фатво маркази – Alhidoya.uz

Тақсит қандай савдо?

Alhidoya.uz таҳририяти — Wed, 22 Jan 2025 10:47:56 +0000

Савол: Ассалому алайкум!

— Ҳозирги кунда “тақсит савдоси” ҳақида кўп эшитиб қоляпмиз. У қандай савдо?

Жавоб: Ва алайкум ассалом!

— Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. “Тақсит” савдоси деб савдо молини харидорга дарҳол топшириб, баҳосини бўлиб тўлашга келишган ҳолда насия қилиб сотишга айтилади. Бунда масалан бир киши машинани 10 ойга, ҳар ойда 1000 дан, жами 10 000 га келишган ҳолда сотиб олади.

Бу савдода сотувчи харидорга турли таклифларни киритганда, масалан, “3 ойга нархи 8000 бўлади, 6 ойга 9000 бўлади, 10 ойга 10 000 бўлади” деганда икки томон ҳам муддат ва нархни аниқ қилиб олишлари керак бўлади.

Агар харидор ваъда қилган тўловларини тўлай олмаса, қарзга устама қўшиш мумкин эмас, гарчи уни олдиндан шарт қилинган бўлса ҳам.
Ўзига тўқ (имконияти бор) харидор адо қилиши керак бўлган қарзни вақти келганда тўламаслиги шаръан ножоиздир. Бу сотувчига зулм қилиш, яъни катта гуноҳ бўлади.

Тақсит савдосида сотувчи харидорнинг қарзи муқобилида гаров талаб қилиш ҳаққига эга. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!

— Hozirgi kunda “taqsit savdosi” haqida ko‘p eshitib qolyapmiz. U qanday savdo?

Javob: Va alaykum assalom!

— Bismillahir Rohmanir Rohiym. “Taqsit” savdosi deb savdo molini xaridorga darhol topshirib, bahosini bo‘lib to‘lashga kelishgan holda nasiya qilib sotishga aytiladi. Bunda masalan bir kishi mashinani 10 oyga, har oyda 1000 dan, jami 10 000 ga kelishgan holda sotib oladi.

Bu savdoda sotuvchi xaridorga turli takliflarni kiritganda, masalan, “3 oyga narxi 8000 bo‘ladi, 6 oyga 9000 bo‘ladi, 10 oyga 10 000 bo‘ladi” deganda ikki tomon ham muddat va narxni aniq qilib olishlari kerak bo‘ladi.

Agar xaridor va’da qilgan to‘lovlarini to‘lay olmasa, qarzga ustama qo‘shish mumkin emas, garchi uni oldindan shart qilingan bo‘lsa ham.
O‘ziga to‘q (imkoniyati bor) xaridor ado qilishi kerak bo‘lgan qarzni vaqti kelganda to‘lamasligi shar’an nojoizdir. Bu sotuvchiga zulm qilish, ya’ni katta gunoh bo‘ladi.

Taqsit savdosida sotuvchi xaridorning qarzi muqobilida garov talab qilish haqqiga ega. Vallohu a’lam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi

Ўтганлар ҳақида “раҳматли” дейиш жоизми?

Alhidoya.uz таҳририяти — Mon, 30 Sep 2024 11:02:42 +0000

Савол: Ассалому алайкум!

— Марҳумлар ҳақида гапирганда ҳозир кӯп кишилар «раҳматли бӯлиб кетган», деб айтишмоқда. Шунда мен бундай дейиш хато десам, ким айтди буни, деб сӯрашяпти. Шунга бир изоҳли жавоб берсангиз?

Жавоб: Ва алайкум ассалом!

— Вафот этган мўмин-мусулмонларнинг ҳаққига мазкур сўзлар билан дуо қилиш ва ўтганларга Аллоҳнинг раҳмат ва мағфиратини умид қилиш мустаҳаб-савобли ишлардан биридир.

Мусулмон инсоннинг мусулмон устидаги ҳақларидан бири вафотидан кейин уни яхшилик билан эслаш, хотирлаш ва ҳаққига хайрли дуо қилишдир.

“Улардан кейин (дунёга) келган зотлар айтурлар: “Эй, Раббимиз! Ўзинг бизларни ва биздан илгари иймон билан ўтганларни мағфират этгин ва қалбларимизда иймон келтирган зотларга нисбатан гина пайдо қилмагин! Эй, Раббимиз! Албатта, Сен меҳрибон ва раҳмли зотдирсан!” (Ҳашр сураси, 10-оят).

Аллоҳ таоло ушбу ояти каримада мусулмонларга ўзларидан аввал иймон билан ўтган зотларнинг ҳаққига дуо ва мағфират сўраб дуо қилишларини таълим бермоқда. Мусулмонлар асрлар оша ушбу таълимотга содиқ қолиб келмоқдалар.

Ўтганларни хотирлаш ва уларнинг ҳақларига дуо қилиш турли халқларда турлича ибора ва сўзлар билан ифода қилинади. Бизнинг халқимизда ўтганларни “марҳум”, “мағфур” “раҳматли”, “раҳматли бўлиб кетган” ва шу каби дуо маъносидаги сўзлар билан ёдга олиш урф бўлган ва бу савобли амалдир.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!

— Marhumlar haqida gapirganda hozir ko‘p kishilar «rahmatli bo‘lib ketgan», deb aytishmoqda. Shunda men bunday deyish xato desam, kim aytdi buni, deb so‘rashyapti. Shunga bir izohli javob bersangiz?

Javob: Va alaykum assalom!

— Vafot etgan mo‘min-musulmonlarning haqqiga mazkur so‘zlar bilan duo qilish va o‘tganlarga Allohning rahmat va mag‘firatini umid qilish mustahab-savobli ishlardan biridir.

Musulmon insonning musulmon ustidagi haqlaridan biri vafotidan keyin uni yaxshilik bilan eslash, xotirlash va haqqiga xayrli duo qilishdir.

“Ulardan keyin (dunyoga) kelgan zotlar ayturlar: “Ey, Rabbimiz! O‘zing bizlarni va bizdan ilgari iymon bilan o‘tganlarni mag‘firat etgin va qalblarimizda iymon keltirgan zotlarga nisbatan gina paydo qilmagin! Ey, Rabbimiz! Albatta, Sen mehribon va rahmli zotdirsan!” (Hashr surasi, 10-oyat).

Alloh taolo ushbu oyati karimada musulmonlarga o‘zlaridan avval iymon bilan o‘tgan zotlarning haqqiga duo va mag‘firat so‘rab duo qilishlarini ta’lim bermoqda. Musulmonlar asrlar osha ushbu ta’limotga sodiq qolib kelmoqdalar.

O‘tganlarni xotirlash va ularning haqlariga duo qilish turli xalqlarda turlicha ibora va so‘zlar bilan ifoda qilinadi. Bizning xalqimizda o‘tganlarni “marhum”, “mag‘fur” “rahmatli”, “rahmatli bo‘lib ketgan” va shu kabi duo ma’nosidagi so‘zlar bilan yodga olish urf bo‘lgan va bu savobli amaldir.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi

Кирилл ва лотин ҳарфида ёзилган Қуръон китоблари бор. Шуларни бетаҳорат ушлаш ва ўқиш мумкинми?

Alhidoya.uz таҳририяти — Thu, 12 Sep 2024 06:40:11 +0000

Савол: Ассалому алайкум!

— Кирилл ва лотин ҳарфида ёзилган Қуръон китоблари бор. Шуларни бетаҳорат ушлаш ва ўқиш мумкинми?

Жавоб: Ва алайкум ассалом!

— Уламоларимиз бундай китобларни ҳам нопок ҳолатда ушлаш мумкин эмас, деганлар. “Мавсуъатул фиқҳия ал-Кувайтия” китобида бундай дейилган:

ذهب الحنفية في الأصح عندهم إلى أنه لا يجوز للحائض قراءة القرآن بقصد القراءة ولا مسه، ولو مكتوباً بغير العربية

“Ҳанафий уламолар наздидаги энг саҳиҳ гапга кўра, ҳайзли аёл Қуръони каримни гарчи араб тилидан бошқа тилда ёзилган бўлса ҳам қироат мақсадида ўқиши ва ушлаши мумкин эмас, деганлар”.
Мазкур ҳукм таҳоратсиз кишига ҳам тегишлидир. Чунки фиқҳ китобларида бетаҳорат киши билан жунуб ва ҳайзли шахсларнинг мусҳафни ушлаши борасида ҳукм бир хил. Фақат ёддан ўқишда фарқ қилади, яъни ҳайзли аёл ва жунуб инсон Қуръонни тиловат қила олмайди, аммо бетаҳорат инсон тиловат қила олади. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

Savol: Assalomu alaykum!

— Kirill va lotin harfida yozilgan Qur’on kitoblari bor. Shularni betahorat ushlash va o‘qish mumkinmi?

Javob: Va alaykum assalom!

— Ulamolarimiz bunday kitoblarni ham nopok holatda ushlash mumkin emas, deganlar. “Mavsu’atul fiqhiya al-Kuvaytiya” kitobida bunday deyilgan:

ذهب الحنفية في الأصح عندهم إلى أنه لا يجوز للحائض قراءة القرآن بقصد القراءة ولا مسه، ولو مكتوباً بغير العربية

“Hanafiy ulamolar nazdidagi eng sahih gapga ko‘ra, hayzli ayol Qur’oni karimni garchi arab tilidan boshqa tilda yozilgan bo‘lsa ham qiroat maqsadida o‘qishi va ushlashi mumkin emas, deganlar”.
Mazkur hukm tahoratsiz kishiga ham tegishlidir. Chunki fiqh kitoblarida betahorat kishi bilan junub va hayzli shaxslarning mus’hafni ushlashi borasida hukm bir xil. Faqat yoddan o‘qishda farq qiladi, ya’ni hayzli ayol va junub inson Qur’onni tilovat qila olmaydi, ammo betahorat inson tilovat qila oladi. Vallohu a’lam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi

МУНОСАБАТ: ДАРАХТ ЭКИШНИ ЁН-АТРОФДАН, САДАҚАНИ ЯҚИНЛАРДАН БОШЛАШ КЕРАК!

Alhidoya.uz таҳририяти — Wed, 21 Aug 2024 06:28:52 +0000

Шу кунларда ижтимоий тармоқларда “Мадина шаҳрида хурмо экиб, савоб олинг” мазмунидаги ҳақ эвазига кўчат экишни ваъда қилаётган роликлар тарқалмоқда. Шунингдек, ушбу ерга дарахт экишнинг ажри катта экани, йиллар давомида савоби етиб туриши ҳақида тарғибот қилинмоқда.

Шу боис, Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази мазкур масалани ўрганиб, ўз муносабатини қуйидагича эълон қилади.

Дарҳақиқат, кўчат экиш савоби улуғ амал. Аллоҳ таоло инсонга Ер юзини обод қилишни буюриб: “У сизларни ердан пайдо қилди ва унга сизни ободлиги учун қўйди”, деб хитоб қилади (Ҳуд, 61).

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Қайси бир мусулмон дарахт ё экин экса-ю, ундан қушми, инсонми ёки ҳайвонми еса, албатта, шу сабабли у учун садақа бўлур”, деганлар” (Имом Бухорий ривояти).

Мўътабар манбаларда: “Инсон намоз ўқиб, рўза тутиб, садақа қилиб, савобини тирик ёки маййитга бағишласа бўлади ва савоби уларга етиб боради…”, деб баён қилинган. Ушбу ояти карима, ҳадиси шариф ва шаръий масалалардан маълум бўладики, вафот этганларга атаб боғ қилиш орқали савобини бағишлаш ва кўчат экиш ажру мукофотли амаллардандир.

Шубҳасиз, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга муҳаббатимиз чексиз, Ул зотнинг шаҳарларига севгимиз ҳадсиз, тупроқлари кўзимизга тўтиё. Бироқ, ҳозирги кунда айрим ҳамюртларимизнинг бир неча минг километр масофадан туриб, Мадина шаҳрида хурмо экишга буюртма бериши, ижтимоий тармоқларда кенг ёйиши ва бу ҳолатни оммалаштириши динга ҳам, мантиққа ҳам, суннатга ҳам тўғри келмайди.

Масалани диний жиҳатдан кўриб чиқадиган бўлсак, ояту ҳадисларда хайру эҳсонни яқинлардан бошлашга кўп кўрсатма келганига гувоҳ бўламиз. Қуръони каримда: “…Ота-онага, қариндошларга, етимларга, мискинларга, яқин қўшниларга, ён қўшниларга, ёнбошдаги соҳибларга, кўчада қолганларга ва қўлингизда мулк бўлганларга яхшилик қилинглар…” (Нисо, 36), деб кўрсатма берилган.

Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам бир саҳобага: “(Яхшиликни) ўзингдан бошла ва (аввало ўзинга) садақа қил, агар ундан бирор нарса ортиб қолган бўлса, аҳлингга (бер). Агар аҳлингдан бирор нарса ортиб қолган бўлса, қариндошларингга бер. Агар қариндошларингдан бирор нарса ортиб қолса, мана бу ва мана буларга бер», дедилар (Имом Муслим ривояти).
Демакки, кўчат экишдек хайрли ишларни аввало ҳовли-жойларимиз, кўча-куйларимиз, маҳаллаю гузарларимизда амалга оширишга жуда ҳам катта эҳтиёж бор. Чунки, айрим вақтларда рўй бераётган чанг-тўзонлар, қум ва чанг бўронлари ва иқлим ўзгариши каби ҳолатлар бевосита дарахтзор ва кўчатзорларнинг етишмаслигидандир.

Янада ҳимматли ҳамюртларимиз бўлса, Орол денгизи атрофида саксовул, қандим, черкес, қорабароқ каби чўл ўсимликлари экиб, ўрмонзорлар барпо қилиш орқали мамлакатимиздаги экологик ҳолатни яхшилаш, зарарли туз ва чанглар кўтарилишининг олдини олишга кўмаклашишлари жуда ҳам зарурдир.

Хулоса, баён этилган ояту ҳадисларга биноан юртдошларимизга аввало ўзлари яшаб турган уй-жойни обод қилишлари, яхши ниятлар ила ён-атрофга мевали ва манзарали дарахтлар экишлари энг савобли амалдир.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази

***

MUNOSАBАT DАRАXT EKIShNI YoN-АTROFDАN SАDАQАNI YaQINLАRDАN BOShLАSh KERАK

Shu kunlarda ijtimoiy tarmoqlarda “Madina shahrida xurmo ekib, savob oling” mazmunidagi haq evaziga koʼchat ekishni vaʼda qilayotgan roliklar tarqalmoqda. Shuningdek, ushbu yerga daraxt ekishning ajri katta ekani, yillar davomida savobi yetib turishi haqida targʼibot qilinmoqda.

Shu bois, Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi mazkur masalani oʼrganib, oʼz munosabatini quyidagicha eʼlon qiladi.

Darhaqiqat, koʼchat ekish savobi ulugʼ amal. Аlloh taolo insonga Yer yuzini obod qilishni buyurib: “U sizlarni yerdan paydo qildi va unga sizni obodligi uchun qoʼydi”, deb xitob qiladi (Hud, 61).

Paygʼambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Qaysi bir musulmon daraxt yo ekin eksa-yu, undan qushmi, insonmi yoki hayvonmi yesa, albatta, shu sababli u uchun sadaqa boʼlur”, deganlar” (Imom Buxoriy rivoyati).

Moʼʼtabar manbalarda: “Inson namoz oʼqib, roʼza tutib, sadaqa qilib, savobini tirik yoki mayyitga bagʼishlasa boʼladi va savobi ularga yetib boradi…”, deb bayon qilingan. Ushbu oyati karima, hadisi sharif va sharʼiy masalalardan maʼlum boʼladiki, vafot etganlarga atab bogʼ qilish orqali savobini bagʼishlash va koʼchat ekish ajru mukofotli amallardandir.

Shubhasiz, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga muhabbatimiz cheksiz, Ul zotning shaharlariga sevgimiz hadsiz, tuproqlari koʼzimizga toʼtiyo. Biroq, hozirgi kunda ayrim hamyurtlarimizning bir necha ming kilometr masofadan turib, Madina shahrida xurmo ekishga buyurtma berishi, ijtimoiy tarmoqlarda keng yoyishi va bu holatni ommalashtirishi dinga ham, mantiqqa ham, sunnatga ham toʼgʼri kelmaydi.

Masalani diniy jihatdan koʼrib chiqadigan boʼlsak, oyatu hadislarda xayru ehsonni yaqinlardan boshlashga koʼp koʼrsatma kelganiga guvoh boʼlamiz. Qurʼoni karimda: “…Ota-onaga, qarindoshlarga, yetimlarga, miskinlarga, yaqin qoʼshnilarga, yon qoʼshnilarga, yonboshdagi sohiblarga, koʼchada qolganlarga va qoʼlingizda mulk boʼlganlarga yaxshilik qilinglar…” (Niso, 36), deb koʼrsatma berilgan.

Muhammad sollallohu alayhi vasallam bir sahobaga: “(Yaxshilikni) oʼzingdan boshla va (avvalo oʼzinga) sadaqa qil, agar undan biror narsa ortib qolgan boʼlsa, ahlingga (ber). Аgar ahlingdan biror narsa ortib qolgan boʼlsa, qarindoshlaringga ber. Аgar qarindoshlaringdan biror narsa ortib qolsa, mana bu va mana bularga ber», dedilar (Imom Muslim rivoyati).

Demakki, koʼchat ekishdek xayrli ishlarni avvalo hovli-joylarimiz, koʼcha-kuylarimiz, mahallayu guzarlarimizda amalga oshirishga juda ham katta ehtiyoj bor. Chunki, ayrim vaqtlarda roʼy berayotgan chang-toʼzonlar, qum va chang boʼronlari va iqlim oʼzgarishi kabi holatlar bevosita daraxtzor va koʼchatzorlarning yetishmasligidandir.

Yanada himmatli hamyurtlarimiz boʼlsa, Orol dengizi atrofida saksovul, qandim, cherkes, qorabaroq kabi choʼl oʼsimliklari ekib, oʼrmonzorlar barpo qilish orqali mamlakatimizdagi ekologik holatni yaxshilash, zararli tuz va changlar koʼtarilishining oldini olishga koʼmaklashishlari juda ham zarurdir.

Xulosa, bayon etilgan oyatu hadislarga binoan yurtdoshlarimizga avvalo oʼzlari yashab turgan uy-joyni obod qilishlari, yaxshi niyatlar ila yon-atrofga mevali va manzarali daraxtlar ekishlari eng savobli amaldir.

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi