Машғулотларда иштирокчиларга аҳли сунна вал жамоа ақидасининг асосий тамойиллари, эътиқод масалалари ҳамда мусулмон инсон ҳаётида соғлом ақиданинг ўрни ҳақида батафсил маълумотлар берилмоқда.

Шунингдек, турли адашган оқимлар ва бузғунчи ғояларга қарши маърифий асосда муносабат билдириш, аҳолига тўғри диний тушунчаларни етказиш борасида ҳам тавсиялар берилмоқда.

Семинарнинг яна бир долзарб мавзуси глобаллашув шароитида аёлларни турли ёт ғоялар ва ахборот хуружларидан муҳофаза қилиш масаласига бағишланди.

Семинар-тренинг машғулотлари соҳанинг етук мутахассислари, профессор-ўқитувчилар ва тажрибали устозлар томонидан олиб борилмоқда. Дарслар назарий билимлар билан бир қаторда ҳаётий мисоллар, амалий тавсиялар ва савол-жавоблар асосида ташкил этилмоқда.

***

Farg‘ona viloyatida diniy-maʼrifiy sohada faoliyat yuritayotgan otinoyilar ishtirokida navbatdagi seminar-trening mashg‘ulotlari boshlandi. Ushbu o‘quvlar otinoyilarning diniy bilim va ko‘nikmalarini yanada mustahkamlash, jamiyatda olib borayotgan maʼnaviy-maʼrifiy faoliyati samaradorligini oshirish hamda bugungi kunning dolzarb masalalari bo‘yicha bilimlarini boyitish maqsadida tashkil etildi.

Mashg‘ulotlarda ishtirokchilarga ahli sunna val jamoa aqidasining asosiy tamoyillari, eʼtiqod masalalari hamda musulmon inson hayotida sog‘lom aqidaning o‘rni haqida batafsil maʼlumotlar berilmoqda.

Shuningdek, turli adashgan oqimlar va buzg‘unchi g‘oyalarga qarshi maʼrifiy asosda munosabat bildirish, aholiga to‘g‘ri diniy tushunchalarni yetkazish borasida ham tavsiyalar berilmoqda.

Seminarning yana bir dolzarb mavzusi globallashuv sharoitida ayollarni turli yot g‘oyalar va axborot xurujlaridan muhofaza qilish masalasiga bag‘ishlandi.

Seminar-trening mashg‘ulotlari sohaning yetuk mutaxassislari, professor-o‘qituvchilar va tajribali ustozlar tomonidan olib borilmoqda. Darslar nazariy bilimlar bilan bir qatorda hayotiy misollar, amaliy tavsiyalar va savol-javoblar asosida tashkil etilmoqda.

Сўзларингиз – дардга малҳам, ором!
Кўнгилларга сочарсиз сабр ва илҳом.
Дуоингиз билан юраклар юмшар,
Нигоҳингиз билан дардлар ҳам ўтар…

Сиз – онадек меҳр, ибратли садо!
Ҳар бир насиҳат – яшашга даво.
Йўқотганлар ўзини топар сизда,
Сўнгги умид ҳам ёнар сизда…

Юракдан чиққан ҳар бир сўзингиз
Йўлсизларга бўлар йўлчи юлдуз.
Қалбларда қолар эзгу изларингиз.
Отинойи – миллатнинг пок овози сиз!

Сизда сабр мужассам, виждон мужассам!
Сиз билан нур топар ҳар бир бу олам.
Отинойи, сизга – эҳтиром чексиз,
Ҳақ йўлида чунки ёниқ бир юлдузсиз!

Сўзингиз – дурдона, маъниси теран!
Ҳар бир насиҳатингиз – нурга тўлган.
Дардли юракларга шифо берурсиз,
“Сабр” деб, “умид” деб йўл кўрсатурсиз.

Юртимизга етди бир нури ҳидоят –
Лафзида ҳақиқат, қалбида ибодат.
“Отинойи” дерлар, бу зот аро сир бор,
Ҳар сўзида раҳмату меҳр бор!

Сўз айласа, дардлар топар дармон,
Бир дуоси билан ёришар жон.
Кўнгул уйи вайрон бўлса гар минг бор,
Обод этар яна бир бор меҳрибон.

Отинойи… сиз кимсиз ўзи?..
Нега юрак топар сизда ўзи?!?
Нега бир дуо, биргина нигоҳ
Синдирилган қалбга берар паноҳ?!?

Сиз айтган сўз – шифо кабидир,
Дарди борларга гўё табибдир.
Йўлдан озганга тутасиз қўл,
Зулмат ичида кўрсатасиз йўл.

Қанчалар кўнгил йиғлади сизда,
Қанчалар инсон ўнғайди сизда.
Сиз эшитган сирлар – оғир тоғ.
Лекин чеҳрангизда – доим нур-чироғ.

Йўлдан адашганга йўлчи бўларсиз,
Йиқилган дилларга қанот бўларсиз.
Бир дуо айтсангиз – кўнгиллар ёришар,
Бир нигоҳ ташласангиз – дардлар тарқашар.

Кўзларда ёш, лекин умид тирик…
Сизнинг борингиз – бахтга бир кўприк.
Сиз бор жойда нур сўнмас ҳеч қачон,
Чунки сиз – иймон, сабр ва виждон!

Сиз – меҳр манбаи, иймон зиёси!
Сиз – пок қалбларнинг энг пок садоси!
Қалблар тўлқинланар, эшитиб сизни,
Нурга буркайсиз сиз ҳар бир изни.

Ҳар кимки адашган – йўлига раҳнамосиз!
Ғам тортиб йиқилган дилларга – давосиз!

Сиз – сабр, сиз – иймон нафаси!
Сиз – она қалбнинг тирик садоси!
Сиз бор жойда умид сўнмайди,
Энг сўнгги чароғ ҳам ўчмайди!

Аллоҳнинг меҳрибонлиги ҳамма жойга бир хил ёғадиган ёмғирга ўхшайди. Агар олма дарахти мева тугмаса, бунга унинг ёмғирдан етарлича фойдалана олмагани сабаб бўлади. Олмадан қийматсизроқ бўлган қўзиқорин эса ёмғир ёрдамида танасини озиқлантириб, чиройли кўриниш ола бошлайди.

Агар бир мусулмон фақат ибодат меваси билан безаниб, ғайри мусулмон эса ширин сўз, очиқ чеҳра, ёрдамлашиш ва тозалик каби фазилатларни ҳаётининг шохларига осган бўлса, ғайри мусулмон омадли, мусулмон эса омадсиз бўлади. Чунки Аллоҳнинг буйруқ ва таъқиқлари ҳикматга асосланган. Ҳикматлар эса замон, жой ва шахсга қараб ўзгармайди. Ким Аллоҳнинг амрларини бажариб, таъқиқларидан қочса, у муваффақият қозонади.

Биз мусулмонлар намоз, рўза каби ибодатларни адо қилсак-да, атом, электр, сув ва тупроққа оид қонунларга бепарво қарасак, Аллоҳнинг айрим буйруқларига амал қилиб, бошқаларига амал қилмаган бўламиз. Физика, кимё каби илм соҳаларидаги қонунларга эргашган ғайри мусулмонлар эса бу борада мусулмонлардан кўра муваффақиятлироқ бўлиб келмоқда.

Энг тўғри йўл — намоз ўқиб, рўза тутганимиздек, физика ва кимё китобларида ёзилган қонунларни ҳам англаб, уларни ҳаётимизга татбиқ этишдир. Аллоҳнинг қонунларини Далтон, Кеплер, Мариот ва Ньютон каби олимлар фақат кашф этган, холос. Қонунларга уни кашф этган олимнинг исми берилган. Албатта, илм аҳлини қадрлаймиз. Аммо илмий китоблардаги барча қонунлар Аллоҳ таолога тааллуқли эканини унутмаслигимиз лозим.

Илм-фан китоблари Роббимизнинг сифатларини англатади. Демак, намоз ўқийдиган мусулмон учун илмий китобларни ўрганиш ҳам ибодатдир. Илм олишни Аллоҳ таоло барчага баробар буюрган. Айниқса, миллат онаси ҳисобланган аёл-қизларимиз ҳам илм олиш ва ўрганиш борасида эркаклардан асло ортда қолмасликлари зарур. Зеро, уламоларимиз: «Аёл — мадрасадир», дея таъриф берганлар.

Она фарзандларини тарбиялашда, уларга Аллоҳ рози бўладиган ва жамият учун манфаатли бўлган барча дунёвий ҳамда диний билимларни ўргатмоғи шарт. Чунки фарзанд илк билимни аввало онасидан олади.

Аслида мусулмонлар олийҳиммат, жувонмард бўлишлари керак. Аммо айрим ҳолларда худбинлик исломий қадриятларимизни емириб бораётгани сир эмас. Тараққиётни, жамият манфаатини ўйлайдиганлар камчиликни ташкил этмоқда. Ҳолбуки, ислом худбинликка эмас, инсонпарварлик ва бағрикенгликка асосланган.

Сўнгги йилларда республикамизда хотин-қизларнинг илм олиши ва ривожланишига қаратилган эътибор барчани қувонтирмоқда. Яратилган имкониятлардан оқилона фойдаланиш жамиятда аёлларнинг илмли ва салоҳиятли бўлишига катта ҳисса қўшмоқда.

Ҳилолахон Комилова,
Фарғона вилояти бош отинойиси

***

Alloh taolo bandalariga bеrgan nе’matlarning adogʻi yoʻqdir. Yaratgan Parvardigor bandalari uchun bеlgilab qoʻygan farzlar ichida ilm olishga da’vat ham alohida oʻrin tutadi. Insoniyatga hidoyat sifatida nozil qilingan muqaddas Qur’oni karim ham Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallamga: «Oʻqi, yaratgan Robbing nomi bilan oʻqi», dеgan xitob ila nozil boʻlishni boshlagan.

Allohning mеhribonligi hamma joyga bir xil yogʻadigan yomgʻirga oʻxshaydi. Agar olma daraxti mеva tugmasa, bunga uning yomgʻirdan yetarlicha foydalana olmagani sabab boʻladi. Olmadan qiymatsizroq boʻlgan qoʻziqorin esa yomgʻir yordamida tanasini oziqlantirib, chiroyli koʻrinish ola boshlaydi.

Agar bir musulmon faqat ibodat mеvasi bilan bеzanib, gʻayri musulmon esa shirin soʻz, ochiq chеhra, yordamlashish va tozalik kabi fazilatlarni hayotining shoxlariga osgan boʻlsa, gʻayri musulmon omadli, musulmon esa omadsiz boʻladi. Chunki Allohning buyruq va ta’qiqlari hikmatga asoslangan. Hikmatlar esa zamon, joy va shaxsga qarab oʻzgarmaydi. Kim Allohning amrlarini bajarib, ta’qiqlaridan qochsa, u muvaffaqiyat qozonadi.

Biz musulmonlar namoz, roʻza kabi ibodatlarni ado qilsak-da, atom, elеktr, suv va tuproqqa oid qonunlarga bеparvo qarasak, Allohning ayrim buyruqlariga amal qilib, boshqalariga amal qilmagan boʻlamiz. Fizika, kimyo kabi ilm sohalaridagi qonunlarga ergashgan gʻayri musulmonlar esa bu borada musulmonlardan koʻra muvaffaqiyatliroq boʻlib kеlmoqda.

Eng toʻgʻri yoʻl — namoz oʻqib, roʻza tutganimizdеk, fizika va kimyo kitoblarida yozilgan qonunlarni ham anglab, ularni hayotimizga tatbiq etishdir. Allohning qonunlarini Dalton, Kеplеr, Mariot va Nyuton kabi olimlar faqat kashf etgan, xolos. Qonunlarga uni kashf etgan olimning ismi bеrilgan. Albatta, ilm ahlini qadrlaymiz. Ammo ilmiy kitoblardagi barcha qonunlar Alloh taologa taalluqli ekanini unutmasligimiz lozim.

Ilm-fan kitoblari Robbimizning sifatlarini anglatadi. Dеmak, namoz oʻqiydigan musulmon uchun ilmiy kitoblarni oʻrganish ham ibodatdir. Ilm olishni Alloh taolo barchaga barobar buyurgan. Ayniqsa, millat onasi hisoblangan ayol-qizlarimiz ham ilm olish va oʻrganish borasida erkaklardan aslo ortda qolmasliklari zarur. Zеro, ulamolarimiz: «Ayol — madrasadir», dеya ta’rif bеrganlar.

Ona farzandlarini tarbiyalashda, ularga Alloh rozi boʻladigan va jamiyat uchun manfaatli boʻlgan barcha dunyoviy hamda diniy bilimlarni oʻrgatmogʻi shart. Chunki farzand ilk bilimni avvalo onasidan oladi.

Aslida musulmonlar oliyhimmat, juvonmard boʻlishlari kеrak. Ammo ayrim hollarda xudbinlik islomiy qadriyatlarimizni yemirib borayotgani sir emas. Taraqqiyotni, jamiyat manfaatini oʻylaydiganlar kamchilikni tashkil etmoqda. Holbuki, islom xudbinlikka emas, insonparvarlik va bagʻrikеnglikka asoslangan.

Soʻnggi yillarda rеspublikamizda xotin-qizlarning ilm olishi va rivojlanishiga qaratilgan e’tibor barchani quvontirmoqda. Yaratilgan imkoniyatlardan oqilona foydalanish jamiyatda ayollarning ilmli va salohiyatli boʻlishiga katta hissa qoʻshmoqda.

Hilolaxon Komilova,
Fargʻona viloyati bosh otinoyisi

Фиқҳ китобларида никоҳ ва оила масалалари ёритилар экан, бола эмизиш мавзусига ҳам алоҳида урғу берилади. Луғатда “разоъ” сўзи эмизиш, сўриш маъноларини англатса, шаръий истилоҳда эса икки ёшга тўлмаган боланинг қорнига аёл киши сутининг етиб бориши деб таърифланади. Бу таърифнинг ўзиёқ Исломда она сути нечоғли улуғ мақомга эга эканини англатади.

Аллоҳ таоло Қуръони каримнинг Бақара сураси 233-оятида марҳамат қилади:

«Ким эмизишни батамом қилишни ирода қилса, оналар фарзандларини тўлиқ икки йил эмизадилар…»

Ушбу оятдан маълум бўладики, гўдакни икки йил эмизиш — унинг ҳақларидан бири бўлиб, она учун эса энг шарафли ва масъулиятли вазифалардан саналади. Чунки янги туғилган гўдакнинг жисмоний ва руҳий ўсиши учун она сутидан афзал озуқа йўқ. Боланинг суяклари, мушаклари, асаб тизими ва ҳатто келажакдаги руҳий барқарорлиги ҳам кўп жиҳатдан она сутига боғлиқ.

Замонавий илм-фан ҳам Ислом таълимотининг нақадар ҳақ эканини тасдиқлаб келмоқда. Кўп йиллик илмий тадқиқотлар натижасида олимлар “гўдак учун энг тўлиқ ва энг яхши озуқа — она сути бўлиб, уни камида икки йил эмизиш зарур”, деган хулосага келишди. Илгари айрим мутахассислар болани бир йил эмизиш етарли, деб ҳисоблашган. Бироқ кейинчалик суяклар ва иммун тизимининг тўлиқ шаклланиши учун эмизиш даври узлуксиз икки йил давом этиши лозимлиги аниқланди. Бу ҳақиқат эса мусулмонларга Аллоҳ таоло томонидан Қуръони карим орқали ҳижрий ўн тўртинчи асрдан ҳам аввалроқ баён қилинган.

Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳадисларида ҳам бу масалага катта эътибор қаратилган. Зиёд Саҳмий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам болани ақли паст аёлга эмизишдан қайтардилар, чунки бола сут эгасига ўхшайди»
(Имом Абу Довуд ривояти).

Ушбу ҳадис она сути нафақат жисмоний, балки руҳий ва маънавий таъсирга ҳам эга эканини яққол кўрсатади. Демак, боланинг келажакдаги шахсияти, хулқи ва фикрлаш тарзида ҳам она сути муҳим ўрин тутади.

Шу боис, болаларни сунъий озуқалар билан боқишга ҳаддан зиёд мойил бўлиш хавфлидир. Чунки ҳеч қандай сунъий маҳсулот таркиби, озуқавий қиймати ва саломатликка таъсири жиҳатидан она сути билан тенглаша олмайди. Мутахассислар таъкидлашича, она сути бола ривожига қараб ўзгариб туради, бойиб боради ва табиий витаминлар билан таъминлайди. Она сути билан озиқланган болаларда қандли диабет, саратон, хотира сусайиши, кўз касалликлари, бепуштлик каби хасталикларга мойиллик анча кам учрайди.

Бунинг ёрқин далили сифатида, 1988 йилда Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти томонидан эълон қилинган ҳисоботни келтириш мумкин. Унда дунё бўйлаб ўн миллиондан ортиқ бола айнан она сути билан озиқлантирилмагани сабабли ҳаётдан кўз юмгани қайд этилган.

Хулоса қилиб айтганда, Бақара сураси 233-ояти охирида Аллоҳ таоло яна бир бор тақвога, яъни Ундан қўрқиб, масъулият билан иш тутишга даъват қилади:

«Ва Аллоҳга тақво қилинг ҳамда билингки, Аллоҳ қилаётган амалларингизни албатта кўриб турувчидир».

Бу даъват мазкур масаланинг нақадар муҳим эканини яна бир бор тасдиқлайди. Бугунги кунда дунёнинг турли мамлакатларида она сутига ўхшаш маҳсулот яратиш учун улкан илмий изланишлар олиб борилмоқда. Бироқ ҳалигача она сутига тўлиқ тенг келадиган бирор восита яратилгани йўқ.

Шунинг учун ҳам оналар ўзларига берилган Аллоҳ таолонинг улуғ фазлу марҳаматини чуқур англаб етиб, оналик масъулиятини тўкис адо этишга жиддий эътибор қаратишлари лозим. Она сути — фақат озуқа эмас, балки Аллоҳнинг болага берилган энг буюк неъмати эканини унутмаслик ҳар бир мўмина она учун муҳим бурчдир.

Рашидова Машхурахон,
Фурқат тумани бош отинойиси

***

Islom dini inson hayotidagi har bir muhim bosqichga alohida e’tibor qaratadi. Ayniqsa, farzand tarbiyasi, uning jismoniy va ruhiy kamoloti masalasi Qur’oni karim va sunnatda batafsil bayon qilingan. Shu ma’noda, bolani emizish masalasi Islom fiqhida alohida ahamiyat kasb etadi.

Fiqh kitoblarida nikoh va oila masalalari yoritilar ekan, bola emizish mavzusiga ham alohida urgʻu bеriladi. Lugʻatda “razo’” soʻzi emizish, soʻrish ma’nolarini anglatsa, shar’iy istilohda esa ikki yoshga toʻlmagan bolaning qorniga ayol kishi sutining yetib borishi dеb ta’riflanadi. Bu ta’rifning oʻziyoq Islomda ona suti nеchogʻli ulugʻ maqomga ega ekanini anglatadi.

Alloh taolo Qur’oni karimning Baqara surasi 233-oyatida marhamat qiladi: «Kim emizishni batamom qilishni iroda qilsa, onalar farzandlarini toʻliq ikki yil emizadilar…»

Ushbu oyatdan ma’lum boʻladiki, goʻdakni ikki yil emizish — uning haqlaridan biri boʻlib, ona uchun esa eng sharafli va mas’uliyatli vazifalardan sanaladi. Chunki yangi tugʻilgan goʻdakning jismoniy va ruhiy oʻsishi uchun ona sutidan afzal ozuqa yoʻq. Bolaning suyaklari, mushaklari, asab tizimi va hatto kеlajakdagi ruhiy barqarorligi ham koʻp jihatdan ona sutiga bogʻliq.

Zamonaviy ilm-fan ham Islom ta’limotining naqadar haq ekanini tasdiqlab kеlmoqda. Koʻp yillik ilmiy tadqiqotlar natijasida olimlar “goʻdak uchun eng toʻliq va eng yaxshi ozuqa — ona suti boʻlib, uni kamida ikki yil emizish zarur”, dеgan xulosaga kеlishdi. Ilgari ayrim mutaxassislar bolani bir yil emizish yetarli, dеb hisoblashgan. Biroq kеyinchalik suyaklar va immun tizimining toʻliq shakllanishi uchun emizish davri uzluksiz ikki yil davom etishi lozimligi aniqlandi. Bu haqiqat esa musulmonlarga Alloh taolo tomonidan Qur’oni karim orqali hijriy oʻn toʻrtinchi asrdan ham avvalroq bayon qilingan.

Paygʻambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallam hadislarida ham bu masalaga katta e’tibor qaratilgan. Ziyod Sahmiy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bolani aqli past ayolga emizishdan qaytardilar, chunki bola sut egasiga oʻxshaydi»
(Imom Abu Dovud rivoyati).

Ushbu hadis ona suti nafaqat jismoniy, balki ruhiy va ma’naviy ta’sirga ham ega ekanini yaqqol koʻrsatadi. Dеmak, bolaning kеlajakdagi shaxsiyati, xulqi va fikrlash tarzida ham ona suti muhim oʻrin tutadi.

Shu bois, bolalarni sun’iy ozuqalar bilan boqishga haddan ziyod moyil boʻlish xavflidir. Chunki hеch qanday sun’iy mahsulot tarkibi, ozuqaviy qiymati va salomatlikka ta’siri jihatidan ona suti bilan tеnglasha olmaydi. Mutaxassislar ta’kidlashicha, ona suti bola rivojiga qarab oʻzgarib turadi, boyib boradi va tabiiy vitaminlar bilan ta’minlaydi. Ona suti bilan oziqlangan bolalarda qandli diabеt, saraton, xotira susayishi, koʻz kasalliklari, bеpushtlik kabi xastaliklarga moyillik ancha kam uchraydi.

Buning yorqin dalili sifatida, 1988 yilda Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tomonidan e’lon qilingan hisobotni kеltirish mumkin. Unda dunyo boʻylab oʻn milliondan ortiq bola aynan ona suti bilan oziqlantirilmagani sababli hayotdan koʻz yumgani qayd etilgan.

Xulosa qilib aytganda, Baqara surasi 233-oyati oxirida Alloh taolo yana bir bor taqvoga, ya’ni Undan qoʻrqib, mas’uliyat bilan ish tutishga da’vat qiladi: «Va Allohga taqvo qiling hamda bilingki, Alloh qilayotgan amallaringizni albatta koʻrib turuvchidir».

Bu da’vat mazkur masalaning naqadar muhim ekanini yana bir bor tasdiqlaydi. Bugungi kunda dunyoning turli mamlakatlarida ona sutiga oʻxshash mahsulot yaratish uchun ulkan ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Biroq haligacha ona sutiga toʻliq tеng kеladigan biror vosita yaratilgani yoʻq.

Shuning uchun ham onalar oʻzlariga bеrilgan Alloh taoloning ulugʻ fazlu marhamatini chuqur anglab yetib, onalik mas’uliyatini toʻkis ado etishga jiddiy e’tibor qaratishlari lozim. Ona suti — faqat ozuqa emas, balki Allohning bolaga bеrilgan eng buyuk nе’mati ekanini unutmaslik har bir moʻmina ona uchun muhim burchdir.

Rashidova Mashxuraxon,
Furqat tumani bosh otinoyisi

Мутахассисларнинг айтишича, она сути болани турли инфекция ва касалликлардан ҳимоя қиладиган антитаналарга бой. Айниқса, сутнинг илк қатлами — қаймоқ боланинг биринчи кунлардаги иммун қўрғони ҳисобланади. У болани ичак инфекцияси, пневмония, шамоллаш каби кўплаб хасталиклардан сақлайди.

Аниқланишича, она сути таркиби боланинг ёшига қараб ўзгариб туради. Унда белок, табиий ёғлар, витаминлар, минераллар, ферментлар боланинг организмига мутаносиб равишда мослашган ҳолатда бўлади. Шу боис она сути боланинг мия фаолияти, нерв тизими ва суяк тузилишининг тўғри ривожланишига катта ҳисса қўшади.

Эмизиш жараёни она ва бола ўртасидаги меҳр ришталарини мустаҳкамлайди. Бу болада ишонч ҳисси, хотиржамлик ва руҳий барқарорликни шакллантиради. Психологлар бу жараён чақалоқнинг кейинги ҳаётида ҳам ижобий таъсир кўрсатишини таъкидлайди.

Эмизиш фақат бола учун эмас, балки она учун ҳам кўпгина фойдаларга эга ҳисобланаркан. Жумладан, бачадоннинг тез тикланиши, қон кетиш хавфининг камайиши, ортиқча вазннинг секин-аста йўқолиши, келгусида айрим онкологик касалликлар хавфининг пасайиши.

Хулоса қилиб айтганда, она сути — табиий, маънавий ва тиббий аҳамиятга эга неъмат. У чақалоқнинг соғлом ва бақувват ўсиши учун энг яхши асос. Шу боис мутахассислар болани камида 6 ой тўлиқ эмизишни, бир ёшгача ва ундан кейин ҳам имконият бўлса давом эттиришни тавсия этади.

Ҳилолахон Комилова,
Фарғона вилояти бош отинойиси

***

Ona suti bola uchun Alloh tomonidan berilgan eng ilohiy ne’matdir. U nafaqat to‘g‘ri ovqatlanish manbai, balki chaqaloqning sog‘lom o‘sishi, immuniteti va ruhiy rivojlanishi uchun bebaho omil hisoblanadi. Tibbiyot olimlari bugunga qadar ona sutiga teng keladigan tayyor ozuqa yo‘qligini ta’kidlab keladi.

Mutaxassislarning aytishicha, ona suti bolani turli infeksiya va kasalliklardan himoya qiladigan antitanalarga boy. Ayniqsa, sutning ilk qatlami — qaymoq bolaning birinchi kunlardagi immun qo‘rg‘oni hisoblanadi. U bolani ichak infeksiyasi, pnevmoniya, shamollash kabi ko‘plab xastaliklardan saqlaydi.

Aniqlanishicha, ona suti tarkibi bolaning yoshiga qarab o‘zgarib turadi. Unda belok, tabiiy yog‘lar, vitaminlar, minerallar, fermentlar bolaning organizmiga mutanosib ravishda moslashgan holatda bo‘ladi. Shu bois ona suti bolaning miya faoliyati, nerv tizimi va suyak tuzilishining to‘g‘ri rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi.

Emizish jarayoni ona va bola o‘rtasidagi mehr rishtalarini mustahkamlaydi. Bu bolada ishonch hissi, xotirjamlik va ruhiy barqarorlikni shakllantiradi. Psixologlar bu jarayon chaqaloqning keyingi hayotida ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ta’kidlaydi.

Emizish faqat bola uchun emas, balki ona uchun ham ko‘pgina foydalarga ega hisoblanarkan. Jumladan, bachadonning tez tiklanishi, qon ketish xavfining kamayishi, ortiqcha vaznning sekin-asta yo‘qolishi, kelgusida ayrim onkologik kasalliklar xavfining pasayishi.

Xulosa qilib aytganda, ona suti — tabiiy, ma’naviy va tibbiy ahamiyatga ega ne’mat. U chaqaloqning sog‘lom va baquvvat o‘sishi uchun eng yaxshi asos. Shu bois mutaxassislar bolani kamida 6 oy to‘liq emizishni, bir yoshgacha va undan keyin ham imkoniyat bo‘lsa davom ettirishni tavsiya etadi.

Hilolaxon Komilova,
Farg‘ona viloyati bosh otinoyisi

Семинарда сўз олган нотиқларнинг хотин-қизларга яратилаётган имкониятлар, аёлларнинг жамиятдаги ўрнини кўтаришга қаратилаётган эътибор, исломда аёллар ҳуқуқлари ҳақида қизиқарли маърузалари тингланди.

Марғилон шаҳар отинойилари томонидан тайёрланган «Бир аёл қисмати» номли саҳна кўриниши намойиш этилди. Унда аёл-қизларнинг таълим олиши, касб-ҳунар эгаллаши, оилавий ажримларга сабаб бўлаётган ҳолатлар, ўз жонига касд қилишнинг салбий оқибати каби иллатлар кўрсатиб берилди. Ҳаётийлиги ҳамда турмуш тарзимиздаги салбий жиҳатларни очиб, уларга ижобий ечим тақдим қилган саҳна кўриниши иштирокчиларда катта таассурот қолдирди.

***

Marg‘ilon shahridagi «Ijodkorlar maktabi»da «O‘zbekistonda ayollar huquqlariga oid diniy ta’limotlar va islomda ayollar huquqi» mavzusida ko‘rgazmali seminar bo‘lib o‘tdi. Unda Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisining o‘rinbosari M.Kahhorova, «Oqila ayollar harakati» viloyat bo‘limi rahbari Yu.Rahimova, viloyat bosh otinoyisi H.Komilova va hududlarda faoliyat olib borayotgan otinoyilar ishtirok etishdi.

Seminarda so‘z olgan notiqlarning xotin-qizlarga yaratilayotgan imkoniyatlar, ayollarning jamiyatdagi o‘rnini ko‘tarishga qaratilayotgan e’tibor, islomda ayollar huquqlari haqida qiziqarli ma’ruzalari tinglandi.

Marg‘ilon shahar otinoyilari tomonidan tayyorlangan «Bir ayol qismati» nomli sahna ko‘rinishi namoyish etildi. Unda ayol-qizlarning ta’lim olishi, kasb-hunar egallashi, oilaviy ajrimlarga sabab bo‘layotgan holatlar, o‘z joniga kasd qilishning salbiy oqibati kabi illatlar ko‘rsatib berildi. Hayotiyligi hamda turmush tarzimizdagi salbiy jihatlarni ochib, ularga ijobiy yechim taqdim qilgan sahna ko‘rinishi ishtirokchilarda katta taassurot qoldirdi.

Тайвандлик олима аёл профессор Жеки Йинг нанотехнологияга ихтисослашган Сингапур институти асосчиси саналади. Биоинженерия ва нанотехнология соҳасида энг машҳур аёллардан бири ҳисобланади. Нанотехнология ривожига улкан ҳисса қўшган.

Профессор Жеки Йинг бир неча йиллардан бери биологик тадқиқотлар олиб бориши натижасида Қуръони каримдаги бир оятдан қаттиқ таъсирланади….

Дунёга нима учун келганмиз?

Олима Жеки Йинг айтади: “Тахминан 10-11 ёшимда ҳаётнинг ҳақиқати ҳақида кўп ўйлардим. Дунёга нима учун келганимиз тўғрисида ўзимга тинмай саволлар берардим. Кейинчалик Исломни ўргана бошладим…”.

…Насроний оилада туғилган…

Жеки Йинг 1966 йилда Тайванда насроний оилада туғилган. Бошланғич таълимни Сингапурда олган. 15 ёшида оиласи билан Ню-Йоркка кўчиб ўтишди ва у ерда ўқишни давом эттирди. Ню-Йоркдаги Купертино университетининг муҳандислик соҳаси бўйича бакалавр даражасини олди, кейин Ню-Жерсидаги Принстон университетида магистратура босқичини якунлади. Ушбу университетнинг Кимёвий муҳандислик мутахассислигининг PhD докторлик унвонини қўлга киритди.

Шундан сўнг, АҚШдаги энг нуфузли ва машҳур Массачусетс технология институтида дарс беришни бошлади.

Илоҳий мақсад бор

Жеки Йинг турли миллат ва маданиятларга дуч келиши уни динга бўлган қизиқишини уйғотди. Инсонларда илоҳий мақсад борлигини аниқлаш учун кўп вақтини турли диний манбаларни солиштириш билан ўтказди.

Кунларнинг бирида у Қуръони каримдаги ушбу оятни ўқиди: “Куфр келтирганлар осмонлару ер битишган бўлган эканини, бас, Биз уларни очганимизни ва сувдан ҳар бир тирик нарсани қилганимизни билмасларми? Иймон келтирмасларми?” (Анбиё сураси, 30-оят).

Ушбу оят унинг эътиборини тортди ва у бундай аниқ ҳақиқат замонавий илм ривожланмаган, турли асбоб-ускуналар мавжуд бўлмаган VII асрда қандай пайдо бўлгани ҳақида билиш уни Исломни чуқур ўрганишга бошлади.

Ҳар бир тирик нарса – сувдан

Замонавий тадқиқотлар шуни кўрсатадики баъзи организмларнинг тана вазнининг 90% гача, катталар танасининг 60% фоизини сув ташкил қилади. 1945 йил тадқиқотчи Мишел томонидан мия ва юракнинг 73%, инсон ўпкаси 83%, тери 64%, мушак ва буйраклар 79% ва суяклар 31% сувдан иборат эканини аниқлаган. Бу маълумотлар тирик мавжудотлар учун сувнинг аҳамиятини тасдиқлайди.

Ягона яратувчи – Аллоҳ таоло

Профессор Жеки Йинг Қуръондаги ҳақиқатлар фақатгина ягона яратувчи Аллоҳ таоло томонидан баён этилиши мумкинлигини хулоса қилган ва 35 ёшида Ислом динини қабул қилди. Унинг фикрича иймон янги тадқиқотларни кашф этишда муҳим ўрин тутади. “Агар атроф-муҳит, ҳеч бўлмаганда ўзимиз ҳақимизда бироз тафаккур юритсак жуда кўплаб мўъжизаларни кўришимиз мумкин. Уларнинг ҳеч бири ўз-ўзидан пайдо бўлмаган”, дейди профессор олима Жеки Йинг.

Даврон НУРМУҲАММАД | muslim.uz

***

Professor Jeki Ying kim?

Tayvandlik olima ayol professor Jeki Ying nanotexnologiyaga ixtisoslashgan Singapur instituti asoschisi sanaladi. Bioinjeneriya va nanotexnologiya sohasida eng mashhur ayollardan biri hisoblanadi. Nanotexnologiya rivojiga ulkan hissa qo‘shgan.

Professor Jeki Ying bir necha yillardan beri biologik tadqiqotlar olib borishi natijasida Qur’oni karimdagi bir oyatdan qattiq ta’sirlanadi….

Dunyoga nima uchun kelganmiz?

Olima Jeki Ying aytadi: “Taxminan 10-11 yoshimda hayotning haqiqati haqida ko‘p o‘ylardim. Dunyoga nima uchun kelganimiz to‘g‘risida o‘zimga tinmay savollar berardim. Keyinchalik Islomni o‘rgana boshladim…”.

…nasroniy oilada tug‘ilgan…

Jeki Ying 1966 yilda Tayvanda nasroniy oilada tug‘ilgan. Boshlang‘ich ta’limni Singapurda olgan. 15 yoshida oilasi bilan Nyu-Yorkka ko‘chib o‘tishdi va u yerda o‘qishni davom ettirdi. Nyu-Yorkdagi Kupertino universitetining muhandislik sohasi bo‘yicha bakalavr darajasini oldi, keyin Nyu-Jersidagi Prinston universitetida magistratura bosqichini yakunladi. Ushbu universitetning Kimyoviy muhandislik mutaxassisligining PhD doktorlik unvonini qo‘lga kiritdi.

Shundan so‘ng, AQSHdagi eng nufuzli va mashhur Massachusets texnologiya institutida dars berishni boshladi.

Ilohiy maqsad bor

Jeki Ying turli millat va madaniyatlarga duch kelishi uni dinga bo‘lgan qiziqishini uyg‘otdi. Insonlarda ilohiy maqsad borligini aniqlash uchun ko‘p vaqtini turli diniy manbalarni solishtirish bilan o‘tkazdi.

Kunlarning birida u Qur’oni karimdagi ushbu oyatni o‘qidi: “Kufr keltirganlar osmonlaru yer bitishgan bo‘lgan ekanini, bas, Biz ularni ochganimizni va suvdan har bir tirik narsani qilganimizni bilmaslarmi? Iymon keltirmaslarmi?” (Anbiyo surasi, 30-oyat).

Ushbu oyat uning e’tiborini tortdi va u bunday aniq haqiqat zamonaviy ilm rivojlanmagan, turli asbob-uskunalar mavjud bo‘lmagan VII asrda qanday paydo bo‘lgani haqida bilish uni Islomni chuqur o‘rganishga boshladi.

Har bir tirik narsa – suvdan

Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki ba’zi organizmlarning tana vaznining 90% gacha, kattalar tanasining 60% foizini suv tashkil qiladi.

1945 yil tadqiqotchi Mishel tomonidan miya va yurakning 73%, inson o‘pkasi 83%, teri 64%, mushak va buyraklar 79% va suyaklar 31% suvdan iborat ekanini aniqlagan. Bu ma’lumotlar tirik mavjudotlar uchun suvning ahamiyatini tasdiqlaydi.

Yagona yaratuvchi – Alloh taolo

Professor Jeki Ying Qur’ondagi haqiqatlar faqatgina yagona yaratuvchi Alloh taolo tomonidan bayon etilishi mumkinligini xulosa qilgan va 35 yoshida Islom dinini qabul qildi. Uning fikricha iymon yangi tadqiqotlarni kashf etishda muhim o‘rin tutadi.
“Agar atrof-muhit, hech bo‘lmaganda o‘zimiz haqimizda biroz tafakkur yuritsak juda ko‘plab mo‘jizalarni ko‘rishimiz mumkin. Ularning hech biri o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmagan”, deydi professor olima Jeki Ying.

Davron NURMUHAMMAD 

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким Аллоҳ учун ҳаж қилиб, фаҳш сўз айтмаса ва фисқу фасод қилмаса, худди онасидан янги туғилгандек бўлиб қайтади” (Имом Бухорий ривояти).

Ҳаж амали ўзининг эҳтиёжи ва қарамоғидагиларнинг нафақасидан ташқари ортиқча – Байтуллоҳга бориб келишга етарли маблағи бор ҳар бир ақли расо, болиғ (балоғатга етган), озод, соғлом мусулмонга (аёллар иддада бўлмаслиги ва уларга маҳрам-йўлдош ҳам бўлиши лозим) йўллар хатарсиз бўлса, ҳаж ибодатини кейинги йилга қолдирмай, адо этиш фарздир. Бундай шароитларда кечиктирса, гуноҳкор бўлади. Ҳаж ибодати умрда бир марта адо этиладиган фарз амалдир.

Ҳaж улуғ руҳий oзуқa бeрaдигaн ибoдaт бўлиб, ундa мусулмoн бaндaнинг вужуди Aллoҳ таологa тaқвo билaн, Унгa тoaт қилишгa aзму қaрор билaн, гунoҳлaригa нaдoмaт билaн тўлaди. Бу сaфaрдa мусулмон кишининг Aллoҳга, Унинг Рaсулигa вa мўмин-мусулмoнлaргa бўлган муҳaббaти зиёдa бўлади. Дунёнинг ҳaмма тaрaфлaридaги дин қaрдoшлaригa нисбaтaн дўстлик туйғулaри уйғoниб, мустaҳкaмлaнaди.

Ҳар бир зиёратчи ҳаж улуғ руҳий ва маънавий oзуқa бeрaдигaн ибoдaт эканлигини тушуниб етиши лозим. Ҳаж сафарига кетаётган кишилар Аллоҳ таолонинг меҳмонлари ҳисоблангани боис, улар ҳажнинг ҳар бир одобига қатъий риоя этишлари керак.

ҲАЖ САФАРИГА КЕТАЁТГАН АЁЛЛАР НИМАЛАРГА ЭЪТИБОР ҚАРАТИШЛАРИ ЗАРУР?

Сафарга кетишдан олдин:

1. Ҳаж ибодатига кетаётган аёл аввало ниятини холис Аллоҳ учун қилиши керак.
2. Ҳажга доир адабиётлар билан танишиб чиқиши, соҳа мутахассисларидан айнан аёлларга хос масалалар бўйича маълумотлар олиши керак. Таҳорат, ғусл, таяммум, ҳайз ва нифосга доир масалаларни ўрганиб бориш зарур.
3. Доимо эсда сақлаш зарур: ҳайз кўрган ёки таҳоратсиз аёл масжидга кириши, Қуръон ўқиши, тавоф қилиши асло мумкин эмас!
4. Ҳаж сафарига кетаётган аёлларга нима нарсалар олиши кераклиги.
5. Ҳанафий мазҳабига кўра, аёл зиёратчиларга маҳрам бўлиши шарт.
6. Зиёратчи қарзлари бўлса, қарзларини тўлаб, ота-онаси ёки кексалардан дуо олиб кетиши хайрли амаллардан ҳисобланади.
7. Сафарга кетишдан олдин ғусл қилиши ёки мукаммал таҳорат қилиб, 2 ракат намоз ўқиб, аэропортга йўлга чиқилади.

«Ҳажга кетаётган аёлларга тавсиялар» рисоласидан

Сен ҳаммадан суюксан, суюклигинг унутма, аёл!

Фарзанд деб дил куюксан, куюклигинг унутма, аёл!

Пайғамбару авлиё, жаҳонгирга сен– Она,

Шу боис ҳам буюксан, буюклигининг унутма, аёл!

“Илм ўз соҳибини дунёда азиз ва охиратда шарафли” (Али ибн Абу Толиб разияллоҳу анҳу) қилиш баробарида, унга бир неча масъулиятни ҳам юклайди. Хусусан, илмига амал қилиш, билганларини билмаганларга етказиш орқали киши – хоҳ эркак бўлсин, хоҳ аёл – Аллоҳ таолодан ҳақиқий қўрқадиган (Қуръони карим Фотир сураси 28 оят), асло билмайдиганлар билан тенг бўлмайдиган(Қуръони карим Зумар сураси 9 оят) даражага эришади.

Ҳар доим жамият учун олим киши қанчалик зарур бўлса, отинойи ҳам шунчалик муҳим бўлган. Ҳатто фарзанд тарбиясида ота, (яъни эркак)дан кўра, аёлнинг ўрни жуда аҳамиятлидир. Шу маънода, бугун жамиятни катта бир оилага қиёсласак (зотан, жамият оилалардан таркиб топган), отинойиларнинг ўрни нақадар муҳим экани яққол кўзга ташланади. Бежиз доно халқимиз: “Ўғил бола тарбияси – шахс тарбияси, қиз бола тарбияси – жамият тарбияси”, демаган.

Отинойи – аёл-қизлар мураббийси, диний маросимларга бошчилик қиладиган, дин ва шариат билимдони, шунингдек, дунёвий илмларни ҳам эгаллаган маърифатли аёлдир.

Замонасининг отинойилари ҳисобланган маърифатли аёллар Қуръони карим қироати, тафсир, пайғамбарлар тарихи, халқ оғзаки ижодини яхши билишган. Анбар Отин, Жаҳон Отин Увайсий, Зебуннисо, Нодирабегимлар нафақат шаръий билимлар, шу билан бирга, сиё­сат ва маданият соҳасида ҳам етук билимга эга бўлишган.

Бугунги кунда мамлакатимизда аҳолининг диний-маърифий савиясини ошириш, бидъат ва хуро­фотларга барҳам бериш, қалбларга соғлом исломий ақидани сингдириш­га катта аҳамият берил­моқ­да. Бу жараёнда диний соҳа ходимлари қаторида отинойилар ҳам фаол иштирок этаётгани ҳам замон талаби, ҳам бу борадаги улкан натижалар асоси бўлаётир.

Отинойиларнинг вазифалари доираси жуда кенг. Улар нафақат диний билимлар эгаси, балки юртимизда кечаётган ижобий ўзгаришлар, иқтисодий, таълим ва бошқа соҳаларда олиб борилаётган ислоҳотлар, жамиятимиз маънавий, диний ҳаётида кечаётган ўзгаришларнинг фаол иштирокчисига айланиши лозим.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси Раёсати мажлисининг 2019 йил 2 декабрдаги 188-сонли, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 28 январдаги 01-07/1-88-сонли қарорларини ижро этиш мақсадида ҳамда Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг 2018 йил 6 февралдаги 01 А/019-сонли, 2019 йил 9 октябрдаги 01 А/156-сонли ва 2019 йил 23 декабрдаги 01 А/202-сонли буйруқларини амалга ошириш учун Дин ишлари бўйича қўмитанинг муҳим тавсиялари, бевосита кўмак ва улкан ёрдамлари ҳамда Қўмита раисининг ўринбосарлари ҳурматли Дилбархон опа Ғуломованинг қимматбаҳо йўл-йўриқлари асосида Республикада меҳнат қилаётган отинойиларимиз билан катта хайрли ва айни пайтда даркор ишлар бажарилди.

Шу мақсадда Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг қарори асосида отинойилар фаолиятининг устувор йўналишлари белгилаб берилди.  Ўзбекистон мусулмонлари идораси тасдиқлаган меъёрий ҳуқуқий ҳужжатларга мувофиқ, отинойининг лавозим йўриқномаси ҳамда отинойилик фаолиятини тизимга солишга доир тегишли қоидалар жорий этилди.

Отинойилар фаолиятини янада такомиллаштириш, уларнинг билимларини ошириб бориш мақсадида 2019 йилнинг сентябрь ойидан 2020 йил март ойигача ўқув-семинарлар ташкил этилди. Ўқув-семинарларда қатнашган 5746 нафар отинойиларга сертификатлар топширилди.

Малака ошириш ва қайта тайёрлаш бўлимлари фаолиятини илмий, ўқув-меъёрий ва ўқув-услубий жиҳатдан таъминлаш ҳамда мувофиқлаштириш Ўзбекистон халқаро ислом академияси ҳузуридаги Илмий-услубий кенгаш томонидан амалга оширилди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси буйруғи билан тасдиқланган ҳужжат отинойилик фаолияти билан шуғулланиш учун гувоҳнома бериш тартиби, отинойи мақоми, ҳуқуқ ва мажбуриятларини аниқлаш, отинойиларнинг билим ва малакасини тизимли ошириб бориш каби масалаларни ўз ичига олган. Ўзбекистон мусулмонлари идораси томонидан фаолият юритиб келаётган барча отинойиларга ягона шаклдаги гувоҳномаларни бериш йўлга қўйилди.

2019 йил ноябрь ойидан 2020 йил декабрь ойига қадар Республика бўйлаб сертификат олган отинойиликка номзодлар учун малака имтиҳонлари ташкил қилинди. Синовлардан муваффақиятли ўтган отинойиларимизга гувоҳномалар топширилди. Гувоҳномалар муддати 3 йил этиб белгиланди.

Малака имтиҳонлари Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрида ўтказилди. Ҳайъат аъзолари хатто пандемия, карантин вақтида ҳам барча карантин талабларига риоя этган ҳолда малака имтиҳонларини ўтказиб, жонбозлик кўрсатиб, отинойиларимизнинг билимларини муносиб баҳолашда ўз ҳиссаларини қўшдилар. Имкон қадар Республикамизнинг барча чекка ҳудудларига ҳам маърифатли отинойиларни белгилаб беришдек улкан вазифани адо этдилар.

Шу ўринда алоҳида таҳсинга сазовор бўлган қуйидаги муҳтарам устоз опаларимизга, фурсатдан фойдаланиб, чуқур миннатдорчилигимизни изҳор этамиз! Ўзларининг улкан ҳаётий тажрибалари, бетакрор доно ўгитлари ва шахсий гўзал намуналари билан ҳаммамизга ёрқин ва беқиёс ибрат бўлиб келаётган катта устоз Фаридахон опа Абдурахимова, отинойиларимизга беминнат маслаҳатлари ва беғараз кўмаклари билан ҳизмат қилаётган устоз Мунирахон опа Абубакирова ҳамда тегишли ва фойдали бебаҳо кўрсатмалари билан отинойиларга дардкаш бўлиб келаётган устоз Марямхон опа Абдуллаева ларнинг намунавий одоб-ахлоқларидан нафақат ҳамма опа-сингилларимиз, балки ҳар бир отинойимиз ҳам ўзларига ибрат олсалар, бугунги замон талабларига мувофиқ бўлар эди.

Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳри бўйича малака имтиҳонидан ўтган 4364 нафар отинойининг рўйхати тасдиқланди ҳамда уларнинг фаолият юритишига рухсат берувчи гувоҳномалар топширилди. Улар ичида 60 ёшдан юқори бўлган онахонларимиз қаторида 40 ёшгача бўлган отинойиларимиз ҳам мавжуд. Отинойиларимизни аксариятини эса 40 ёшдан 60 ёшгача опаларимиз ташкил этди. Республика бўйича 611 та отинойимиз олий маълумотга, 8 та олий диний ва 119 та ўрта махсус диний маълумотга эгалар.

Гувоҳнома олган отинойиларимизга вазифалар белгилаб берилиб, ўз ҳудудидаги вилоят, шаҳар-туман ва маҳаллий имом-хатибларга бириктирилди.

Отинойиларимиз ўз фаолиятларини республика, вилоят, туман (шаҳар) ҳамда маҳалла даражасида тузилган тарғибот гуруҳлари билан ҳамкорликда бириктирилган ҳудудларда олиб бориш йўлга қўйилди.

Худо хохласа, отинойилар хотин-қизлар ўртасида ёт ғояларга эргашиш, бидъат-хурофот амалларга берилмаслик, шунингдек, оилада эр ва хотиннинг вазифалари, фарзанд тарбияси ва бошқа долзарб ижтимоий масалаларда ташвиқот ишларини олиб боришни мунтазам равишда ҳамкор ташкилотлар ва маҳалла фаоллари билан биргаликда амалга оширадилар.

Хулоса қилиб айтганда, барқарор ижтимоий-маънавий муҳитни таъминлаш, хотин-қизлар ва ёшлар ўртасидаги соғлом турмуш тарзини тарғиб этиш – осон иш эмас. Шу билан бирга, Ислом динининг мўътадил, бағрикенг таълимотларини, инсонпарварлик ва бунёдкорлик ғояларини, мамлакатимизда ҳар жабҳада, хусусан, диний соҳада амалга оширилаётган ислоҳотлар, эришилаётган ютуқларни оммага етказишда фидойилик талаб этилади.

Жаннатмакон юртимиз тинчлиги, муқаддас Ватанимиз равнақи, Янги Ўзбекистонимиз келажаги, доно халқимиз саломатлиги ва фаровонлиги ҳамда пок динимиз ободлиги учун муҳтарам Юртбошимизнинг раҳбарликлари остида ҳукуматимиз ва Диний идорамиз томонидан оқилона олиб борилаётган хайрли, савобли ишларни амалга ошириш мақсадида вилоятларимиз раҳбарлари ҳамда шаҳар ва туман раҳбарларининг бошчиликларидаги меҳнаткаш халқимиз олиб бораётган барча хайрли, яхши, савобли ишларда ҳурматли отинойиларимиз ҳам ўзларининг муносиб ҳиссаларини қўшадилар, деб умид қиламиз.

Бунинг учун билим, тажриба, маҳорат ва матонат лозим. Бу ишларни муваффақият билан уддалаётган отинойиларни халққа ҳақни етказувчилар дегим келди…

Юксак эҳтиром ва камоли ҳурмат ила

Иброҳимжон ИНОМОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари | muslim.uz