Ўзбекистон ва Миср халқларининг муштарак урф-одатларини Ислом дини қадриятлари бир-бирига боғлаб туради. Минг йиллар давомида Самарқанд, Бухоро ва Хивадаги мадрасалар каби Мисрнинг қадимий “Ал-Азҳар” диний таълим даргоҳи ҳам Шарқ ва Ғарб халқлари учун етакчи зиё маскани ҳисобланади.

“Ал-Азҳар” мажмуаси раҳбари Шайх Аҳмад ат-Тоййиб ҳазратларининг 2018 йил октябрь ва 2020 йил март ойларида Ўзбекистонга ташрифи доирасида эришилган келишувлар диний-маърифий муассасалар ўртасида илм-фан, таълим ва дин соҳасидаги алоқаларни мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда.

Мулоқотда Назир Муҳаммад Айёд жаноблари икки мамлакат халқларини имоний биродарлик, бир дин, бир мазҳаб ва гўзал муомала каби ришталар чамбарчас боғлаб туришини алоҳида таъкидлади. Шунингдек, бош котиб Ўзбекистоннинг Мисрдаги элчихонаси билан ҳамкорликда маърифий табирлар ўтказилаётгани, хусусан, Имом Мотуридий мероси бўйича мусобақа ташкил этилгани, қўлёзмаларни ўрганиш ишлари олиб борилаётгани, ўзбекистонлик тадқиқотчилар мақолаларини Миср нашрларида чоп этиш, Азҳари шариф нашрларини Ўзбекистонга жўнатиш каби йўналишларга алоҳида урғу қаратди.

“Ал-Азҳар”нинг Ислом тадқиқотлари академияси бош котиби Президент Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида қатор жабҳаларда, хусусан диний ва дунёвий таълим ҳамда илм-фан ривожига йўналтирилган ислоҳотларни юқори баҳолади. Ўтган қисқа вақт ичида ушбу йўналишларда эришилган муҳим натижалар ва кўзланган истиқболли режалар барчада катта кизиқиш уйғотаётганини маълум қилди.

Муфтий Нуриддин домла ҳазратлари «Ал-Азҳар» мажмуаси вакиллари билан диний-маърифий, илмий тадқиқот ва диний соҳа вакиллари малакасини ошириш борасида ўз фикр-мулоҳазаларини билдирдилар.

Учрашувда Назир Муҳаммад Айёд жаноблари томонидан ушбу мажмуа кутубхоналарида сақланаётган жами 49 минг 361 қўлёзма адабиёт рўйхати келтирилган 28 китобдан иборат янгиланган жамланма ҳамда айнан шу ноёб нашрлар бўйича тафсилотларни ўз ичида олган 50 GB ҳажмидаги электрон файллар 8 та CD-дискда тегишли дастурий таъминот иловаси билан бирга Ўзбекистон элчихонасига тақдим этилгани билдирилди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

Сўнгги йилларда Ўзбекистон ва Миср ўртасида кўп томонлама алоқалар жадал ривожланмоқда. Бу борада икки давлат раҳбарлари – Президент Шавкат Мирзиёев ҳамда Президент Абдулфаттоҳ ас-Сисий томонидан олиб борилаётган ҳамкорлик стратегияси муҳим ўрин тутмоқда. Ўзбекистон халқаро ислом академияси ҳамда Мисрдаги қатор олий таълим ва илмий-тадқиқот марказлари ўртасидаги ҳамкорлик мунтазамлик касб этгани ҳам эътиборлидир. Айниқса, Таълим, фан ва маданият бўйича ислом ташкилоти – ICESCO билан дўстона муносабатлар ривожланиб бормоқда.

“Илмни Чин (Хитой)да бўлса-да ўрган”

Яқинда Миср Араб Республикаси пойтахти Қоҳира шаҳрида 60 дан зиёд аъзо давлат иштирокида ICESCO Ижроия кенгашининг 42-сессияси ҳамда ХИВ Бош конференцияси бўлиб ўтди. Мазкур анжуманда юртимиз делегацияси ҳам фаол иштирок этди.

Аввало, ташриф давомида Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмита ва юртимиз элчихонаси ҳамкорлигида Мисрдаги турли олий таълим ҳамда илмий-тадқиқот марказларида таҳсил олаётган ўзбекистонлик талаба-ёшлар билан учрашув ўтказилди. Бош қонунимиз қабул қилинган кун байрами арафасида ташкил этилган ушбу тадбирда машҳур “Илмни Чин (Хитой)да бўлса-да ўрган” ҳадисига риоя қилиб, хорижий мамлакатда илм-фан сирларини эгаллаётган ватандошларимиз ютуқ ва муаммоларини ўрганиб, Ўзбекистонда ёшлар келажаги учун яратилаётган имкониятлар, диний-маърифий, илмфан соҳаларидаги туб ислоҳотлар хусусида самимий суҳбатлашдик. Дўстона учрашувда ёшларимизга, энг аввало, хорижий давлатда ўзбек халқининг шаъни ва фахри эканини доимо ёдда тутиб, миллий ўзлигимизни қадрлаш ва улуғ аллома боболаримизга муносиб бўлишга интилиш лозимлиги таъкидланди.

Ал-Азҳарнинг ҳар бир талабаси Насафийни билади

Ўзбекистон халқаро ислом академияси ташкил топгандан буён Мисрнинг дунёга машҳур Ал-Азҳар университети билан ҳамкорлик ривожланиб бормоқда. Шу боис, бугунги кунда кўплаб ёшларимиз мазкур нуфузли олий таълим ва илмий-тадқиқот муассасасида дунё илм-фани сирларини ўрганиб, изланишлар олиб бормоқда.

Ташриф давомида делегациямиз Ал-Азҳар мажмуасида ҳам бўлди. Таниқли исломшунос олим, мажмуа раҳбари ўринбосари Абдураҳмон Муҳаммад ад-Дувайний билан учрашув чоғида бу ерда таҳсил олаётган Ўзбекистон халқаро ислом академияси талабаларига қўшимча шароитлар яратиш, уларнинг соф ислом маърифати ва ақидасини чуқур ўрганиши учун махсус ўқувлар ташкил этиш бўйича қўшимча келишувга эришилди. Бу борадаги ҳамкорликни ривожлантиришда икки томонлама профессор-ўқитувчилар алмашинувини кенгайтириш юзасидан амалий таклифлар билдирилди.

Ўз навбатида, Абдураҳмон Муҳаммад ад-Дувайний учрашувдан мамнунлигини, икки муассаса ўртасидаги алоқаларни янада ривожлантириш, талабалар, ёш илмий тадқиқотчилар, тажрибали устозлар алмашинувини йўлга қўйиш, онлайн семинар, конференциялар ўтказишдан ҳар икки томон ҳам манфаатдор эканини таъкидлади.

– Ислом цивилизацияси ривожида Имом Бухорий, Имом Термизий, Абул Муин Насафий каби ўзбек алломалари ҳиссаси алоҳида, – деди суҳбатда ад-Дувайний. – Эътиборлиси, илм даргоҳимизда таҳсил оладиган ҳар бир талаба Абул Баракот Насафийнинг “Мадорик ут-танзил ва ҳақоиқ ут-таъвил” асарини мутолаа қилиши, чуқур ўрганиши талаб этилади. Зеро, ушбу китоб муқаддас ислом динининг соф илмий маърифатини ўрганишда ноёб қўлланмадир. Дарҳақиқат, қадимдан Ўзбекистон замини буюк алломаларга бешик бўлган ватан. Муҳими, бугун ҳам ўзбек ёшлари илм олишда буюк аждодларига муносиб авлод бўлиб камол топмоқда.

Дўстона фикрлашувларда кўп томонлама ҳамкорликни янада кенгайтириш, айниқса, диний экстремизмга қарши курашиш бўйича Ал-Азҳар обсерваторияси ҳамда Дин ишлари бўйича қўмита ўртасида имзоланган меморандум асосида экспертларнинг доимий мулоқотини тизимли ташкил этиш бўйича қўшимча вазифалар белгилаб олинди.

Ўзбекистон – ICESCOнинг энг тартибли аъзоси

Қоҳира шаҳрида Таълим, фан ва маданият бўйича ислом ташкилоти (ICESCO)нинг ХИВ Бош конференцияси ҳам амалий ҳамкорлик алоқаларини янги босқичга кўтарди.

Ташкилот 1979-йилда ташкил топган бўлиб, бош қароргоҳи Марокаш пойтахти Работ шаҳрида жойлашган. Ташкилот аъзо давлатлар ўртасида таълим, фан, маданият ва коммуникасия соҳаларида ҳамкорликни мустаҳкамлаш, халқлар ҳамда динлар ўртасида дўстона муносабатларни ўрнатишга муҳим эътибор қаратиб келмоқда. Ислом олами ва дунё тамаддуни ривожида Ўзбекистоннинг ўрни беқиёс бўлгани боис ICESCO ташкилоти билан ўзаро ҳамкорлик ривожланиб бормоқда.

Конференцияда Миср Президенти Абдулфаттоҳ ас-Сисий ҳамда ICESCO Бош котиби, доктор Салим ал-Малик қатнашди. 60 дан ортиқ аъзо давлат делегациялари иштирок этган нуфузли анжуманда ташкилотнинг 2022-2025-йилларга мўлжалланган ўрта муддатли стратегияси тақдим этилиб, келгуси режалар белгилаб олинди.

Муҳокамалар давомида турли делегацияларнинг таълим, илм-фан ва технология, маданият соҳаларини янада ривожлантириш борасидаги ҳисоботи ҳамда режа ва таклифлари кўриб чиқилди. Шунингдек, коронавирус пандемиясига қарши курашиш, унинг салбий асоратларини бартараф этиш, соғлиқни сақлаш, экологик муаммоларга ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Пандемиядан сўнг таълим соҳасидаги янгиланиш, ўзгаришлар ҳақида маърузалар тингланди.

ICESCO Бош котиби Салим ал-Малик ташкилотга аъзо давлатларнинг ишларини таҳлил қилар экан, энг тартибли аъзо давлатлар қаторида Ўзбекистонни ҳам эътироф этди. Бундан ташқари, ICESCO Ўзбекистон билан ҳамкорлик алоқаларини янада ривожлантиришдан мамнун эканини, рақамли технологиялар, космик тадқиқотлар ривожида юртимиз алломалари, хусусан, Ал-Хоразмийнинг беқиёс ҳиссаси борлигини алоҳида таъкидлади.

Ал-Хоразмий қўйган пойдевор бугун муҳташам мажмуага айланди

Ташкилотнинг ХIV Бош конференциясида Бош котиб Салим ал-Малик: “Бугунги рақамли технологиялар ривожида, айниқса, фазо илмлари, космик тадқиқотлар тараққиёти учун инсоният, энг аввало, Ал-Хоразмийга таъзим қилиши керак. Зеро, VIII-IX асрларда яшаган қомусий аллома Ал-Хоразмийнинг илм-фандаги кашфиётлари ва у киши қўйган мустаҳкам пойдевор бугунги кунга келиб муҳташам мажмуага айланди”, дея қайд этгани бизни фахрлантирмай қўймайди, албатта.

Конференциянинг очилиш маросимида Миср Президенти Абдулфаттоҳ ас-Сисий ҳам иштирок этиб: “Бугунги кунда ёшлар тарбияси, илм олиш учун ислом диёрларида ҳам эътибор янада ошмоқда. Зотан, ёш авлод таълим-тарбияси, уларнинг илм-фан сирларини ўрганиши ёруғ келажакка пойдевордир. Тан олиш керак, бугун инсоният тараққиёти рақамли технологияларга бевосита боғлиқ бўлиб бормоқда. Эътиборлиси, ушбу илмнинг тамал тоши ислом оламининг буюк намояндаси Ал-Хоразмий томонидан қўйилган. Бу барча мусулмонлар учун фахрдир”, деб алоҳида таъкидлаб ўтгани қалбимизни тўлқинлантирди.

Ушбу эътирофлар ёшларимизга билим олиш йўлида бардавом бўлиш, аждодларга муносиб авлод бўлиб вояга етиш масъулиятини ҳам юклайди.

Шу маънода, давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев томонидан юртимизда Учинчи Ренессанс пойдеворини яратиш устувор мақсади асосида таълим-тарбия тизимида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар бугунги ёш авлоднинг замонавий илм-фан, касб-ҳунар ҳамда диний-маърифат соҳаси билимларини чуқур эгаллаб, улуғ боболаримиз меросини давом эттиришга хизмат қилиши шубҳасиз.

Нуфузли анжуманда Ўзбекистонда таълим соҳасидаги ўзгаришлар ҳақида хорижий ҳамкасбларимизни ҳам бохабар этдик. Илм-фаннинг инновацион технологиялар, коинотни ўрганиш, сунъий интеллект каби замонавий йўналишларида ҳам илмий-амалий тадқиқотлар олиб борилаётгани барча иштирокчилар эътиборини тортди. Бунинг учун юртимизнинг барча ҳудудларида энг сўнгги русумдаги технологиялар билан жиҳозланган IТ парклар, илмий-тадқиқот марказлари ва институтлар ташкил этилмоқда.

Бундан ташқари, юртимизда сақланаётган 100 мингдан ортиқ қўлёзма ва тошбосма асарлар орасида астрономия йўналишида турли тиллардаги 200 дан ортиқ қўлёзмани замонавий илм-фан билан уйғунлаштириш, илмий муомалага олиб кириш зарур. Бугунги кунда республикамизда ислом динини илмий асосда ўрганиш мақсадида Ўзбекистондаги ислом цивилизацияси маркази, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Самарқандда Ҳадис илми мактаби, Бухорода Мир Араб олий мадрасаси каби ўнлаб илмий-маърифий муассасалар фаолият кўрсатяпти. Айниқса, Тошкент шаҳрида барпо этилаётган Ўзбекистондаги ислом цивилизацияси маркази халқимизнинг бой диний-маънавий меросини чуқур ўрганиш ва дунёга тарғиб этиш, ёш авлодни миллий ва умумбашарий қадриятлар руҳида тарбиялашда беқиёс ўрин тутади. Юртимиздаги кенг миқёсдаги ислоҳотлар конференция иштирокчилари олқишига сазовор бўлди.

Тошкентдаги ICESCO кафедраси энг намунали ва етакчи бўлади

Мазкур анжумандан сўнг ICESCO Бош котиби, доктор Салим ал-Малик билан учрашув бўлиб ўтди. Самимий мулоқотда Ўзбекистон халқаро ислом академиясининг “Исломшунослик ва ислом цивилизациясини ўрганиш ICESCO” кафедраси самарали фаолият юритиб, ёшларнинг чуқур билим олишида муҳим аҳамият касб этаётганини эътироф этилди. Кафедра ICESCO томонидан дунёнинг бошқа олий таълим муассасаларида ташкил этилган ICESCO кафедралари ўртасида энг намунали бўлиши таъкидланди. Шу ўринда бугунги кунда дунёдаги 18 та олий таълим муассасасида ICESCO кафедраси борлигини қайд этиш жоиз.

Ўз навбатида, Бош котиб дунёнинг турли олий таълим муассасаларидаги ICESCO кафедралари ўртасида ўзаро ҳамкорлик ва соғлом рақобат муҳитини яратиш таклифини маъқуллади ва уни амалга ошириш юзасидан келишиб олинди.

Конференциядан сўнг ICESCOнинг фан ва технология бўлими бошлиғи, профессор Раҳел Қамар ҳамда ICESCO технологиялари маслаҳатчиси, доктор Муҳаммад Шариф билан ҳам мулоқотда ислом дунёси мамлакатларида космик тадқиқотларни ривожлантириш масалалари ҳақида фикр алмашилди. ICESCO вакиллари само илмларини ўрганиш Ўзбекистонда тарихан ривожлангани, сўнгги йилларда мазкур соҳага эътибор янада ортганини алоҳида қайд этди.

Музаффар КОМИЛОВ,

Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича 

қўмита раисининг биринчи ўринбосари,

Ўзбекистон халқаро ислом академияси ректори

Манба: “Янги Ўзбекистон” газетаси 2021-йил 18-декабр, 255-сон

«Марказ илгари ёшлар онгини банд қиладиган, уларни фойдали билим олиш ёки ишлашдан чалғитадиган ва уларни воқеликдан узоқлаштириб виртуал оламларга қамаб қўядиган, нафратга, ўзига ёки бошқаларга зарар етказишга ундайдиган баъзи электрон ўйинлардан огоҳлантиради», дейилади университетнинг фейсбук саҳифасида.

Рўйхатга қўшилган Fortnite видео ўйини қуролларни ютиб олиш ва кейинги босқичга ўтиш учун ўйинчиларни Каъбани бузишга  ундайди. «Бу ёшларнинг эътиқоди ва қадр-қимматига таъсир қилади. Шу сабабли, марказ зўравонликни рағбатлантирадиган ёки ёлғон ғояларни ўз ичига оладиган, эътиқодни бузадиган ёки диний эътиқодга ҳурматсизлик кўрсатадиган барча электрон ўйинларнинг тақиқланишини талаб қилади».

“Ал-Азҳар” таълим мажмуасида ўқиш истагида бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари томонидан Маслаҳат кенгашига қуйидаги ҳужжатларнинг нусхаларини тақдим этиши лозим:

1. Ариза (намуна бўйича)

2. Фуқаролик паспорти ёки (ID) карта нусхаси;

3. Умумий ўрта таълим (11-синф негизида шаҳодатнома, аттестат), ўрта махсус, касб-ҳунар таълими ёки олий таълим муассасасини тугатганлиги ҳақидаги ҳужжат;

4. Фуқаронинг шахсий маълумотномаси (намуна бўйича намуна тулдириш шакли) ва таржимаи ҳоли (эркин шаклда).

Маълумот учун: Мурожаатлар Маслаҳат кенгаши Ишчи гуруҳи томонидан жорий йил 16-30 июль кунлари (кейинги йилдан 1-30 июль кунлари) кўриб чиқилади ҳамда Ишчи гуруҳи билан ўтказилган суҳбат натижасига кўра “Ал-Азҳар” таълим мажмуасида ўқишга тавсия этилган фуқаролар рўйхати тавсия хати асосида Миср Араб Республикаси “Ал-Азҳар” мажмуаси институтлари департаменти администрациясининг электрон манзилига юборилади.

Эслатма: Мурожаатлар Ишчи гуруҳ томонидан (манзил: Тошкент шаҳри, Шайхонтоҳур тумани, А.Навоий кўчаси, 12-уй. Тел: (71) 239-43-73)да ҳафтанинг душанба-жума кунлари соат 9:00 дан 18:00 гача қабул қилинади.

1-илова Маслаҳат кенгаши Таркиби

2-илова Маслаҳат кенгаши Низоми

3-илова Ишчи гуруҳ таркиби

4-илова Ишчи гуруҳ Регламенти

5-илова Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 13 августдаги 651-сон қарори

Дин ишлари бўйича қўмита

“Айни пайтда давлатларимиз ўртасида кўптомонлама ҳамкорликни, хусусан иқтисодиёт, сармоя, савдо, туризм, маданият, спорт ва бошқа соҳаларда ривожлантириш учун мунтазам авиақатновларни йўлга қўйиш мақсадга мувофиқдир. Миср Президентининг Тошкентга амалга оширган давлат ташрифидан сўнг Миср бош имоми Ал-Азҳар шайхи профессор Аҳмад ат-Тайиб Ўзбекистонда бўлиб, мамлакат раҳбарияти билан самарали учрашувлар ўтказди. Шу кунларда Ўзбекистон талабалари учун Ал-Азҳар таълим муассасаларида грантлар миқдорини ошириш масаласи муҳокама қилинмоқда ва у яқинда ижобий ҳал бўлишига ишончим комил”, – мисрлик олим сўзларига иқтибос келтирмоқда “Дунё” АА.

Таъкидлаш жоизки, маъмурий фанлар доктори Абдулҳади ал-Қасабий парламентда кўпчилик ўринга эга “Мисрни қўллаб-қувватлаш” коалицияси раҳбари ҳамда Миср Суфий тариқатлар Олий кенгаши раиси сифатида фаолият юритади.

Fargonaziyo.uz сайти таҳририяти

Ал-Азҳари шариф ва унинг раҳбари Шайхул-азҳар  Доктор Аҳмад Тоййиб ҳазратлари Франциянинг Ницца шаҳридаги Нотр Дам черкови яқинида уч кишининг ўлимига ва бошқаларнинг жароҳатланишига сабаб бўлган машъум террор ҳужумини қатъиян қоралайди.

Ал-Азҳар ҳар қандай ҳолатда ҳам террористик ҳаракатларни оқлаб бўлмаслигини, ушбу хатти ҳаракатлар нафақат Ислом динининг, балки барча илоҳий динларнинг бағрикенглик таълимотига зид эканини таъкидлайди. Шу билан бирга ҳар қандай зўравонлик, экстремизм ва муросасизлик ҳаракатларига қарши кураш заруратини яна бир бор эслатиб ўтади.

Азҳари шариф ушбу жирканч террор ҳодисасини қоралаш билан бирга, халқлар орасида зўравонлик ва нафрат риторикаси кучайиб бораётгани ҳақида огоҳлантиради. Айниқса, гап бошқаларнинг эътиқоди ҳақида кетганда донолик, ақл ва ижтимоий масъулиятга содиқликни устун қўйишга чақиради.

Ал-Азҳар қурбон бўлганларнинг оилалари ва француз халқига ҳамдардлик билдиради, Аллоҳдан жароҳат олганлар тезроқ соғайиб кетишини сўраб дуо қилади.

Манба: azhar.eg

Ал-азҳар халқаро электрон фатво марказининг таъкидлашича, коронавирус сабабидан вафот этган киши шаҳид мақомида бўлади ва унга шаҳидлар ажри берилади. Дунё ҳукмлари борасида унга барча мусулмон маййитларга татбиқ қилинадиган ғусл, кафанлаш, жаноза намози каби ҳукмлар жорий қилинади. Бунинг далили Пайғамбар алайҳиссаломнинг қуйидаги ҳадислари: “Шаҳидлар бешта: тоъун (ўлат)дан ўлган, қорин оғриғи (ички касаллик) билан ўлган, чўкиб ўлган, том босиб ўлган, Аллоҳ йўлида шаҳид бўлган кишилар”. Бир ривоятда, тоъун (вабо)да ўлган шаҳиддир, деганлар.

Ана шулардан келиб чиқиб коронавирусдан ўлганлар ҳам тоъун (ўлат) дан ўлганлар қаторида ҳисобланади.

2. Коронавирусдан сақланиш учун тақилган ниқоб билан намоз ўқишнинг ҳукми.

Ислом тадқиқотлари маркази ҳузуридаги фатво ҳайъати мусулмонларга коронавирус тарқалиши ёки юқишидан эҳтиёт бўлиш сабабли тақиб оладиган ниқобларда намоз ўқишни зарари йўқлигини қайд этган.

3. Масжидларда намоз ўқишни тўхтатишнинг ҳукми.

Миср фатво уйи (Дорул ифто) Азҳар шайхи ва Миср вақф вазирининг янги турдаги коронавирус тарқалишини олдини олиш бўйича кўрилаётган чора-тадбирлар доирасида, икки ҳафта мобайнида, Республиканинг барча ҳудудларида жамоат ва жума намозларини адо этишни тўхтатиб, азон айтиш билан кифояланиш қарорларини маъқуллашини эълон қилди.

4. Спирт билан дезинфекция қилинган масжидда намоз ўқишнинг ҳукми.

Азҳар фатво маркази: спирт – гидрооксид бирикмаси бўлган углерод ва водород зарраларидан иборат химиявий мураккаб элемент.

Химикларга кўра ҳар қандай спирт деб аталувчи моддалар ҳам маст қилувчи бўлавермайди. Маст қилмайдиган спиртнинг сифатлари маст қиладигани каби бўлмагани ва ўзгариш содир бўлгани учун у пок ҳисобланади. Шунинг учун у билан баданни ва турли юзаларни дезинфекциялаш мумкин бўлаверади. Шу сабабли баданга ёки намоз жойига бундай спирт теккандан сўнг намоз ўқиш жоиз.

Аммо, таркиби ва маст қилиши жиҳатидан аввалги ҳолида бўлган спиртнинг ҳукми эса уламолар ўртасида ихтилофли масала бўлиб, унинг ҳукми ихтиёр қилинган қавлга кўра покдир. Марказга кўра спиртни тиббий томондан тозалашда ишлатиш мумкин ва у билан турли юзаларни, жамоат жойларини ва масжидларни тозалашнинг зарари йўқ. Кийими, бадани ёки жойнамозига спирт теккан одамнинг намози дуруст бўлади.

5. Коронавирус сабабли жума намозини уйда ўқишлик ҳукми.

Азҳарнинг халқаро электрон фатволар марказига кўра уйда жамоат бўлиб, хутбалари билан икки ракъат ўқилган жума намози адо топмайди. Ҳаттоки намозхонлар сони кўп бўлса ҳам тўғри бўлмайди. Уйда хутбасиз тўрт ракъатдан иборат жамоат бўлиб ёки якка-якка ҳолда пешин ўқилади. Киши эркак ва аёллардан иборат ўз аҳлига имом бўлиб, жамоат ҳолда адо этиши мустаҳабдир.

6. Коронавирус сабабидан жума намозини ўқимасликнинг ҳукми.

“Фатво уйи” қуйидагича жавоб берди: жамоат ва ҳаттоки жума намозларини тарк қилишга сабаб бўладиган қатор омиллар мавжуд бўлиб, кучли жала, инсонга заҳмат етказадиган лойгарчилик, масжид йўлини кўриб бўлмас даражадаги қоронғулик каби умумий ҳамда касаллик, жонига, молига, аҳлига хатар бўлиши каби хусусий омиллар шулар жумласидандир. Шунингдек, бадбўй нарса истеъмол қилиш, кучли мудроқ босиши ва шуларга ўхшаш ҳолатлар ҳам жумъа намозига ҳозир бўлишдан тўсади.

7. Коронавирус сабаб рўза тутмасликнинг ҳукми.

Азҳарнинг халқаро электрон фатволар маркази шифокорлар янги турдаги коронавирусни олдини олишга қаратилган чоралар сифатида инсоннинг оғзи кун бўйи нам ҳолда туришлиги зарур деган тавсия берганда Рамазон рўзасини тутиш ҳукми бўйича саволга фейсбук ижтимоий тармоғидаги расмий саҳифаси орқали жавоб берди.

Унда келтирилишича, агар касалликка чалинмаган бўлса, мусулмонга Рамазон ойида оғиз очиш мумкин эмас. Лекин шунга қарамай шифокорлар рўза коронавирусга чалиниш ва у орқали ҳалок бўлиш хавфини кучайтиради деган тақдирда ва бу нарса илмий жиҳатдан ўз тасдиғини топганда, рўза тутмаслик мумкин бўлади. Бироқ бу нарса ҳозиргача илмий тасдиғини топган эмас.

8. Коронавирус пандемияси давом этган тақдирда таровиҳ намозларининг ҳукми.

Машҳур Ислом даъватчиси Мабрук Атийяга кўра таровиҳ намозларини уйда адо этиш масжидларда адо этишдан афзалдир. Чунки таровиҳнинг ҳукми суннат бўлиб, суннатларни уйда адо этиш масжидда адо этишдан яхшироқдир. Олимнинг таъкидлашича, йиғилиш мусулмонларга зарар етишига сабаб бўладиган бўлса, намоз учун йиғилмаслик керак. Коронавирус сабабли масжидлар фарз намозлари учун ёпилган бир пайтда суннат намозлар учун очилмаслиги ўз-ўзидан тушунарли.

9. Коронавирусга қарши дуо учун тўпланишларнинг ҳукми.

“Миср фатво уйи” ҳозирда фуқароларни коронавирус тарқалмаслиги учун ҳар қандай тўпланишга чорлашдан огоҳлантирди.

Фуқароларни кўчада ёки бошқа бирор жойда ҳар қандай мақсадда ва ҳар қандай сабаб билан тўпланишга бўлган барча чақириқлар шаръан ҳаром ва бузғунчиликдир. Ушбу чора-тадбирларга амал қилмаган ҳар бир шахс шаръан гуноҳкордир.

10. Вирус юқишидан қўрқиб курсига ўтириб намоз ўқиш ҳукми.

Шайх Уъвайда Усмон (дорул ифто бош котиби): коронавирус юқишидан қўрқиб курсига ўтириб намоз ўқиш мумкин эмас. Мусулмон киши учун зарур эҳтиёт чораларини кўришгина вожиб бўлади.

11. Масжид ёпилганда унинг ташқарисида жума намозини ўқиш ҳукми.

Масжид ёнида ё майдонларда ёки биноларнинг томида ёки ёпилган масжид ичида камчилик кириб олиб, устиларидан қулфлаб жума ёки бошқа жамоат намозларини адо этиб, масжидларда жамоат ва жума намозларини адо этмаслик қарорига амал қилмаслик ҳеч кимга жоиз эмас.

12. Уйда телевизор ёки радио орқали намойиш қилинаётган намоздаги имомга иқтидо қилиб намоз ўқиш жоизми?

Телевизор ёки радио орқали намойиш қилинаётган жума ёки бошқа намозга иқтидо қилиб намоз ўқиш ҳеч ким учун жоиз эмас.

13. Фақирларнинг эҳтиёжи сабаб закотни ўз вақтидан олдин чиқариш ҳукми.

Миср фатво уйи: закот аслида ўз вақтида чиқарилади. Камбағал ёки бирор шунга ҳақли бўлган муҳтожнинг эҳтиёжидан келиб чиқиб бир ёки бир неча йилнинг закотини аввалдан чиқариш мумкин, бунга ҳеч қандай шаръий монеълик йўқ.

14. Касаллик ва вабони истеҳзо қилиш ва уни менсимаслик.

Азҳар маркази фейсбук орқали: масхара ва истеҳзо шариат қайтарган ишлардан бўлиб, бало, офат ва мусибатлар вақтида инсонлардан бу каби қилиқларнинг содир этилиши тўғри эмас. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ва дунё давлатлари соғлиқни сақлаш вазирликларининг ушбу вабо вақтида эҳтиёт ва профилактик чоралари сифатида баён қилаётган йўл-қўриқлари масхара қиладиган, диндаги бидъат ёки носоғлом ақл билан қилинаётган ишлар эмас. Аксинча, динимиз 1400 йил аввал бу каби ишга бизни чорлаган. Жумладан, ҳадиси шарифда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам: “Бирор ерда вабо чиққанини эшитсангиз у ерга борманг, агар сиз турган ерда вабо тарқаса у ердан қочиб чиқманг”, деганлар (Имом Аҳмад ривояти).

15. Кийимларга таркибида спирти бўлган моддаларни суриш ва уларда намоз ўқиш.

Бадан ёки кийимга таркибида спирт бўлган моддани тозалаш ё вирус ва бактериялардан ҳимояланиш учун суриб намоз ўқиш жоиз.

16. Коронавирус билан ўлган маййитни ювишнинг ҳукми.

Одатда вафот этган мусулмон ғусл қилдирилиб, кафанланиб, жанозаси ўқилади, лекин вабо тарқалган ва медицина маййитни ушлаган тирикларга ўтишини исботлаб турган бир вақтда маййит устидан сув қуйилиб, уни ишқаламасдан бирор чора қилиб сув етказилиши кифоя қилади. Бунда ғассолга касаллик юқмаслиги учун махсус камбинзон кийдириш, хонани дезинфекциялаш каби мутахассислар томонидан бериладиган барча чоралар қўлланиши керак бўлади.

Агар маййит танасидан суюқлик оқиш хавфи бўлса, кафан устидан сув ўтказмайдиган материал билан яхшилаб ўраб қўйилиши шарт. Касалхонадан ювиб, ўраб чиқарилган маййит аҳллари масжиддан бошқа алоҳида жойда жаноза ўқиб, дафн қилишлари мумкин. Унга жанозани жамоатнинг энг кам миқдори бўлган икки киши ўқиса ҳам кифоя. Ҳаттоки ғоибона жаноза ўқилиши ҳам жоиз. Буларнинг бари муқаддас динимизнинг юксак инсонпарварлик мақсадлари билан ҳамоҳанг ҳисобланади. Шунингдек, бунга шариатда эътиборли ҳужжатлар бор. Зеро заруратлар тақиқларни бекор қилади ҳамда зарурат керакли миқдорда эътиборга олинади.

ЎМИ Матбуот хизмати