Мусобақада иштирок этган жамоалар мотуридийлик таълимоти бўйича билимларини қуйидаги тўрт босқичда синовдан ўтказишди:

1. Мавзу бўйича тақдимот;
2. Савол-жавоб (Мотуридий таълимоти асосида);
3. Савол-жавоб (Ижтимоий-сиёсий ҳаётимизга оид);
4. Ижодий чиқиш.

Ҳакамлар ҳайъатининг якуний қарорига кўра ғолиб жамоалар қуйидагича бўлди:

•  1-ўрин: Мир Араб ўрта махсус ислом таълим муассасаси жамоасига катта замонавий смарт доска;

•  2-ўрин: Тошкент ислом институти жамоасига музлатгич;

•  3-ўрин: Хожа Бухорий ўрта махсус ислом таълим муассасаси жамоасига Кир ювиш машинаси тақдим этилди.

Аллоҳ таоло ушбу мусобақани хайрли ва бардавом қилсин, ғолиб жамоаларга мукофотларни муборак айласин!

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

***

Shu yil, 7 may kuni Buxoro shahridagi Mir Arab oliy madrasasida “Moturidiy ta’limoti bilimdoni” intellektual bellashuvining Respublika bosqichi bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufidagi oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalarining saralangan, ilg‘or talabalari ishtirok etdi.

Musobaqada ishtirok etgan jamoalar moturidiylik ta’limoti bo‘yicha bilimlarini quyidagi to‘rt bosqichda sinovdan o‘tkazishdi:

1. Mavzu bo‘yicha taqdimot;
2. Savol-javob (Moturidiy ta’limoti asosida);
3. Savol-javob (Ijtimoiy-siyosiy hayotimizga oid);
4. Ijodiy chiqish.

Hakamlar hay’atining yakuniy qaroriga ko‘ra g‘olib jamoalar quyidagicha bo‘ldi:

•  1-o‘rin: Mir Arab o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi jamoasiga katta zamonaviy smart doska;

•  2-o‘rin: Toshkent islom instituti jamoasiga muzlatgich;

•  3-o‘rin: Xoja Buxoriy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi jamoasiga Kir yuvish mashinasi taqdim etildi.

Alloh taolo ushbu musobaqani xayrli va bardavom qilsin, g‘olib jamoalarga mukofotlarni muborak aylasin!

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

Фармонга асосида Дин ишлари бўйича қўмита ва Ўзбекистон мусулмонлари идораси ҳамда Бухоро вилояти ҳокимлигининг Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази муассислигида Баҳоуддин Нақшбанд илмий-тадқиқот марказини ташкил этиш таклифлари маъқулланган ва унинг асосий вазифалари белгилаб берилган. Жумладан, унда “…буюк аждодимиз Баҳоуддин Нақшбанд ва нақшбандийлик тариқати алломаларининг юксак инсонпарварлик ғояларини илмий асосда ўрганиш, ёш авлодни бағрикенглик ҳамда ўзаро ҳурмат руҳида тарбиялаш мақсадида тарғибот ишларини олиб бориш” ҳам қайд этиб ўтилган. Албатта, бу вазифани бажариш нафақат олимлар, балки бугун диний соҳада халққа хизмат қилаётган барча ходимлар зиммасига ҳам улкан масъулият юклайди. Зеро, соҳанинг ҳар бир ходими тасаввуф таълимоти тарихи ва унинг бугунги кундаги аҳамиятини теран англаши, юртимизда яшаб, ижод қилган улуғ алломаларнинг бой илмий-маънавий меросини халққа етказиши, кенг тарғиб қилиши замон талабидир.

Баҳоуддин Нақшбанд ва нақшбандийлик тариқати ҳақида сўз кетганда, энг аввало, турли манбаларда бу улуғ аллома ҳақида айтилган фикр-мулоҳазаларга тўхталиб ўтиш ўринлидир. Ана шундай манбалардан бири, сўзсиз, улуғ мутафаккир Алишер Навоий бобомизнинг қатор асарларидир. Шоир ижодида нақшбандийлик тариқати асосий ўрин тутади. Ҳар бир асарининг ғоявий мазмуни, уларда илгари сурилган тасаввуфий қарашлар бевосита унинг Баҳоуддин Нақшбанд ва нақшбандийлик тариқатига катта эътибор берганлигидан дарак беради. “Лисон ут-тайр” достони ҳам бундан мустасно эмас.

Асарнинг “Хожа Баҳоуддин Нақшбанд сўзи фанойи комил мақомида” бобида шоир улуғ алломага шундай таъриф беради:

Хожаи олий сифоти аржманд,
Шаҳ Баҳо ул Ҳақ вад-дин Нақшбанд.

Чун бу иқлим уза бўлди тахтгир,
Тузди йўқлук кишвари узра сарир.

Навоий таъкидлашича, Шоҳ Баҳоуддин Нақшбанд олий ахлоқий сифатларга эга зотдир. Чунончи, у зот бу иқлим тахтига ўтиргач, яъни дунёга келган кунидан бошлаб, ўзини йўқлик тахтида кўрди. Демак, Шоҳ Баҳоуддин Нақшбанд ҳазратларининг энг улуғ инсоний фазилатларидан ўзлигини англаб, худбинликдан кечишдир. Шоир фикрини давом эттирар экан ёзади:

Ўз вужудин пок сайри ҳақшунос,
Ҳар не бирлаким қилур эрди қиёс.

Ондин ўзни кам топар эрди басе,
Сарву гулдин ўйлаким хору хасе.

Ҳақшунос – Аллоҳни таниган аллома ўзини нимага қиёс қилса, ундан паст кўрар, яъни оддий хас сарв билан гулнинг наздида қанчалик кўримсиз бўлса, у зот ҳам ўз вужудини ҳеч қачон бирор нарсадан ортиқ кўрмас ва бутун ҳаёти давомида шундай камтарликка амал қилиб яшаган. Агар инсонлар ўз ҳаётларини инсонпарварлик ва бағрикенглик асосида қурсалар, дунёда рўй бераётган ўзаро низолар, қирғинбарот урушлар, ўткинчи мол-дунё учун қилинаётган пасткашликларга барҳам берилган, инсонлар бир-бири билан тинч-тотув ҳаёт кечирган, она замин бағрида бегуноҳ гўдакларнинг қонлари дарё бўлиб оқмаган бўлар эди. Аммо афсуски, бугун дунёнинг турли мамлакатларида бундай мислсиз фожиаларнинг гувоҳи бўлиб турибмиз.

Тасаввуф аҳли орасида Баҳоуддин Нақшбандий ҳазратларининг: “Мусибатлар жуда кўпдир. Фақат энг буюк мусибат эса вақтнинг фойдасиз, бекорга кетишидир”, – деган панду насиҳати машҳурдир. Шунга кўра ҳикоятда нақшбандийликнинг яна бир тамойили бозгаштга ҳам тўхталиб ўтилади. Унга кўра ўзининг ҳар бир нафасини назорат қилган ориф унинг бирор лаҳзаси, ҳаттоки, нафас олиш ва чиқаришнинг орасидаги онлардан бири ҳам, ғафлат билан беҳуда ўтган бўлса бозгашт қилиши, яъни ғафлатда кечган ҳар бир ишини қайтадан бажариши лозимлигини таъкидлайди.

Зеро, аҳли Ҳақ – Аллоҳнинг ошиқлари шу тариқа ўз вужудини инкор этиб, шу сабаб билан будини – борлигини набуд – йўқликка алмаштирадики, шоир бу ўринда китобхонларни нақшбандийликнинг яна бир рашҳаси “вуқуфи қалбий” – “қалбдан огоҳ бўлиш”га қаратади. Бу раҳшага кўра солик ҳамиша ўз қалбидан огоҳ бўлиши, унда кечаётган ҳар бир ўй-фикрларни тартибга солиб, ҳатто хаёлан бўлса-да, кибру ҳавога, манманликка йўл қўймаслиги керак.

Алишер Навоий Баҳоуддин Нақшбанд ҳазратлари умрларининг охиригача ўзларида мужассам бўлган фазилатларни тарк этмаганлиги ва шу тариқа фано бўлганликларини айтиб, шундай якунлайди:

Бўйла ошом эттилар жоми фано,
Қолмоғондин сўнг асар ўздин яно.

Ҳақ вужудидин бақое топмайин,
Жоми ваҳдатда лиқое топмайин,

Чун фано хайлига дохил бўлдилар,
Боқийи мутлаққа восил бўлдилар.

Шоир таъкидлашича, Баҳоуддин Нақшбанд ҳазратлари ўзлигидан, яъни “мен”ликнинг кибру ҳаволаридан кечган ҳолатда вафот этдилар. У кишининг назарида Ҳақ вужудидан бошқа боқий бўлмади, ўзининг Ҳақ наздида ҳечлигини англаб етди ва фано хайли – аҳлига қўшилиб, боқийи мутлақ – Аллоҳ висолига эришди.

Алишер Навоийнинг “Лисон ут-тайр” достонидан олинган ҳикоятлар гарчи ҳажман кичик бўлса ҳам, Баҳоуддин Нақшбанд ҳазратлари таълимотининг энг асосий тамойилларини ўзида акс эттирганлиги билан қадрлидир. Ўйлаймизки, муштарийлар бу асар таҳлилини Президентимиз фармонларида айтилган “тасаввуф таълимоти тарихи ва унинг бугунги кундаги аҳамиятини илмий тадқиқ этиш, “Етти пир” алломалари ва азиз авлиёларнинг бой илмий-маънавий меросини халқаро майдонда кенг тарғиб қилиш” йўлидаги арзимас уринишларимиздан бири сифатида қабул қиладилар ва йўл қўйган нуқсон-хатоларимизни кечирадилар. Албатта, умид қиламизки, бу борада янада теранроқ қарашлар билан бойитилган мақолалар билан бизни хурсанд этадилар.

Алишер домла Наимов,
Фарғона вилояти бош имом–хатиби ўринбосари

Мулоқотларда Президентимиз ташаббуслари билан юртимизда виждон ва эътиқод эркинлигини таъминлаш, диний-маърифий соҳадаги ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқиш, диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувлик ҳамда алломалар меросини тадқиқ этиш борасида амалга оширилаётган ишлар юқори баҳоланди. Шунингдек, мазкур йўналишларда алоҳида қонун, қарор ва махсус фармонлар қабул қилингани, жамиятимизда турли диний конфессиялар вакиллари орасида аҳил-иноқлик янада мустаҳкамлангани ва мўмин-мусулмонлар тоат-ибодат қилиши учун кенг имкониятлар тақдим этилгани алоҳида қайд этилди.

Мартабали меҳмонлар давлатлар ўртасидаги ҳамкорлик йил сайин ривож топиб бораётганини таъкидлашди. Бугунги мураккаб даврда мана шундай халқаро ҳамкорлик, ўзаро тажриба алмашиш ва анжуманлар ташкил этишнинг аҳамияти катта эканига урғу қаратилди.

Учрашувда томонлар илмий тадқиқот, диний таълим, замонавий фатволар ишлаб чиқиш, жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш ва диний соҳа ходимлари малакасини ошириш кабиларда ҳамкорлик қилишни кенгайтиришга келишдилар.

***

Samarqand shahrida boʼlib oʼtgan anjuman doirasida Oʼzbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari va Din ishlari boʼyicha qoʼmita raisi Sodiqjon Toshboev Misr Vaqf ishlari vaziri Shayx Usoma Аzhariy, islom olamidagi nufuzli tashkilot Musulmon donishmandlar kengashi Bosh kotibi Muhammad Аbdussalom hamda Ozarbayjon diniy tashkilotlar bilan ishlash qoʼmitasi raisi Ramin Аlamshah oʼgʼli Mamedov bilan uchrashuvlar oʼtkazdi.

Muloqotlarda Prezidentimiz tashabbuslari bilan yurtimizda vijdon va eʼtiqod erkinligini taʼminlash, diniy-maʼrifiy sohadagi islohotlarni yangi bosqichga olib chiqish, diniy bagʼrikenglik va millatlararo totuvlik hamda allomalar merosini tadqiq etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar yuqori baholandi. Shuningdek, mazkur yoʼnalishlarda alohida qonun, qaror va maxsus farmonlar qabul qilingani, jamiyatimizda turli diniy konfessiyalar vakillari orasida ahil-inoqlik yanada mustahkamlangani va moʼmin-musulmonlar toat-ibodat qilishi uchun keng imkoniyatlar taqdim etilgani alohida qayd etildi.

Martabali mehmonlar davlatlar oʼrtasidagi hamkorlik yil sayin rivoj topib borayotganini taʼkidlashdi. Bugungi murakkab davrda mana shunday xalqaro hamkorlik, oʼzaro tajriba almashish va anjumanlar tashkil etishning ahamiyati katta ekaniga urgʼu qaratildi.

Uchrashuvda tomonlar ilmiy tadqiqot, diniy taʼlim, zamonaviy fatvolar ishlab chiqish, jaholatga qarshi maʼrifat bilan kurashish va diniy soha xodimlari malakasini oshirish kabilarda hamkorlik qilishni kengaytirishga kelishdilar.

Шундан сўнг Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг халқаро конференция иштирокчиларига табригини Президент маслаҳатчиси Русланбек Давлетов ўқиб эшиттирди.

Табрикда Президентимиз қатнашчиларни улуғ алломалар юртига ташрифи ва нуфузли тадбирдаги иштироки билан қутлаб, буюк ватандошимиз асос солган мотуридийлик мактаби ва таълимоти эътиқод борасида асрлар давомида бағрикенглик, мўътадиллик ва маърифат тимсоли бўлиб келаётганини алоҳида қайд этган.

Шунингдек, мамлакатимизда Ислом цивилизацияси маркази, Имом Бухорий, Имом Мотуридий, Имом Термизий каби буюк алломаларимиз номлари билан аталадиган халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси фаолият кўрсатаётгани, жумладан, Имом Мотуридийнинг “Таъвилот ал-Қуръон” ва “Китоб ат-тавҳид” китоблари илк марта ўзбек тилига таржима қилиниб, кенг жамоатчилик эътиборига ҳавола этилгани таъкидлаб ўтилган.

Ўз навбатида анжуман иштирокчиларига ўз ҳаётини ана шундай эзгу ишга бағишлаб келаётгани, Имом Мотуридий ва Ўзбекистон заминидан етишиб чиққан бошқа улуғ алломаларимизнинг бой илмий-диний меросини ўрганиш йўлидаги машаққатли меҳнати, изланиш ва тадқиқотлари учун самимий миннатдорлик билдириб, уларга сиҳат-саломатлик, келгуси фаолиятида янги ютуқлар ва конференция ишига муваффақият тилаган.

Анжуман иштирокчилари Президентимизнинг табриги ва илиқ тилакларидан бағоят мамнун бўлишди.

Эслатиб ўтамиз, ушбу нуфузли анжуманда вилоятимиздан Убайдуллоҳ домла Абдуллаев бошчилигида вакиллар ҳам иштирок этишмоқда.

***

Tadbir avvalida Qurʼon oyatlari tilovat qilindi.

Shundan soʼng Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning xalqaro konferentsiya ishtirokchilariga tabrigini Prezident maslahatchisi Ruslanbek Davletov oʼqib eshittirdi.

Tabrikda Prezidentimiz qatnashchilarni ulugʼ allomalar yurtiga tashrifi va nufuzli tadbirdagi ishtiroki bilan qutlab, buyuk vatandoshimiz asos solgan moturidiylik maktabi va taʼlimoti eʼtiqod borasida asrlar davomida bagʼrikenglik, moʼʼtadillik va maʼrifat timsoli boʼlib kelayotganini alohida qayd etgan.

Shuningdek, mamlakatimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy kabi buyuk allomalarimiz nomlari bilan ataladigan xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, Oʼzbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi faoliyat koʼrsatayotgani, jumladan, Imom Moturidiyning “Taʼvilot al-Qurʼon” va “Kitob at-tavhid” kitoblari ilk marta oʼzbek tiliga tarjima qilinib, keng jamoatchilik eʼtiboriga havola etilgani taʼkidlab oʼtilgan.

Oʼz navbatida anjuman ishtirokchilariga oʼz hayotini ana shunday ezgu ishga bagʼishlab kelayotgani, Imom Moturidiy va Oʼzbekiston zaminidan yetishib chiqqan boshqa ulugʼ allomalarimizning boy ilmiy-diniy merosini oʼrganish yoʼlidagi mashaqqatli mehnati, izlanish va tadqiqotlari uchun samimiy minnatdorlik bildirib, ularga sihat-salomatlik, kelgusi faoliyatida yangi yutuqlar va konferentsiya ishiga muvaffaqiyat tilagan.

Аnjuman ishtirokchilari Prezidentimizning tabrigi va iliq tilaklaridan bagʼoyat mamnun boʼlishdi.

Eslatib oʼtamiz, ushbu nufuzli anjumanda viloyatimizdan Ubaydulloh domla Аbdullaev boshchiligida vakillar ham ishtirok etishmoqda.

Аввало, сиз, азизларни илм-маърифат ва тараққиётга улкан ҳисса қўшган Ўзбекистон заминида, унинг энг қадимий шаҳарларидан бири – азим Самарқандда буюк аллома Имом Абу Мансур Мотуридий таваллудининг 1155 йиллигига бағишлаб ўтказилаётган халқаро конференциянинг очилиши билан чин қалбимдан самимий муборакбод этаман.

Жонажон Ватанимизга, улуғ аллома ва мутафаккирлар юрти бўлган гўзал Самарқанд шаҳрига хуш келибсиз!

“Калом илмининг султони”, “Мусулмонлар эътиқодини тузатувчи” деган юксак эътирофларга сазовор бўлган Имом Мотуридий ўрта асрларда – ғоявий курашлар авж олган ўта мураккаб даврда ислом динининг инсонпарварлик моҳиятини кенг очиб берадиган ноёб илмий-маърифий асарлар яратгани, турли зарарли оқимлар ва жаҳолатга қарши мардона кураш олиб боргани, ҳеч шубҳасиз, чинакам маънавий жасорат намунасидир.

Буюк ватандошимиз асос солган мотуридийлик мактаби ва таълимоти эса эътиқод борасида асрлар давомида бағрикенглик, мўътадиллик ва маърифат тимсоли бўлиб келаётгани таҳсинга сазовордир.

Бу ўлмас таълимот муқаддас динимизнинг эзгу ғояларини сохталаштириш, улардан ғаразли мақсадларда фойдаланишга қаратилган бузғунчи ҳаракатлар янги шаклларда давом этаётган бугунги кунда янада долзарб аҳамиятга эга бўлиб бораётганини, сиз, ҳурматли анжуман иштирокчилари албатта яхши тушунасиз ва биз буни юксак қадрлаймиз.

Муҳтарам дўстлар!

Янги Ўзбекистонда ислом цивилизацияси ривожига бебаҳо ҳисса қўшган алломаларнинг ибратли ҳаёт йўли ва бой илмий-маънавий меросини ҳар томонлама чуқур ўрганиш ва кенг тарғиб этиш, ёшларни Ватанга муҳаббат, миллий ва умуминсоний қадриятларга ҳурмат руҳида тарбиялаш борасида улкан ишлар амалга оширилмоқда.

Мамлакатимизда Ислом цивилизацияси маркази, Имом Бухорий, Имом Мотуридий, Имом Термизий каби буюк алломаларимиз номлари билан аталадиган халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси фаолият кўрсатмоқда.

Ўтган қисқа вақт мобайнида ушбу илмий марказлар томонидан Қуръони карим ва бошқа муқаддас диний манбаларнинг хорижий фондларда сақланаётган ноёб қўлёзмалари топилиб, уларнинг нусхалари юртимизга олиб келингани, илм ва маърифат ривожига беқиёс ҳисса қўшган улуғ зотларнинг кўплаб асарлари ўзбек тилига таржима қилингани бу соҳада олиб борилаётган ишлар кўламидан далолат беради. Жумладан, Имом Мотуридийнинг “Таъвилот ал-Қуръон” ва “Китоб ат-тавҳид” китоблари илк марта ўзбек тилига таржима қилиниб, кенг жамоатчилик эътиборига ҳавола этилганини таъкидлаш лозим.

Биз халқаро илмий-тадқиқот муассасалари, сизлар каби мусулмон оламида катта нуфузга эга бўлган олимлар билан ҳамкорликда Имом Мотуридийнинг серқирра ҳаёт йўли ва илмий мероси, ушбу таълимотнинг бугунги кундаги аҳамиятини янада чуқур ўрганишга алоҳида эътибор қаратмоқдамиз.

Шу мақсадда Имом Мотуридийнинг 1155 йиллик таваллуд санасини кенг нишонлаш ҳақида қарор қабул қилиб, бу йўналишда амалга ошириладиган ишлар, жумладан, улуғ мутафаккир бобомизнинг Самарқанддаги ёдгорлик мажмуасини кенгайтириб, янада обод зиёратгоҳга айлантириш бўйича вазифаларни аниқ белгилаб олдик.

Маълумки, 2020 йилда Самарқанд шаҳрида ўтказилган халқаро конференция иштирокчиларининг таклифи асосида Ўзбекистон халқаро ислом академияси ҳузурида Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилган эди.

Бугунги кунда буюк аждодимиз қолдирган бой илмий-маърифий мероснинг аҳамияти жаҳон миқёсида тобора ортиб бораётганини инобатга олиб ҳамда ушбу Марказнинг мақоми ва нуфузини янада ошириш мақсадида, яқинда имзоланган Фармонга мувофиқ, Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида қайта ташкил этилганини алоҳида қайд этмоқчиман.

Ушбу марказ Имом Мотуридий ҳазратларининг ислом дини равнақига қўшган бебаҳо ҳиссаси ва мотуридийлик таълимотини чуқур тадқиқ этишда дунёнинг турли мамлакатларидаги олим ва уламоларни бирлаштирадиган халқаро платформа бўлиб хизмат қилади, деб ишонаман.

Фурсатдан фойдаланиб, ўз ҳаётини ана шундай эзгу ишга бағишлаб келаётган сиз, азизларга Имом Мотуридий ва Ўзбекистон заминидан етишиб чиққан бошқа улуғ алломаларимизнинг бой илмий-диний меросини ўрганиш йўлидаги машаққатли меҳнатингиз, изланиш ва тадқиқотларингиз учун самимий миннатдорлик билдириб, барчангизга сиҳат-саломатлик, келгуси фаолиятингизда янги ютуқлар, конференция ишига эса муваффақият тилайман.

Шавкат Мирзиёев,
Ўзбекистон Республикаси Президенти

***

Hurmatli anjuman qatnashchilari, muhtaram mehmonlar!

Avvalo, siz, azizlarni ilm-ma’rifat va taraqqiyotga ulkan hissa qo‘shgan O‘zbekiston zaminida, uning eng qadimiy shaharlaridan biri – azim Samarqandda buyuk alloma Imom Abu Mansur Moturidiy tavalludining 1155 yilligiga bag‘ishlab o‘tkazilayotgan xalqaro konferensiyaning ochilishi bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman.

Jonajon Vatanimizga, ulug‘ alloma va mutafakkirlar yurti bo‘lgan go‘zal Samarqand shahriga xush kelibsiz!

“Kalom ilmining sultoni”, “Musulmonlar e’tiqodini tuzatuvchi” degan yuksak e’tiroflarga sazovor bo‘lgan Imom Moturidiy o‘rta asrlarda – g‘oyaviy kurashlar avj olgan o‘ta murakkab davrda islom dinining insonparvarlik mohiyatini keng ochib beradigan noyob ilmiy-ma’rifiy asarlar yaratgani, turli zararli oqimlar va jaholatga qarshi mardona kurash olib borgani, hech shubhasiz, chinakam ma’naviy jasorat namunasidir.

Buyuk vatandoshimiz asos solgan moturidiylik maktabi va ta’limoti esa e’tiqod borasida asrlar davomida bag‘rikenglik, mo‘tadillik va ma’rifat timsoli bo‘lib kelayotgani tahsinga sazovordir.

Bu o‘lmas ta’limot muqaddas dinimizning ezgu g‘oyalarini soxtalashtirish, ulardan g‘arazli maqsadlarda foydalanishga qaratilgan buzg‘unchi harakatlar yangi shakllarda davom etayotgan bugungi kunda yanada dolzarb ahamiyatga ega bo‘lib borayotganini, siz, hurmatli anjuman ishtirokchilari albatta yaxshi tushunasiz va biz buni yuksak qadrlaymiz.

Muhtaram do‘stlar!

Yangi O‘zbekistonda islom sivilizatsiyasi rivojiga bebaho hissa qo‘shgan allomalarning ibratli hayot yo‘li va boy ilmiy-ma’naviy merosini har tomonlama chuqur o‘rganish va keng targ‘ib etish, yoshlarni Vatanga muhabbat, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash borasida ulkan ishlar amalga oshirilmoqda.

Mamlakatimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy kabi buyuk allomalarimiz nomlari bilan ataladigan xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi faoliyat ko‘rsatmoqda.

O‘tgan qisqa vaqt mobaynida ushbu ilmiy markazlar tomonidan Qur’oni karim va boshqa muqaddas diniy manbalarning xorijiy fondlarda saqlanayotgan noyob qo‘lyozmalari topilib, ularning nusxalari yurtimizga olib kelingani, ilm va ma’rifat rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan ulug‘ zotlarning ko‘plab asarlari o‘zbek tiliga tarjima qilingani bu sohada olib borilayotgan ishlar ko‘lamidan dalolat beradi. Jumladan, Imom Moturidiyning “Ta’vilot al-Qur’on” va “Kitob at-tavhid” kitoblari ilk marta o‘zbek tiliga tarjima qilinib, keng jamoatchilik e’tiboriga havola etilganini ta’kidlash lozim.

Biz xalqaro ilmiy-tadqiqot muassasalari, sizlar kabi musulmon olamida katta nufuzga ega bo‘lgan olimlar bilan hamkorlikda Imom Moturidiyning serqirra hayot yo‘li va ilmiy merosi, ushbu ta’limotning bugungi kundagi ahamiyatini yanada chuqur o‘rganishga alohida e’tibor qaratmoqdamiz.

Shu maqsadda Imom Moturidiyning 1155 yillik tavallud sanasini keng nishonlash haqida qaror qabul qilib, bu yo‘nalishda amalga oshiriladigan ishlar, jumladan, ulug‘ mutafakkir bobomizning Samarqanddagi yodgorlik majmuasini kengaytirib, yanada obod ziyoratgohga aylantirish bo‘yicha vazifalarni aniq belgilab oldik.

Ma’lumki, 2020 yilda Samarqand shahrida o‘tkazilgan xalqaro konferensiya ishtirokchilarining taklifi asosida O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi huzurida Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tashkil etilgan edi.

Bugungi kunda buyuk ajdodimiz qoldirgan boy ilmiy-ma’rifiy merosning ahamiyati jahon miqyosida tobora ortib borayotganini inobatga olib hamda ushbu Markazning maqomi va nufuzini yanada oshirish maqsadida, yaqinda imzolangan Farmonga muvofiq, Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi Vazirlar Mahkamasi huzurida qayta tashkil etilganini alohida qayd etmoqchiman.

Ushbu markaz Imom Moturidiy hazratlarining islom dini ravnaqiga qo‘shgan bebaho hissasi va moturidiylik ta’limotini chuqur tadqiq etishda dunyoning turli mamlakatlaridagi olim va ulamolarni birlashtiradigan xalqaro platforma bo‘lib xizmat qiladi, deb ishonaman.

Fursatdan foydalanib, o‘z hayotini ana shunday ezgu ishga bag‘ishlab kelayotgan siz, azizlarga Imom Moturidiy va O‘zbekiston zaminidan yetishib chiqqan boshqa ulug‘ allomalarimizning boy ilmiy-diniy merosini o‘rganish yo‘lidagi mashaqqatli mehnatingiz, izlanish va tadqiqotlaringiz uchun samimiy minnatdorlik bildirib, barchangizga sihat-salomatlik, kelgusi faoliyatingizda yangi yutuqlar, konferensiya ishiga esa muvaffaqiyat tilayman.

Shavkat Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti

Анжуман давомида иштирокчилар буюк бобомиз Имом Мотуридийнинг илмий мероси, мотуридийлик таълимотининг моҳияти ва шу каби муҳим масалаларни муҳокама қиладилар.

Маълумот ўрнида тадбирда Миср, Туркия, Малайзия, Индонезия, БАА, Саудия Арабистони, Кувайт, Қатар, Покистон, Озарбайжон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон каби 20 дан ортиқ давлатдан 70 дан зиёд муфтийлар, нуфузли исломшунос олимлар, давлат ва жамоат арбоблари, мотуридийшунос тадқиқотчилар, тарихшунос мутахассислар ва диний-маърифий соҳа вакиллари қатнашмоқда.

***

Bugun, 30 aprel kuni Samarqand shahridagi “Hilton Samarkand Regency” mehmonxonasida “Moturidiylik – bag‘rikenglik, mo‘tadillik va ma’rifat ta’limoti” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman boshlandi.

Anjuman davomida ishtirokchilar buyuk bobomiz Imom Moturidiyning ilmiy merosi, moturidiylik ta’limotining mohiyati va shu kabi muhim masalalarni muhokama qiladilar.

Ma’lumot o‘rnida tadbirda Misr, Turkiya, Malayziya, Indoneziya, BAA, Saudiya Arabistoni, Kuvayt, Qatar, Pokiston, Ozarbayjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston kabi 20 dan ortiq davlatdan 70 dan ziyod muftiylar, nufuzli islomshunos olimlar, davlat va jamoat arboblari, moturidiyshunos tadqiqotchilar, tarixshunos mutaxassislar va diniy-ma’rifiy soha vakillari qatnashmoqda.

Учрашувда кейинги йилларда диний идоралар ўртасида алоқалар ривожланаётгани, қардош уламолар ҳамкорлиги тараққий этаётгани, халқаро анжуманларда биргаликда иштирок этиши, фатво ишлаб чиқиш ва муҳим саналарни белгилашдаги кенгашлар яхши натижа бераётгани қайд этилди.

Ўтган март ойида Хўжанд шаҳрида Тожикистон, Ўзбекистон ва Қирғиз республикалари раҳбарлари давлат чегараларининг туташ нуқтаси тўғрисидаги шартнома имзолагани тарихий воқеа бўлгани, ушбу ҳужжат баҳс-низоларни ортда қолдириб, абадий дўстлик ва қардошлик ришталарини янада мустаҳкамлагани таъкидланди.

Қирғиз муфтийси сўнгги йилларда Ўзбекистонда Ислом дини маърифатини кенг ёйиш, мўмин-мусулмонлар эҳтиёжини таъминлаш, масжид-мадрасаларни обод этиш ва улуғ алломалар меросига эҳтиром кўрсатиш, минтақада тинчлик-осойишталикни таъминлаш ва яхши қўшничилик муносабатларини шакллантириш йўлида олиб борилаётган ишларни юқори баҳолади.

Муфтий Абдулазиз Закиров Марказий Осиё ижтимоий ҳаётида диёримиз уламоларининг ўрни катта экани, улар қардош аҳли илмларга устоз сифатида қадрланиши, ҳар бир долзарб мавзудаги диний масалани кенгашган ҳолда амалга оширилишини билдирди. Шунингдек, минтақа учун аҳамиятли масалаларда фатволар эълон қилиш ва муҳим саналарни белгилашда Ўзбекистон уламолари етакчилигини эътироф этди. Бундан ташқари халқлар иттифоқчилиги таъминланишида Мир Араб мадрасасида таълим олган қардош уламоларнинг роли катта эканини таъкидлади.

Имом Мотуридий меросига бағишланган халқаро конференция ўзаро ҳамкорликнинг узвий давоми экани, унда мўътабар уламолар томонидан муҳим мавзулар кенг муҳокама қилиниб, бугунги кундаги долзарб ақидавий ва ихтилофли масалаларга ечим топилишига Қирғиз муфтийси ишонч билдирди.

***

Samarqand shahridagi xalqaro konferensiya doirasida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari Qirg‘iz Respublikasi musulmonlari idorasi raisi, muftiy Abdulaziz Zakirovni qabul qildilar.

Uchrashuvda keyingi yillarda diniy idoralar o‘rtasida aloqalar rivojlanayotgani, qardosh ulamolar hamkorligi taraqqiy etayotgani, xalqaro anjumanlarda birgalikda ishtirok etishi, fatvo ishlab chiqish va muhim sanalarni belgilashdagi kengashlar yaxshi natija berayotgani qayd etildi.

O‘tgan mart oyida Xo‘jand shahrida Tojikiston, O‘zbekiston va Qirg‘iz respublikalari rahbarlari davlat chegaralarining tutash nuqtasi to‘g‘risidagi shartnoma imzolagani tarixiy voqea bo‘lgani, ushbu hujjat bahs-nizolarni ortda qoldirib, abadiy do‘stlik va qardoshlik rishtalarini yanada mustahkamlagani ta’kidlandi.

Qirg‘iz muftiysi so‘nggi yillarda O‘zbekistonda Islom dini ma’rifatini keng yoyish, mo‘min-musulmonlar ehtiyojini ta’minlash, masjid-madrasalarni obod etish va ulug‘ allomalar merosiga ehtirom ko‘rsatish, mintaqada tinchlik-osoyishtalikni ta’minlash va yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini shakllantirish yo‘lida olib borilayotgan ishlarni yuqori baholadi.

Muftiy Abdulaziz Zakirov Markaziy Osiyo ijtimoiy hayotida diyorimiz ulamolarining o‘rni katta ekani, ular qardosh ahli ilmlarga ustoz sifatida qadrlanishi, har bir dolzarb mavzudagi diniy masalani kengashgan holda amalga oshirilishini bildirdi. Shuningdek, mintaqa uchun ahamiyatli masalalarda fatvolar e’lon qilish va muhim sanalarni belgilashda O‘zbekiston ulamolari yetakchiligini e’tirof etdi. Bundan tashqari xalqlar ittifoqchiligi ta’minlanishida Mir Arab madrasasida ta’lim olgan qardosh ulamolarning roli katta ekanini ta’kidladi.

Imom Moturidiy merosiga bag‘ishlangan xalqaro konferensiya o‘zaro hamkorlikning uzviy davomi ekani, unda mo‘tabar ulamolar tomonidan muhim mavzular keng muhokama qilinib, bugungi kundagi dolzarb aqidaviy va ixtilofli masalalarga yechim topilishiga Qirg‘iz muftiysi ishonch bildirdi.

Хорижий уламолар бу диёр дунё цивилизациялар маркази бўлгани, Ислом тамаддуни ривожига ҳам муҳим ҳисса қўшгани, кўплаб олиму уламоларни етиштириб бергани, мадрасаларию маҳобатли масжидлари бутун оламга ном таратганини эътироф этишиб, бу замин доим ана шундай илму маърифат учоғи бўлгани алоҳида қайд этдилар. Шунингдек, муҳташам обидалар ва қадим масканлардаги ободликлардан ўз ҳаяжонларини яширмай қадим маскандаги тараққит бардавом бўлишини таъкидладилар.

Азиз меҳмонлар Самарқанд шаҳридаги, Имом Мотуридий ёдгорлик мажмуаси, Регистон майдони, Шоҳи Зинда мақбаралар мажмуаси каби диққатга сазовор жойлар билан яқиндан танишиб, мутахассислардан улар тўғрисида атрофлича маълумотлар олдилар.
Зиёратгоҳларда Қуръони карим оятлари тиловат қилиниб, ўтганлар руҳи покларига бағишланди. Шу билан бирга, уламолар динимиз ривожи ва Ислом олами халқлари тинчлик ва эзгулик йўлида доимо ҳамкор бўлишини сўраб хайрли дуолар қилдилар.

Бир сўз билан айтганда, шаҳарнинг шарқона қиёфаси ва бой тарихий мероси конференция иштирокчиларига ниҳоятда манзур бўлди.

***

Imom Moturidiy ta’limotiga bag‘ishlangan xalqaro konferensiyaga tashrif buyurgan ishtirokchilar ko‘hna va hamisha navqiron Samarqand shahridagi muborak qadamjolarni ziyorat qilib, zamindagi tarixiy obidalar va ziyoratgohlardan katta taassurot oldilar.

Xorijiy ulamolar bu diyor dunyo sivilizatsiyalar markazi bo‘lgani, Islom tamadduni rivojiga ham muhim hissa qo‘shgani, ko‘plab olimu ulamolarni yetishtirib bergani, madrasalariyu mahobatli masjidlari butun olamga nom taratganini e’tirof etishib, bu zamin doim ana shunday ilmu ma’rifat uchog‘i bo‘lgani alohida qayd etdilar. Shuningdek, muhtasham obidalar va qadim maskanlardagi obodliklardan o‘z hayajonlarini yashirmay qadim maskandagi taraqqit bardavom bo‘lishini ta’kidladilar.

Aziz mehmonlar Samarqand shahridagi, Imom Moturidiy yodgorlik majmuasi, Registon maydoni, Shohi Zinda maqbaralar majmuasi kabi diqqatga sazovor joylar bilan yaqindan tanishib, mutaxassislardan ular to‘g‘risida atroflicha ma’lumotlar oldilar.
Ziyoratgohlarda Qur’oni karim oyatlari tilovat qilinib, o‘tganlar ruhi poklariga bag‘ishlandi. Shu bilan birga, ulamolar dinimiz rivoji va Islom olami xalqlari tinchlik va ezgulik yo‘lida doimo hamkor bo‘lishini so‘rab xayrli duolar qildilar.

Bir so‘z bilan aytganda, shaharning sharqona qiyofasi va boy tarixiy merosi konferensiya ishtirokchilariga nihoyatda manzur bo‘ldi.

Мазкур тадбир доирасида Бирлашган Араб Амирлигидаги Мусулмон донишмандлари кенгаши бош котиби Муҳаммад Абдуссалом, Миср Араб Республикаси Вақф ишлари вазири Усома Азҳарий, Миср Араб Республикаси муфтийси Муҳаммад Назир Айяд, Туркия Диёнат ишлари бошқармаси мутасаддилари, Қирғизистон муфтийси Шайх Абдулазиз Закиров, “Ҳинд уламолари жамияти” президенти Мавлоно Маҳмуд Маданий каби Ислом оламининг нуфузли шахслари ҳамда Иордания, Қозоғистон, Тожикистон, Россия, Малайзия, Германия, Бразилия, Буюк Британия, Корея, Индонезия, Покистон, Италия, АҚШ каби давлатларнинг илмий тадқиқот ва таълим муассасаларининг етук олим ва мутахассислари юртимизда меҳмон бўлиб турибди.

Меҳмонларни Тошкент ва Самарқанд халқаро аэропортида диний-маърифий соҳа мутасаддилари кутиб олиб, уларни диёримизга ташрифи билан қутлаш баробарида халқаро анжуманнинг аҳамияти, таниқли уламолар ва аҳли илмларнинг юртимизга тез-тез ташрифи динимиз равнақи ва халқимиз манфаати йўлида хизмат қилаётгани ҳақида сўз юритдилар.

Анжуманда иштирокчилар Имом Мотуридий ва мотуридийлик таълимоти моҳияти, мотуридийлик намояндалари ва асарлари, мотуридийлик таълимотига оид замонавий тадқиқотлар, глобаллашув жараёнида мўътадил ислом таълимотининг аҳамияти, замонавий исломшунослик тадқиқотлари сингари муҳим илмий масалаларни муҳокама қиладилар.

***

2025-yil 29-30-aprel kunlari Samarqand shahrida “Moturidiylik – bag‘rikenglik, mo‘’tadillik va ma’rifat ta’limoti” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazilyapti. Unda 20 dan ortiq mamlakatdan yetmishdan oshiq ulamo va olimlar, xalqaro tashkilot rahbarlari, muftiylar, taniqli ulamolar va ilmiy tadqiqotchilar qatnashyapti.

Mazkur tadbir doirasida Birlashgan Arab Amirligidagi Musulmon donishmandlari kengashi bosh kotibi Muhammad Abdussalom, Misr Arab Respublikasi Vaqf ishlari vaziri Usoma Azhariy, Misr Arab Respublikasi muftiysi Muhammad Nazir Ayyad, Turkiya Diyonat ishlari boshqarmasi mutasaddilari, Qirg‘iziston muftiysi Shayx Abdulaziz Zakirov, “Hind ulamolari jamiyati” prezidenti Mavlono Mahmud Madaniy kabi Islom olamining nufuzli shaxslari hamda Iordaniya, Qozog‘iston, Tojikiston, Rossiya, Malayziya, Germaniya, Braziliya, Buyuk Britaniya, Koreya, Indoneziya, Pokiston, Italiya, AQSh kabi davlatlarning ilmiy tadqiqot va ta’lim muassasalarining yetuk olim va mutaxassislari yurtimizda mehmon bo‘lib turibdi.

Mehmonlarni Toshkent va Samarqand xalqaro aeroportida diniy-ma’rifiy soha mutasaddilari kutib olib, ularni diyorimizga tashrifi bilan qutlash barobarida xalqaro anjumanning ahamiyati, taniqli ulamolar va ahli ilmlarning yurtimizga tez-tez tashrifi dinimiz ravnaqi va xalqimiz manfaati yo‘lida xizmat qilayotgani haqida so‘z yuritdilar.

Anjumanda ishtirokchilar Imom Moturidiy va moturidiylik ta’limoti mohiyati, moturidiylik namoyandalari va asarlari, moturidiylik ta’limotiga oid zamonaviy tadqiqotlar, globallashuv jarayonida mo‘’tadil islom ta’limotining ahamiyati, zamonaviy islomshunoslik tadqiqotlari singari muhim ilmiy masalalarni muhokama qiladilar.

Анжуман доирасида бугун, 29 апрель куни Самарқанд шаҳридаги “Ҳилтон” меҳмонхонасида Дин ишлари бўйича қўмита Ахборот хизмати раҳбари Илҳом Марупов иштирокида оммавий ахборот воситалари ходимлари учун бирифинг бўлиб ўтди.

***

Xabaringiz bor, joriy yilning 29-30-aprel kunlari Samarqand shahrida “Moturidiylik – bag‘rikenglik, mo‘tadillik va ma’rifat ta’limoti” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkaziladi.

Anjuman doirasida bugun, 29-aprel kuni Samarqand shahridagi “Hilton” mehmonxonasida Din ishlari bo’yicha qo’mita Axborot xizmati rahbari Ilhom Marupov ishtirokida ommaviy axborot vositalari xodimlari uchun birifing bo‘lib o‘tdi.