Ш.М.Мирзиёев

Ислом инсониятни барча ёмонликлардан сақланишга, илоҳий амрларни адо этишга, ихтиёрий яхши амалларни қилишга, виждонли, ўта сезгир, иродаси маҳкам, ақли соғлом, хулқи чиройли, жисми бақувват, ўзига аҳамият берувчи ва бошқаларни ислоҳ этувчи, динига қимматли, жамиятга наф келтирувчи, Ватанини ҳимоя қилувчи, умматга қалқон бўлувчи, Парвардигорига ибодат қилувчи, барча халойиққа яхшилик этувчи, ер юзини обод қилувчи бўлишга, ўзига юклатилган вазифани мукаммал адо қилишга даъват этади.

Ислом шариатида инсон жони ва ақлини сақлаш ўта долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Шунга биноан шариатда жон ва ақл ўз вазифасини мукаммал равишда адо этишида риоя қилиниши лозим бўлган илоҳий кўрсатмалар батафсил баён этилган.

Давлат сиёсати фуқаролар жамиятининг ҳартомонлама комил, соғлом, олижаноб фазилатлари, юксак тафаккури ва маънавияти, ижтимоий фаоллиги билан ажралиб турадиган намунали жамият бўлишига қаратилган. Мана шу халқчил сиёсатга асосланган ҳукуматимиз барча турдаги гиёҳвандликка қарши изчил кураш олиб бормоқда. Оммавий ахборот воситалари орқали дунёда “аср вабоси” деб ном олган гиёҳвандликнинг инсон соғлиғига зарари ва унинг аянчли оқибатлари ҳақида баралла айтилмоқда ва кенг суратда тушунтирилмоқда.

Инсон ҳаёти, айниқса, ёшларимиз келажагига раҳна солиши мумкин бўлган гиёҳвандликка қарши курашиш Ватанимизнинг ҳар бир онгли фуқароси, қолаверса, ҳар биримизнинг муҳим вазифаларимиздан ҳисобланади. Зеро, жамият ҳаётида мавжуд зарарли иллатни йўқ қилиш ва унинг олдини олиш ҳар бир мўмин-мусулмоннинг шарафли бурчидир.

Ҳар бир инсон бу дунёга пок ниятлар, улуғ мақсадлар ва гўзал орзулар билан қадам қўяди. Кимдир эл таниган олим бўлишни, кимдир ота-онасининг суянчиғи ва фахрига айланишни, яна кимдир жамиятга наф келтирадиган солиҳ инсон бўлишни истайди. Бироқ, бугун инсоният қаршисида шундай бир мудҳиш ва кўринмас хавф турибдики, у инсоннинг нафақат соғлиғини, балки унинг борлиғини, иймонини ва энг гўзал орзуларини ҳам тириклай гўрга тиқади.

Бу офатнинг номи — гиёҳвандликдир. Гиёҳвандлик — бу шунчаки тиббий муаммо эмас, бу инсон ўз қўли билан ўз келажагини кўмадиган «Орзулар қабристони»дир. Муқаддас динимиз инсон ҳаётини, унинг ақли ва соғлиғини энг олий қадрият — Аллоҳнинг буюк омонати деб билади. Ислом шариатининг асосий мақсадларидан бири ҳам айнан инсон ақли ва жонини муҳофаза қилишдир. Аллоҳ таоло Қуръони каримда инсонни ўз-ўзини ҳалокатга ташлашдан қатъий қайтариб, шундай марҳамат қилади: «Ўзингизни (ўз қўлларингиз билан) ҳалокатга ташламанг!» (Бақара сураси, 195-оят).

Гиёҳвандлик моддасини истеъмол қилиш — бу Аллоҳ берган энг улуғ неъмат, яъни онг ва танани ўз қўли билан заҳарлаш, демакдир. Бу эса тўғридан-тўғри оятда қайтарилган ҳалокат эшигини очиш билан баробардир. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам инсон соғлиғига ва ақлига зарар етказадиган, уни карахт қиладиган ҳар қандай нарсани тақиқлаганлар. Умму Салама розияллоҳу анҳодан ривоят қилинган ҳадисда шундай дейилади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар қандай маст қилувчи ва (баданни, ақлни) бўшаштирувчи, сустлаштирувчи нарсаларни истеъмол қилишдан қайтардилар» (Имом Аҳмад ва Абу Довуд ривояти).

Уламоларимиз ушбу ҳадисга таяниб, гиёҳвандлик моддалари (хоҳ у анъанавий, хоҳ замонавий кимёвий-синтетик воситалар ёки капсулалар бўлсин) баданни ва ақлни тамоман ишдан чиқариши, инсонни мутеликка бошлаши сабабли, уларни истеъмол қилишни, сотишни ва тарқатишни ҳаром деб фатво берганлар. Буюк валий ва тобеин олим Ҳасан Басрий раҳматуллоҳи алайҳ ақл неъматининг қадри ҳақида гапириб, шундай деган эканлар: «Агар ақлни бозорда сотиб олишнинг иложи бўлганида, инсонлар унга эга бўлиш учун бор жаҳонни тўлаган бўлардилар. Қандай қилиб инсон ўз ихтиёри билан пулига ўзини ақлдан жудо қиладиган заҳарни сотиб олиши мумкин? Бу ақлсизликнинг энг олий даражасидир».

Улуғ фақиҳ олим Ибн Ҳажар ал-Ҳайтамий раҳматуллоҳи алайҳ ўз асарларида гиёҳвандликнинг зарарларини баён этар экан, у инсонни ибодатдан тўсиши, юздаги ҳаё нурини кетказиши, мардлик ва ғурурни йўқотиши ҳамда инсонни энг пасткаш даражага тушириб қўйишини алоҳида таъкидлаган. Гиёҳванд кимса аввало ақлдан, кейин ҳаёдан, сўнгра оиласи, мол-мулки ва энг ачинарлиси, иймонидан ажралади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларидек: «Ароқ (ва ҳар қандай маст қилувчи нарса) барча ёмонликларнинг калитидир». 

Сохта лаҳзаларнинг аччиқ баҳоси: жарлик ёқасига келиб қолган ёшлар кўпинча бу қора йўлга «бир марта синаб кўриш», «замонавийликдан орқада қолмаслик» ёки «муаммоларни унутиш» мақсадида қадам қўядилар. Бироқ шайтоннинг бу алдови инсонни вақтинчалик сохта дунёга олиб киради-ю, реал ҳаётдаги барча гўзал туйғуларини ва мақсадларини кул қилади. Бу сохта бахтнинг якунида нималар бой берилади?

Илм ва заковат сўнади: Олим ёки шифокор бўлмоқчи бўлган ёшнинг зеҳни заҳарланиб, фикрлашдан маҳрум бўлади.

Оилавий бахт вайрон бўлади: Ота-онасига хизмат қилиб, дуосини олмоқчи бўлган фарзанд уларнинг қотилига, энг катта доғи ва армонига айланади.
Порлоқ келажак гўрга топширилади: Гўзал оила қуриб, бахтли яшашни истаган қалб зулмат соясида, ёлғизлик ва жисмоний азоблар ичида қолади.

Мана шу тарзда умид билан суғорилган порлоқ ҳаёт — ўз эгасининг қўли билан Орзулар қабристонига айлантирилади.

​Фарзандларимизга Аллоҳ таоло берган умр, соғлиқ ва жамият омонат эканини, қиёмат кунида ҳар бир дақиқа ва танамизнинг ҳар бир аъзоси учун ҳисоб беришимизни англатайлик. ​Орзуларимиз қабристонга эмас, ҳаётни гўзаллаштирадиган, Ватанга ва ислом умматига хизмат қиладиган буюк мақсадларга элтсин! Умр неъматини сохта туйғулар эвазига заҳарламайлик.

Абдурахмонов Абдурахмонжон,
Олтиариқ тумани “Бирлашган” масжиди имом-ноиби

***

«Giyohvandlik va narkojinoyatlikka qarshi kurashish nafaqat
huquqni muhofaza qiluvchi organlar, balki keng jamoatchilik,
mahalla va har bir fuqaroning vijdoniy ishi hamda
muqaddas burchiga aylanishi shart».

Sh.M.Mirziyoyev

Islom insoniyatni barcha yomonliklardan saqlanishga, ilohiy amrlarni ado etishga, ixtiyoriy yaxshi amallarni qilishga, vijdonli, o‘ta sezgir, irodasi mahkam, aqli sog‘lom, xulqi chiroyli, jismi baquvvat, o‘ziga ahamiyat beruvchi va boshqalarni isloh etuvchi, diniga qimmatli, jamiyatga naf keltiruvchi, Vatanini himoya qiluvchi, ummatga qalqon bo‘luvchi, Parvardigoriga ibodat qiluvchi, barcha xaloyiqqa yaxshilik etuvchi, yer yuzini obod qiluvchi bo‘lishga, o‘ziga yuklatilgan vazifani mukammal ado qilishga daʼvat etadi.

Islom shariatida inson joni va aqlini saqlash o‘ta dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Shunga binoan shariatda jon va aql o‘z vazifasini mukammal ravishda ado etishida rioya qilinishi lozim bo‘lgan ilohiy ko‘rsatmalar batafsil bayon etilgan.

Davlat siyosati fuqarolar jamiyatining hartomonlama komil, sog‘lom, olijanob fazilatlari, yuksak tafakkuri va maʼnaviyati, ijtimoiy faolligi bilan ajralib turadigan namunali jamiyat bo‘lishiga qaratilgan. Mana shu xalqchil siyosatga asoslangan hukumatimiz barcha turdagi giyohvandlikka qarshi izchil kurash olib bormoqda. Ommaviy axborot vositalari orqali dunyoda “asr vabosi” deb nom olgan giyohvandlikning inson sog‘lig‘iga zarari va uning ayanchli oqibatlari haqida baralla aytilmoqda va keng suratda tushuntirilmoqda.

Inson hayoti, ayniqsa, yoshlarimiz kelajagiga rahna solishi mumkin bo‘lgan giyohvandlikka qarshi kurashish Vatanimizning har bir ongli fuqarosi, qolaversa, har birimizning muhim vazifalarimizdan hisoblanadi. Zero, jamiyat hayotida mavjud zararli illatni yo‘q qilish va uning oldini olish har bir mo‘min-musulmonning sharafli burchidir.

Har bir inson bu dunyoga pok niyatlar, ulug‘ maqsadlar va go‘zal orzular bilan qadam qo‘yadi. Kimdir el tanigan olim bo‘lishni, kimdir ota-onasining suyanchig‘i va faxriga aylanishni, yana kimdir jamiyatga naf keltiradigan solih inson bo‘lishni istaydi. Biroq, bugun insoniyat qarshisida shunday bir mudhish va ko‘rinmas xavf turibdiki, u insonning nafaqat sog‘lig‘ini, balki uning borlig‘ini, iymonini va eng go‘zal orzularini ham tiriklay go‘rga tiqadi.

Bu ofatning nomi — giyohvandlikdir. Giyohvandlik — bu shunchaki tibbiy muammo emas, bu inson o‘z qo‘li bilan o‘z kelajagini ko‘madigan «Orzular qabristoni»dir. Muqaddas dinimiz inson hayotini, uning aqli va sog‘lig‘ini eng oliy qadriyat — Allohning buyuk omonati deb biladi. Islom shariatining asosiy maqsadlaridan biri ham aynan inson aqli va jonini muhofaza qilishdir. Alloh taolo Qurʼoni karimda insonni o‘z-o‘zini halokatga tashlashdan qatʼiy qaytarib, shunday marhamat qiladi: «O‘zingizni (o‘z qo‘llaringiz bilan) halokatga tashlamang!» (Baqara surasi, 195-oyat).

Giyohvandlik moddasini isteʼmol qilish — bu Alloh bergan eng ulug‘ neʼmat, yaʼni ong va tanani o‘z qo‘li bilan zaharlash, demakdir. Bu esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri oyatda qaytarilgan halokat eshigini ochish bilan barobardir. Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam ham inson sog‘lig‘iga va aqliga zarar yetkazadigan, uni karaxt qiladigan har qanday narsani taqiqlaganlar. Ummu Salama roziyallohu anhodan rivoyat qilingan hadisda shunday deyiladi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam har qanday mast qiluvchi va (badanni, aqlni) bo‘shashtiruvchi, sustlashtiruvchi narsalarni isteʼmol qilishdan qaytardilar» (Imom Ahmad va Abu Dovud rivoyati).

Ulamolarimiz ushbu hadisga tayanib, giyohvandlik moddalari (xoh u anʼanaviy, xoh zamonaviy kimyoviy-sintetik vositalar yoki kapsulalar bo‘lsin) badanni va aqlni tamoman ishdan chiqarishi, insonni mutelikka boshlashi sababli, ularni isteʼmol qilishni, sotishni va tarqatishni harom deb fatvo berganlar. Buyuk valiy va tobein olim Hasan Basriy rahmatullohi alayh aql neʼmatining qadri haqida gapirib, shunday degan ekanlar: «Agar aqlni bozorda sotib olishning iloji bo‘lganida, insonlar unga ega bo‘lish uchun bor jahonni to‘lagan bo‘lardilar. Qanday qilib inson o‘z ixtiyori bilan puliga o‘zini aqldan judo qiladigan zaharni sotib olishi mumkin? Bu aqlsizlikning eng oliy darajasidir».

Ulug‘ faqih olim Ibn Hajar al-Haytamiy rahmatullohi alayh o‘z asarlarida giyohvandlikning zararlarini bayon etar ekan, u insonni ibodatdan to‘sishi, yuzdagi hayo nurini ketkazishi, mardlik va g‘ururni yo‘qotishi hamda insonni eng pastkash darajaga tushirib qo‘yishini alohida taʼkidlagan. Giyohvand kimsa avvalo aqldan, keyin hayodan, so‘ngra oilasi, mol-mulki va eng achinarlisi, iymonidan ajraladi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytganlaridek: «Aroq (va har qanday mast qiluvchi narsa) barcha yomonliklarning kalitidir».

Soxta lahzalarning achchiq bahosi: jarlik yoqasiga kelib qolgan yoshlar ko‘pincha bu qora yo‘lga «bir marta sinab ko‘rish», «zamonaviylikdan orqada qolmaslik» yoki «muammolarni unutish» maqsadida qadam qo‘yadilar. Biroq shaytonning bu aldovi insonni vaqtinchalik soxta dunyoga olib kiradi-yu, real hayotdagi barcha go‘zal tuyg‘ularini va maqsadlarini kul qiladi. Bu soxta baxtning yakunida nimalar boy beriladi?

Ilm va zakovat so‘nadi: Olim yoki shifokor bo‘lmoqchi bo‘lgan yoshning zehni zaharlanib, fikrlashdan mahrum bo‘ladi.

Oilaviy baxt vayron bo‘ladi: Ota-onasiga xizmat qilib, duosini olmoqchi bo‘lgan farzand ularning qotiliga, eng katta dog‘i va armoniga aylanadi.
Porloq kelajak go‘rga topshiriladi: Go‘zal oila qurib, baxtli yashashni istagan qalb zulmat soyasida, yolg‘izlik va jismoniy azoblar ichida qoladi.

Mana shu tarzda umid bilan sug‘orilgan porloq hayot — o‘z egasining qo‘li bilan Orzular qabristoniga aylantiriladi.

​Farzandlarimizga Alloh taolo bergan umr, sog‘liq va jamiyat omonat ekanini, qiyomat kunida har bir daqiqa va tanamizning har bir aʼzosi uchun hisob berishimizni anglataylik. ​Orzularimiz qabristonga emas, hayotni go‘zallashtiradigan, Vatanga va islom ummatiga xizmat qiladigan buyuk maqsadlarga eltsin! Umr neʼmatini soxta tuyg‘ular evaziga zaharlamaylik.

Abduraxmonov Abduraxmonjon,
Oltiariq tumani “Birlashgan” masjidi  imom-noibi

Аллоҳ таоло мўмин-мусулмонларни ҳалол касб қилиш, молларини ўзаро розилик билан олишга чақиради. Бу ҳақда Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади: “Мол (ва бойлик)ларингизни ўрталарингизда ботил (йўллар) билан емангиз! Шунингдек, била туриб, одамларнинг ҳақларидан бир қисмини гуноҳ йўли билан ейиш (ўзлаштириш) мақсадида уни ҳокимларга ҳавола этмангиз!” (Бақара сураси 188-оят).

Бу оятнинг замирида ўғрилик, босқинчилик, алдов, фирибгарлик, шу билан бирга, порахўрлик билан ўзгаларнинг молларини ўзлаштириш ҳаромлиги ётади.

Ҳадиси шарифда “Ҳукмда пора берувчи ва пора олувчига Аллоҳнинг лаънати бўлсин”, – дейилган. Бошқа бир ривоятда пора олувчи ва берувчи ўртасидаги воситачи ҳам лаънатланган. Демак, пора талаб қилиш ҳам, пора бериш ҳам, улар ўртасида воситачилик қилиш ҳам ҳаром амалдир.

Адолатли ҳукмдор номини олган Умар ибн Абдулазиз у кишига келтирилган ҳадяларни қабул қилмас эдилар. У кишига: “Пайғамбаримиз алайҳиссалом У кишига ҳадя берилса, қабул қилардиларку?!” дейишса: “Ҳа, ҳақиқатан у моллар Пайғамбаримиз алайҳиссаломга ҳадя бўлган, бизга эса бу порадир. Чунки одамлар у зотга пайғамбарликлари сабабли яқинлашмоқчи бўлишган. Бизга эса бошлиқ бўлганимиз учун яқинлашмоқчи бўладилар”, – дедилар.

Демак, жамиятдаги ҳар бир шахс динимиз ман қилган порахўрлик ва шунга ўхшаган иллатларга қарши курашда фаол бўлиши керак. Акс ҳолда, бу гуноҳнинг зарари ҳаммага уради ва жамиятдаги ҳар бир соҳадага занжир сингари боғланиб кетади. Гоҳида порани мансабдор шахс сўраса, гоҳида биз ўзимиз уларга совға таклиф қиламиз, ўзимиз уларни шунга ўргатамиз ва лойиқ бўлмаган ўринга ёки нарсага эришмоқчи бўламиз. Қарс икки қўлдан чиқади, шунинг учун ҳадиси шарифларда порага алоқадор бўлган ҳар икки томон азобу уқубатда бир хил бўлиши баён қилинган.

Коррупция – порахўрлик ҳақида сўз бораркан, тамагирлик ҳақида тўхталмасликнинг иложи йўқ. “Тамаъ” деб бировдан бир нарса умидвор бўлишга айтилади. Тани жони соғ-саломат, ишга ярайдиган кишиларга тамаъ қилиш ҳаромдир. Тамаъ балосига гирифтор бўлган кишилардан номус ва ҳаё сифатлари кўтарилади. Ҳозирги кунда тамаъ билан қорин тўйғазадиган кишилар кўпайгани ачинарли ҳол. Тамагирнинг кўзи дунё молига тўймайди. Улуғлар айтадиларки, тамагирга бир водий тилло берилса ҳам яна бир водий бўлсайди деб ношукрлик қилади. Бу ҳақида Сўфи Оллоёр бобомиз ҳам шундай баён қилганлар:

Тамалик сийладин беҳдур сийланган,
Тилангандин эрур ортиқ – тилинган.
Эмаклаб кетса, тушса эт била пўст,
Тама қилма кишидин тўша, эй дўст!

Тамагирлик билан бир сурув қўй олгандан кўра, елкага мушт урганлари афзалдир. Тиланчи бўлиб юргандан эски кийимларда тилиниб юрган яхши. Эй биродар! Эмаклаб, тери-ю этинг тушуб не машаққатлар ичида юрган бўлсанг-да, одамлардан гарчи биргина луқма бўлса ҳам тамаъ кутма!

Бугун моддий манфаат учун, мансаб учун, йўқчиликдан қўрқиб, одамларнинг хурмат ва эътиборидан қолишдан кўра ўзларига тамани жоиз кўрганлардан таъби хира бўлади кишининг.

Яна бир ҳолат борки, бу миллатнинг оёғига болта уради, унинг маънавияти ва келажагига таҳдид солади, бу – таълим соҳасидаги порахўрликдир. Чунки билимдон ўқитувчи қолиб, салоҳиятсиз, билимсиз киши ёшларга таълим берса, ёшларнинг келажаги хавф остида қолади. Олийгоҳга келганда яна порахўрлик бўлиб, билимдон қолиб, нодон ўқишга кириб кетса, ўз-ўзидан илмий савия тушиб кетади. Одамларда адолатга нисбатан ишонч йўқолади.

Шундай экан, бугун ҳар биримиз юрт равнақи йўлида ҳалолу пок яшашга интилишимиз, ҳар қандай ҳаром ва шубҳали лумалардан, тамаъю порадан ўзимизни сақлашимиз даркор.

Аллоҳ таоло барчамизни ўз нафсимизга енгилиб қолишдан, тама ва мол дунёга бўлган очкўзликдан ўзи паноҳ берсин.

Убайдуллоҳ АБДУЛЛАЕВ,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби

***

Dinimiz musulmonlarni bir qancha ishlarga buyurgan va bir qancha ishlardan qaytargan. Buyurilgan ishlarda banda va jamiyatga katta manfaatlar bo‘lsa, qaytarilgan ishlarda ularga katta zararlar bor. Man qilingan ishlarni qilishning zarari ba’zida faqat ma’lum shaxslarga yetsa, ba’zisining zarari keng ko‘lamli bo‘lib, butun jamiyatga salbiy ta’sir qiladi. Ana shunday illatlardan biri korrupsiya – poraxo‘rlikdir.

Alloh taolo mo‘min-musulmonlarni halol kasb qilish, mollarini o‘zaro rozilik bilan olishga chaqiradi. Bu haqda Qur’oni karimda shunday marhamat qilinadi: “Mol (va boylik)laringizni o‘rtalaringizda botil (yo‘llar) bilan yemangiz! Shuningdek, bila turib, odamlarning haqlaridan bir qismini gunoh yo‘li bilan yeyish (o‘zlashtirish) maqsadida uni hokimlarga havola etmangiz!” (Baqara surasi 188-oyat).

Bu oyatning zamirida o‘g‘rilik, bosqinchilik, aldov, firibgarlik, shu bilan birga, poraxo‘rlik bilan o‘zgalarning mollarini o‘zlashtirish haromligi yotadi.

Hadisi sharifda “Hukmda pora beruvchi va pora oluvchiga Allohning la’nati bo‘lsin”, – deyilgan. Boshqa bir rivoyatda pora oluvchi va beruvchi o‘rtasidagi vositachi ham la’natlangan. Demak, pora talab qilish ham, pora berish ham, ular o‘rtasida vositachilik qilish ham harom amaldir.

Adolatli hukmdor nomini olgan Umar ibn Abdulaziz u kishiga keltirilgan hadyalarni qabul qilmas edilar. U kishiga: “Payg‘ambarimiz alayhissalom U kishiga hadya berilsa, qabul qilardilarku?!” deyishsa: “Ha, haqiqatan u mollar Payg‘ambarimiz alayhissalomga hadya bo‘lgan, bizga esa bu poradir. Chunki odamlar u zotga payg‘ambarliklari sababli yaqinlashmoqchi bo‘lishgan. Bizga esa boshliq bo‘lganimiz uchun yaqinlashmoqchi bo‘ladilar”, – dedilar.

Demak, jamiyatdagi har bir shaxs dinimiz man qilgan poraxo‘rlik va shunga o‘xshagan illatlarga qarshi kurashda faol bo‘lishi kerak. Aks holda, bu gunohning zarari hammaga uradi va jamiyatdagi har bir sohadaga zanjir singari bog‘lanib ketadi. Gohida porani mansabdor shaxs so‘rasa, gohida biz o‘zimiz ularga sovg‘a taklif qilamiz, o‘zimiz ularni shunga o‘rgatamiz va loyiq bo‘lmagan o‘ringa yoki narsaga erishmoqchi bo‘lamiz. Qars ikki qo‘ldan chiqadi, shuning uchun hadisi shariflarda poraga aloqador bo‘lgan har ikki tomon azobu uqubatda bir xil bo‘lishi bayon qilingan.

Korrupsiya – poraxo‘rlik haqida so‘z borarkan, tamagirlik haqida to‘xtalmaslikning iloji yo‘q. “Tama’” deb birovdan bir narsa umidvor bo‘lishga aytiladi. Tani joni sog‘-salomat, ishga yaraydigan kishilarga tama’ qilish haromdir. Tama’ balosiga giriftor bo‘lgan kishilardan nomus va hayo sifatlari ko‘tariladi. Hozirgi kunda tama’ bilan qorin to‘yg‘azadigan kishilar ko‘paygani achinarli hol. Tamagirning ko‘zi dunyo moliga to‘ymaydi. Ulug‘lar aytadilarki, tamagirga bir vodiy tillo berilsa ham yana bir vodiy bo‘lsaydi deb noshukrlik qiladi. Bu haqida So‘fi Olloyor bobomiz ham shunday bayon qilganlar:

Tamalik siyladin behdur siylangan,
Tilangandin erur ortiq – tilingan.
Emaklab ketsa, tushsa et bila po‘st,
Tama qilma kishidin to‘sha, ey do‘st!

Tamagirlik bilan bir suruv qo‘y olgandan ko‘ra, yelkaga musht urganlari afzaldir. Tilanchi bo‘lib yurgandan eski kiyimlarda tilinib yurgan yaxshi. Ey birodar! Emaklab, teri-yu eting tushub ne mashaqqatlar ichida yurgan bo‘lsang-da, odamlardan garchi birgina luqma bo‘lsa ham tama’ kutma!

Bugun moddiy manfaat uchun, mansab uchun, yo‘qchilikdan qo‘rqib, odamlarning xurmat va e’tiboridan qolishdan ko‘ra o‘zlariga tamani joiz ko‘rganlardan ta’bi xira bo‘ladi kishining.

Yana bir holat borki, bu millatning oyog‘iga bolta uradi, uning ma’naviyati va kelajagiga tahdid soladi, bu – ta’lim sohasidagi poraxo‘rlikdir. Chunki bilimdon o‘qituvchi qolib, salohiyatsiz, bilimsiz kishi yoshlarga ta’lim bersa, yoshlarning kelajagi xavf ostida qoladi. Oliygohga kelganda yana poraxo‘rlik bo‘lib, bilimdon qolib, nodon o‘qishga kirib ketsa, o‘z-o‘zidan ilmiy saviya tushib ketadi. Odamlarda adolatga nisbatan ishonch yo‘qoladi.

Shunday ekan, bugun har birimiz yurt ravnaqi yo‘lida halolu pok yashashga intilishimiz, har qanday harom va shubhali lumalardan, tama’yu poradan o‘zimizni saqlashimiz darkor.

Alloh taolo barchamizni o‘z nafsimizga yengilib qolishdan, tama va mol dunyoga bo‘lgan ochko‘zlikdan o‘zi panoh bersin.

Ubaydulloh ABDULLAYEV,
Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi

Annotatsiya: Mazkur maqolada islom dinimizda ilmning o‘rni, uning fazilati va ulamolarning jamiyatdagi o‘rni Qur’on oyatlari hamda Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning hadislari asosida yoritilgan. Unda ilmning nafaqat bilim olish, balki Alloh taologa bo‘lgan qo‘rquv va taqvoni shakllantirishdagi ahamiyati ochib beriladi. Shuningdek, ilmli va ilmsiz kishilar o‘rtasidagi farq, haqiqiy olimning sifatlari hamda ilm talab qilishning fazilatlari tahlil etilgan. Maqolada ulamolarning payg‘ambarlar merosxo‘ri ekani, ularning insoniyatni to‘g‘ri yo‘lga boshlashdagi o‘rni alohida ta’kidlanadi.

Insoniyat tarixida ilm har doim taraqqiyot va kamolotning asosiy omillaridan biri bo‘lib kelgan. Ayniqsa, islom dinida ilmga bo‘lgan e’tibor nihoyatda yuqori bo‘lib, u insonni nafaqat dunyoviy, balki ma’naviy yuksalishga ham olib boradi. Qur’on oyatlarida va Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning muborak hadisi shariflarida ilmning fazilati, olimlarning darajasi va ilm talab qilishning ahamiyati qayta-qayta ta’kidlangan.

Islom dinimizning bizga bergan ta’limotiga ko‘ra, haqiqiy ilm inson qalbida Allohga nisbatan qo‘rquv va muhabbatni uyg‘otadi, uni to‘g‘ri yo‘lga boshlaydi. Shu boisdan ham ilm olish har bir musulmon uchun juda muhim vazifa hisoblanadi. Ushbu maqolada ilmning mohiyati, uning inson hayotidagi o‘rni hamda ulamolarning jamiyatdagi ahamiyati Qur’on oyatlari va hadislarga orqali tahlil qilinadi.

Alloh taolo:

قال تعالي: انما يخشي اللهَ من عبادهِ العلماءُ

“Albatta, Allohdan bandalari ichidan faqat olimlarigina qo‘rqarlar” [1, 437 b] degan.

Alloh taoloning qudratini his etib, ulardan ibrat olib, ularning yaratuvchisi borligini anglab yetib, aqli bilan Allohni topgan va undan qo‘rqqan odamgina olim hisoblanadi. Ammo mazkur maxluqotlarning tarixi, tuzulishi, tarkibidagi moddalari, xususiyatlari va boshqa turli ma’lumotlarni to‘liq o‘rganib ham ularni yaratgan zot Allohni tanimagan va undan qo‘rqmagan odam o‘ta johil hisoblanadi.

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu: “Ilm gapning ko‘pligida emas. Ilm qo‘rqishning ko‘pligidir”, degan ekanlar.

Imom Hasan al-Basriy roziyallohu anhu: “Olim Allohdan g‘oyibona qo‘rqqan odamdir. Alloh qiziqtirgan narsaga qiziqqan, Alloh yomon ko‘rgan narsadan qochgan odamdir”, deya turib: “Allohdan bandalari ichidan faqat olimlarigina qo‘rqarlar” oyatini tilovat qilar ekanlar.

Yana U zot shunday marhamat qiladi:

قال تعالي: قل هل يستوي الذين يعلمون و الذين لا يعلمون

“Biladiganlar bilan bilmaydiganlar teng bo‘ladilarmi?” [1, 459 b]

Albatta, teng bo‘lmaydilar. Biladiganlar iymon keltirib, ibodat qiladilar. Bilmaydiganlar kufr keltirib, isyon etadilar.

Rahmon Rahim bo‘lgan zot:

قال تعالي: و تلك الامثال نضربها للناس و ما يعقلها الا العالِمون

“Bu misollarni odamlarga keltiramiz, ularga faqat olimlarnigina aqli yetar”, [2: 4, 448 b] degan.

Mana shu uch oyatda ilm va ulamolar fazli haqida so‘z ketmoqda.

Birinchi oyatda Allohdan qo‘rqib, Uni ulug‘lash faqat ilmli kishilar tomonidangina sodir bo‘lishi ta’kidlanmoqda. Demak, ilmsiz kishi Allohdan qo‘rqmaydi ham, uni ulug‘lamaydi ham. Tajriba ushbu Qur’oniy haqiqatni tasdiqladi. Turli ilmlar bo‘yicha mutaxassis olimlar Allohni tanishlarini e’lon qilib, iymon-e’tiqodsiz yashash mumkin emas, degan fikrga kelganlarini aytdilar va aytmoqdalar.

Ikkinchi oyatda biladiganlar bilan bilmaydiganlar, ya’ni ilmlilar bilan ilmsizlar teng bo‘la olmasliklari haqida so‘z ketmoqda. Ilmli doimo ustun turishi va fazilatli hisoblanishi, ilmsizda esa bu narsalar bo‘lmasligiga ishora qilinmoqda.

Uchinchi oyatda esa, keltiriladigan masalalarni anglab ulardan o‘rnak olish uchun ham ilm zarurligi ta’kidlanmoqda. Bu ham ilmni va olimni ulug‘lashdir.

عن معاوية رضي الله عنه عن النبي صلي الله عليه و سلم قال: من يرد الله به خيرا يفقهه في الدين و انما انا قاسم و الله يعطي و لن تزال هذه الامة قائمة علي امر الله لا يضرهم من خالفهم حتي يأتي امر الله.

Muoviya roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qilib qo‘yadi. Albatta, men taqsimlovchiman, xolos, Alloh beradi. Albatta, bu ummat Allohning ishi (qiyomat) kelguncha Allohning amrida qoim bo‘ladi. Ularga xilof qilganlar zarar yetkaza olmaydi”, dedilar” [6, 29 b].

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qilib qo‘yadi”, demoqdalar.

Demak, din ta’limotlarini yaxshi tushunadigan bo‘lish banda uchun katta baxt-saodatdir. Unga Alloh taolo yaxshilikni iroda qilganining alomatidir. Demak, diniy ilmni bandaga Alloh taoloning O‘zi beradi. Shuning uchun ham Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam gaplarining davomida:

“Albatta, men taqsimlovchiman, xolos, Alloh beradi”, demoqdalar.

Ya’ni, men Alloh bergan ilmni yetkazaman xolos, haqiqiy beruvchi Allohning O‘zi, deganlari.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam hadisi sharifning davomida siz bilan biz ummatlariga ulkan bashorat qilmoqdalar. U zot sollallohu alayhi vasallam musulmon ummatining kelajagi haqida so‘z yuritib: “Albatta, bu ummat Allohning ishi (qiyomat) kelguncha Allohning amrida qoim bo‘ladi. Ularga xilof qilganlar zarar yetkaza olmaydi”, dedilar.

Bu gap darhaqiqat ulkan bashoratdir. Musulmon ummati qiyomat qoim bo‘lguncha Allohning amrini tutib turishi haqidagi ta’kidli xabardir. Ehtimol hamma musulmonlar Allohning amrini birdek tutmaslar. Ba’zilari, hatto ba’zan ko‘plari Allohning amrini tutmaslar. Ammo, Islom ummati ichida Allohning amrini doimo tutuvchilar qiyomatgacha bo‘lishi aniq. Shu bilan birga Islom ummatiga xilof qiluvchilar bo‘lishi ham aniq. Eng muhimi, xilof qiluvchilar Islom ummatiga zarar yetkaza olmasligi aniq.

Bu bashorat Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning moʻjizalari ekani ham ochiq-oydin. Agar u zotdan boshqa odam bo‘lganida bu gapni Islom ummati zaif bo‘lib turgan paytda ayta olmas edi. Bir ming to‘rt yuz yildan ortiq muddatli tajriba Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning bu bashoratlarini tasdiqlab kelmoqda.

Ushbu hadisi sharifdan oladigan foydalarimiz:

1. Islomni yaxshi anglab, faqih bo‘lishga targ‘ib.
2. Islomda faqih bo‘lishlik-Allohning yaxshiligi ekani.
3. Islom ummati qiyomatgacha Allohning amrida qoim bo‘lishi.
4. Islom ummatiga birov zarar yetkaza olmasligi.

عن ابي الدرداء رضي الله عنه قال:  سمعت رسول الله صلي الله عليه و سلم يقول: من سلك طريقا يبتغي فيه علما سهل الله به طريقا الي الجنة و ان الملائكة لتضع اجنحتها رضاء لطالب العلم و ان العالم ليستغفر له من في السماوات و من في الارض حتي الحيتان في الماء وفضل العالم علي العابد كفضل القمر علي سائر الكواكب ان العلماء ورثة الانبياء ان الانبياء لم يورثوا دينارا و لا درهما انما ورثوا العلم فمن اخذ به اخذ بحظ وافر. رواه ابو داود و الترمذي.

Abu Dardo roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “U kishi Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning: “Kim ilm talab qilish yo‘liga yursa, Alloh unga jannat yo‘lini oson qilib qo‘yadi. Albatta, farishtalar tolibi ilmni rozi qilish uchun qanotlarini qo‘yadi. Albatta, olimga osmondagi zotlar, yerdagi zotlar, hatto suvdagi baliqlar ham istig‘for aytadi. Olimning obiddan fazli xuddi oyning boshqa yulduzlardan fazliga o‘xshaydi. Albatta, olimlar payg‘ambarlarning merosxo‘rlaridir. Albatta, payg‘ambarlar dinorni ham, dirhamni ham meros qoldirmaganlar. Albatta, ular ilmni meros qoldirganlar. Kim o‘shani olsa ulug‘ nasibani olibdi”, deganlarini eshitdim”, degan ekanlar [5, 98 b].

عن ابن عباس رضي الله عنه عن النبي صلي الله عليه و سلم قال: فقيه واحد اشد علي الشيطان من الف عابد.

Ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “Bir faqih Shayton uchun ming obiddan ham ashaddiyroq (dushman)dir”, dedilar.

Xulosa qilib aytganda, islom dinimizda ilm eng ulug‘ ne’matlardan biri sifatida e’tirof etiladi. Qur’on oyatlari va Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning hadislari ilmning nafaqat bilish vositasi, balki insonni ma’naviy kamolotga yetaklovchi asosiy omil ekanini ko‘rsatadi. Haqiqiy ilm inson qalbida Allohga nisbatan qo‘rquv va mas’uliyat hissini shakllantiradi, uni to‘g‘ri yo‘lga boshlaydi.

Maqolada aytilgan gaplardan kelib chiqib, ilmli va ilmsiz kishilar o‘rtasida keskin farq mavjudligi, ilm egalarining jamiyatdagi o‘rni yuksak ekani hamda ulamolar payg‘ambarlar merosxo‘rlari sifatida insoniyatni hidoyatga boshlovchi kuch ekanligi aniqlanadi. Shuningdek, ilm talab qilish har bir musulmon uchun muhim vazifa bo‘lib, u insonni nafaqat dunyoda, balki oxiratda ham saodatga erishtirishi ta’kidlandi.

Shu bois, jamiyat taraqqiyoti va ma’naviy yuksalish ilmga bo‘lgan e’tibor, ulamolarni qadrlash va haqiqiy ilmni o‘rganish bilan chambarchas bog‘liqdir.

FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO‘YXATI

1. “Qur’oni Karim”
2. Tafsiri Hilol. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Toshkent: ”Sharq” nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh nashriyoti; 2009 y.
3. Muxtasar – tafsiri Ibn Kasir. Muhammad Ali as–Sobuniy. Bayrut nashriyoti; 1998 y.
4. Riyozus solihin. Imom Abu Zakariyo an–Navaviy. Bayrut nashri; 2000 y.
5. Din nasihatdir. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Toshkent: Sharq nashriyoti; 2003 y.
6. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Toshkent: Sharq nashriyoti; 2010 y.

Abdulhodiy Abdurahmonov,
Mir Arab  oliy madrasasi o’qituvchisi

Бугунги кунда мазкур муаммо нафақат алоҳида инсон, балки бутун жамият хавфсизлиги, миллат генофонди ва келажак авлод тақдирига жиддий таҳдид солаётган глобал муаммога айланди.

Ислом дини инсоннинг жони, ақли, моли, обрўси ва динини муҳофаза қилишни олий мақсадлардан деб билади. Шу боис инсон ақлини заифлаштирадиган, соғлиғига зарар етказадиган ҳар қандай воситалар қатъий қораланади.

Қуръони каримда гиёҳвандлик номи бевосита тилга олинмаган бўлса-да, унинг зарари ҳақидаги ҳукмлар умумий қоидалар орқали баён қилинган. Аллоҳ таоло Бақара сурасининг 195-оятида: «…Ўз қўлларингиз билан ўзларингизни ҳалокатга ташламанг…», деб марҳамат қилади.

Шунингдек, Нисо сурасининг 29-оятида: «…Ўзларингизни ўлдирмангиз. Албатта, Аллоҳ сизларга раҳмлидир», дейилади.

Гиёҳвандлик инсонни аста-секин ҳалокатга етаклайди. Бу эса ўз жонига зарар етказишнинг бир кўриниши бўлиб, Исломда қаттиқ қораланади. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», деганлар (Имом Муслим ривояти).

Яна бир ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар қандай маст қилувчи ва инсонни бўшаштирувчи нарсалардан қайтарганлари ривоят қилинган.

Замонавий тиббиёт ҳам гиёҳванд моддалар инсоннинг марказий асаб тизимига оғир зарар етказиб, унинг фикрлаш ва ҳаракат қилиш қобилиятини издан чиқаришини тасдиқламоқда.

БМТнинг Наркотиклар ва жиноятчилик бўйича бошқармаси маълумотларига кўра, бугунги кунда дунёда қарийб 300 миллион киши камида бир марта гиёҳванд модда истеъмол қилган.

Уларнинг тахминан 40 миллиони гиёҳвандликнинг оғир шаклларидан азият чекмоқда. Ҳар йили 500 мингдан ортиқ инсон гиёҳвандлик ва унинг оқибатида юзага келадиган касалликлар сабабли ҳаётдан кўз юммоқда.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, гиёҳвандлик ёшариб бормоқда. Илгари асосан катта ёшдагилар орасида кузатилган мазкур иллат бугун айрим ҳолларда ўсмирлар ва ёшлар орасида ҳам учрамоқда.

Шунингдек, интернет ва ижтимоий тармоқлар орқали гиёҳванд моддаларнинг ноқонуний савдоси кенгайиб бораётгани ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар олдига янги вазифаларни қўймоқда.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Маст қилувчи нарсалардан сақланинглар, чунки у барча ёмонликларнинг калитидир», деганлар.

Ҳақиқатан ҳам гиёҳвандлик ортидан кўплаб ижтимоий муаммолар келиб чиқади. Мазкур иллатга берилган инсон навбатдаги дозани топиш мақсадида ўз оиласига, яқинларига ва жамиятга зарар етказиши мумкин.

Бу эса оилалар парчаланишига, фарзандларнинг тарбиясиз қолишига, жиноятчиликнинг ортишига сабаб бўлади. Ўғрилик, фирибгарлик ва бошқа ҳуқуқбузарликларнинг маълум қисми ҳам айнан гиёҳвандлик билан боғлиқ ҳолда содир этилмоқда.

Ислом дини инсонни пок ва соғлом ҳаёт кечиришга чорлайди. Гиёҳвандлик эса Аллоҳ таоло инсонга ато этган ақл ва соғлиқ неъматларини йўқ қилишга олиб борадиган оғир иллатдир.

Шунинг учун бу балога қарши курашиш нафақат давлат идораларининг, балки ҳар бир ота-она, устоз, маҳалла ва бутун жамиятнинг вазифасидир.

Фарзандларимиз кимлар билан дўстлашаётганига, бўш вақтини қандай ўтказаётганига эътиборли бўлишимиз, уларни соғлом турмуш тарзи ва эзгу қадриятлар руҳида тарбиялашимиз лозим.

Зеро, соғлом авлод ва маънан баркамол ёшлар — юрт келажагининг мустаҳкам пойдеворидир.

Исломжон Маматов,
Олтиариқ тумани “Шоҳ-Толиб” масжиди имом-ноиби

***

Insoniyat tarixi turli ofat va musibatlarga guvoh bo‘lgan. Biroq jamiyatni ichidan yemiruvchi, insonning aqli, sog‘lig‘i va kelajagini barbod qiluvchi eng xavfli illatlardan biri bu giyohvandlikdir.

Bugungi kunda mazkur muammo nafaqat alohida inson, balki butun jamiyat xavfsizligi, millat genofondi va kelajak avlod taqdiriga jiddiy tahdid solayotgan global muammoga aylandi.

Islom dini insonning joni, aqli, moli, obro‘si va dinini muhofaza qilishni oliy maqsadlardan deb biladi. Shu bois inson aqlini zaiflashtiradigan, sog‘lig‘iga zarar yetkazadigan har qanday vositalar qatʼiy qoralanadi.

Qurʼoni karimda giyohvandlik nomi bevosita tilga olinmagan bo‘lsa-da, uning zarari haqidagi hukmlar umumiy qoidalar orqali bayon qilingan. Alloh taolo Baqara surasining 195-oyatida: «…O‘z qo‘llaringiz bilan o‘zlaringizni halokatga tashlamang…», deb marhamat qiladi.

Shuningdek, Niso surasining 29-oyatida: «…O‘zlaringizni o‘ldirmangiz. Albatta, Alloh sizlarga rahmlidir», deyiladi.

Giyohvandlik insonni asta-sekin halokatga yetaklaydi. Bu esa o‘z joniga zarar yetkazishning bir ko‘rinishi bo‘lib, Islomda qattiq qoralanadi. Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir», deganlar (Imom Muslim rivoyati).

Yana bir hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam har qanday mast qiluvchi va insonni bo‘shashtiruvchi narsalardan qaytarganlari rivoyat qilingan.

Zamonaviy tibbiyot ham giyohvand moddalar insonning markaziy asab tizimiga og‘ir zarar yetkazib, uning fikrlash va harakat qilish qobiliyatini izdan chiqarishini tasdiqlamoqda.

BMTning Narkotiklar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi maʼlumotlariga ko‘ra, bugungi kunda dunyoda qariyb 300 million kishi kamida bir marta giyohvand modda isteʼmol qilgan.

Ularning taxminan 40 millioni giyohvandlikning og‘ir shakllaridan aziyat chekmoqda. Har yili 500 mingdan ortiq inson giyohvandlik va uning oqibatida yuzaga keladigan kasalliklar sababli hayotdan ko‘z yummoqda.

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, giyohvandlik yosharib bormoqda. Ilgari asosan katta yoshdagilar orasida kuzatilgan mazkur illat bugun ayrim hollarda o‘smirlar va yoshlar orasida ham uchramoqda.

Shuningdek, internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali giyohvand moddalarning noqonuniy savdosi kengayib borayotgani huquqni muhofaza qiluvchi organlar oldiga yangi vazifalarni qo‘ymoqda.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: «Mast qiluvchi narsalardan saqlaninglar, chunki u barcha yomonliklarning kalitidir», deganlar.

Haqiqatan ham giyohvandlik ortidan ko‘plab ijtimoiy muammolar kelib chiqadi. Mazkur illatga berilgan inson navbatdagi dozani topish maqsadida o‘z oilasiga, yaqinlariga va jamiyatga zarar yetkazishi mumkin.

Bu esa oilalar parchalanishiga, farzandlarning tarbiyasiz qolishiga, jinoyatchilikning ortishiga sabab bo‘ladi. O‘g‘rilik, firibgarlik va boshqa huquqbuzarliklarning maʼlum qismi ham aynan giyohvandlik bilan bog‘liq holda sodir etilmoqda.

Islom dini insonni pok va sog‘lom hayot kechirishga chorlaydi. Giyohvandlik esa Alloh taolo insonga ato etgan aql va sog‘liq neʼmatlarini yo‘q qilishga olib boradigan og‘ir illatdir.

Shuning uchun bu baloga qarshi kurashish nafaqat davlat idoralarining, balki har bir ota-ona, ustoz, mahalla va butun jamiyatning vazifasidir.

Farzandlarimiz kimlar bilan do‘stlashayotganiga, bo‘sh vaqtini qanday o‘tkazayotganiga eʼtiborli bo‘lishimiz, ularni sog‘lom turmush tarzi va ezgu qadriyatlar ruhida tarbiyalashimiz lozim.

Zero, sog‘lom avlod va maʼnan barkamol yoshlar — yurt kelajagining mustahkam poydevoridir.

Islomjon Mamatov,
Oltiariq tumani “Shoh-Tolib” masjidi imom-noibi

Ривоят қилишларича, Тарағай Баҳодир кунларнинг бирида ғалати туш кўради. Тушида бир нуроний одам унинг қўлига қилич тутқазади. Исломга эътиқоди кучли бўлган Тарағай эртасига бомдод намозидан кейин пири шайх Шамсуддиндан кўрган тушининг таъбирини сўрайди. Шайх унга «сен ўғил кўрасан, бу ўғлон дунёни забт этади», дейди. Чиндан ҳам оилада ўғил туғилади.

Темур ўсмирлик ёшидаёқ Куръонни ёд билган. Уни уламолар имтиҳон қилишиб, қувваи хотирасига тасаннолар айтишган. Темур 16-18 ёшида қиличбозлик, найзабозлик ва шикор (ов) қилиш санъатини моҳирона эгаллайди ва 20 ёшида эса абжир чавандоз бўлиб етишади. Энди у ўз тенгқурларини гуруҳларга бўлиб, жанг машқларини ўтказа бошлайди.

Бўлажак Соҳибқирон ўн олти ёшгача фақат диний эмас, балки дунёвий фанлар – тарих, фалсафа, география, ҳисоб ва бошқа илмлардан ҳам хабардор бўлган.

Ривоятларга кўра, Тарағай ўзининг эътиқод қўйган пири Шамсуддин Кулолга ўғлини олиб бориб, унга ҳам пир бўлишга қўл олдиради. Бўлғуси Соҳибқирон ўзининг кейинчалик қўлга киритган барча зафарларини пиру устозлари Шайх Шамсуддин кулол ва Саййид Барака номлари билан боғлаган эди.

Темур дунёқарашида давлатга, ҳарбий ишларга бўлган қизиқиш жуда эрта уйғонади. У жисмонан фавқулодда жуда бақувват бўлган. Чавандозлик ва суворийлик унинг энг яхши кўрган машқларидан бўлган.

Соҳибқирон Амир Темур тарихан ўта мураккаб вазиятда, XIV асрнинг 60-йилларида сиёсат майдонига чиқади. Бир томондан мўғул хонлари томонидан ўтказилаётган зуғумлар, иккинчи томондан эса маҳаллий ҳокимлар ўртасида тўхтовсиз давом этаётган низо ва урушлар ўлкани мушкул аҳволга солиб, оддий халқ оммасининг турмушини оғирлаштирибгина қўйгани йўқ, айни замонда бой ва зодагонларнинг ҳам манфаатларига путур етказади. Шу боисдан ҳам ўлкада феодал тарқоқликка барҳам бериш, марказлашган кучли давлат ҳокимияти барпо этиш ва сўнгра мўғулларнинг истибдодидан озод бўлишга интилиш ғояси тобора кучайиб боради. Халқнинг ана шу истак ва орзусини биринчилар қаторида тушунган маҳаллий амирлардан бири Темурбек эди.
Соҳибқирон Амир Темур Мовароуннаҳрнинг ягона ҳукмдори бўлиб олгач, буюк салтанат барпо этишни ўз олдига мақсад қилиб қўяди. Ўзининг порлоқ истиқболига катта умид ва ишонч билан қараган Темур руҳиятини нафақат ўзининг туғма баҳодирлиги ва жасорати билан, балки айни замонда Аллоҳга ва Қуръонга бўлган ишончу эътиқоди билан ҳам мустаҳкамлаган эди. Бу ҳол унинг ҳар қандай оғир ва қийин шароитларда ҳам тўғри тадбир белгилаш ва ундан чиқиб кетишини таъминлар эди. Асосан энг эътиборли ишларда Куръони каримга қаттиқ эътиқод қўйган эди. Бирор-бир муҳим ва мушкул масалани ҳал қилишда аввал Куръонни дастурил-амал деб биларди.

У мамлакат ободончилигига жуда катта эътибор беради. Мовароуннаҳрнинг деҳқончилик воҳаларида, хусусан, Зарафшон водийсида ўнлаб суғориш тармоқлари чиқарилади, суғорма деҳқончилик майдонлари кенгайтирилади, янги шаҳар ва қишлоқлар барпо этилади. «Тузуклар»да Амир Темур: «Ҳар бир шаҳарда масжидлар, мадрасалар, хонақолар қуришни, йўловчи мусофирлар учун йўл устига работлар бино қилишни, дарёлар устига кўприклар қуришни буюрдим», дейди.

Бу ҳол мамлакатда барча маҳсулотларнинг мўл-кўл бўлишига қулай шароит яратади. Буни биз Испаниянинг Самарқандда Темур саройидаги элчиси Гонзалес де Клавихонинг кундалик дафтарида ёзиб қолдирган қуйидаги сўзларидан яққол кўрамиз: «Бу ернинг бойлиги фақат емакларнинг мўл-кўллигидагина эмас, балки ўзида кўплаб ишлаб чиқариладиган ипак матолар: атлас, кимхоб, ҳар хил ип ва жун тўқима моллар, мўйнали ва ипакли пўстинликлар, атторлик моллари, зиравор ва дориворлар, зарҳал ва ложувардлар, ҳамда бошқа молларнинг сероблигидадир», деб ёзади.

Мамлакат ободончилигини юксалтириш, аҳолининг иқтисодий турмуш тарзини яхшилаш ва мўл-кўлчиликни таъминлашга муттасил урушлардан боши чиқмаган Соҳибқирон қандай қилиб эришди, деган қонуний савол туғилиши табиийдир, албатта. Бунга улуғ Амир пирлари Зайниддин Абубакр Тойбодий уқтирган салтанат ишларидаги тўрт нарсага:

1. Кенгаш;
2. Машварату маслаҳат;
3. Мустаҳкам қарор, тадбиркорлик ва ҳушёрлик;
4. Эҳтиёткорликка амал қилганлиги туфайли эришган.

Буни биз Амир Темурнинг «Барча ишларимнинг тўққиз улушини кенгаш, тадбир ва машварат, қолган бир улушини эса қилич билан бажо келтирдим», деб айтган ибратомуз сўзларидан ҳам билсак бўлади.

Рус олими Д.Логофет Темур давридаги тузумга қуйидагича баҳо беради: «Европада Конституция ҳақида тушунчага ҳам эга бўлишмаган бир даврда ана шу Темур давлатида Конституцион қонунлар мажмуаси – «Тузук» мавжуд бўлган ва амал қилган». Давлатни бошқариш ва идора қилиш, барча соҳада адолат, инсоф, диёнат ва имон амрига қулоқ солиб маслаҳат, машварат ва кенгаш асосида иш юритишда улуғ бобокалонимиздан ўргансак ва ибрат олсак нур устига нур бўлур эди.

Тарихий манбаларда келтирилган маълумотлар асосида
Қувасой шаҳар «Ислом масжиди» имом-ноиби Олимжон Обиджонов тайёрлади

***

Amir Temur, Sharafuddin Ali Yazdiyning bergan maʼlumotiga ko‘ra, hijriy 736 yil (milodiy 1336 yil 9 aprel)da Qashqadaryo vohasining Shahrisabz (Kesh) bekligiga qarashli Xo‘ja Ilg‘or qishlog‘ida, barlos Tarag‘ay xonadonida tavallud topgan.

Rivoyat qilishlaricha, Tarag‘ay Bahodir kunlarning birida g‘alati tush ko‘radi. Tushida bir nuroniy odam uning qo‘liga qilich tutqazadi. Islomga eʼtiqodi kuchli bo‘lgan Tarag‘ay ertasiga bomdod namozidan keyin piri shayx Shamsuddindan ko‘rgan tushining taʼbirini so‘raydi. Shayx unga «sen o‘g‘il ko‘rasan, bu o‘g‘lon dunyoni zabt etadi», deydi. Chindan ham oilada o‘g‘il tug‘iladi.

Temur o‘smirlik yoshidayoq Kurʼonni yod bilgan. Uni ulamolar imtihon qilishib, quvvai xotirasiga tasannolar aytishgan. Temur 16-18 yoshida qilichbozlik, nayzabozlik va shikor (ov) qilish sanʼatini mohirona egallaydi va 20 yoshida esa abjir chavandoz bo‘lib yetishadi. Endi u o‘z tengqurlarini guruhlarga bo‘lib, jang mashqlarini o‘tkaza boshlaydi.

Bo‘lajak Sohibqiron o‘n olti yoshgacha faqat diniy emas, balki dunyoviy fanlar – tarix, falsafa, geografiya, hisob va boshqa ilmlardan ham xabardor bo‘lgan.

Rivoyatlarga ko‘ra, Tarag‘ay o‘zining eʼtiqod qo‘ygan piri Shamsuddin Kulolga o‘g‘lini olib borib, unga ham pir bo‘lishga qo‘l oldiradi. Bo‘lg‘usi Sohibqiron o‘zining keyinchalik qo‘lga kiritgan barcha zafarlarini piru ustozlari Shayx Shamsuddin kulol va Sayyid Baraka nomlari bilan bog‘lagan edi.

Temur dunyoqarashida davlatga, harbiy ishlarga bo‘lgan qiziqish juda erta uyg‘onadi. U jismonan favqulodda juda baquvvat bo‘lgan. Chavandozlik va suvoriylik uning eng yaxshi ko‘rgan mashqlaridan bo‘lgan.

Sohibqiron Amir Temur tarixan o‘ta murakkab vaziyatda, XIV asrning 60-yillarida siyosat maydoniga chiqadi. Bir tomondan mo‘g‘ul xonlari tomonidan o‘tkazilayotgan zug‘umlar, ikkinchi tomondan esa mahalliy hokimlar o‘rtasida to‘xtovsiz davom etayotgan nizo va urushlar o‘lkani mushkul ahvolga solib, oddiy xalq ommasining turmushini og‘irlashtiribgina qo‘ygani yo‘q, ayni zamonda boy va zodagonlarning ham manfaatlariga putur yetkazadi. Shu boisdan ham o‘lkada feodal tarqoqlikka barham berish, markazlashgan kuchli davlat hokimiyati barpo etish va so‘ngra mo‘g‘ullarning istibdodidan ozod bo‘lishga intilish g‘oyasi tobora kuchayib boradi. Xalqning ana shu istak va orzusini birinchilar qatorida tushungan mahalliy amirlardan biri Temurbek edi.
Sohibqiron Amir Temur Movarounnahrning yagona hukmdori bo‘lib olgach, buyuk saltanat barpo etishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi. O‘zining porloq istiqboliga katta umid va ishonch bilan qaragan Temur ruhiyatini nafaqat o‘zining tug‘ma bahodirligi va jasorati bilan, balki ayni zamonda Allohga va Qurʼonga bo‘lgan ishonchu eʼtiqodi bilan ham mustahkamlagan edi. Bu hol uning har qanday og‘ir va qiyin sharoitlarda ham to‘g‘ri tadbir belgilash va undan chiqib ketishini taʼminlar edi. Asosan eng eʼtiborli ishlarda Kurʼoni karimga qattiq eʼtiqod qo‘ygan edi. Biror-bir muhim va mushkul masalani hal qilishda avval Kurʼonni dasturil-amal deb bilardi.

U mamlakat obodonchiligiga juda katta eʼtibor beradi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan, Zarafshon vodiysida o‘nlab sug‘orish tarmoqlari chiqariladi, sug‘orma dehqonchilik maydonlari kengaytiriladi, yangi shahar va qishloqlar barpo etiladi. «Tuzuklar»da Amir Temur: «Har bir shaharda masjidlar, madrasalar, xonaqolar qurishni, yo‘lovchi musofirlar uchun yo‘l ustiga rabotlar bino qilishni, daryolar ustiga ko‘priklar qurishni buyurdim», deydi.

Bu hol mamlakatda barcha mahsulotlarning mo‘l-ko‘l bo‘lishiga qulay sharoit yaratadi. Buni biz Ispaniyaning Samarqandda Temur saroyidagi elchisi Gonzales de Klavixoning kundalik daftarida yozib qoldirgan quyidagi so‘zlaridan yaqqol ko‘ramiz: «Bu yerning boyligi faqat yemaklarning mo‘l-ko‘lligidagina emas, balki o‘zida ko‘plab ishlab chiqariladigan ipak matolar: atlas, kimxob, har xil ip va jun to‘qima mollar, mo‘ynali va ipakli po‘stinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar, hamda boshqa mollarning serobligidadir», deb yozadi.

Mamlakat obodonchiligini yuksaltirish, aholining iqtisodiy turmush tarzini yaxshilash va mo‘l-ko‘lchilikni taʼminlashga muttasil urushlardan boshi chiqmagan Sohibqiron qanday qilib erishdi, degan qonuniy savol tug‘ilishi tabiiydir, albatta. Bunga ulug‘ Amir pirlari Zayniddin Abubakr Toybodiy uqtirgan saltanat ishlaridagi to‘rt narsaga:

1. Kengash;
2. Mashvaratu maslahat;
3. Mustahkam qaror, tadbirkorlik va hushyorlik;
4. Ehtiyotkorlikka amal qilganligi tufayli erishgan.

Buni biz Amir Temurning «Barcha ishlarimning to‘qqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini esa qilich bilan bajo keltirdim», deb aytgan ibratomuz so‘zlaridan ham bilsak bo‘ladi.

Rus olimi D.Logofet Temur davridagi tuzumga quyidagicha baho beradi: «Yevropada Konstitutsiya haqida tushunchaga ham ega bo‘lishmagan bir davrda ana shu Temur davlatida Konstitutsion qonunlar majmuasi – «Tuzuk» mavjud bo‘lgan va amal qilgan». Davlatni boshqarish va idora qilish, barcha sohada adolat, insof, diyonat va imon amriga quloq solib maslahat, mashvarat va kengash asosida ish yuritishda ulug‘ bobokalonimizdan o‘rgansak va ibrat olsak nur ustiga nur bo‘lur edi.

Tarixiy manbalarda keltirilgan maʼlumotlar asosida
Quvasoy shahar «Islom masjidi» imom-noibi Olimjon Obidjonov tayyorladi

Айни пайтда, диний соҳада амалга оширилаётган ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқиш, илғор хорижий тажрибаларни ўрганиш ва улар билан ўзаро фикр алмашишга ҳам катта эътибор қаратилмоқда. Шу билан бирга, Ўзбекистондаги бағрикенглик, диний бағрикенг муҳит ва маърифий ёндашувни халқаро майдонда кенг тарғиб этиш ишлари ҳам изчил амалга оширилмоқда. Бир сўз билан айтганда, диний соҳада халқаро ҳамкорлик тобора юксалиб, янги мазмун билан бойиб бормоқда.

Ана шундай саъй-ҳаракатлар доирасида Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари бошчилигидаги делегация Швеция давлатида бўлиб қайтди. Мазкур ташриф доирасида хорижий ҳамкорлар билан учрашувлар ўтказилиб, юртимизда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган янгиликлар, ислоҳотлар ва эришилаётган ютуқлар ҳақида батафсил маълумот берилди.

Ташриф давомида Швециядаги масжидлар фаолияти билан яқиндан танишилди. Ўзаро мулоқотлар жараёнида Ўзбекистондаги масжидлар фаолияти, уларда олиб борилаётган маърифий ишлар, аҳоли билан ишлаш тажрибаси ҳақида ҳам атрофлича маълумотлар тақдим этилди. Бу эса хорижлик ҳамкорларда катта қизиқиш уйғотиб, ўзаро тажриба алмашиш имкониятларини янада кенгайтирди.

Айниқса, юртимизда амалга оширилаётган “инсон қадри учун” тамойилининг амалий натижалари халқаро миқёсда ҳам ўз ифодасини топаётгани алоҳида таъкидланди. Ташриф доирасида муфтий ҳазрат бошчилигидаги делегация аъзолари Швецияда яшаётган ватандошлар билан ҳам учрашув ўтказдилар. Самимий мулоқотлар давомида уларнинг ҳол-аҳволи сўралиб, маънавий қўллаб-қувватлаш, миллий ва диний қадриятларга содиқ қолиш масалалари муҳокама қилинди.

Шубҳасиз, бундай халқаро ташрифлар нафақат ўзаро ҳамкорликни мустаҳкамлашга, балки юртимизнинг диний-маърифий салоҳиятини дунёга танитиш, миллий қадриятларимизни тарғиб этиш ва тажриба алмашишда муҳим аҳамият касб этади. Бу эса Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги нуфузини янада оширишга хизмат қилади. Аллоҳ таоло барча ишларимизни хайрли ва баракали бўлишини насиб қилсин!

Убайдуллоҳ Абдуллаев,
Фарғона вилояти бош имом-хатиби
Уламолар кенгаши аъзоси

***

Yurtimizda barcha sohalar qatori diniy-maʼrifiy soha rivojiga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Bu borada amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar xalqimizning maʼnaviy hayotida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Xususan, Toshkent shahrida Islom sivilizatsiyasi markazining tashkil etilishi hamda Samarqandda muhaddislar sultoni Imom Buxoriy hazratlari nomi bilan bog‘liq majmuaning ochilishi bu sohadagi ulkan ishlardan dalolat beradi. Bu kabi bunyodkorlik va maʼrifiy tashabbuslar milliy va diniy merosimizni asrab-avaylash, uni keng targ‘ib etishda muhim ahamiyatga ega.

Ayni paytda, diniy sohada amalga oshirilayotgan islohotlarni yangi bosqichga olib chiqish, ilg‘or xorijiy tajribalarni o‘rganish va ular bilan o‘zaro fikr almashishga ham katta eʼtibor qaratilmoqda. Shu bilan birga, O‘zbekistondagi bag‘rikenglik, diniy bag‘rikeng muhit va maʼrifiy yondashuvni xalqaro maydonda keng targ‘ib etish ishlari ham izchil amalga oshirilmoqda. Bir so‘z bilan aytganda, diniy sohada xalqaro hamkorlik tobora yuksalib, yangi mazmun bilan boyib bormoqda.

Ana shunday saʼy-harakatlar doirasida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari boshchiligidagi delegatsiya Shvetsiya davlatida bo‘lib qaytdi. Mazkur tashrif doirasida xorijiy hamkorlar bilan uchrashuvlar o‘tkazilib, yurtimizda diniy-maʼrifiy sohada amalga oshirilayotgan yangiliklar, islohotlar va erishilayotgan yutuqlar haqida batafsil maʼlumot berildi.

Tashrif davomida Shvetsiyadagi masjidlar faoliyati bilan yaqindan tanishildi. O‘zaro muloqotlar jarayonida O‘zbekistondagi masjidlar faoliyati, ularda olib borilayotgan maʼrifiy ishlar, aholi bilan ishlash tajribasi haqida ham atroflicha maʼlumotlar taqdim etildi. Bu esa xorijlik hamkorlarda katta qiziqish uyg‘otib, o‘zaro tajriba almashish imkoniyatlarini yanada kengaytirdi.

Ayniqsa, yurtimizda amalga oshirilayotgan “inson qadri uchun” tamoyilining amaliy natijalari xalqaro miqyosda ham o‘z ifodasini topayotgani alohida taʼkidlandi. Tashrif doirasida muftiy hazrat boshchiligidagi delegatsiya aʼzolari Shvetsiyada yashayotgan vatandoshlar bilan ham uchrashuv o‘tkazdilar. Samimiy muloqotlar davomida ularning hol-ahvoli so‘ralib, maʼnaviy qo‘llab-quvvatlash, milliy va diniy qadriyatlarga sodiq qolish masalalari muhokama qilindi.

Shubhasiz, bunday xalqaro tashriflar nafaqat o‘zaro hamkorlikni mustahkamlashga, balki yurtimizning diniy-maʼrifiy salohiyatini dunyoga tanitish, milliy qadriyatlarimizni targ‘ib etish va tajriba almashishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu esa O‘zbekistonning xalqaro maydondagi nufuzini yanada oshirishga xizmat qiladi. Alloh taolo barcha ishlarimizni xayrli va barakali bo‘lishini nasib qilsin!

Ubaydulloh Abdullayev,
Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi
Ulamolar kengashi aʼzosi

Шавкат Мирзиёев

Аллоҳ таолога беадад ҳамду санолар ва Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломга ва У зотнинг аҳли байтлари, асҳоби икромларига дуруду саловот ва саломлар бўлсин!

Мустақиллик шарофати билан маҳаллаларимиз қиёфаси тобора ўзгариб, гўзаллашиб бормоқда. 2026 йил «Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили» деб эълон қилинди. Бу муҳим ташаббус Ўзбекистоннинг ижтимоий ҳаётидаги янгиланишларнинг кўзга кўринган белгиси ҳисобланади. Президент Шавкат Мирзиёевнинг шу йилдаги қарорлари ва мақсадлари, аҳолининг ҳар бир фуқароси учун ўзгаришларнинг муҳим босқичини белгиламоқда. Махсус эълон қилинган йилнинг мақсади маҳалладаги одамлар орасидаги ўзаро ишонч ва ҳамжиҳатликни мустаҳкамлаш, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва ижтимоий адолатни таъминлашдир.

Ҳар бир инсон икки дунё саодатига эришиш йўлида Аллоҳ рози бўладиган амалларни бажариши, Уни норози қиладиган номақбул ишлардан узоқда бўлиш ва улардан тийилишига ҳаракат қилиши керак.

Маҳалла — нафақат Ўзбекистонда, балки бутун Шарқда жамиятнинг асосий бўғини бўлиб хизмат қилган. Маҳалла турмуш тарзи, ўзаро ёрдам ва ҳамкорликнинг аҳамиятини намоён этади. Бу жамиятнинг катта қисми, юксак маънавият ва ахлоқнинг яратувчиси ҳисобланади. Ўзбек халқининг маънавий қадриятларида, кўпинча, маҳалла инсонларининг бири-бирига бўлган ёрдам ва ҳурматидан тўла фойдаланиш тарзи оммалашган.

Шунинг учун ҳам, Президент Шавкат Мирзиёев 2026 йилни «Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили» деб эълон қилиши, мақсадларнинг ҳаётга татбиқ этилишини кўзда тутади. Ушбу мақсадни амалга ошириш, албатта, ҳар бир фуқаронинг ҳуқуқ ва бурчларини янада тўғри ташкил қилишни англатади.

У қаерда – маҳалладами ёки шаҳардами яшашидан қатъи назар, жамоат манфаати, умуминсоният бахт – саодати йўлида холислик билан ўз вазифасини адо этишга даъват этилгандир. Зеро, Аллоҳ таоло амр этиб бундай дейди:

“Аллоҳ сенга ато этган нарса билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни ҳам унутмагин. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам (одамларга) эҳсон қил! Ерда бузғунчилик қилишни истама! Чунки аллоҳ бузғунчиларни суймас”, (Қасос, 77).

Ислом динида жамиятнинг ривожи, одамлар орасидаги алоқалар, уларнинг иши ва ўз ораларидаги яхши муносабатлар муҳим ўрин тутади. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кўплаб ҳадисларида жамиятни кўтариш, бир-бирига ёрдам бериш ва ҳамжиҳатлик ҳақида кўрсатмалар берилган. Масалан, Пайғамбаримиз алайҳиссалом шундай деганлар:

«Мўминларнинг бир-бирига муҳаббат, раҳмат ва ёрдамдаги ҳолати, бир органи оғриса, бундан барча баданнинг ажрашиши ва безовталиги билан натижаланар» (Бухорий ва Муслим ривояти).

Бу ҳадис шунчаки маънавий кўрсатма эмас, балки жамиятнинг ҳар бир аъзосининг ўзаро ёрдамлашиш ва тинчликни сақлаш заруриятини таъкидлайди. Жамиятда ҳар бир шахснинг саломатлиги, хушҳоллиги ва эҳтиёжлари катта аҳамиятга эга. Маҳаллани ривожлантириш, маҳалланинг ҳаётини яхшилаш — бу ҳар бир шахснинг кичкина гўштликдаги фаолияти билан бошланиши мумкин.

Аллоҳ таоло барча инсонларни бир ота ва бир онадан яратиб, уларни турли миллат ва элатларга мансуб этиб, ўрталарида бир-бирларига яхшилик қилишларини асосий мезон сифатида белгилаб қўйдики, мана шу мезон самараси Аллоҳ яратган барча замин ва жойларда истиқомат қиладиган инсонлар, улар қайси миллат ва элатларга мансублигидан қатъи назар, кўринмоғи лозимдир. Албатта, бу борада ижобий натижаларга эришиш учун барчаларимиз ўзаро ҳамжиҳатлик, иноқлик ва дўст-биродарлик ривожлантиришни мустаҳкамлаган ҳолда, бир-бирларимизга намуна бўлиб маҳалла тараққиёти ва фаровонлиги йўлида бир ёқадан бош чиқарган ҳолда дадил қадам ташлашимиз зарур.

«Биз аҳолининг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш, таълим ва соғлиқни сақлаш соҳасини яхшилаш, аҳолини уй-жой билан таъминлаш ва экологик муаммоларни ҳал қилиш учун керакли тадбирларни амалга оширишда иш олиб борамиз,» деб таъкидлаган эди Президент Шавкат Мирзиёев. Давлат раҳбарининг бу сўзлари маҳалладаги ҳаётни, одамларнинг фаровонлигини таъминлаш учун амалга оширилаётган саъй-ҳаракатлардир.

Мусулмон киши ўзининг гўзал ва чиройли одоб-аҳлоқи билан барчага ўрнак бўлиши билан бирга жамият фаровонлиги йўлида ҳалол меҳнат қилиш, фойдали касб-ҳунар билан шуғулланиш ва ўзининг турмуш даражасини юқорига кўтариш, илмий-маърифий савиясини мукаммаллаштиришга ҳаракат қилмоғи лозим.

2026 йилни «Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили» деб эълон қилиш, Президентимизнинг мамлакатдаги ижтимоий-иқтисодий ривожланишга қаратган янги босқичи бўлиб ҳисобланади. Бу йилда, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳадисларидаги маънавий-ахлоқий қадриятларга таянган ҳолда, маҳаллалардаги ижтимоий, иқтисодий ва маънавий ҳаётни яхшилаш, жамиятнинг барқарор ва тараққий этган ҳолда шаклланишини таъминлаш мақсад қилинади. Буларнинг бари ёшлар, таълим, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий ҳимоя билан ҳамоҳанг равишда амалга оширилади.

Ҳар бир мусулмон киши дунё ободлигини охират ободлиги билан узвий боғлаш, она-юртнинг ҳар бир гўшаси фаровон бўлиши йўлида чин ихлос билан ишлаши талаб этилади.

Юрт тинчлиги, ҳалқимиз фаровонлиги, имон-эътиқодимизга яраша солиҳ амалларни бажаришга муносиб шароитларнинг муҳаё этгани учун Аллоҳ таолога шукуроналар айтган ҳолда атроф-муҳит ва ҳовли – жойларимизнинг озода бўлиши учун ҳаракат қилайлик. Аллоҳ таолодан маҳаллаларимиз янада обод ва гўзал бўлиши йўлида фидокорона меҳнат қилаётган барча юртдошларимизни тинч-омон айлаб, икки дунё саодати йўлида олиб бораётган амаллари ва саъй-ҳаракатларига баракот ато этсин.

Абдурахмонжон Абдурахмонов,
Олтиариқ тумани «Бирлашган» масжиди имом-ноиби
Тошкент Ислом Институти модул 2-курс талабаси

– Аҳли сунна вал жамоа йўлидан юриш;
– Динни ўрганишда солиҳ аждодлар изидан бориш;
– Тизимли ва ишончли манбалар асосида илм ўрганиш;
– Уламоларни ҳурмат қилиш ва уларга эргашиш;
– Фарзанд тарбиясига алоҳида эътибор қаратиш;
– Турли тоифа, фирқа ва гуруҳларнинг чақириқларига учмаслик;
– Кишилар ўртасида аҳил-иноқлик ва дўстликни мустаҳкамлаш;
– Дин, Ватан ва халқ фойдаси учун хизмат қилиш;
– Ихтилофлардан четда бўлиш.

Тарихдан маълумки, қайси халқ ёки жамиятда ихтилоф ва ўзаро низолар авж олса, у ерларда катта фитналар урчиб, ўлкалар заифлашган, охир-оқибат муқаррар таназзулга йўл тутган. Аксинча, ошкора ва махфий фитна ва ихтилофларга қарши илм, адолат ва бирдамлик билан қарши турган юртлар барқарор ривожланиб, дунё ҳамжамиятида ўзининг муносиб ўрнини эгаллаган.

Шу нуқтаи назардан, мусулмонларимиз ақида, шариат ва диний амалларни бажариш масалаларида уламоларимизга эргашишлари, жамоадан ажралмаслиги, ўзларини бузғунчи тоифалар таъсирига тушиб, диний мавзуларда низо ва тортишувчиқаришдан тийишлари, ихтилофли масалаларнинг ечимини жумҳур уламоларнинг Қуръон ва суннат, мотуридия ақидаси, тўрт мўътабар фиқҳий мазҳабларасосида ёзилган асарлардаги ҳужжат-далиллардан топишлари тўғри ечим ҳисобланади.

Мингбулоқ тумани “Топтиқ Азиз” жоме масжиди
имом-хатиби Мирзоҳид Умирзоқов

***

Ulamolar dinda ixtilof chiqarayotganlardan saqlanish uchun mazhab ahkomlarida mahkam turish, mutaassib g‘oyalarga berilmaslik zarurligini ta’kidlaydi va ixtilofchilarning jamiyatga buzg‘unchi ta’siridan saqlanishda quyidagilarni tavsiya qiladi:

– Ahli sunna val jamoa yo‘lidan yurish;
– Dinni o‘rganishda solih ajdodlar izidan borish;
– Tizimli va ishonchli manbalar asosida ilm o‘rganish;
– Ulamolarni hurmat qilish va ularga ergashish;
– Farzand tarbiyasiga alohida e’tibor qaratish;
– Turli toifa, firqa va guruhlarning chaqiriqlariga uchmaslik;
– Kishilar o‘rtasida ahil-inoqlik va do‘stlikni mustahkamlash;
– Din, Vatan va xalq foydasi uchun xizmat qilish;
– Ixtiloflardan chetda bo‘lish.

Tarixdan ma’lumki, qaysi xalq yoki jamiyatda ixtilof va o‘zaro nizolar avj olsa, u yerlarda katta fitnalar urchib, o‘lkalar zaiflashgan, oxir-oqibat muqarrar tanazzulga yo‘l tutgan. Aksincha, oshkora va maxfiy fitna va ixtiloflarga qarshi ilm, adolat va birdamlik bilan qarshi turgan yurtlar barqaror rivojlanib, dunyo hamjamiyatida o‘zining munosib o‘rnini egallagan.

Shu nuqtayi nazardan, musulmonlarimiz aqida, shariat va diniy amallarni bajarish masalalarida ulamolarimizga ergashishlari, jamoadan ajralmasligi, o‘zlarini buzg‘unchi toifalar ta’siriga tushib, diniy mavzularda nizo va tortishuvchiqarishdan tiyishlari, ixtilofli masalalarning yechimini jumhur ulamolarning Qur’on va sunnat, moturidiya aqidasi, to‘rt mo‘tabar fiqhiy mazhablarasosida yozilgan asarlardagi hujjat-dalillardan topishlari to‘g‘ri yechim hisoblanadi.

Mingbuloq tumani “Toptiq Aziz” jome masjidi
imom-xatibi Mirzohid Umirzoqov

Бу ҳақда аллома Ибн Ражаб  ўзининг “Тўрт мазҳабдан бошқага эргашганга раддия” асарида қуйидаги сўзни айтганлар: “Кўплаб мазҳаблар орасидан айнан тўрт мазҳаб сақланиб қолиши худди Қуръони каримнинг етти қироатидан фақат биттаси қолганига ўхшайди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи васалламга Қуръони карим етти хил лаҳжада нозил бўлган. Кейинчалик ислом дини атрофга кенг ёйилиб, мусулмонларнинг сони ортиб борди ва қироат борасида улар ўртасида баъзи ихтилофлар келиб чиққач, Усмон ибн Аффон разияллоҳу анҳу мусҳафни етти қироатдан фақат биттасининг лаҳжасида ёздиришга қарор қилди. Оқибатда бугун ер юзи мусулмонлари Қуръонни фақат битта мусҳафдан яъни, Усмон мусҳафида ёзилган хатидан ўқийдиган бўлди. Демак, кўплаб мазҳаблар орасидан фақат тўрттасининг сақланиб қолгани асрлар давомида инсонларни турли зиддиятлар ва ихтилофлардан ҳимоя этишда асос бўлган”.

Мазкур тўрт мазҳабнинг тўғрилиги ва ҳақ эканлиги ҳақида барча мусулмон уммати ижмо, иттифоқ қилганлар.

Аллома Ибн Ражаб раҳматуллоҳи алайҳ яна шундай дейди: “Аллоҳ таоло шариатни сақлаш ва динни муҳофаза қилиш учун ўз ҳикмати билан одамлар ичидан тўрт забардаст имомларни чиқариб берди. Уларнинг илму маърифатда бир мартабага эришганларини ва чиқарган фатво ва ҳукмларини ҳақиқатга ўта яқинлигини барча уламолар бир овоздан эътироф қилганлар. Барча ҳукмлар ўшалар орқали чиқариладиган бўлди. Бу нарса мўмин бандалар учун Аллоҳ таолонинг лутфу карами ва марҳамати бўлди”.

Уламоларимиз фиқҳий мазҳаблар имомларини ва уларнинг ишларини қуйидаги мисол билан тушунтирадилар: “Аллоҳнинг розилигига эришиб, жаннатий бўлиш худди тоғнинг чўққисига чиқишдек бўлса, мазҳаб имомлари – Қуръон, ҳадис ва шуларга асосланган манбалардан фойдаланиб, чўққига чиқишнинг энг осон ва бехатар йўлини топиб, белги қўйиб, осонлаштириб қўйган кишилардир. Чўққига чиқувчилар мазкур буюк тўрт имом кўрсатган йўлдан бирини тутсалар осонгина, қийналмасдан мақсадига эришади”.

Имом Бадруддин Заркаший “Баҳрул муҳит” китобида шундай ёзади: “Мусулмонларнинг эътироф қилинган тўрт мазҳаби ҳақдир ва ундан бошқасига амал қилиш жоиз эмас”.

Имом Али ибн Абдуллоҳ Самҳудий ўзларининг “Иқдул фарид фи аҳкомит-тақлид” номли асарларида шундай деганлар: “Билингки, ушбу тўрт мазҳабдан бирини ушлашда катта фойда бор. Ундан юз ўгиришда эса, катта муаммо ва ихтилофлар бор. Бир мазҳабда юришдаги фойдалардан бири – саҳоба ва тобеъинларнинг шариат илмини ўрганишдаги одатларига эргашишдир. Чунки, тобеъинлар шариат ишида бир-бирларига ёки саҳобаларга эргашар эди, саҳобалар эса, бир-бирларига ёки Расулуллоҳга эргашганлар”.

У зот яна шундай деганлар: “Бир мазҳабда юришдаги фойдалардан яна бири – Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилган қуйидаги ҳадисга амал қилиш бор: яъни: “Агар ихтилофни кўрсангиз, ўзингизга кўпчилик томонини лозим тутинг” (Имом Ибн Можа ривояти).

Тўғри мазҳаблардан фақат мана шу тўрттаси қолган экан, уларга эргашиш катта жамоага эргашиш ҳисобланади.

Шамсуддин Хапизов,
Наманган тумани «Ҳалил ҳожи» жоме масжиди имом-хатиби

***

“Mazhab” so‘zi arabcha so‘z bo‘lib, “yo‘l”, “yo‘nalish” ma’nolarini bildiradi. Shar’iy istilohda esa, “biror diniy masala, muammo bo‘yicha muayyan mujtahid olimning fatvo chiqarish yo‘lidir”. Sahoba va tobe’inlar davrida mazhablar ko‘p bo‘lgan. Ammo vaqt o‘tishi bilan ular orasida to‘rt yirik: hanafiy, molikiy, shofeiy, hanbaliy mazhablari rivoj topgan. Mazkur to‘rt mazhab vujudga kelishining asosiy omili –  bular qolgan mazhablarning ta’limotini ham tadqiq qilib, qamrab olganidir.

Bu haqda alloma Ibn Rajab  o‘zining “To‘rt mazhabdan boshqaga ergashganga raddiya” asarida quyidagi so‘zni aytganlar: “Ko‘plab mazhablar orasidan aynan to‘rt mazhab saqlanib qolishi xuddi Qur’oni karimning yetti qiroatidan faqat bittasi qolganiga o‘xshaydi. Payg‘ambar sallallohu alayhi vasallamga Qur’oni karim yetti xil lahjada nozil bo‘lgan. Keyinchalik islom dini atrofga keng yoyilib, musulmonlarning soni ortib bordi va qiroat borasida ular o‘rtasida ba’zi ixtiloflar kelib chiqqach, Usmon ibn Affon raziyallohu anhu mus’hafni yetti qiroatdan faqat bittasining lahjasida yozdirishga qaror qildi. Oqibatda bugun yer yuzi musulmonlari Qur’onni faqat bitta mus’hafdan ya’ni, Usmon mus’hafida yozilgan xatidan o‘qiydigan bo‘ldi. Demak, ko‘plab mazhablar orasidan faqat to‘rttasining saqlanib qolgani asrlar davomida insonlarni turli ziddiyatlar va ixtiloflardan himoya etishda asos bo‘lgan”.

Mazkur to‘rt mazhabning to‘g‘riligi va haq ekanligi haqida barcha musulmon ummati ijmo, ittifoq qilganlar.

Alloma Ibn Rajab rahmatullohi alayh yana shunday deydi: “Alloh taolo shariatni saqlash va dinni muhofaza qilish uchun o‘z hikmati bilan odamlar ichidan to‘rt zabardast imomlarni chiqarib berdi. Ularning ilmu ma’rifatda bir martabaga erishganlarini va chiqargan fatvo va hukmlarini haqiqatga o‘ta yaqinligini barcha ulamolar bir ovozdan e’tirof qilganlar. Barcha hukmlar o‘shalar orqali chiqariladigan bo‘ldi. Bu narsa mo‘min bandalar uchun Alloh taoloning lutfu karami va marhamati bo‘ldi”.

Ulamolarimiz fiqhiy mazhablar imomlarini va ularning ishlarini quyidagi misol bilan tushuntiradilar: “Allohning roziligiga erishib, jannatiy bo‘lish xuddi tog‘ning cho‘qqisiga chiqishdek bo‘lsa, mazhab imomlari – Qur’on, hadis va shularga asoslangan manbalardan foydalanib, cho‘qqiga chiqishning eng oson va bexatar yo‘lini topib, belgi qo‘yib, osonlashtirib qo‘ygan kishilardir. Cho‘qqiga chiquvchilar mazkur buyuk to‘rt imom ko‘rsatgan yo‘ldan birini tutsalar osongina, qiynalmasdan maqsadiga erishadi”.

Imom Badruddin Zarkashiy “Bahrul muhit” kitobida shunday yozadi: “Musulmonlarning e’tirof qilingan to‘rt mazhabi haqdir va undan boshqasiga amal qilish joiz emas”.

Imom Ali ibn Abdulloh Samhudiy o‘zlarining “Iqdul farid fi ahkomit-taqlid” nomli asarlarida shunday deganlar: “Bilingki, ushbu to‘rt mazhabdan birini ushlashda katta foyda bor. Undan yuz o‘girishda esa, katta muammo va ixtiloflar bor. Bir mazhabda yurishdagi foydalardan biri – sahoba va tobe’inlarning shariat ilmini o‘rganishdagi odatlariga ergashishdir. Chunki, tobe’inlar shariat ishida bir-birlariga yoki sahobalarga ergashar edi, sahobalar esa, bir-birlariga yoki Rasulullohga ergashganlar”.

U zot yana shunday deganlar: “Bir mazhabda yurishdagi foydalardan yana biri – Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam marhamat qilgan quyidagi hadisga amal qilish bor: ya’ni: “Agar ixtilofni ko‘rsangiz, o‘zingizga ko‘pchilik tomonini lozim tuting” (Imom Ibn Moja rivoyati).

To‘g‘ri mazhablardan faqat mana shu to‘rttasi qolgan ekan, ularga ergashish katta jamoaga ergashish hisoblanadi.

Shamsuddin Xapizov,
Namangan tumani «Halil hoji» jome masjidi imom-xatibi

“Аҳли суннат вал жамоат” атамаси “мусулмонларнинг мутлақ кўпчилигини ташкил қилувчи ва суннати набавияга амал қилиб келган энг катта жамоа” деган маънодадир. Бу жамоа вакилларининг бош мақсади – Китоб ва суннат асосида саҳоба ва тобеинлардан иборат салафи-солиҳлар йўлидан изма-из бормоқ, турли бидъат-хурофотлардан, шунингдек, янги чиққан оқим ва фирқалардан оммани огоҳ этиб бормоқдир.

Баъзилар бу атама саҳоба ва тобеинлар давридан кейин пайдо бўлган, деб ўйлайди. Аслида, бу ибора илк бор буюк саҳоба, муфассирлар султони Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу томонидан Қуръони каримнинг Оли Имрон сураси 106-оятига изоҳ беришда қўлланган. Оятнинг мазмуни қуйидагича: “Баъзи юзлар оқарадиган ва баъзи юзлар қораядиган кунни (қиёматни) эсланг: юзи қорайганларга (ҳужжат-исботи учун шундай дейилур): “имон келтиргандан кейин яна куфрга қайтган эдингизми? Куфрингиз туфайли мана шу азобларни тотиб кўринг энди!”.

Айни шу ояти каримадаги: تبيضّ وجوه و تسودّ وجوه – “оқарадиган юзлар” билан “қораядиган юзлар” ибораларига Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу бундай изоҳ берганлар:

قَالَ: تَبْيَضُّ وُجُوهُ أَهْلِ السُّنَّةِ وَ الْجَمَاعَة وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ أَهْلُ الْبِدَعِ وَالضَّلالَة

“Оқарадиган юзлар” – бу аҳли суннат вал жамоатдир, “қораядиган юзлар” эса бидъат ва залолат аҳлидир” (“Тафсири ибн Абу Ҳотим”, 3-жуз, 4000-4001-бетлар).

Аҳли суннат вал жамоат вакиллари ҳақида шофеий мазҳабининг йирик олими Тожуддин Субкий раҳимаҳуллоҳ шундай дейди: “Билиб қўйинг! Аҳли сунна вал жамоа вакилларининг барчаси ҳукми вожиб, жоиз ва маҳол бўлган муҳим ақидавий масалаларда бир хил эътиқод қилади. Гарчи уларнинг ифода услублари, яъни эътиқодларини баён қилиб бериш усуллари хилма-хил бўлса-да, ҳаммасининг мақсади ягонадир” (Имом Тожуддин Субкий, “Шарҳи ақидати Ибн Ҳажиб”).

Ю.Мамарасулов ва Б.Тожибоевнинг
«Салафий»ларга илмий раддиялар китобидан

***

“Ahli sunnat val jamoat” atamasi haqida

“Ahli sunnat val jamoat” atamasi “musulmonlarning mutlaq ko‘pchiligini tashkil qiluvchi va sunnati nabaviyaga amal qilib kelgan eng katta jamoa” degan ma’nodadir. Bu jamoa vakillarining bosh maqsadi – Kitob va sunnat asosida sahoba va tobeinlardan iborat salafi-solihlar yo‘lidan izma-iz bormoq, turli bid’at-xurofotlardan, shuningdek, yangi chiqqan oqim va firqalardan ommani ogoh etib bormoqdir.

Ba’zilar bu atama sahoba va tobeinlar davridan keyin paydo bo‘lgan, deb o‘ylaydi. Aslida, bu ibora ilk bor buyuk sahoba, mufassirlar sultoni Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu tomonidan Qur’oni karimning Oli Imron surasi 106-oyatiga izoh berishda qo‘llangan. Oyatning mazmuni quyidagicha: “Ba’zi yuzlar oqaradigan va ba’zi yuzlar qorayadigan kunni (qiyomatni) eslang: yuzi qorayganlarga (hujjat-isboti uchun shunday deyilur): “imon keltirgandan keyin yana kufrga qaytgan edingizmi? Kufringiz tufayli mana shu azoblarni totib ko‘ring endi!”.

Ayni shu oyati karimadagi: تبيضّ وجوه و تسودّ وجوه – “oqaradigan yuzlar” bilan “qorayadigan yuzlar” iboralariga Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu bunday izoh berganlar:

قَالَ: تَبْيَضُّ وُجُوهُ أَهْلِ السُّنَّةِ وَ الْجَمَاعَة وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ أَهْلُ الْبِدَعِ وَالضَّلالَة

“Oqaradigan yuzlar” – bu ahli sunnat val jamoatdir, “qorayadigan yuzlar” esa bid’at va zalolat ahlidir” (“Tafsiri ibn Abu Hotim”, 3-juz, 4000-4001-betlar).
Ahli sunnat val jamoat vakillari haqida shofeiy mazhabining yirik olimi Tojuddin Subkiy rahimahulloh shunday deydi: “Bilib qo‘ying! Ahli sunna val jamoa vakillarining barchasi hukmi vojib, joiz va mahol bo‘lgan muhim aqidaviy masalalarda bir xil e’tiqod qiladi. Garchi ularning ifoda uslublari, ya’ni e’tiqodlarini bayon qilib berish usullari xilma-xil bo‘lsa-da, hammasining maqsadi yagonadir” (Imom Tojuddin Subkiy, “Sharhi aqidati Ibn Hajib”).

Yu.Mamarasulov va B.Tojiboyevning
«Salafiy»larga ilmiy raddiyalar kitobidan