саволлари эса мадраса таълим дастурлари асосида бўлиши таъкидланди.

Йиғилиш якунида қабул жараёнларини намунали ташкил этиш, юқори даражада хавфсизлиги таъминланган электрон дастурлардан фойдаланиш, абитуриентлар учун муносиб шароитларни тайёрлаш, уларнинг тест синовларидаги ҳуқуқ-мажбуриятларини тушунтириш, видеокузатув қурилмалари орқали назорат қилиш, ота-оналар учун кутиш жойларини ҳозирлаш ва имтиҳон жараёнларини намойиш этиш учун экранлар ўрнатиш кабилар ҳам белгилаб олинди.

Қабул имтиҳонлари муваффақиятли ўтишини тилаб дуолар қилинди.

***

Bugun, 9 iyul kuni O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari Oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari uchun 2024-2025 o‘quv yili qabul imtihonlariga tayyorgarlik bilan tanishdilar.

Ta’lim va ilmiy-tadqiqotlar bo‘limi mudiri Salohiddin Sherxonov diniy ta’lim muassasalari uchun yangi o‘quv yili kirish imtihonlarini tartibli o‘tkazish yuzasidan amalga oshirilayotgan ishlar to‘g‘risida axborot berdi.

Muftiy hazratlari imtihonlarni adolatli va xolisona o‘tkazish, tartib-qoidalarga rioya etish, jarayonlar shaffof bo‘lishiga erishish hamda tegishli xonalar xavfsizligini ta’minlash, videokuzatuv kameralari bilan jihozlash kabi muhim jihatlarga diqqat qaratdilar.

Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari imtihonlarni ochiq-oshkora va adolatli o‘tkazish orqali yosh avlod haq-huquqlarini ta’minlash, iqtidorli yoshlarga bilimlarini namoyon etishga imkoniyat berishni qayd etdilar. Shuningdek, imtihon olishga mas’ul ustoz va mutaxassislar Alloh taolo huzurida ham, xalqimiz oldida ham ulkan mas’uliyatni chuqur his etishi hamda nomaqbul illatlardan saqlanishlariga katta urg‘u qaratdilar.

Madrasalarga kirish imtihon savollari umumta’lim maktab dasturlari asosida, oliy diniy ta’lim muassasalari uchun kirish imtihon savollari esa madrasa ta’lim dasturlari asosida bo‘lishi ta’kidlandi.

Yig‘ilish yakunida qabul jarayonlarini namunali tashkil etish, yuqori darajada xavfsizligi ta’minlangan elektron dasturlardan foydalanish, abituriyentlar uchun munosib sharoitlarni tayyorlash, ularning test sinovlaridagi huquq-majburiyatlarini tushuntirish, videokuzatuv qurilmalari orqali nazorat qilish, ota-onalar uchun kutish joylarini hozirlash va imtihon jarayonlarini namoyish etish uchun ekranlar o‘rnatish kabilar ham belgilab olindi.

Qabul imtihonlari muvaffaqiyatli o‘tishini tilab duolar qilindi.

Ғулувга бориш илмий ва амалий масалаларга хос бўлмай, балки ояти карима тафсирларида шариат мақсадларига зид фикрларни баён қилишда ҳам бўлиши мумкин. Масалан, ояти карималар тафсирини бирон фикр ва ғояга мослаштиришга уриниш кабилар ҳам динда хаддан ошиш ҳисобланади. Диндаги ғулувга кетишнинг энг  ёмон оқибати етарли илми бўлмаса ҳам қуръонни ўзича тушунишдир. Бундан ташқари, хадисларга ўзича амал қилиш ва тўрт мазҳабдан бирортасига қатъий эргашмасликдир. Аллоҳ таоло бундай огоҳлантиради: “Айтинг: “Эй аҳли китоблар! Динингизда ҳаддан ошмангиз ва олдиндан адашган ва кўпларни адаштирган, ҳамда тўғри йўлдан чалғиганларнинг  ҳавойи нафсларига эргашмангиз! (Моида сураси, 77-оят).

Динда чуқур кетмаслик хақида Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи  ва саллам бундай деганлар: “Аллоҳ таоло шариатида чуқур кетувчилар ҳалок бўлдилар, деб уч марта айтишларида, динда ҳаддан  ташқари зиёдалик қилиш инсонни ҳалок қилиш билан тенг эканлигидан огоҳлантирдилар”.

Ҳаромни ҳалол деб билиш, гуноҳкор кишини кофирга чиқариш, Аллоҳ таоло ҳалол қилган нарсаларни бирон – бир шаръий далилсиз, масалан, қошиқ билан таом истеъмол қилишни ёки соат тақишни ножоиз деб билиш кабилар ҳам динда ғулувга кетиш хисобланади.

Ким Аллоҳ таолога У Зотнинг Ўзи жорий қилган шариатдан бошқа йўл билан қурбат хосил қилишга ҳаракат қилса, шубхасиз, адашган бўлади.  “Билингизки, ораларингизда Аллоҳнинг Пайғамбари бордир. Агар у кўп ишларда сизларга бўйинсунса, албатта, сизлар машаққатларга дучор бўлур эдингиз” (Ҳужурот сураси, 7-оят).

Динимиз дунёдан юз ўгириб бутунлай ибодатга берилишдан қайтаради.Ҳаким донишманд исонлар айтган бир жумла бор:,,Дунёда йўловчи каби бўл.Ортингдан фақат чиройли изларни қолдир.Биз бу дунёда бир меҳмонмиз,холос.Меҳмоннинг жўнашдан бошқа чораси йўқ»Шундай экан дин ва дунё ишини тенг олиб борган одам барчани муҳаббатига эга бўлади ҳам чиройли амалари билан эсланади. Чунки саҳобалар розияллоҳу анҳумдан уч нафари насороларнинг роҳибларига ўҳшаб дунёдан бутунлай узилишни ирода қилди. Улардан бирлари кечанинг хаммасини бедор ўтказишни, иккинчиси доимо рўза тутиб юришни, учинчилари аёллардан узоқда бўлишни қасд қилганларида. Бу ҳолатдан пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳабар топдилар ва барчаларини чақириб, қилган ишларини инкор этганлари ва: “Огоҳ бўлинг! Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳдан энг кўп қўрқадиганингизман, Унга энг кўп тақво қиладиганингизман. Аммо рўза ҳам тутаман, оғзим очиқ ҳам бўлади. Намоз ўқийман, ухлайман ҳам, аёлларни никоҳимга ҳам оламан. Дедилар.

Расулуллоҳ соллаллоҳу  алайҳи васалламнинг суннатлари – киши бу дунёдаги ўз насибасини ҳаддан ошмасдан олишидир. Аллома ибн Ҳажар раҳимаҳуллоҳнинг  ғулувга “Бирор нарсадан муболаға қилиб, унда қаттиқлик қилишдир”, деб таъриф берган. Имом Нававий эса ғулувни “Шариатда талаб этилган нарсага қўшимча киритиш”, деб атаган.

Абдул Карим Юнус Хатибнинг таърифи қуйидагичаа: Динда ғулувга кетиш мусулмон жамиятида ихтилоф ва гурухбозликка, фитнага ва охир – оқибат, ақиданинг бузилишига олиб келади. Ислом тарихида хавориж, мўтазила ва бошқа оқим, тоифаларнинг вужудга келиши ҳам асосан, динда ғулувга кетиш оқибатида содир бўлган. Айни вақтда, ғулувга берилганлар динни ўта оғир ва машаққатли тушунтирганлари боис, одамлар тўғри йўлдан адашиб, ундан безиб қоладилар.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ғулув масаласида қуйидаги ҳадисни айтганлар: “Динда ғулувга кетишдан сақланинглар. Сизлардан олдингиларни динда ғулувга кетишдан бошқа нарса ҳалок қилган эмас”, деганлар (Имом Насоиий, “Сунан”, “Маносиклар китоби”, 5/278).

Жумҳур уламолар динда ғулувга кетиш оқибатида юзага келадиган оғир зарарлар сифатида қуйидагиларни қайд этишган: Аллоҳдан узоқлаштиради; дўзаҳни вожиб қилади.

Мазҳаббошимиз Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳу алайҳи “Мусулмон кишини, бир гуноҳни қилгани билан, ўша гуноҳни ҳалол санамаса, уни кофирга чиқармаймиз”, деганлар.Аллоҳ таоло доим эътиқодда,амалда,сўзиммизда бизларни тойилишликдан сақласин.

   Абдурашид Иминов,
Учқўрғон тумани “Ҳўжа Саид” жоме
масжиди имом хатиби

***

“G‘uluv” arabcha so‘z bo‘lib, “chegaradan chiqish va me’yordan oshish” degan ma’nolarni bildiradi. Yana majoziy manosi din ta’limotini talqin qilishda haddan oshishni anglatadi.

G‘uluvga borish ilmiy va amaliy masalalarga xos bo‘lmay, balki oyati karima tafsirlarida shariat maqsadlariga zid fikrlarni bayon qilishda ham bo‘lishi mumkin. Masalan, oyati karimalar tafsirini biron fikr va g‘oyaga moslashtirishga urinish kabilar ham dinda xaddan oshish hisoblanadi. Dindagi g‘uluvga ketishning eng  yomon oqibati yetarli ilmi bo‘lmasa ham qur’onni o‘zicha tushunishdir. Bundan tashqari, xadislarga o‘zicha amal qilish va to‘rt mazhabdan birortasiga qat’iy ergashmaslikdir. Alloh taolo bunday ogohlantiradi: “Ayting: “Ey ahli kitoblar! Diningizda haddan oshmangiz va oldindan adashgan va ko‘plarni adashtirgan, hamda to‘g‘ri yo‘ldan chalg‘iganlarning  havoyi nafslariga ergashmangiz! (Moida surasi, 77-oyat).

Dinda chuqur ketmaslik xaqida Rasululloh sollollohu alayhi  va sallam bunday deganlar: “Alloh taolo shariatida chuqur ketuvchilar halok bo‘ldilar, deb uch marta aytishlarida, dinda haddan  tashqari ziyodalik qilish insonni halok qilish bilan teng ekanligidan ogohlantirdilar”.

Haromni halol deb bilish, gunohkor kishini kofirga chiqarish, Alloh taolo halol qilgan narsalarni biron – bir shar’iy dalilsiz, masalan, qoshiq bilan taom iste’mol qilishni yoki soat taqishni nojoiz deb bilish kabilar ham dinda g‘uluvga ketish xisoblanadi.

Kim Alloh taologa U Zotning O‘zi joriy qilgan shariatdan boshqa yo‘l bilan qurbat xosil qilishga harakat qilsa, shubxasiz, adashgan bo‘ladi.  “Bilingizki, oralaringizda Allohning Payg‘ambari bordir. Agar u ko‘p ishlarda sizlarga bo‘yinsunsa, albatta, sizlar mashaqqatlarga duchor bo‘lur edingiz” (Hujurot surasi, 7-oyat).

Dinimiz dunyodan yuz o‘girib butunlay ibodatga berilishdan qaytaradi.Hakim donishmand isonlar aytgan bir jumla bor:,,Dunyoda yo‘lovchi kabi bo‘l.Ortingdan faqat chiroyli izlarni qoldir.Biz bu dunyoda bir mehmonmiz,xolos.Mehmonning jo‘nashdan boshqa chorasi yo‘q»Shunday ekan din va dunyo ishini teng olib borgan odam barchani muhabbatiga ega bo‘ladi ham chiroyli amalari bilan eslanadi. Chunki sahobalar roziyallohu anhumdan uch nafari nasorolarning rohiblariga o‘hshab dunyodan butunlay uzilishni iroda qildi. Ulardan birlari kechaning xammasini bedor o‘tkazishni, ikkinchisi doimo ro‘za tutib yurishni, uchinchilari ayollardan uzoqda bo‘lishni qasd qilganlarida. Bu holatdan payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam habar topdilar va barchalarini chaqirib, qilgan ishlarini inkor etganlari va: “Ogoh bo‘ling! Allohga qasamki, men Allohdan eng ko‘p qo‘rqadiganingizman, Unga eng ko‘p taqvo qiladiganingizman. Ammo ro‘za ham tutaman, og‘zim ochiq ham bo‘ladi. Namoz o‘qiyman, uxlayman ham, ayollarni nikohimga ham olaman. Dedilar.

Rasululloh sollallohu  alayhi vasallamning sunnatlari – kishi bu dunyodagi o‘z nasibasini haddan oshmasdan olishidir. Alloma ibn Hajar rahimahullohning  g‘uluvga “Biror narsadan mubolag‘a qilib, unda qattiqlik qilishdir”, deb ta’rif bergan. Imom Navaviy esa g‘uluvni “Shariatda talab etilgan narsaga qo‘shimcha kiritish”, deb atagan.

Abdul Karim Yunus Xatibning ta’rifi quyidagichaa: Dinda g‘uluvga ketish musulmon jamiyatida ixtilof va guruxbozlikka, fitnaga va oxir – oqibat, aqidaning buzilishiga olib keladi. Islom tarixida xavorij, mo‘tazila va boshqa oqim, toifalarning vujudga kelishi ham asosan, dinda g‘uluvga ketish oqibatida sodir bo‘lgan. Ayni vaqtda, g‘uluvga berilganlar dinni o‘ta og‘ir va mashaqqatli tushuntirganlari bois, odamlar to‘g‘ri yo‘ldan adashib, undan bezib qoladilar.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam g‘uluv masalasida quyidagi hadisni aytganlar: “Dinda g‘uluvga ketishdan saqlaninglar. Sizlardan oldingilarni dinda g‘uluvga ketishdan boshqa narsa halok qilgan emas”, deganlar (Imom Nasoiiy, “Sunan”, “Manosiklar kitobi”, 5/278).

Jumhur ulamolar dinda g‘uluvga ketish oqibatida yuzaga keladigan og‘ir zararlar sifatida quyidagilarni qayd etishgan: Allohdan uzoqlashtiradi; do‘zahni vojib qiladi.

Mazhabboshimiz Imom Abu Hanifa rahimahullohu alayhi “Musulmon kishini, bir gunohni qilgani bilan, o‘sha gunohni halol sanamasa, uni kofirga chiqarmaymiz”, deganlar.Alloh taolo doim e’tiqodda,amalda,so‘zimmizda bizlarni toyilishlikdan saqlasin.

   Abdurashid Iminov,
Uchqo‘rg‘on tumani “Ho‘ja Said” jome
masjidi imom xatibi

Қуръони каримда, ота-онани ҳурмат қилишга алоҳида эътибор берилган. Жумладан, Аллоҳ таоло: “Роббинг фақат Унинг Ўзигагина ибодат қилишингизни ва ота-онага яхшилик қилишни амр этди. Агар ҳузурингизда уларнинг бирлари ёки икковлари ҳам кексаликка етсалар, бас, уларга “уфф” дема, уларга озор берма ва уларга яхши сўз айт!”— деган. “Уфф” сўзи – безорим чиқди, жонимга тегди ва шунга ўхшаган маъноларни билдиради. Ота-онага бу сўзни ишлатиб ранжитиш, Аллоҳга итоатсизлик бўлади. Аллоҳ таоло Ўзига ибодат қилишдан кейин, ота-онага яхшилик қилишни, уларга озор бермасликни ва ширинсухан бўлишни буюраяпти. Бу динимизда ота-онанинг ҳаққи қанчалик улуғ эканини кўрсатади. Ушбу суранинг кейинги оятида: “Икковларига меҳрибонлик ила хокисорлик қанотингни паслат ва “Роббим, алар мени кичикликда тарбия қилганларидек, уларга раҳм қилгин”, деб айт”, — деган. Фарзандлар ота-онанинг ҳузурида ўзини қанча паст тутса, ўзларига шунчалик яхши бўлади. Яна доимо уларга Аллоҳ таолодан мағфират тилаб дуо қилишлари лозим бўлади. Чунки улар фарзандларига тарбия бериб вояга етказгунича қанчадан қанча машаққатларни чекиб ўтган.

Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қайси бир мусулмоннинг ота-онаси бўлса, уларга яхшилик қилиб, унинг савобини кутган ҳолда тонг оттирган бўлса, Аллоҳ таоло унга жаннатнинг икки эшигини очади. деганлар. Ҳикматларда келади: «Она жаннат эшикларидан бир эшикдир», яъни фарзанднинг онасига яхшилик қилиши уни жаннатга етказади. Машҳур Қози Иёз Закийнинг оналари вафот этганида қаттиқ йиғлаб туриб: Мен учун жаннатга олиб борадиган икки эшик бор эди, биттаси беркилиб қолди деганлар.

Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: «Бир киши Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен катта гуноҳ қилдим. Энди мен учун тавба борми?» деди.«Онанг борми?» дедилар. «Йўқ», деди. «Холанг борми?» дедилар. «Ҳа», деди. «Унга яхшилик қил», дедилар» (Имом Термизий, Ибн Ҳиббон ва Ҳоким ривояти). Демак, хола ҳам она ўрнида бўларкан. Онаси вафот этиб кетган инсон холасига яхшилик қилса, бу ҳам гуноҳларига каффорат бўлар экан.

Фарқан Сабахий айтади: “Бази китобларда ўқидим, фарзанд учун ота-онасиниг ҳузурида иккаласининг изнисиз гапиришлик ва икковидан олдин юришлик ўнгда ҳам, чапда ҳам лозим бўлмайди, магарам уни икковлари чақиришса,  жавоб бериб, сўнгра изидан юради….”

Хулоса ўрнида айтамизки: Аллоҳ таоло ота-онанинг фарзандни дунёга келишига сабаб бўлганликлари, уларни ўстириш, вояга етказиш, илм бериш, вақти келганда оилали қилиш каби бурчларини адо этишда чеккан машаққатлари туфайли, уларга буюк мукофотлар ато этиб, ўзининг розилигини  ота-онанинг розилиги билан боғлаган. Шундай экан, азизлар, ота-онамизнинг хизматини қилишликда сусткашликка йўл қўймайлик.

Отабек Содиқов,
Давлатобод тумани “Муҳаммад ал – Амин” жоме
масжиди имом ноиби

***

Allohning kitobi musulmonlarning insoniylik qiyofasini, uning boshqa kishilarga va umuman, olamga nisbatan bo‘lgan muomalasi, odobi, xulqini shakllantirishda katta o‘rin egallaydi. Insoniyat tarixida qadim zamonlardan buyon yig‘ilib, amalda tadbiq qilib kelinayotgan ko‘pdan – ko‘p insoniy xislatlari, axloqiy tartib-qoida va qarashlari Qur’onda o‘z aksini topgan. Shariatimizda himmat, xayr-sahovat va mehmondo‘stlik, to‘g‘rilik, jasorat va botirlik, sabr-toqat, poklik, halollik, vafodorlik, sodiqlik kabi insoniy fazilatlar bilan birga ota-ona huquqlari ham belgilab qo‘yilgan va himoya qilgan.

Qur’oni karimda, ota-onani hurmat qilishga alohida e’tibor berilgan. Jumladan, Alloh taolo: “Robbing faqat Uning O‘zigagina ibodat qilishingizni va ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. Agar huzuringizda ularning birlari yoki ikkovlari ham keksalikka yetsalar, bas, ularga “uff” dema, ularga ozor berma va ularga yaxshi so‘z ayt!”— degan. “Uff” so‘zi – bezorim chiqdi, jonimga tegdi va shunga o‘xshagan ma’nolarni bildiradi. Ota-onaga bu so‘zni ishlatib ranjitish, Allohga itoatsizlik bo‘ladi. Alloh taolo O‘ziga ibodat qilishdan keyin, ota-onaga yaxshilik qilishni, ularga ozor bermaslikni va shirinsuxan bo‘lishni buyurayapti. Bu dinimizda ota-onaning haqqi qanchalik ulug‘ ekanini ko‘rsatadi. Ushbu suraning keyingi oyatida: “Ikkovlariga mehribonlik ila xokisorlik qanotingni paslat va “Robbim, alar meni kichiklikda tarbiya qilganlaridek, ularga rahm qilgin”, deb ayt”, — degan. Farzandlar ota-onaning huzurida o‘zini qancha past tutsa, o‘zlariga shunchalik yaxshi bo‘ladi. Yana doimo ularga Alloh taolodan mag‘firat tilab duo qilishlari lozim bo‘ladi. Chunki ular farzandlariga tarbiya berib voyaga yetkazgunicha qanchadan qancha mashaqqatlarni chekib o‘tgan.

Ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Qaysi bir musulmonning ota-onasi bo‘lsa, ularga yaxshilik qilib, uning savobini kutgan holda tong ottirgan bo‘lsa, Alloh taolo unga jannatning ikki eshigini ochadi. deganlar. Hikmatlarda keladi: «Ona jannat eshiklaridan bir eshikdir», ya’ni farzandning onasiga yaxshilik qilishi uni jannatga yetkazadi. Mashhur Qozi Iyoz Zakiyning onalari vafot etganida qattiq yig‘lab turib: Men uchun jannatga olib boradigan ikki eshik bor edi, bittasi berkilib qoldi deganlar.

Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Bir kishi Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men katta gunoh qildim. Endi men uchun tavba bormi?» dedi.«Onang bormi?» dedilar. «Yo‘q», dedi. «Xolang bormi?» dedilar. «Ha», dedi. «Unga yaxshilik qil», dedilar» (Imom Termiziy, Ibn Hibbon va Hokim rivoyati). Demak, xola ham ona o‘rnida bo‘larkan. Onasi vafot etib ketgan inson xolasiga yaxshilik qilsa, bu ham gunohlariga kafforat bo‘lar ekan.

Farqan Sabaxiy aytadi: “Bazi kitoblarda o‘qidim, farzand uchun ota-onasinig huzurida ikkalasining iznisiz gapirishlik va ikkovidan oldin yurishlik o‘ngda ham, chapda ham lozim bo‘lmaydi, magaram uni ikkovlari chaqirishsa,  javob berib, so‘ngra izidan yuradi….”

Xulosa o‘rnida aytamizki: Alloh taolo ota-onaning farzandni dunyoga kelishiga sabab bo‘lganliklari, ularni o‘stirish, voyaga yetkazish, ilm berish, vaqti kelganda oilali qilish kabi burchlarini ado etishda chekkan mashaqqatlari tufayli, ularga buyuk mukofotlar ato etib, o‘zining roziligini  ota-onaning roziligi bilan bog‘lagan. Shunday ekan, azizlar, ota-onamizning xizmatini qilishlikda sustkashlikka yo‘l qo‘ymaylik.

Otabek Sodiqov,
Davlatobod tumani “Muhammad al – Amin” jome
masjidi imom noibi

Ҳафталик давомида турли маданий, маънавий-маърифий ва илмий-амалий тадбирлар ўтказиб келинмоқда.

Бугун, 16 ноябрь куни Тошкент шаҳридаги “Hayatt” меҳмонхонасида турли диний конфессия вакиллари, хорижий давлат ва халқаро ташкилотлар масъуллари иштирокида “Миллатлараро ва динлараро бағрикенглик – самарали ҳамкорликнинг муҳим омили” мавзусида халқаро конференция бўлиб ўтди.

Конференциянинг очилишида Ўзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчиси М.Комилов, UNESCO нинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси раҳбари ўринбосари С.Ал-Аттор, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси раиси С.Тошбоев, Инсон ҳуқуқлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Миллий маркази директори А.Саидов, Миллатлараро муносабатлар ва хорижий мамлакатлар билан дўстлик алоқалари қўмитаси раиси Р.Қурбонов, Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти директори ўринбосари Ш.Нуруллаева кириш сўзлари билан иштирок этдилар.

Шунингдек, Конференцияга турли вазирликлар ва идоралар, жамоат ташкилотлари, диний конфессиялар вакиллари, миллий маданият марказлар фаоллари, юртимиздаги миллатлараро дўстлик ва диний бағрикенглик ришталарини мустаҳкамлашга муносиб ҳисса қўшаётган ҳамюртларимиз, диний таълим муассасалари талабалари ҳамда ОАВ вакиллари таклиф этилди.

Конференция иштирокчилари томонидан “Дин ва давлат муносабатлари: тарихий ёндашув ва диний асослар”, “Жамиятда миллатлараро тотувликни таъминлашда Янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган ислоҳотлар”, “Марказий Осиё халқларининг муштарак бағрикенглик тамойиллари”, “Миллий маданий марказлар – Ўзбекистонда миллатлараро тотувликни таъминлашнинг муҳим воситаси” каби долзарб мавзуларда чиқишлар қилинди.

“Бағрикенглик ҳафталиги” доирасидаги тадбирлар Республика бўйлаб давом этмоқда.

Дин ишлари бўйича қўмита
Ахборот хизмати

Одамлар орасида Хайва исмли киши бўлиб, у Байсан юртидан Қуддусга янги дин ҳақида сўраб-билиш учун келганди. Хайва бундай сўз бошлади:

– Муоз, бизга айт-чи, нима учун мўминлар амири Умар ибн Хаттоб Қуддус фатҳи муносабати билан шахсан ўзи ташриф буюрди? Ахир, бундан олдин сизлар Миср, Шом ва Ироқ каби юртларни фатҳ қилдингиз. Лекин халифа у ўлкаларга бормади.

– Бу ер муқаддасдир. Аллоҳ таоло уни пайғамбарларига инъом этди. Биз эса охирзамон Набийсига эргашамиз. У зот алайҳиссалом муқаддас деб билган ҳар бир нарсани биз ҳам муқаддас деб биламиз.

– Оламдан ўтганига қарамасдан Пайғамбарингизга шу даражада эргашасизми?!

– Мўминлар амири хутбасида нима деганини эшитмадингми? У киши: “Биз Аллоҳ Ислом билан азиз қилган қавммиз. Агар иззатни Исломдан бошқа нарсадан қидирсак, Аллоҳ бизни хор қилади”.

– Лекин амирларингиз черковда намоз ўқишдан бош тортди-ку?!

– У ер мусулмонларнинг масжидига айланиб қолмаслиги учун амиримиз шундай қилди.

– У ҳолда нима мақсадда бу ерга келдингиз? .

– Одамларга дин танлаш ихтиёрини бериш учун. Бундан олдин улар румликларнинг динини қабул қилишга мажбурланган эдилар.

* * *

Ислом ва мусулмонлардаги олийжанобликни кўриб, Хайва мусулмон бўлди. Ўғлининг Ислом таълимини олиб вояга етиши учун саъй-ҳаракат қилди. У фарзандига бундай насиҳат қиларди:

– Биласанми, Ражо, инсон дунёда нимага эришади? Вақт, соғлик ва мол-мулк. Киши мол-дунё топиши учун соғлиги ва вақтини сарфлайди. Молни тўплагач эса, вақти ва соғлигининг катта қисмини йўқотган бўлади. Ўғлим, сен ҳеч қачон вақтингни беҳуда сарфлама.

Хайва ўғлига усулул фиқҳ, тафсир, ҳадис ва меъморчилик илмини ўргатишга киришди.

* * *

Ражо фиқҳ ва меъморчилик илмида катта натижаларга эришди. Басра ва Ҳижоз уламолари билан дўстлик алоқалари мустаҳкамланди.

Кунларнинг бирида умавийлар халифаси Малик ибн Марвон муҳим иш юзасидан уни ҳузурига чақириб, бундай деди: “Ўғлим, Маслама румликларга қарши курашда кўрсатган қаҳрамонлигинг ҳақида сўзлаб берди. Сен бош вазир мақомига лойиқсан. Ўзинг катта олимсан. Одамлар сени яхши кўриб, эргашади. Бундан ташқари, меъморсан. Шу боис доимо маслаҳатингга муҳтожман. Ислом олимдан кўра, вазирга кўпроқ муҳтож. Таклиф ҳақида ўйлаб кўр”.

Қанчадан-қанча уламолар “султоннинг уламоси” деган номдан қочиб, қозиликка рози бўлмадилар. Лекин Ражонинг бу борада ўз фикри бор эди: “Одамлар учун амал қилиш риё, улар учун амалдан тўхташ ҳам риё. Диним менга ҳақ йўлда маломатчиларнинг маломатидан қўрқмаслигим кераклигини ўргатган. Аллоҳ мен билан. Тез орада У мени барча яхшиликларга муясссар қилади”.

ХАЛИФА ҲУЗУРИДА

– Абдуллоҳ ибн Зубайрнинг асҳобларини афв этишимни истамоқдамисан? Ахир улар бизга қарши жангда Абдуллоҳга ёрдам бердилар-ку!

– Ҳажжож ибн Юсуф Абдуллоҳни, у билан бирга кўплаб мусулмонларни ҳалок этди. Бу одамлар қалбида адоватни пайдо қилиб, улар орасида фитна ёйилди. Агар сиз Адбуллоҳ ибн Зубайрнинг асҳобларини афв этсангиз, халқнинг сизга меҳри ошади. Бу ишингиз билан фитна оловини ўчирган бўласиз. Сизга Набий алайҳиссаломнинг: “Дунёнинг завол топиши бир мусулмоннинг қатл этилишидан енгилроқдир”, деган ҳадисларини эслатмоқчиман. Хожам, ўтган сафар тўкилган қонларни ювишда ёрдам берсангиз. Аллоҳга қасам, бош вазирлик мансабини фақат шу мақсадда қабул қилганман.

– Айтганингдек бўлади. Бугундан бирор мусулмоннинг қони тўкилмаслигига буюраман. Фақат сенинг қароринг билан жазо берилади.

* * *

Кўпчилик, хусусан, уламо дўстлари Ражонинг вазир бўлганини маъқулламагани унинг кўнглини хира қилганди. Бундан олдин ҳам халифанниг ўта исрофчи экани уни кўпроқ ташвишга соларди. Халифа давлат маблағининг кўп қисмини қасрлар қуришга сарфларди.

Ражо халифанинг насиҳатни тўғридан-тўғри қабул қилмаслигини биларди. Шу сабаб унинг назаридан қолиш, ишончидан чиқишни истамасди. Халифага мусулмонларга хизмат қиладиган лойиҳани таклиф қилди. Яъни, Байтул Мақдиснинг фатҳ этилганига эллик йил тўлгани муносабати билан Масжидул Ақсода Қуббатус Сахро қуриш таклифини киритди. Ушбу лойиҳа одамларга манфаат келтириши билан бирга жуда гўзал меъморий асар бўлишини таъкидлади.

Халифага лойиҳа маъқул келди. Ражо ибн Хайвага Қуббатус Сахрони соф олтиндан барпо этишни буюрди. Кейин Миср аҳлининг закотларини ушбу лойиҳага сарфлашини тайинлади.

Аллоҳнинг фазли билан етти йилда Қуббатус Сахро қуриб битказилди. Ушбу масканга одамларнинг қизиқиши янада ортди. Бино қуриб битказилгач, беш юз минг дирҳам халифа томонидан Ражо ибн Хайвага мукофот тарзида тортиқ этилди. Лекин Ражо маблағнинг фақирларга тарқатилишини талаб қилди.

* * *

Абдулмалик ибн Марвон вафот этгач, Ражо бош вазир мақомида Валид ибн Абдулмалик, сўнгра Сулаймон ибн Абдулмалик халифалигида давом эттирди. Сулаймон ибн Абдулмаликнинг вафоти яқинлашгач, у халифаликни ўғилларига васият қилди. Лекин болалари у вақтда ҳали гўдак эди. Ражо бу васиятдан бирор нарса чиқмаслигини билди. Шу боис ақл-заковатини ишга солиб, жажжи болаларга ўзларига анча катта келадиган халифалик либосини кийдирди ва шу ҳолларида оталарининг ҳузурига киритди. Болалар ёш, кийимлари катталигидан унга ўралашиб туришарди. Халифанинг кўз ўнгида ҳам кулгили, ҳам ачинарли манзара пайдо бўлди. Шунда Ражо: “Мавлоим, тамагирлар ҳукмдорликни қўлга киритиш учун уларни ўлдириб юборишлари мумкин. Бундан кўра, болаларга оталик қиладиган, шу билан бирга, уларни ўлим ёки асирликдан ҳимоя қилувчи кишини халифа этиб тайинлаш лозим”, деди ва бу мансабга амакисининг ўғли Умар ибн Абдулазизни таклиф қилди.

Халифа номзодни маъқул кўрди. Аллоҳ ва расулининг розилигига сабаб бўладиган ишни кечиктирмай, ўша куннинг ўзидаёқ охирига етказди. Умар ибн Абдулазизни халифа этиб тайинлади.

Ражо Умар ибн Абудулазизнинг халифалиги даврида ҳам бош вазир лавозимида ишлади. Умар ибн Абдулазиз адолат ва яхшилик билан эришган барча ютуқда Ражонинг хизмати катта бўлди.

Умар ибн Абдулазиз вафотидан кейин Ражо уйидан чиқмади. Халифа унга нафақат раҳбар, балки чин дўст, энг яқин киши эди.

Манбалар асосида
Юлдуз КОМИЛОВА тайёрлади.

Муфтий ҳазратлари бугун ҳар бир дин пешвоси дин ва миллат учун астойдил хизмат қилиши, амалга оширилаётган ижобий ўзгаришлар, мўмин-мусулмонлар фаровонлиги йўлида ҳаётга татбиқ этилаётган чора-тадбирларда фаол иштирок этиш, айниқса, диний-маърифий соҳадаги янгиланишлар имом-домлаларимиз зиммасига катта масъулият юклаши ҳақида сўз юритдилар.

Бағрикенглик сифатига эга бўлган ислом дини, инсониятга Аллоҳнинг марҳамати, улуғ неъмати бўлиб нозил қилингани Қуръони Каримда баён қилинган:

“Ана энди бугун, динимизни камолига етказдим, неъматимни тамомила бердим ва сизлар учун исломни дин бўлишига рози бўлдим…”

Лекин бу ислом динини нотўғри тушунган кимсалар турли хил йўллар билан ёшларимизни ижтимоий тармоқларда бузғунчи ғоялар билан ҳаёлларини бузмоқда.

Афсуски, баъзи ёшларимиз дунёқараши, тафаккури тор бўлгани учун ислом динини асл моҳиятини тўғри тушунмаслиги туфайли бузғунчиларнинг ўргимчак тўрига ўзлари билмаган ҳолда илиниб қолмоқда. Ёшларимизнинг бундай аҳволга тушишларига биз ота-оналар энг биринчи айбдормиз. Чунки ислом дини ҳақида тўлиқ ва мукаммал тушунча бермаганимиз биз ота-оналарнинг айбимиздир.

Аллоҳ таоло Бақара сурасининг 205-оятида: “Аллоҳ бузғунчилик фасодни севмайди”, дея марҳамат қилади.

Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) ҳадисларининг бирида: “Қайси биримиз тонгда уйқудан уйғонганда оиласи тинч, тани соғ ва уйида бир кунлик егулиги бўлса, билсинки, унда дунёдаги барча неъматлар мужассам экан”.

Тинчлик бу ислом шиоридир. Шундай экан тинчликнинг қадрига етайлик. Фарзандларимизга тўғри ва мукаммал тарбия берайлик. Ислом динини тинчликка бўлган эътибори нечоғлиқ катта, бағрикенглик унинг негизи эканини тўғри тушунтирайлик.

Аллоҳ таоло юртимиз тинчлиги ва осойишталигини барқарор айлаб, халқимиз фаровонлигини бундан-да зиёда қилсин!

Баҳодир домла СУЮНБОЕВ,

Гулистон шаҳар “Ат-Термизий” масжиди имом-хатиби

Жавоб: Ва алайкум ассалом!
— Динимизда уларни бир-биридан устун қўйиш керак, деган гап йўқ. Бирининг ҳаққи деб иккинчисининг ҳаққини поймол қилинмайди. Чунки фарзанднинг она олдидаги бурчлари бор. Уларни жойига қўйишга у мажбур. Ҳадиси шарифда эркак кишида энг ҳақи кўп бўлган шахс онаси экани айтилади (Отанинг ҳам ҳаққи бундан кам эмас. Лекин ҳадиси шарифда меҳрибонлик кўрсатишга кўпроқ она ҳақли эканига урғу берилган).

Эр сифатида хотини олдида ҳам бурчлари бор: уни едириб ичириши, кийинтириши ва уй-жой билан таъминлаши керак.

Агар эркак инсоф билан, шариат ва адолат тарозусини ушласа, бу икки бурчни бажариш бир-бирига тўсиқ бўлмайди. Валлоҳу аълам.

ЎМИ Фатво ҳайъати

“Ихтилоф қилманглар! Яна қалбларингиз ихтилофли бўлиб қолмасин!”, деган суюкли Пайғамбаримиз Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламга саловоту саломлар бўлсин.

Ҳар бир масалани Қуръон ва ҳадис орқали батафсил баён қилиб, бизларга фақатгина амал қилишнигина қолдириб кетган уламоларимизга Аллоҳнинг раҳмати бўлсин.

Ҳақиқаттан ҳам аҳли сунна вал жамоа уламоларимиз ақийдавий масала бўладими, фиқҳий ҳукмлар бўладими – барчаси ҳақида кечаларини бедор қилиб, не заҳматлар ила уларни баён қилиб кетганлар. Эндиликда бизларга уларни ўрганиб, тушуниб, ҳаётга татбиқ қилиш ва амал қилиш қолябти, холос.

Баъзи жоҳил, илмсиз кишиларни учратамизки, уларнинг хаёли, бутун фикри-ю зикри фақат ихтилофда, мусулмонлар неча асрлардан бери тойилмай амал қилиб келаётган ишларда фитна чиқариш билан овора бўладилар. Чунки улар бу ишга ўзлари ҳақли бўлмасдан туриб, далиллар борасида ақллари етмасдан туриб киришиб олганлар, эндиликда уларга тўғри йўл кўрсатилсаҳам англамайдилар.

Аллоҳ таоло “Анфол” сурасининг 46-оятида ихтилоф, ўзаро тортишувнинг зарарларини баён қилади.

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ۖ وَاصْبِرُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Аллоҳга ва унинг Расулига итоат қилинг. Ўзаро низо қилманг, у ҳолда тушкунликка учрайсиз ва куч-қувватингиз кетадир. Ва сабр қилинг. Албатта, Аллоҳ сабр қилувчилар биландир”.

Демак, заифлашиш ва куч-қувватнинг кетишига асосий сабаб ўзаро тортишиш, ихтилофларга берилиш ва бундан келиб чиқадиган парокандалик экан.

Ибн Масуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Бир кишининг бир оятни ўқиганини эшитдим, мен Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан бундан бошқача ўқиганларини эшитган эдим. Шунда уни Набий соллаллоҳи алайҳи васалламнинг олдиларига олиб келиб, У зотга бор гапни айтдим. У зотнинг юзларидан ёқтирмаганларини пайқадим. Шунда У зот: “Иккингиз ҳам тўғри қилгансиз. Ихтилоф қилманглар, чунки сизлардан аввалгилар ихтилоф қилишди ва ҳалок бўлишди”, дедилар”.

Устозларимиздан бирлари айтган эдилар, саф масаласини ўқиганимда Абу Ҳанифа ва Абу Юсуф роҳимаҳумаллоҳлар бир фатвони айтганлар. Имом Муҳаммад бўлса бошқа фатвони айтганлар. Бизнинг диёрларда бўлса Имом Муҳаммадникига амал қилинади. Ҳайрон бўлиб, югуриб бориб устозимдан нимага биз Абу Ҳанифа ва Абу Юсуф роҳимаҳумоаллоҳларнинг фатвосини олмаганмиз, деб сўрасам, устозим сиз нима учун уларни олмаганмиз, деб эмас, нимага Имом Муҳаммаднинг фатвосини олганмиз, деб қидиринг дея жавоб берганлар. Ҳақиқий уламолар ана шундай йўлни тутганлар, яъни, халқни тафриқага солишга эмас, балки бирлаштиришга ҳаракат қилганлар.

Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, ҳозирги кунда баъзи ҳукмлар борасида ихтилофга тушиб қолинса, араб тилини билмайдиган, диний маълумоти бўлмаганлар Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратлари каби уламоларнинг китобларига мурожат қилиши мумкин. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратлари халқимиз орасида тушунмовчиликка сабаб бўлган масалаларни жамлаб, “Ихтилофлар: сабаблар, ечимлар” номли алоҳида китоб ҳам таълиф этганлар. Шунингдек, Диний идора қошида фатво маркази мавжуд бўлиб, ўша жойга хоҳ интернет орқали, хоҳ телефон орқали саволларимизни бериб, ўша заҳоти уламолардан батафсил ва илмий асосланган жавобларни олишимиз ва орамиздаги ихтилофларни бартараф этишимиз мумкин.

Тeмиров Иброҳимжон
Мир Араб олий мадрасаси ўқитувчиси